Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:53

Και πάλι, ορισμένοι ονομάζονται λεγεώνες των αγγέλων, καθώς ο Κύριος είπε στους μαθητές: «Ή νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να μου παραστήσει εδώ περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;» Ο αρχιστράτηγος, λοιπόν, είναι προφανώς ο άρχοντας των αγγέλων που είναι καταταγμένοι στις λεγεώνες.

Διότι κάποτε ο Κύριος πήγε για να καταλύσει σε κάποιο από τα συνοριακά χωριά της Ιουδαίας· αυτό όμως ανήκε στους Σαμαρείτες, και αυτοί τον απέτρεπαν σκληρά καθώς πλησίαζε. Έτσι λοιπόν, πειραγμένοι από αυτό, οι μαθητές τον πλησίασαν και έλεγαν: «Κύριε, θέλεις να πούμε να κατεβεί φωτιά από τον ουρανό και να τους καταναλώσει;». Προς αυτούς όμως πάλι ο Σωτήρας είπε: «Αφήστε τους· ή δεν γνωρίζετε ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα μου παραστήσει αμέσως δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;». Διότι δεν ήρθε ως Θεός για να χρησιμοποιήσει την ιδιαίτερη και έμφυτη δύναμή του εναντίον εκείνων που τον εξύβριζαν, αλλά μάλλον για να γίνει σε εμάς δάσκαλος της άκρας ανεξικακίας, και να καταστεί πρότυπο της ανώτατης όλων αοργησίας. Γι' αυτό και έλεγε: «Μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά». Ο σκοπός λοιπόν του Πέτρου, ο οποίος ύψωσε το μαχαίρι εναντίον των αντιπάλων, δεν βρίσκεται έξω από τη νομική εντολή. Διότι ο Νόμος διέταζε να ανταποδίδουν ανεγκλήτως στους αδικούντες πόδι αντί ποδιού και χέρι αντί χεριού και τραύμα αντί τραύματος και μώλωπα αντί μωλώπων. Τι άλλο όμως ήρθαν να πράξουν εκείνοι που ήταν οπλισμένοι με μαχαίρια και ξύλα, και εξοπλισμένοι με όπλα, και συγκεντρωμένοι σε πλήθος, αν όχι οπωσδήποτε εκείνα εξαιτίας των οποίων ήταν φυσικό να διατρέξουν τον έσχατο κίνδυνο οι μαθητές;

Μτ 26, 53 Είπε «δώδεκα λεγεώνες»· λέγοντάς το αντί για εσάς, τους δώδεκα μαθητές, ώστε δεν έχω ανάγκη τη δική σας βοήθεια. Διότι δεν κάνω χρήση της εξουσίας μου, αλλά παραδίδω τον εαυτό μου στους Ιουδαίους, επειδή ακριβώς οι Γραφές προανήγγειλαν ότι αυτό θα συμβεί, ότι δηλαδή αυτά πρόκειται να πράξουν οι Ιουδαίοι.

Αυτός, λοιπόν, που χθες κατά θεία οικονομία αρνήθηκε τις λεγεώνες των αγγέλων και έλεγε στον Πέτρο: «Δεν μπορώ άραγε τώρα να παρατάξω περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;», σήμερα, με τρόπο ταυτόχρονα θεοπρεπή, πολεμικό και δεσποτικό, κατέρχεται κάτω στον άδη και τον θάνατο· και ενάντια στον τύραννο διά του θανάτου, έχοντας μαζί Του τις αθάνατες παρατάξεις των ασωμάτων στρατευμάτων και των αοράτων ταγμάτων, όχι απλώς κάποιες δώδεκα λεγεώνες, αλλά μύριες μυριάδες και χίλιες χιλιάδες αγγέλων, εξουσιών, θρόνων, αθρόνων, εξαπτέρυγων, απτέρων, πολυόμματων, ανόμματων και ουρανίων ταγμάτων. Οι οποίες προέπεμπαν, δορυφορούσαν και τιμούσαν τον Χριστό ως δικό τους Δεσπότη και Βασιλέα· και όχι βέβαια ως σύμμαχοι –προς Θεού! Διότι ποια συμμαχία έχει ανάγκη ο παντοδύναμος Χριστός;– αλλά επειδή και οφείλουν και αγαπούν να παρίστανται πάντοτε στον Δεσπότη τους, τον Θεό, ως αξιόπιστοι δορυφόροι, οπλίτες και λαμπροί σκηπτούχοι της οξείας και θείας δεσποτικής κυριαρχίας, που με ένα μόνο νεύμα, με σπουδή και με θεία ταχύτητα, προφταίνουν η μία την άλλη, κάνοντας άμεσα πράξη την προσταγή και στεφανωμένες με τη νίκη ενάντια στις παρατάξεις των εχθρών και των παρανόμων. Γι' αυτό ακριβώς, καθώς τότε κατέρχονταν με ορμή και συμπορεύονταν με τον Θεό και Δεσπότη στα έγκατα του άδη και στα υπόγεια, που είναι βαθύτερα από όλη τη γη, στα υποχθόνια οικητήρια όσων είχαν κοιμηθεί από αιώνος, Εκείνος εξήγαγε με ανδρεία αυτούς που ήταν δεσμώτες από αιώνος.

