Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:19

«Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση», όπως και η γυναίκα που αναγγέλλει στον Πιλάτο: «Ας μην υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα σε σένα και σε εκείνον τον δίκαιο· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του». «Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση», όπως και ο ληστής στον άλλον ληστή πάνω στον σταυρό: «Εμείς βέβαια δικαίως· διότι λαμβάνουμε ό,τι μας αξίζει για όσα πράξαμε».

«Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση»: ο ασεβής στον ασεβή, όπως ο Αιγύπτιος στον Αιγύπτιο, λέγοντας: «Ας φύγουμε από το πρόσωπο του Ισραήλ, διότι ο Κύριος πολεμά υπέρ αυτών εναντίον των Αιγυπτίων», για να επαληθευτεί ο Κύριος που είπε: «Και θα γνωρίσουν όλοι οι Αιγύπτιοι ότι εγώ είμαι ο Κύριος, όταν δοξαστώ μέσω του Φαραώ και σε όλα τα άρματα και σε όλα τα άλογά του». Και ο ιεροψάλτης λέει: «Όταν τους σκότωνε, τότε τον αναζητούσαν». Και σε άλλα σημεία: «Ας ντροπιαστούν και ας εντραπούν και ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος. Και νύχτα σε νύχτα αναγγέλλει γνώση»: η γυναίκα που αναγγέλλει στον Πιλάτο: «Να μην υπάρχει καμία σχέση ανάμεσα σε εσένα και σε εκείνον τον δίκαιο, διότι πολλά έπαθα στο όνειρό μου εξαιτίας του». Και γιατί όρισε ως δασκάλους τους ουρανούς και το στερέωμα και τις ημέρες και τις νύχτες; Για να έχουν ως δασκάλους τα έργα της δημιουργίας όσοι δεν θέλουν να ακούσουν τους προφήτες και τους αποστόλους. Έτσι έλεγε στον λαό ο Μωυσής: «Και υψώνοντας το βλέμμα σου στον ουρανό και βλέποντας τον ήλιο και τη σελήνη και τα άστρα, μην πλανηθείς και τα προσκυνήσεις, αυτά που ο Κύριος ο Θεός σου μοίρασε σε όλα τα έθνη», όχι για προσκύνηση, αλλά για διδαχή. Διότι «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού». Αναβλύζει δε ρήμα και ο προφήτης λέγοντας προς την εκκλησία: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό». Και στη μεν γη απευθύνεται ο «φθόγγος»· στην πιο παχυλή και άρτι εισαγόμενη στη θεογνωσία ψυχή, ταιριάζει ο πιο ασαφής και πιο απλοϊκός λόγος.

Μέγα και αληθινά παράδοξο έργο επιτέλεσε ο Σωτήρας· σιωπώντας ενεργούσε, και με το να μην απολογείται, έκανε τον δικαστή να ομολογήσει τη σκευωρία και το γεγονός ότι πείστηκε περισσότερο από τους όχλους παρά από το δίκαιο. Διότι, εάν μεν απολογούνταν, θα μπορούσε να δημιουργηθεί η υπόνοια δειλίας μπροστά στον θάνατο· παραμένοντας όμως σιωπηλός, άφηνε να θαυμαστεί η σταθερότητα και η ανδρεία Του. Και το να απολογείται ο Πιλάτος με αυτόν τον τρόπο, δεν σήμαινε τίποτε άλλο, παρά ότι πίστεψε πως αυτός που δικαζόταν ήταν Θεός. Εξάλλου, ενώ δικαζόταν από τον Πιλάτο, παρείχε θεία αποκάλυψη στη γυναίκα του, ώστε αφενός με τη σιωπή Του να προκαλέσει την κατάπληξη του Πιλάτου για την ανδρεία Του, και αφετέρου με το θείο μήνυμα να του δώσει να κατανοήσει ότι δεν δικάζει άνθρωπο, αλλά Θεό.

Απόκριση. Για να βαστάξει και ο Ιούδας. Διότι μπορούσε μεν να σβήσει την πείνα των όχλων· αλλά οι μαθητές δεν θα κατανοούσαν τη δύναμη. Ερώτηση Κ'. Γιατί δεν βλέπει ο Πιλάτος, αλλά η σύζυγός του; Απόκριση. Πρώτον μεν διότι εκείνη ήταν άξια, ή μάλλον διότι, εάν το έβλεπε ο ίδιος, δεν θα γινόταν εξίσου πιστευτός· ή ούτε καν θα το αποκάλυπτε· για τον λόγο αυτό κατ' οικονομίαν το είδε η γυναίκα, ώστε να γίνει ολοφάνερο σε όλους.

