Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 26:68

Ορθ. Άρα, δεν λαλείς αληθώς τη δικαιοσύνη. Διότι η βούληση που είναι απαράλλακτη από τη βούληση, είναι η ίδια βούληση· και η δύναμη που είναι απαράλλακτη από τη δύναμη, είναι η ίδια δύναμη· και η δόξα που είναι απαράλλακτη από τη δόξα, είναι η ίδια δόξα. Μακ. Απαράλλακτη λέω, δεν λέω την ίδια. Ορθ. Μάλλον λοιπόν και το «απαράλλακτο» το λες μόνο στα λόγια, όπως εκείνοι που τον αποκαλούσαν Χριστό, χωρίς να πιστεύουν ότι είναι ο Χριστός. Διότι, εάν πίστευαν, δεν θα τον χτυπούσαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;» Μακ.

Ματθ. 26, 67-68 Θα ταίριαζε να πούμε αυτό που είπε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «εξεπλάγη ο ουρανός για αυτό και έφριξε πάρα πολύ, λέει» ο «Κύριος», ο Θεός των όλων, ο Βασιλεύς των βασιλευόντων και Κύριος των κυριευόντων. Ατιμάζεται σαν ένας από εμάς και υπομένει καρτερικά να τον χτυπούν, και ανέχεται τον χλευασμό των ασεβών, προσφέροντάς μας ως πρότυπο την άκρα ανεξικακία του. Διότι αυτός που «ερευνά καρδιές και νεφρούς», ο χορηγός κάθε προφητείας, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί ποιος είναι αυτός που τον χτύπησε;

Διότι ο Ιησούς δεν υπολογίστηκε ως κάτι σπουδαίο, αλλά ατιμάστηκε και το πρόσωπό του, προφανώς όταν δέχτηκε τα φτυσίματα και όταν τον χτυπούσαν οι στρατιώτες του Πιλάτου λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». Ατιμάστηκε όμως και με άλλον τρόπο, καθώς υπέμεινε τα βασανιστήρια των μαστιγώσεων και τα ραπίσματα από τους υπηρέτες. Γι' αυτό είπε δια της φωνής του Ησαΐα: «Την πλάτη μου την έδωσα σε μαστιγώσεις, και τα σαγόνια μου σε ραπίσματα, και το πρόσωπό μου δεν το γύρισα μακριά από την ντροπή των φτυσιμάτων». Επομένως, όπως είπα, φαίνεται ότι οι θεσπέσιοι προφήτες είδαν τον Υιό, προφανώς δια οράματος μέσω του Αγίου Πνεύματος, δηλαδή είδαν το πρόσωπό του να μην είναι απαλλαγμένο από την ανθρώπινη θλίψη, δεδομένου ότι είχε πλέον φτάσει ο καιρός κατά τον οποίο έπρεπε να πάθει, ώστε με τον θάνατο της δικής του σάρκας να καταργήσει τον θάνατο, απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο. <Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς· και εμείς νομίσαμε ότι βρίσκεται σε πόνο, σε πληγή και σε κάκωση. Αυτός όμως τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας και ταλαιπωρήθηκε για τις ανομίες μας. Η τιμωρία που φέρνει την ειρήνη μας έπεσε πάνω του, και με την πληγή του εμείς ιαθήκαμε.>

Δεν γνωρίζουμε, λοιπόν, εάν θα μπορέσει κάποιος να δώσει εξήγηση για την προκείμενη προφητεία, χωρίς να αποδέχεται ότι υπάρχει κάποια δεύτερη υπόσταση, αυτή του Θεού Λόγου, μετά την πρώτη και αγένητη, τον Πατέρα και Θεό των όλων· εμείς βέβαια, έχοντας την ορθή πεποίθηση ότι Αυτός υπάρχει, θεωρούμε δηλαδή τον Θεό Λόγο, ο οποίος και εδώ δηλώνει μεταξύ άλλων το «θα ντύσω τον ουρανό με σκοτάδι», και ο οποίος προσθέτει από το πρόσωπο του ανθρώπου που έχει προσλάβει το «Ο Κύριος μου δίνει γλώσσα παιδείας για να γνωρίζω πότε πρέπει να εκφέρω λόγο». Σε ποιον άλλον εξάλλου, παρά στον άνθρωπο του Σωτήρα μας, θα άρμοζε να λέει και το «ποιος είναι αυτός που αντιδικεί μαζί μου, ας μου αντισταθεί»· ή για ποιον θα μπορούσαν να λεχθούν όσα ακολουθούν από το «ποιος ανάμεσά σας φοβάται τον Κύριο, ας υπακούσει στη φωνή του παιδός Του», παρά μόνο για τον Χριστό, ο οποίος, σύμφωνα με τις Γραφές, καταφρόνησε την αισχύνη, κένωσε τον εαυτό Του και ταπεινώθηκε μέχρι το σημείο των μαστιγώσεων, όταν, σύμφωνα με την προκείμενη γι' Αυτόν προφητεία, ο Πιλάτος, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί· τότε δε υπέμεινε και ραπίσματα και εμπτυσμούς, όταν ο αρχιερέας, διαρρηγνύοντας τα ιμάτιά του εξαιτίας των λόγων Του, αποφάνθηκε ότι Αυτός είχε βλασφημήσει· διότι τότε έφτυσαν στο πρόσωπό Του και τον γρονθοκόπησαν, ενώ άλλοι τον ράπισαν λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;».