Διότι εκείνοι χρωστούσαν θάνατο, των οποίων ήλθα να εξοφλήσω το χρεωστικό έγγραφο. Συγκαταλέχθηκα με αυτούς που κατεβαίνουν στον λάκκο. Λέει ότι είναι όμοιος με αυτούς που κατέρχονται στον λάκκο του θανάτου. Θεωρήθηκε ότι χρωστούσα και εγώ θάνατο όπως εκείνοι, όμως δεν συνέβαινε αυτό, διότι το φανερώνουν τα ακόλουθα. Έγινα σαν άνθρωπος αβοήθητος, ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς. Διότι υπέμεινε τον σταυρό και το πάθος ως άνθρωπος αβοήθητος, μη επιτρέποντας σε κανέναν άγγελο να του συμπαρασταθεί, ώστε να λέει: Πατητήρι πάτησα μόνος, και επιτιμώντας τον Πέτρο, όταν απέκοψε το αυτί ενός από όσους τον συνελάμβαναν, του είπε τα εξής: Δεν νομίζεις ότι μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα θέσει τώρα στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές των προφητών, ότι έτσι έπρεπε να συμβεί;

Εάν λοιπόν έγινε από τα μη όντα, όπως λέτε, ούτε το «μεγαλύτερος» ευσταθεί κατά την άποψή σας. Διότι ποια σύγκριση μπορεί να υπάρξει μεταξύ αυτού που υπάρχει πάντοτε και εκείνων που δημιουργήθηκαν από τα μη όντα; Εάν όμως ομολογήσετε ότι γεννήθηκε άχρονα και απαθώς από την πατρική ιδιότητα, έστω και αν δεν μπορέσετε να φτάσετε στην ακριβή έννοια για την οποία έχει ειπωθεί: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου». Διότι αυτό ειπώθηκε στους αποστόλους που ήταν νεκροί από τον φόβο, επειδή επρόκειτο αμέσως να υποστούν μεγάλη μεταβολή, όχι για διδασκαλία, αλλά μόνο για παρηγοριά, ώστε να πάρουν θάρρος, αφού αυτός πορευόταν προς εκείνον που τους φαινόταν μεγαλύτερος. Και φανερή απόδειξη αυτού είναι το ότι δεν ειπώθηκε σε άλλο καιρό, αλλά μόνο εκείνη τη νύχτα κατά την οποία επρόκειτο να παραδοθεί, στην οποία και διαμόρφωσε τα λόγια του με τόση ταπεινότητα, ώστε να πει: «Νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να μου δώσει δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;» Διότι ποια η ανάγκη τόσων πολλών, όταν ένας μόνο άγγελος επί Εζεκία εξολόθρευσε εκατόν ογδόντα πέντε χιλιάδες και κατέκοψε την περσική δύναμη; Αλλά, όπως είπα, μίλησε έτσι ανταποκρινόμενος στη δειλία τους και την υποψία τους. Εάν λοιπόν δεν κατορθώνετε να συλλάβετε αυτή την αληθινή έννοια, αλλά έχετε επιλέξει να απέχετε από την ασέβεια των Ανομοίων, μπορείτε να λέτε αυτό που είπε κάποιος συζητώντας μαζί τους, ότι και το «μεγαλύτερος» ευσταθεί, καθόσον είναι γεννήτορας, και το «ίσος», καθόσον είναι Θεός και ομοούσιος.

Διότι δεν σας προέτρεψα να αποκτήσετε μάχαιρες για αυτόν τον λόγο, ώστε με αυτές να αμυνθείτε εναντίον όσων σας επιτίθενται. Αυτό δεν είναι καθόλου αποδεκτό από εμένα. Διότι, εάν ήταν πρέπον και επιθυμητό σε εμένα να πολεμήσω, θα μπορούσα να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα παρέτασσε στο πλευρό μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων.