Αλλά σκοτάδι επικράτησε. Ο προφήτης δεν βρήκε όνομα να δώσει σε εκείνον τον καιρό· και οι αιρετικοί περιεργάζονται τη γέννηση του Θεού. «Είμαι Θεός.» Ρώτησε τον ήλιο που κρύφτηκε και δημιούργησε νύχτα· ρώτησε τις πέτρες που σχίστηκαν· ρώτησε το καταπέτασμα που σκίστηκε· ρώτησε τον προδότη που απαγχονίστηκε· ρώτησε τον δικαστή που λέει: «Είμαι αθώος από αυτό το αίμα»· ρώτησε τη γυναίκα του Πιλάτου που δήλωσε: «Ας μην υπάρχει τίποτα ανάμεσα σε εσένα και σε τούτον τον δίκαιο.» Από πάνω φωνή, από κάτω φωνή. Από παντού ανακηρύσσεται η δύναμη. «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» «Δεν κατεβαίνω από τον σταυρό. Αλλά τότε θα κατέβω, ώστε να κατέλθω στον Άδη.» Κατέβηκε, λοιπόν, εκεί και προκαλεί αναταραχή. Κατήλθε στον Άδη· τον δέχθηκε ο θάνατος. Περιέστρεφε το σώμα από εδώ και από εκεί για να το καταβροχθίσει· και δεν μπορούσε. Ο θάνατος απορούσε σφόδρα λέγοντας: «Τι είναι τούτο εδώ; Γιατί μου φέρατε αυτό το σώμα; Θάψτε το στη γη· διότι εγώ δεν μπορώ να το φθείρω. Είναι νεκρό, αλλά δεν μπορώ να υπερισχύσω ούτε απέναντι σε νεκρό· αντιθέτως, ζει. Και δεν ξέρω τι να πω. Μπήγω τα δόντια μου στο σώμα, και μουδιάζουν. Τι είναι τούτο, δεν γνωρίζω. Βρίσκω ρίζα αθανασίας. Μήπως τάχα δεν το κατάπια; Αλλά δεν μπορώ να το χωνέψω, απεναντίας η τροφή στέκεται μέσα μου και παραλύει τα σωθικά μου. Και αν δεν με πιστεύετε, εξέμεσα και την προηγούμενη τροφή.» Διότι, ποια ήταν η τροφή του θανάτου; Τα σώματα των αγίων.

Ο δε Πιλάτος είπε: «Εγώ δεν βρίσκω καμία ενοχή σε αυτόν». Όχι μόνο εσύ, ω Πιλάτε, αλλά ούτε οι Ιουδαίοι, ούτε οι τυφλοί, ούτε οι νεκροί, ούτε ο ήλιος, ούτε η σελήνη, ούτε ο κόσμος, ούτε όλοι οι δίκαιοι προφήτες και οι μάρτυρες, ούτε ο προφήτης που λέει: «Αυτός που δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του». Όλοι συμφωνούν με τον Πιλάτο εκφέροντας δίκαιη κρίση. Μόνοι οι Ιουδαίοι πολεμούν, δικάζοντας με κραυγές και φιλονικώντας να επισκιάσουν την αλήθεια με τον θόρυβο, επιβεβαιώνοντας έτσι τον λόγο του Ησαΐα: «Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, έβγαλε όμως αγκάθια, και όχι δικαιοσύνη, αλλά κραυγή». Ενόσω συνέβαιναν αυτά, και ο Πιλάτος δεν μπορούσε ούτε να μιλήσει ούτε να ακούσει εξαιτίας της γενικής ταραχής, και ενώ ετοιμαζόταν εξέγερση, έστειλε μήνυμα προς αυτόν η γυναίκα του, ως καλή βοηθός, συγκρατώντας τον άνδρα της που έσπευδε, λέγοντας: «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου. Αν μεν μπορείς, σώσε τον· αν πάλι δεν μπορείς, διάσωσε τον εαυτό σου». Ήταν σαν να έλεγε σχεδόν το λόγιο του Δαβίδ: «Μην καταστρέψεις την ψυχή σου μαζί με τους ασεβείς, και τη ζωή σου μαζί με άνδρες αιμάτων». «Ας μην υπάρχει τίποτα μεταξύ εσένα και εκείνου του δικαίου· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του». Αποδείχθηκε άλλος Ιωσήφ, βλέποντας την αλήθεια μέσα από τα όνειρα, δίνοντας μαρτυρία ενάντια στις κραυγές των Ιουδαίων· διότι έπρεπε αυτοί να νικηθούν από γυναίκες.

