Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:64

Και λοιπόν οι μαθητές του Σωτήρος, δηλαδή ο Βαρνάβας και ο Παύλος, όταν κάποιοι από εκείνους που δεν είχαν πιστέψει ακόμη νόμισαν ότι είναι θεοί· «διότι αποκαλούσαν τον μεν Βαρνάβα Δία, τον δε Παύλο Ερμή»· φέρνοντας μαζί με τους ιερείς θυσίες και στεφάνια, επιχειρούσαν πλέον να τους τιμήσουν και με θυσίες, εκείνοι, πηδώντας έξω από το οίκημα, επειδή ακριβώς θα αδικούσαν τη θεία δόξα αν προσφέρονταν καθόλου θυσίες σε ανθρώπους, έσχισαν τα ιμάτιά τους, όπως είναι γραμμένο, και απέκρουσαν την αμαθή ενέργεια των ειδωλολατρών με τα πρέποντα λόγια. Κατά την κρίση δε του Σωτήρος μας Χριστού από τους διδασκάλους των Ιουδαίων, όταν του ζητήθηκε να πει ποιος είναι και από πού προέρχεται, και αφού εκείνος είπε ξεκάθαρα: «Αλήθεια σας λέω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού», ο Καϊάφας, αναπηδώντας από τον ιερό θρόνο, «έσχισε τα ιμάτιά του λέγοντας: Εβλασφήμησε». Σύμφωνα λοιπόν με το έθιμο που επικρατούσε σε αυτούς, και ο ίδιος ο θείος ναός κατά κάποιον τρόπο το εφάρμοσε, σχίζοντας σαν ιμάτιο το δικό του καταπέτασμα, αμέσως μόλις παρέδωσε το πνεύμα ο Σωτήρας μας. Διότι καταδίκαζε την εχθρότητα των Ιουδαίων προς τον Θεό και την ασέβειά τους απέναντί του.

Ματθαίος 26, 63-65. Είπε κάπου μέσω του Μωυσή ο Θεός των όλων: «εάν μια ψυχή αμαρτήσει και ακούσει φωνή ορκισμού, και αυτός είναι μάρτυρας, είτε επειδή το είδε είτε επειδή το γνωρίζει, εάν δεν το αναγγείλει», λέει, «θα επωμιστεί την αμαρτία». Καταλογιζόταν, λοιπόν, έγκλημα παρανομίας σε κάποιους, εάν δεν απολογούνταν καθόλου, ενώ άκουγαν φωνή ορκισμού. Γι' αυτό ο Καϊάφας ορκίζει πανούργα τον Κύριο, ώστε εάν ήθελε και μετά από αυτό να σιωπά, να τον καταδικάσει ως παραβάτη του νόμου, γνωρίζοντας ότι, εφόσον ορκίστηκε και σιώπησε, θα γινόταν ένοχος για την τιμωρία του νόμου. Εάν όμως έλεγε την αλήθεια, να τον θανατώσουν ως ψευδόχριστο, επειδή ονόμαζε τον εαυτό του Θεό, ενώ δεν είχε τίποτα περισσότερο από τους άλλους ανθρώπους κατά τη σάρκα και κατά το ορώμενο. Γι' αυτό ο Χριστός είπε: «εσύ το είπες», αντί του «το δικό σου στόμα λοιπόν το ομολόγησε». Για να κάνει, όμως, βαρύτερη την καταδίκη τους, εννοώ βέβαια για την απροθυμία τους να πιστέψουν σε αυτόν, τους καθιστά και πάλι φανερή τη δόξα του λέγοντας: «από τώρα θα δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως του Θεού».

Έπειτα του λέει ο αρχιερέας: «Σε εξορκίζω στο όνομα του ζωντανού Θεού, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού». Του λέει ο Ιησούς: «Εσύ το είπες. Όμως σας λέω, από εδώ και στο εξής θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται στα δεξιά της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού».