«Και μαζί μου είναι ο Πατέρας.» Διότι, για να μη νομίσουν ότι η φράση «Εκείνος που με έστειλε» δηλώνει κατωτερότητα, λέει: «Είναι μαζί μου». Επειδή το μεν πρώτο αναφέρεται στη θεία οικονομία, το δε δεύτερο στη θεότητα. «Και δεν με άφησε μόνο, επειδή εγώ κάνω πάντοτε τα αρεστά σε αυτόν.» Πάλι κατέβασε τον λόγο του σε πιο ταπεινό επίπεδο, αντικρούοντας συνεχώς εκείνο που έλεγαν, ότι δηλαδή δεν προέρχεται από τον Θεό και ότι δεν τηρεί το Σάββατο· γι' αυτό λέει: «Κάνω πάντοτε τα αρεστά σε αυτόν», αποδεικνύοντας ότι και η κατάλυση του Σαββάτου είναι αρεστή σε Εκείνον. Έτσι λοιπόν και την ώρα του σταυρού λέει: «Νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου;» Καίτοι, με το να πει μόνο «Ποιον ζητάτε;», τους έριξε ανάσκελα. Γιατί λοιπόν δεν λέει: «Νομίζετε ότι δεν μπορώ να σας αφανίσω;», αφού το απέδειξε αυτό έμπρακτα;

ΟΜΙΛΙΑ ΠΔʹ. Και ιδού, ένας από εκείνους που ήταν μαζί με τον Ιησού, εκτείνοντας το χέρι του, τράβηξε τη μάχαιρά του, και χτυπώντας τον δούλο του αρχιερέα, του αφαίρεσε το αυτί. Τότε του λέει ο Ιησούς: «Επίστρεψε τη μάχαιρά σου στη θέση της· διότι όλοι όσοι τραβούν μάχαιρα, από μάχαιρα θα χαθούν. Ή μήπως νομίζεις ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα, και να θέσει αυτή τη στιγμή στη διάθεσή μου περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές, οι οποίες αναφέρουν ότι έτσι πρέπει να γίνει;». Ποιος ήταν αυτός ο ένας που έκοψε το αυτί; Ο Ιωάννης λέει ότι ήταν ο Πέτρος. Διότι η πράξη αυτή ήταν χαρακτηριστικό της δικής του ορμητικότητας.

Και προσθέτει το εξής επιχείρημα, λέγοντας: «Ή νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να μου παρατάξει περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Αλλά αυτό γίνεται για να εκπληρωθούν οι Γραφές». Με τα λόγια αυτά έσβησε τον θυμό τους, δείχνοντας ότι αυτό συμφωνεί και με τις Γραφές. Γι' αυτό και εκεί προσευχήθηκε, ώστε να δεχθούν με πραότητα το συμβάν, μαθαίνοντας ότι αυτό γίνεται και πάλι σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Και τους παρηγόρησε με δύο τρόπους: αφενός με την τιμωρία όσων τον επιβουλεύονταν· διότι λέει, «όλοι όσοι πιάσουν μάχαιρα, με μάχαιρα θα χαθούν»· και αφετέρου με το ότι δεν υπομένει αυτά τα πράγματα παρά τη θέλησή του· διότι λέει, «μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου». Και γιατί δεν είπε: «Ή νομίζετε ότι δεν μπορώ εγώ να τους εξολοθρεύσω όλους αυτούς;»

Διότι ήταν πολύ πιο πειστικός λέγοντας αυτό· επειδή δεν είχαν ακόμη σχηματίσει την πρέπουσα άποψη γι' αυτόν. Και λίγο πριν, άλλωστε, είχε πει: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και, «Πατέρα, ας παρέλθει από εμένα το ποτήριο»· και φάνηκε να αγωνιά και να ιδρώνει, και να ενισχύεται από άγγελο. Επειδή, λοιπόν, επέδειξε πολλά ανθρώπινα γνωρίσματα, δεν θα φαινόταν ότι λέει πειστικά λόγια, εάν είχε πει: «Νομίζετε ότι δεν μπορώ να τους εξολοθρεύσω;». Γι' αυτό λέει: «Τι νομίζετε, ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου;». Και αυτό πάλι με ταπείνωση το διατυπώνει, λέγοντας: «Θα θέσει στη διάθεσή μου δώδεκα λεγεώνες αγγέλων».