Ενώ εκείνος καθόταν στο βήμα, η γυναίκα του τού έστειλε μήνυμα λέγοντας: Μην έχεις καμία ανάμειξη με αυτόν τον δίκαιο· διότι πολλά υπέφερα σήμερα στο όνειρό μου εξαιτίας του. Δες τι συμβαίνει πάλι, το οποίο ήταν ικανό να τους συνετίσει όλους. Διότι, πέρα από την απόδειξη που προέκυπτε από τα ίδια τα γεγονότα, και το όνειρο δεν ήταν ασήμαντο. Και για ποιον λόγο δεν το βλέπει ο ίδιος; Είτε επειδή εκείνη ήταν περισσότερο άξια· είτε διότι, αν το έβλεπε ο ίδιος, δεν θα γινόταν εξίσου πιστευτός, ή ούτε καν θα το φανέρωνε. Για τον λόγο αυτόν οικονομήθηκε να το δει η γυναίκα του, ώστε να γίνει φανερό σε όλους. Και δεν το βλέπει απλώς, αλλά και υποφέρει πολλά, ώστε ο άνδρας, ωθούμενος και από τη συμπάθεια προς τη γυναίκα του, να γίνει πιο διστακτικός ως προς τον φόνο. Αλλά και η χρονική στιγμή συνέβαλε τα μέγιστα· διότι το είδε ακριβώς εκείνη τη νύχτα. Αλλά δεν ήταν ασφαλές γι' αυτόν, θα μπορούσε να πει κάποιος, να τον αφήσει ελεύθερο, επειδή είπαν ότι έκανε τον εαυτό του βασιλιά. Έπρεπε λοιπόν να αναζητήσει αποδείξεις και διασταυρώσεις, και όσα αποτελούν τεκμήρια σφετερισμού της εξουσίας· για παράδειγμα, αν συγκέντρωνε στρατό, αν μάζευε χρήματα, αν κατασκεύαζε όπλα, ή αν επιχειρούσε κάτι άλλο παρόμοιο. Αυτός όμως απλώς παρασύρεται· για τον λόγο αυτόν ούτε τον ίδιο δεν απαλλάσσει ο Χριστός από τις ευθύνες, λέγοντας: Μεγαλύτερη αμαρτία έχει εκείνος που με παραδίδει σε εσένα.

Άκουσε, λοιπόν, πώς όλοι προαναγγέλλουν τον σταυρό με διάφορους τρόπους. Πρώτος ο πατριάρχης Ιακώβ· διότι, απευθύνοντας τον λόγο προς αυτόν, λέει: «Από βλαστάρι, γιε μου, ανέβηκες», υποδηλώνοντας με τον βλαστό την Παρθένο και το άχραντο της Μαρίας. Έπειτα, φανερώνοντας τον σταυρό, έλεγε: «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι, και σαν μικρό λιοντάρι· ποιος θα τον εγείρει;». Διότι τον θάνατό του τον ονόμασε κοίμηση και ύπνο, και με τον θάνατο συνέδεσε την ανάσταση, λέγοντας: «Ποιος θα τον εγείρει;». Κανένας άλλος, παρά ο ίδιος τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να τη λάβω πάλι»· και πάλι: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Τι σημαίνει όμως το, «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»; Διότι, όπως ακριβώς το λιοντάρι δεν είναι φοβερό μόνο όταν είναι ξύπνιο, αλλά και όταν κοιμάται· έτσι και ο Χριστός δεν ήταν φοβερός μόνο πριν από τον σταυρό, αλλά και πάνω στον ίδιο τον σταυρό, και κατά την ίδια την ώρα του θανάτου του, και τότε επιτελούσε τα μεγάλα θαύματα, αποστρέφοντας τον ήλιο, διαρρηγνύοντας τις πέτρες, συγκλονίζοντας τη γη, σχίζοντας το καταπέτασμα, προκαλώντας τρόμο στη γυναίκα του Πιλάτου, ελέγχοντας τον Ιούδα. Διότι τότε εκείνος έλεγε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αίμα αθώο». Και η γυναίκα του Πιλάτου διαμήνυε: «Μην κάνεις τίποτα σε αυτόν τον δίκαιο· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του».