Αλλά σε αυτά ο Χριστός δεν απάντησε τίποτα· διότι γνώριζε ότι η απολογία δεν θα ωφελούσε απολύτως σε τίποτα· γιατί δικαζόταν από εχθρούς. Και πάλι δεν αγνοούσε ότι θα έδειχναν πιο έντονο θυμό εναντίον του, εάν έλεγε ότι είναι Υιός του Θεού, Σωτήρας και Λυτρωτής της οικουμένης. Σιώπησε λοιπόν, όταν κρινόταν από αυτούς και από τον Πιλάτο, λέγοντας μόνο λίγα και μετά βίας, ώστε να κάνει την αμαρτία τους αναπολόγητη. Διότι ο σκληρός και ανόσιος Καϊάφας ρώτησε λέγοντας: «Σε ορκίζω στον ζωντανό Θεό να μας πεις, αν εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού.» Και αυτός απάντησε σε αυτό αμέσως: «Από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως, και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού.» Ρώτησε και ο Πιλάτος, αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, και σε αυτά ο Χριστός απάντησε: «Εσύ το είπες.» Έπειτα ο Πιλάτος συμπορεύτηκε με την παράνοια των Ιουδαίων· και αφού μαστίγωσε τον Ιησού, διέταξε τους στρατιώτες που ήταν υπό τις διαταγές του να τον οδηγήσουν, μαζί με ληστές, για να υποστεί τον θάνατο στον σταυρό. Είναι αλήθεια λοιπόν, ότι, όπως λέει ο προφήτης, εξαιτίας της κακοπάθειας δεν ανοίγει το στόμα του.

ΑΛΛΟ. Όταν ρωτήθηκε από τους αρχιερείς επί Ποντίου Πιλάτου ο Χριστός αν αυτός είναι ο Υιός του Θεού, λέει: «Εσύ το είπες», χωρίς να το αρνηθεί. Έπειτα, προσθέτοντας, λέει: «Όμως σας λέω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού». Τι συνάγεται λοιπόν για εμάς από αυτό; Ότι, όταν αποδίδεται στον Θεό το ότι κάθεται και ο θρόνος, υποδηλώνεται η εξουσία, η κυριαρχία, το βασιλικό και συνάμα παντοκρατορικό αξίωμά Του. Διότι, βεβαίως, κανένας από τους σοφούς δεν θα έλεγε ότι πρέπει να κατανοούμε τον Θεό σύμφωνα με τις απεικονίσεις που βλέπουμε στους πίνακες· ούτε θεωρούμε ότι υπάρχει τοποθετημένος κάποιος θρόνος, πάνω στον οποίο πιστεύουμε ότι κάθεται ο Κύριος των πάντων, αλλά ούτε ότι υφίσταται καθόλου δεξιά και αριστερά στη θεία και απερινόητη φύση. Διότι το σχήμα και ο τόπος, το να κάθεται κανείς και το να εγείρεται, προσιδιάζουν στα σώματα. Εφόσον λοιπόν, αναφορικά με τον Θεό, έχουν αυτή τη σημασία τα ονόματα και οι λέξεις, όσες βέβαια υποδηλώνουν τέτοια πράγματα· με ποιον τρόπο λέει ο Υιός ότι θα φανεί να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως, παρά μόνο ως ομόθρονος, δηλαδή, και όχι δεύτερος σε τιμή σε σχέση με τον Πατέρα, όπως θα μπορούσε να νομίσει κανείς; Διότι αυτό φαίνεται να δηλώνει το «εκ δεξιών», αναπαριστώντας με βάση τη δική μας συνήθεια εκείνο που μας υπερβαίνει.