«Διεσχίσθησαν»: Διότι άλλοι μεν από αυτούς ήθελαν να ζήσουν πιστεύοντας σε αυτόν, ενώ άλλοι κραύγαζαν: ας σταυρωθεί, και ούτε έτσι δεν ένιωσαν κατάνυξη. «Επείρασάν με»: Διότι τον χτυπούσαν και του έλεγαν: προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε. Και άλλοι τον έφτυναν, εξουθενώνοντάς τον. «Έβρυξαν»: Διότι οι Ιουδαίοι έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Κυρίου, φλεγόμενοι από φθόνο. «Κύριε, πότε επόψη»: Αυτή είναι η φωνή του Αδάμ (διότι είναι η φωνή του Αδάμ προς τον Θεό). «Αποκατάστησον»: Διότι είναι ανάγκη πλέον να αποδειχθούν τα μεγαλεία της θεότητος και να ματαιωθεί η κακουργία τους. «Από λεόντων»: Την ψυχή του Αδάμ από τους δαίμονες· διότι ο Κύριος πράττει τα πάντα εκ μέρους του. «Εξομολογήσομαι»: Ο Αδάμ λέει: τότε θα σε δοξολογήσω κατά τη συντέλεια. Διότι τότε υφίσταται η πολυπληθής Εκκλησία. «Εν λαώ»: Τότε, ενώπιον του αμέτρητου πλήθους· μπορεί δε κάποιος να εννοήσει (νόησε ακόμη) και τον λαό από τα έθνη, ως πολυάριθμο και πιστεύοντα εν αληθεία. «Μη επιχαρείησαν»: Διότι τι το λυπηρό έπραξε ο Χριστός στους Ιουδαίους, ώστε να γίνουν εχθροί του; Γι' αυτό, όντας άδικα εχθροί, δεν χάρηκαν για όσα ήλπισαν. Είναι δε αυτή και φωνή του Αδάμ. «Οι μισούντες»: Διότι έκαναν νοήματα μεταξύ τους για το ποιος θα πει τι εναντίον του Χριστού, τρέφοντας άδικο και μάταιο μίσος. «Ότι εμοί μεν»: Διότι, ως δόλιοι, μιλούσαν ειρηνικά, λέγοντάς του: Διδάσκαλε, γνωρίζουμε ότι είσαι αληθινός και διδάσκεις την οδό του Θεού με αλήθεια.

Τι λοιπόν θα μπορούσε να εξισωθεί με αυτήν την ύβρη; Στο πρόσωπο εκείνο, το οποίο η θάλασσα όταν το αντίκρισε αισθάνθηκε δέος, και το οποίο ο ήλιος, βλέποντάς το πάνω στον σταυρό, απέστρεψε τις ακτίνες του, εκείνοι έφτυναν και ράπιζαν, και χτυπούσαν στο κεφάλι, ικανοποιώντας στο έπακρο τη μανία τους. Διότι του κατέφεραν τα πιο εξευτελιστικά από όλα τα χτυπήματα, γρονθοκοπώντας και ραπίζοντάς τον, και σε αυτά τα χτυπήματα προσέθεταν την ύβρη του φτυσίματος. Και πάλι ξεστόμιζαν λόγια γεμάτα από μεγάλο εμπαιγμό, λέγοντας: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», επειδή οι πολλοί τον αποκαλούσαν προφήτη.

