Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:67

Η κατάφαση είναι μια θέση, δηλαδή μια κατηγορία που λέγεται για κάτι, όπως όταν λέμε ότι «ο ποταμός ανεβαίνει» ή «ο άρχοντας εισέρχεται». Η άρνηση, πάλι, είναι η ανατροπή της καταφάσεως, όπως: «ο ποταμός δεν ανεβαίνει, ούτε ο άρχοντας εισέρχεται». Η κατηγορία δεν λέγεται πάντοτε για κακό, αλλά και για καλό· διότι κατηγορία είναι κάθε οριστική διατύπωση για οποιοδήποτε πράγμα, όπως: ο Θεός είναι αγαθός από τη φύση του· ο διάβολος είναι πανούργος· η αλεπού είναι δόλια· η γαλή είναι κλεπτική. Καταχρηστικό είναι καθετί που δεν λέγεται με οριστικό τρόπο, αλλά από κάποιον με απλότητα και ακακία· τέτοια πράγματα δεν μπορούν να αναχθούν ούτε σε νόμο ούτε σε ορισμό. Τέτοιο είναι και το λεγόμενο ότι «τότε έπτυσαν στο πρόσωπο του Χριστού»· διότι από αυτό δεν μπορούμε να πούμε ότι το άγιο σώμα του είναι ιδιαίτερο πρόσωπο, αλλά φύση. Περί ετυμολογίας.

Ματθ. 26, 67-68 Θα ταίριαζε να πούμε αυτό που είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέει» ο «Κύριος», ο Θεός των όλων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ατιμάζεται σαν ένας από εμάς και υπομένει καρτερικά να τον χτυπούν, και ανέχεται τον χλευασμό των ασεβών, προσφέροντάς μας ως πρότυπο την άκρα ανεξικακία του. Διότι αυτός που «ερευνά καρδιές και νεφρούς», ο χορηγός κάθε προφητείας, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί ποιος είναι αυτός που τον χτύπησε;

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».

Αναλογίσου δε και τον Δεσπότη, πώς αμέσως από τα σπάργανα καταδιωκόταν και εξοριζόταν σε γη βαρβάρων, αυτός που συγκρατεί τον κόσμο, γινόμενος για εμάς υπόδειγμα ώστε να μην αποκάμνουμε στους πειρασμούς. Θυμήσου το πάθος του Σωτήρος, πόσες ύβρεις υπέμεινε για εμάς. Διότι άλλοι μεν τον αποκαλούσαν Σαμαρείτη, άλλοι δε δαιμονισμένο και γαστρίμαργο και ψευδοπροφήτη. Επειδή έλεγαν: «Ιδού άνθρωπος φάγος και οινοπότης» και ότι «με τη δύναμη του άρχοντα των δαιμονίων εκβάλλει τα δαιμόνια». Και τι να πούμε για τότε που τον οδηγούσαν για να τον κατακρημνίσουν, και όταν έφτυναν στο πρόσωπό του και του έδιναν ραπίσματα;

Αλλά ήλθε έγκαιρα στη μνήμη και αυτό που παλαιότερα είχες ρωτήσει, τι άραγε σημαίνει αυτό που ειπώθηκε στο Ευαγγέλιο «καὶ ἐκολάφισαν αὐτόν». Αυτό, γενικότερα, σημαίνει ότι τον ενέπαιξαν. Είναι δε είδος παιγνίου το να κολαφίζει κανείς, καθώς η συνήθεια μετέτρεψε το γράμμα β σε φ, όπως και σε πολλές άλλες περιπτώσεις· διότι η αττικίζουσα γλώσσα προφέρει τη λέξη κυρίως με το γράμμα β. Επομένως, το μιαιφόνο και αχάριστο έθνος των Ιουδαίων σε τέτοιο βαθμό είχε εξοργιστεί εναντίον του ευεργέτη, ώστε όχι μόνο ύψωσαν χέρια εναντίον του για να τον σφαγιάσουν, αλλά αν τους ξέφευγε έστω και το παραμικρό είδος χλευασμού, εμπαιγμού και ασελγούς συμπεριφοράς και δεν το εφάρμοζαν επάνω του, θεωρούσαν ότι δεν είχαν καταφέρει τίποτα σπουδαίο. Έτσι, λοιπόν, με τον ακάνθινο στέφανο, με το πορφυρό ιμάτιο, με τον κάλαμο, με την προσφώνηση ως βασιλιά και με όλα τα παρόμοια τον ενέπαιζαν.

Αυτόν, λοιπόν, αδελφοί και τέκνα, ας φοβηθούμε και ας τρέμουμε· αλλά και ας αγαπήσουμε, διότι για εμάς έγινε άνθρωπος ομοιοπαθής με εμάς, και για χάρη μας παραδόθηκε και οδηγήθηκε σε δικαστήριο· για χάρη μας ραπίστηκε και φτύστηκε· και για εμάς κολαφίστηκε και εμπαίχθηκε, και καταχλευάστηκε, και τραυματίστηκε, και τέλος σταυρώθηκε και πέθανε.

Όμως παρατήρησε ότι το να διαρρήξει ο Καϊάφας τα ιμάτιά του, ήταν σύμβολο του ότι διαρρήχθηκε η αρχιερωσύνη της Παλαιάς Διαθήκης. «Τότε τον έφτυσαν στο πρόσωπό του και τον χτύπησαν με τις γροθιές τους. Άλλοι δε τον ράπισαν, λέγοντας: Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;» Όταν καταδικάστηκε, τότε του έκαναν αυτά τα επονείδιστα και τον ενέπαιζαν, καλύπτοντας, όπως λέει άλλος ευαγγελιστής, το πρόσωπό του με ιμάτιο· διότι, επειδή τον θεωρούσαν ως προφήτη, για τον λόγο αυτό τον περιπαίζουν με αυτόν τον τρόπο· «κολαφίζω» δε σημαίνει το να χτυπά κανείς με τα χέρια, έχοντας τα δάχτυλα λυγισμένα, και για να το πω πιο απλά, να χτυπά με τη γροθιά. «Ο δε Πέτρος καθόταν έξω στην αυλή, και τον πλησίασε μία υπηρέτρια, λέγοντας: Και εσύ ήσουν με τον Ιησού τον Γαλιλαίο; Εκείνος δε το αρνήθηκε μπροστά σε όλους, λέγοντας: Δεν ξέρω τι λες. Όταν δε αυτός βγήκε στην πύλη, τον είδε άλλη, και λέει σε αυτούς που ήταν εκεί: Και αυτός ήταν με τον Ιησού τον Ναζωραίο· και πάλι το αρνήθηκε με όρκο, λέγοντας ότι δεν ξέρω τον άνθρωπο· μετά από λίγο δε, αφού τον πλησίασαν αυτοί που στέκονταν εκεί, είπαν στον Πέτρο: Αλήθεια και εσύ από αυτούς είσαι· διότι και η προφορά σου σε φανερώνει. Τότε άρχισε να αναθεματίζει και να ορκίζεται, λέγοντας ότι δεν ξέρω τον άνθρωπο. Και αμέσως λάλησε ο πετεινός· και θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει, ότι πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές· και αφού βγήκε έξω, έκλαψε πικρά.»