Πρέπει δε να υπενθυμίσουμε και λίγες ακόμη μαρτυρίες παρομοίως σχετικά με το ότι ο Υιός κάθεται εκ δεξιών του Πατρός. Διότι, στο κατά Ματθαίον ευαγγέλιο έχει γραφτεί: «όμως σας λέγω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», και τα εξής. Ακολούθως προς αυτά και ο απόστολος Πέτρος γράφει τα εξής: «δια της αναστάσεως του Ιησού Χριστού, ο οποίος είναι εκ δεξιών του Θεού, αφού πορεύθηκε στον ουρανό». Ο δε απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Ρωμαίους λέει: «ο Χριστός που πέθανε, μάλλον δε και αναστήθηκε, ο οποίος και είναι εκ δεξιών του Θεού». Και στέλνοντας επιστολή προς τους Εφεσίους είπε τα εξής: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενήργησε στον Χριστό, όταν τον ανέστησε από τους νεκρούς και τον κάθισε εκ δεξιών του», και τα εξής. Στους δε χριστιανούς στις Κολοσσές δίδαξε ως εξής: «εάν λοιπόν συναναστηθήκατε με τον Χριστό, να αναζητάτε τα άνω, όπου ο Χριστός είναι καθήμενος εκ δεξιών του Πατρός». Στην δε προς Εβραίους επιστολή λέει: «αφού έκανε τον καθαρισμό των αμαρτιών, κάθισε εκ δεξιών της μεγαλωσύνης στα ύψη». Και πάλι: «σε ποιον δε από τους αγγέλους είπε ποτέ: κάθισε εκ δεξιών μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου;». Και πάλι: «αυτός δε, αφού προσέφερε μία θυσία υπέρ όλων στο διηνεκές, κάθισε εκ δεξιών του Θεού, αναμένοντας στο εξής έως ότου τεθούν οι εχθροί του υποπόδιο των ποδιών του».

Γι' αυτόν, λοιπόν, τον σταυρωθέντα, και ο Πρόδρομος κήρυξε λέγοντας: αυτός που έρχεται πίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. Το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συγκεντρώσει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ. Αλλά και εκείνοι που σταύρωσαν τον σταυρωθέντα, πριν τον σταυρώσουν, τον ρωτούσαν λέγοντας: πες μας καθαρά, αν εσύ είσαι ο Χριστός. Ο δε σταυρωθείς Κύριος της δόξης αποκρίθηκε προς αυτούς: σας το είπα ήδη, και δεν πιστεύετε· τα έργα που εγώ κάνω στο όνομα του Πατέρα μου, αυτά μαρτυρούν για εμένα· αλλά εσείς δεν πιστεύετε, διότι δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα. Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή, και δεν πρόκειται να χαθούν ποτέ, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου. Και ο αρχιερέας του είπε: σε εξορκίζω στον ζωντανό Θεό, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού. Λέει σε αυτόν ο Κύριος: εσύ το είπες· από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται στα δεξιά της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού.

Είναι, λοιπόν, από τα πιο ολοφάνερα το ότι η άκτιστη δύναμη και η ενέργεια δεν αποτελούν υποστατικές ιδιότητες, ούτε ονομάζεται έτσι, δηλαδή δύναμη και ενέργεια, μόνο ο Υιός, επειδή ο Κύριος έλεγε προς τους Ιουδαίους: «θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως», εννοώντας προφανώς του Πατρός, ενώ προς τους δικούς του μαθητές: «μείνετε στην Ιερουσαλήμ μέχρις ότου ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους», δηλαδή το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό και ο θείος Μάξιμος προς τους αιρετικούς που υποστήριζαν παλαιότερα ακριβώς αυτό, λέει: «ποιος μίλησε ποτέ για υποστατική ενέργεια, και από πού το βρήκαν αυτό και από ποιον το παρέλαβαν και το προβάλλουν;». Ο δε μέγας Αθανάσιος, αφού αποκάλεσε δύναμη το Άγιο Πνεύμα, στη συνέχεια προσθέτει: «κατά την κοινολογία δε της θεολογίας, ονομάζεται δύναμη και ο Υιός». Το ότι όμως, αν και η άκτιστη δύναμη και ενέργεια είναι κοινή και των τριών, εντούτοις αυτή δεν αποτελεί τη φύση των τριών, το δίδαξε και ο ίδιος.