Πόσοι, λοιπόν, νομίζεις ότι ήταν παρόντες τότε και σκανδαλίζονταν βλέποντάς τον δεμένο, μαστιγωμένο, λουσμένο στο αίμα, να ανακρίνεται από το ηγεμονικό δικαστήριο και κανένας από τους μαθητές του να μην είναι παρών; Και τι να πούμε για τη στιγμή που γίνονταν εναντίον του εκείνοι οι ποικίλοι, συνεχείς και αλλεπάλληλοι εμπαιγμοί, και πότε τον στεφάνωναν με αγκάθια, πότε του φορούσαν χλαμύδα, πότε του έδιναν στο χέρι ένα καλάμι και πότε έπεφταν μπροστά του και τον προσκυνούσαν, μετερχόμενοι κάθε είδους χλευασμό και κοροϊδία; Πόσοι νομίζεις ότι σκανδαλίζονταν, πόσοι θορυβούνταν, πόσοι ταράζονταν, όταν τον ράπιζαν και έλεγαν: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», και τον περιέφεραν από εδώ και από εκεί, αναλώνοντας όλη την ημέρα τους σε αυτό, σε κοροϊδίες και λοιδορίες και χλευασμούς και γέλια στη μέση του ιουδαϊκού θεάτρου;

Και άλλοτε μεν τον στεφάνωναν με αγκάθια, άλλοτε του φορούσαν χλαμύδα, άλλοτε του έδιναν στο χέρι ένα καλάμι, και άλλοτε, πέφτοντας στα γόνατα, τον προσκυνούσαν, προκαλώντας κάθε είδος χλευασμού και γέλιου. Πόσοι νομίζεις ότι σκανδαλίζονταν; Πόσοι θορυβούνταν; Πόσοι ταράζονταν, όταν τον χτυπούσαν στο κεφάλι και έλεγαν: «Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;»; Και τον οδηγούσαν και τον περιέφεραν ολόκληρη την ημέρα, με σκώμματα, λοιδορίες, χλευασμούς και γέλια, στο μέσο του ιουδαϊκού θεάτρου. Και τι να πει κανείς, όταν τον ράπιζε ο δούλος του αρχιερέα; Τι να πει, όταν οι στρατιώτες διαμοίραζαν τα ιμάτιά του;

«Διότι χωρίς λόγο», λέει, «έκρυψαν για μένα την καταστροφική παγίδα τους, μάταια ονείδισαν την ψυχή μου», παράνομα και παράλογα. Και για τον προδότη λέει: «Ας έλθει σε αυτόν παγίδα την οποία δεν γνωρίζει, και το δίχτυ που έκρυψε» εναντίον μου «ας συλλάβει αυτόν και στην παγίδα να πέσει», αυτήν που κατασκευάστηκε από τον ίδιο. «Η δε ψυχή μου θα αγαλλιάσει για τον Κύριο», αφού εγερθεί από τον τάφο, «θα τερφθεί» η ζωή μου «για τη σωτηρία Του», αποδίδοντας σε Αυτόν τιμή και λαμβάνοντας τη δική Του δόξα. Θα πει: «Όλα τα οστά μου θα πουν, Κύριε, ποιος είναι όμοιός Σου; Εσύ που λυτρώνεις τον φτωχό από τα χέρια των ισχυρότερών του», ισχυρότερων όχι στη δύναμη, αλλά στην κακία, «και τον φτωχό και τον πένητα από αυτούς που τον αρπάζουν» για σφαγή. «Σηκώθηκαν εναντίον μου μάρτυρες άδικοι, με ρωτούσαν πράγματα που δεν γνώριζα», όπως το ότι τάχα αντιλέγω στον Καίσαρα, και όσα κακοτρόπως ήθελαν. «Μου ανταπέδωσαν πονηρά αντί για τα αγαθά», που τους έκανα, «και ατεκνία στην ψυχή μου», δηλαδή επιφέροντας σε αυτήν νέκρωση. «Εγώ δε, ενώ αυτοί με παρενοχλούσαν» και με ενέπαιζαν, «ενδυόμουν σάκκο», δηλαδή τη χλαμύδα, με την οποία, σαν να ήταν σάκκος, μου περικάλυπταν το κεφάλι και με ράπιζαν λέγοντας: «Προφήτευσε σε εμάς, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». «Και ταπείνωνα με νηστεία την ψυχή μου», διότι πού υπήρχε σκέψη για τροφή μέσα στα δεινά που συνέβαιναν; «