Αυτό βλέποντας και ο Παύλος προτρέπει να αιχμαλωτίζουμε κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού. Διότι ούτε υψώθηκε ο Χριστός, ο Θεός μας, ο οποίος βρίσκεται πάνω από κάθε ύψος και κάθε υπεροχή, ούτε υπερηφανεύθηκε· μάλλον δε είναι προτιμότερο να χρησιμοποιήσουμε το αποστολικό ρητό, «δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και, εφόσον βρέθηκε κατά το σχήμα ως άνθρωπος, ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου». Και ο ίδιος πάλι κατά τον καιρό του πάθους λέει, «θα μπορούσα να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να μου παρατάξει περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων, αλλά δεν είναι πρόθεσή μου να υψωθώ»· μέγεθος δε και θαυμαστότητα ανώτερη από αυτόν ούτε υπήρχε ούτε μπορούσε να νοηθεί, ούτε και ο ίδιος επιδίωξε ποτέ να υπερβεί αυτό το μέτρο - διότι τι θα μπορούσε άραγε να είναι πιο θαυμαστό ή μεγαλύτερο από τη θεϊκή φύση, η οποία είναι εγκαθιδρυμένη πάνω από κάθε μέγεθος και αξίωμα; - εντούτοις, ούτε ως άνθρωπος συναγωνιζόταν και συμπορευόταν με εκείνους που περιβάλλονται από μεγάλη δόξα και έπαρση όσον αφορά τα επίγεια και τη σάρκα, αλλά, εντελώς αντίθετα, ρύθμιζε εξ ολοκλήρου τον εαυτό του με απόλυτη ταπεινοφροσύνη και μετριοπάθεια. Γι' αυτό και ο προφήτης λέει: «Χαίρε, θυγατέρα της Σιών»· και η αιτία της χαράς είναι, «επειδή πράος και ειρηνικός έρχεται σε σένα ο βασιλιάς».

Αλλά ο μαθητής τούς υποδεικνύει τον δάσκαλο με το φιλί· διότι, γνωρίζοντας τη φιλανθρωπία του Κυρίου, αποθρασύνεται μέχρι και να τον φιλήσει. Εκείνος δε τον ανέχεται μέχρι και την τελευταία ώρα, επιδιώκοντας με τη μακροθυμία Του να τον κερδίσει. Όταν όμως ούτε έτσι συνετίστηκε, τότε τους κάνει να πέσουν κάτω, όπως λέει ο Ιωάννης, ώστε έστω και με την πτώση να επιγνώσουν τη δύναμή Του. Καθώς όμως ούτε έτσι εγκατέλειψαν το θράσος τους, τότε παραδίδει τον εαυτό Του. Ονομάζει δε τον Ιούδα εταίρο, ελέγχοντας και διασύροντάς τον, επειδή δήθεν έδωσε φιλί φίλου. Το δε «εφ' ω πάρει» σημαίνει: με ποιο σκοπό παρευρίσκεσαι εδώ; Άραγε ως φίλος; Και όμως, δεν έπρεπε να έρθεις με μαχαίρια. Ή μήπως ως εχθρός; Και τότε πώς τον καταφιλάς; Τον ελέγχει λοιπόν ως δόλιο. «Και ιδού, ένας από αυτούς που ήταν μαζί με τον Ιησού, απλώνοντας το χέρι, τράβηξε το μαχαίρι του και, χτυπώντας τον δούλο του αρχιερέα, του έκοψε το αυτί. Τότε του λέει ο Ιησούς: Γύρισε το μαχαίρι σου στη θέση του. Διότι όλοι όσοι τραβούν μαχαίρι, από μαχαίρι θα πεθάνουν. Ή νομίζεις ότι δεν μπορώ αυτή τη στιγμή να παρακαλέσω τον Πατέρα μου και να μου παρατάξει περισσότερες από δώδεκα λεγεώνες αγγέλων; Πώς λοιπόν θα εκπληρωθούν οι Γραφές, ότι έτσι πρέπει να γίνει;» Ο Πέτρος ήταν αυτός που τράβηξε το μαχαίρι, όπως λέει ο Ιωάννης. Είχε δε μαχαίρι, επειδή μόλις είχε σφάξει το αρνί που έφαγαν. Ας μην κατηγορούμε όμως τον Πέτρο.