Επιθυμώντας να τον αναγκάσει σε απολογία, ώστε να τον παγιδεύσει μέσα από αυτήν, του λέει: «Δεν ακούς τι καταμαρτυρούν αυτοί εναντίον σου;» Εκείνος όμως σιωπούσε. Διότι θα ήταν ανώφελη η απολογία, εφόσον κανείς δεν άκουγε. Άλλωστε, η όλη διαδικασία είχε μόνο την επίφαση δικαστηρίου· η αλήθεια είναι ότι επρόκειτο για έφοδο ληστών, σαν αυτούς που επιτίθενται ξαφνικά σε κάποιο σπήλαιο ή στον δρόμο. Γι' αυτό και σιωπούσε. Εκείνος όμως επέμενε λέγοντας: «Σε εξορκίζω στο όνομα του ζώντος Θεού, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού». Εκείνος του απάντησε: «Εσύ το είπες. Σας λέω όμως τούτο, από τώρα και στο εξής θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες». Τότε ο αρχιερέας διέρρηξε τα ιμάτιά του λέγοντας: «Εβλασφήμησε». Αυτό δε το έκανε, για να καταστήσει την κατηγορία σφοδρότερη, και για να μεγαλοποιήσει το λεχθέν μέσω της πράξεώς του. Επειδή δηλαδή τα λόγια αυτά προκάλεσαν φόβο στους ακροατές, ό,τι ακριβώς έκαναν και στην περίπτωση του Στεφάνου, κλείνοντας τα αυτιά τους, το ίδιο έπραξε και αυτός εδώ.

Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστέψατε, πώς θα πιστέψετε εάν σας πω τα επουράνια;», σχεδόν απολογούμενος και εξηγώντας για ποιον λόγο δεν τους μιλούσε συνεχώς για την άνωθεν γέννηση. Πάλι, κατά τον ίδιο τον καιρό του σταυρού, μετά τα αμέτρητα σημεία, μετά από εκείνη την τόσο μεγάλη απόδειξη της δύναμής του, μόλις είπε: «Θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες», ο αρχιερέας, μη μπορώντας να αντέξει τον λόγο του, έσκισε τα ιμάτιά του. Πώς, λοιπόν, έπρεπε να μιλά σε αυτούς, οι οποίοι δεν αντέχουν τίποτα από τα υψηλά; Διότι το ότι δεν είπε γενικά κάτι μεγάλο και υψηλό για τον εαυτό του, δεν είναι καθόλου παράξενο, αφού απευθυνόταν σε ανθρώπους που σέρνονται χάμω και βρίσκονται σε τέτοια αδυναμία.

Διότι, όταν παρουσιάστηκα στον Πιλάτο και λίγο νωρίτερα στον Καϊάφα, με τη θέλησή μου φανέρωσα τότε το κρυμμένο μυστήριο· και στον μεν είπα: «Από τώρα θα δείτε τον Υιό του Ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού», στον δε ότι: «Εάν η βασιλεία μου ήταν από τον κόσμο τούτο, οι υπηρέτες μου θα αγωνίζονταν για να μην παραδοθώ στους Ιουδαίους· τώρα όμως η βασιλεία μου δεν είναι από εδώ». Και εκείνοι μεν, αν και άκουσαν αυτά, παρέμειναν άπιστοι, εσύ όμως, που φρουρούσουν τότε ως ληστής και κακούργος και δεν είχες ακούσει καθόλου αυτά που είπα, από πού με αναγνωρίζεις ως βασιλιά και ζητάς να αξιωθείς να σε θυμηθώ στη βασιλεία μου;

Αλλά όταν έλθει εν τη δόξη αυτού ο Υιός του Ανθρώπου, «ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του» σύμφωνα με τον άγιο Μαλαχία; Με πολλούς τρόπους δε ο Δεσπότης ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου: «Θα δουν», λέει, «τον υιό του ανθρώπου μετά δυνάμεως και δόξης πολλής»· και: «Από τώρα θα δείτε τον υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού»· και: «Από τώρα θα δείτε τον ουρανό ανοιγμένο και τους αγγέλους του Θεού να ανεβαίνουν και να κατεβαίνουν πάνω στον υιό του ανθρώπου». «Έχει δε και εξουσία να κάνει κρίση· και το ότι είναι υιός ανθρώπου, μην το απορείτε αυτό». Και γενικά άπειρες φορές θα τον έβρισκε κανείς να ονομάζει τον εαυτό του υιό ανθρώπου, και θεωρώ άξιο να ερευνήσουμε ποιου ανθρώπου είναι υιός, εφόσον το αναφέρει συχνά. Διότι δεν αποκαλεί βέβαια τον Πατέρα και Θεό άνθρωπο, μη γένοιτο· επειδή έχουμε ακούσει ότι ο Θεός κατέχει τα ονόματα Θεός και Κύριος και παντοκράτορας και παντεπόπτης και κάποια άλλα αξιοθαύμαστα, άνθρωπος όμως πουθενά. Αλλά ούτε πάλι αποκαλεί άνθρωπο τον δίκαιο και μνήστορα Ιωσήφ, ονομάζοντας τον εαυτό του υιό του, εφόσον ούτε δικός του υιός είναι.