Και τώρα, λέει, ο μεν υψηλός και μέγας Ιωάννης, σαν να προσπερνά γρήγορα την ύβρη, γράφει «και του έδιναν ραπίσματα»· ο δε θεσπέσιος Μάρκος και ο Ματθαίος (διότι μικρή είναι η παραλλαγή των λέξεων) αναφέρουν και το όνομα της ύβρεως και την πράξη της ύβρεως· διότι «τον εκολαφισαν» και «άρχισαν να περικαλύπτουν το πρόσωπό του και να τον κολαφίζουν», έπειτα και τον «εράπισαν», και «με ραπίσματα τον χτυπούσαν, και έλεγαν· προφήτευσε σε εμάς, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». Ο θεσπέσιος Λουκάς, ωστόσο, παρέλειψε μεν τη λέξη περί κολαφισμού, αλλά αναπτύσσει σαφώς το νόημά της μέσα από όσα λέει· διότι λέει «και οι άνδρες που κρατούσαν τον Ιησού τον ενέπαιζαν δέρνοντάς τον· και αφού τον περικάλυψαν, χτυπούσαν το πρόσωπό του και τον ρωτούσαν λέγοντας· προφήτευσε σε εμάς, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;». Διότι τέτοιο είναι το είδος αυτού του παιγνίου· άλλοι μεν καλύπτουν τα μάτια με τα χέρια, άλλοι δε, χτυπώντας με γροθιές στο κεφάλι, του ζητούν να φανερώσει αυτόν που χτύπησε, και αν μεν βρει αυτόν που χτύπησε, αφήνεται ελεύθερος, αν όμως όχι, συνεχίζουν να του επιφέρουν χτυπήματα. Αυτό λοιπόν δηλώνει και αυτό ακριβώς παρουσιάζει η κυριολεξία της λέξης «εκολαφισαν».

Και εκεί φέρε στον νου σου τις φυλακίσεις, τις ανακρίσεις, τις ερωτήσεις, τις αποφάσεις, τις κραυγές: «άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», τις απαιτήσεις των Ιουδαίων που έλεγαν: «το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας», την καταδικαστική υπογραφή με την πένα του Πιλάτου, τη φραγέλλωση, τα ραπίσματα, τα φτυσίματα, το χλευαστικό ντύσιμο με την πορφύρα και το στεφάνωμα, την προσβλητική γονυκλισία και τα χτυπήματα στο κεφάλι από εκείνους που φώναζαν περιπαικτικά: «προφήτευσέ μας, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», τον προπηλακισμό, τον συνωστισμό, τον θόρυβο, τις επιδοκιμασίες όλου του μιαρού όχλου εναντίον του. Έπειτα τη σταύρωση, το κάρφωμα των αγίων χεριών και ποδιών, τον διαμερισμό των ιματίων, τον χλευασμό και τις ύβρεις των περαστικών που έλεγαν: «αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ουά! Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». Τα υπόλοιπα περιγελάσματα, τους εμπαιγμούς και τις καταλαλιές, το τρύπημα με τη λόγχη, τη γεύση της χολής, τον θάνατο και όσα άλλα τα συνοδεύουν και διαπράχθηκαν μαζί με αυτά.

Όμως παρατήρησε ότι το να διαρρήξει ο Καϊάφας τα ιμάτιά του, ήταν σύμβολο του ότι διαρρήχθηκε η αρχιερωσύνη της Παλαιάς Διαθήκης. «Τότε τον έφτυσαν στο πρόσωπό του και τον χτύπησαν με τις γροθιές τους. Άλλοι δε τον ράπισαν, λέγοντας: Προφήτευσέ μας, Χριστέ, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;» Όταν καταδικάστηκε, τότε του έκαναν αυτά τα επονείδιστα και τον ενέπαιζαν, καλύπτοντας, όπως λέει άλλος ευαγγελιστής, το πρόσωπό του με ιμάτιο· διότι, επειδή τον θεωρούσαν ως προφήτη, για τον λόγο αυτό τον περιπαίζουν με αυτόν τον τρόπο· «κολαφίζω» δε σημαίνει το να χτυπά κανείς με τα χέρια, έχοντας τα δάχτυλα λυγισμένα, και για να το πω πιο απλά, να χτυπά με τη γροθιά. «Ο δε Πέτρος καθόταν έξω στην αυλή, και τον πλησίασε μία υπηρέτρια, λέγοντας: Και εσύ ήσουν με τον Ιησού τον Γαλιλαίο; Εκείνος δε το αρνήθηκε μπροστά σε όλους, λέγοντας: Δεν ξέρω τι λες. Όταν δε αυτός βγήκε στην πύλη, τον είδε άλλη, και λέει σε αυτούς που ήταν εκεί: Και αυτός ήταν με τον Ιησού τον Ναζωραίο· και πάλι το αρνήθηκε με όρκο, λέγοντας ότι δεν ξέρω τον άνθρωπο· μετά από λίγο δε, αφού τον πλησίασαν αυτοί που στέκονταν εκεί, είπαν στον Πέτρο: Αλήθεια και εσύ από αυτούς είσαι· διότι και η προφορά σου σε φανερώνει. Τότε άρχισε να αναθεματίζει και να ορκίζεται, λέγοντας ότι δεν ξέρω τον άνθρωπο. Και αμέσως λάλησε ο πετεινός· και θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει, ότι πριν λαλήσει ο πετεινός, θα με απαρνηθείς τρεις φορές· και αφού βγήκε έξω, έκλαψε πικρά.»