Διότι δεν το έπραξε αυτό από ζήλο για τον εαυτό του, αλλά για τον δάσκαλό του. Ο δε Κύριος, μεταρρυθμίζοντάς τον προς την ευαγγελική πολιτεία, τον διδάσκει να μη χρησιμοποιεί μάχαιρα, ακόμη και αν νομίζει κάποιος ότι εκδικείται για χάρη του Θεού. Κόβοντας το αυτί ο Πέτρος, δείχνει ότι οι Ιουδαίοι έπασχαν από ανηκοΐα. Έπειτα παραθέτει και το ρητό του νόμου, ότι ο φονέας αναιρείται με φόνο· διότι ο νόμος αυτό λέει, ότι όσοι πάρουν μάχαιρα, με μάχαιρα θα πεθάνουν. Υπαινίσσεται δε ότι από τη μάχαιρα των Ρωμαίων θα αναιρεθούν οι Ιουδαίοι που έλαβαν τη μάχαιρα εναντίον του. Δεν είπε δε, ότι μπορώ να παρατάξω δώδεκα λεγεώνες αγγέλων, αλλά, να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, λέγοντάς το αυτό οικονομικώς ως άνθρωπος, εξαιτίας της δικής τους αδυναμίας. Διότι πολλά ανθρώπινα είχε επιδείξει τότε, τον ιδρώτα, τη δειλία, και δεν θα φαινόταν ότι λέει πειστικά πράγματα, αν έλεγε ότι μπορώ εγώ ο ίδιος να παρατάξω αγγέλους. Αντί λοιπόν για τους δώδεκα μαθητές, λέει, θα παρατάσσονταν για μένα δώδεκα τάγματα αγγέλων, αν το ήθελα. Διότι η λεγεώνα είναι το μεγαλύτερο τάγμα, εξακισχίλιοι ιππείς. Πρέπει λοιπόν, λέει, να γίνουν όλα αυτά, ώστε να εκπληρωθούν οι Γραφές που τα προανήγγειλαν. Και δεν έγιναν οι Ιουδαίοι κακοί επειδή τα προανήγγειλαν οι Γραφές, αλλά επειδή επρόκειτο οι Ιουδαίοι να τα πράξουν αυτά από πονηρή προαίρεση, γι' αυτό τέθηκαν αυτά στις Γραφές από το Πνεύμα. «Εκείνη την ώρα είπε ο Ιησούς στα πλήθη:

Βλέπεις την ακολουθία του νοήματος, πώς το, «Διότι ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», το είπε για να παρηγορήσει τους μαθητές; Επειδή δηλαδή εκείνοι λυπούνταν, νομίζοντας ότι ο Χριστός δεν θα μπορούσε να τους προστατεύσει, λέει: «Ακόμη κι αν εγώ δεν μπορώ, τουλάχιστον ο Πατέρας μου, τον οποίο θεωρείτε μεγαλύτερό μου, δεν είναι ικανός να σας βοηθήσει;» Όπως ακριβώς και αλλού λέει: «Μη νομίζετε ότι δεν μπορώ να παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και να θέσει στη διάθεσή μου δώδεκα λεγεώνες αγγέλων;» Διότι ούτε εδώ το λέει αυτό επειδή είναι ανίσχυρος (πώς θα μπορούσε άλλωστε, αυτός που μόνο με το να ρωτήσει τους Ιουδαίους, τους έριξε όλους μαζί προς τα πίσω;) αλλά επειδή είχαν την αντίληψη γι' αυτόν ως απλό άνθρωπο, γι' αυτό τα λέει αυτά. Έτσι λοιπόν και το, «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου.» Διότι αυτό το είπε προς τη δική τους αντίληψη, οι οποίοι νόμιζαν ότι αυτός μεν είναι αδύναμος, ενώ ο Πατέρας μπορεί να τους συνδράμει σε καιρό θλίψεων. «Και τώρα σας τα είπα πριν συμβούν, ώστε, όταν συμβούν, να πιστέψετε»· δηλαδή, Τόσο θαρρώ και δεν φοβάμαι τον θάνατο, ούτε λυπάμαι, ώστε και τα προλέγω, και σας προτρέπω να χαίρεστε, «ώστε, όταν συμβούν, να πιστέψετε σε εμένα». Ότι, όπως ακριβώς γνώριζα τις θλίψεις που πρόκειται να σας συμβούν, και προλέγοντάς τες δεν διαψεύστηκα, έτσι ούτε και για όσα προείπα περί της παρηγοριάς και της πνευματικής σας ενίσχυσης θα διαψευστώ, αλλά θα έλθουν σε εσάς όλα τα χαρμόσυνα γεγονότα.