Και αφού σηκώθηκε ο αρχιερέας, του είπε: Δεν αποκρίνεσαι τίποτα; Τι καταμαρτυρούν αυτοί εναντίον σου; Ο δε Ιησούς σιωπούσε. Και λαμβάνοντας τον λόγο ο αρχιερέας, του είπε: Σε ορκίζω στον ζωντανό Θεό να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού. Του λέει ο Ιησούς: Εσύ το είπες.» Αυτοί ήταν πράγματι ψευδομάρτυρες· διότι ο Χριστός δεν είπε: Μπορώ να καταλύσω, αλλά: Λύστε. Και δεν είπε: τον ναό του Θεού, αλλά: αυτόν τον ναό, δηλαδή το σώμα μου· και πάλι δεν είπε: Θα οικοδομήσω, αλλά: Θα εγείρω. Ώστε είναι ολοφάνερα ψευδομάρτυρες αυτοί, αφού άλλα είπε ο Χριστός και άλλα έλεγαν ότι είπε. Ο Ιησούς λοιπόν, γνωρίζοντας ως παράνομο το δικαστήριό τους, σιωπούσε· διότι αυτούς που δεν τους έπειθαν τα σημεία, πώς θα τους έπειθαν οι απολογίες;

Ο δε αρχιερέας, θέλοντας να τον ωθήσει σε βλασφημία, τον ρωτά: ώστε, αν μεν πει, ότι Εγώ είμαι ο Υιός του Θεού, να καταδικαστεί ως βλάσφημος, αν δε το αρνηθεί, να τον έχει να μαρτυρεί εναντίον του εαυτού του. Αλλά ο Κύριος, ο οποίος συλλαμβάνει τους σοφούς μέσα στην πανουργία τους, απαντά: Εσύ το είπες, αντί να πει, Το δικό σου στόμα ομολόγησε ότι εγώ είμαι ο Υιός του Θεού. «Όμως σας λέω, από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται εκ δεξιών της δυνάμεως, και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού.» Τους μιλάει χρησιμοποιώντας την προφητεία του Δανιήλ. Διότι εκείνος λέει, ότι Είδα κάποιον σαν Υιό ανθρώπου να έρχεται πάνω στις νεφέλες. Επειδή δηλαδή τον θεωρούσαν πλάνο, καθώς εμφανιζόταν με ταπεινό σχήμα, λέει ότι: Θα με δείτε τότε να έρχομαι με δύναμη, και να κάθομαι μαζί με τον Πατέρα· διότι «δύναμη» εδώ εννοεί αυτήν του Πατέρα· και να έρχομαι όχι από τη γη, αλλά από τον ουρανό. «Τότε ο αρχιερέας έσχισε τα ιμάτιά του, λέγοντας ότι: Εβλασφήμησε, τι ανάγκη έχουμε πλέον από μάρτυρες; Ιδού, τώρα ακούσατε τη βλασφημία του· τι σας φαίνεται; Και εκείνοι αποκρίθηκαν και είπαν: Είναι ένοχος θανάτου.» Ήταν συνήθεια στους Ιουδαίους, όταν συνέβαινε κάτι το ανυπόφορο, να σχίζουν τους χιτώνες τους· έτσι λοιπόν και ο Καϊάφας, για να εξαπατήσει το πλήθος με πρόσχημα μια δήθεν προφανή βλασφημία, το έκανε αυτό, ώστε να τους δείξει ότι βλασφήμησε βαριά, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να τους εξαναγκάσει να πουν, ότι είναι ένοχος θανάτου.