Αλλά ούτε και έτσι γίνονται πιο ήμεροι. Αντίθετα, εξαγριώνονται περισσότερο, κυριευμένοι από μανία εξαιτίας του πάθους του φθόνου. Γι' αυτό και «πείθουν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά, και να εξοντώσουν τον Ιησού». «Και ενώ αυτός καθόταν στο δικαστικό βήμα, η γυναίκα του έστειλε μήνυμα σε αυτόν λέγοντας: να μην έχεις καμία ανάμειξη με εκείνον τον δίκαιο· διότι υπέφερα πολλά στο όνειρό μου εξαιτίας του». Για ποιον λόγο όμως βλέπει το όνειρο η γυναίκα, και όχι ο Πιλάτος; Δεν βλέπεις ότι εκείνη ήταν περισσότερο άξια, ή ότι, αν το έβλεπε αυτός, δεν θα γινόταν πιστευτός, ή και αν επρόκειτο να γίνει πιστευτός, δεν θα το φανέρωνε; Γι' αυτόν τον λόγο κατά θεία οικονομία το είδε η γυναίκα. Ρώτησε λοιπόν πάλι ο Πιλάτος: «Ποιον από τους δύο θέλετε να σας απολύσω;» Εκείνοι δε είπαν: «Τον Βαραββά». Τους λέγει: «Τι λοιπόν να κάνω τον Ιησού, τον λεγόμενο Χριστό;» Του λέγουν: «Να σταυρωθεί». Ο δε ηγεμόνας είπε: «Μα τι κακό έκανε;» Εκείνοι δε κραύγαζαν ακόμη περισσότερο να σταυρωθεί». Τόσο πολύ διψούσαν για τον φόνο του Δεσπότη! Και όμως αυτός, όντας αλλογενής και εθνικός, αρνείται και αποστρέφεται τον φόνο και κάνει τα πάντα ώστε να τον ελευθερώσει· εκείνοι αντίθετα επισπεύδουν τη σφαγή. Και αυτός μεν, «αφού πήρε νερό, ένιψε τα χέρια του μπροστά στο πλήθος λέγοντας: είμαι αθώος από το αίμα αυτού του δικαίου· εκείνοι δε έλεγαν: το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας», και με αυτόν τον τρόπο επισώρευαν εναντίον του εαυτού τους και των παιδιών τους τέτοια κατάρα.

Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να υποθέσει ο Πιλάτος ότι, ενώ ο Ιησούς ήταν αθώος, θα ζητούσαν να σταυρωθεί, και θα άφηναν ελεύθερο τον ένοχο ληστή; Γνωρίζοντας λοιπόν ότι δεν είναι ένοχος, αλλά ότι τον φθονούν, για αυτόν τον λόγο τους ρωτά. Από αυτό αποδεικνύεται ότι ήταν αρκετά ενδοτικός· διότι έπρεπε αυτός να κινδυνεύσει υπερασπιζόμενος το αγαθό. Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, είναι και άξιος καταδίκης, επειδή συγκάλυψε την αλήθεια. Η λέξη Βαραββάς ερμηνεύεται «υιός του πατρός»· διότι «βαρ» σημαίνει ο υιός, και «αββάς» ο πατέρας. Οι Ιουδαίοι, λοιπόν, ζήτησαν τον υιό του πατέρα τους, του διαβόλου, ενώ τον Ιησού τον σταύρωσαν· και μέχρι τώρα, με τον υιό του πατέρα τους, τον Αντίχριστο, συντάσσονται, ενώ τον Χριστό τον απορρίπτουν. «Ενώ δε αυτός καθόταν στο δικαστικό βήμα, η γυναίκα του έστειλε μήνυμα σε αυτόν, λέγοντας: Μην αναμειχθείς καθόλου με τον δίκαιο εκείνο. Διότι υπέφερα πολλά σήμερα στο όνειρό μου εξαιτίας του. Οι αρχιερείς, όμως, και οι πρεσβύτεροι έπεισαν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά, και να θανατώσουν τον Ιησού. Απαντώντας τότε ο ηγεμόνας, τους είπε: Ποιον από τους δύο θέλετε να σας απολύσω;»

Και αποκρινόμενος όλος ο λαός, είπε: Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας. Τότε τους απέλυσε τον Βαραββά, ενώ τον Ιησού, αφού τον μαστίγωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί.» Ω, τι θαύμα! Ενώ κρινόταν από τον Πιλάτο, φόβιζε τη γυναίκα του. Δεν βλέπει όμως το όνειρο ο ίδιος, αλλά η γυναίκα, είτε επειδή ο ίδιος ήταν ανάξιος, είτε επειδή δεν θα γινόταν πιστευτός, αλλά θα φαινόταν ότι μιλάει για να κάνει χάρη. Ίσως μάλιστα και να σιωπούσε, αν το έβλεπε αυτός, εφόσον ήταν κριτής. Και το όνειρο ήταν έργο της Θείας Πρόνοιας, το οποίο δεν συνέβη για να απολυθεί ο Χριστός εξαιτίας αυτού, αλλά για να σωθεί η γυναίκα. Πώς λοιπόν δεν τον απέλυσε; Επειδή δεν ήταν ασφαλές γι' αυτόν να τον αφήσει ελεύθερο, εφόσον κατηγορούνταν για ανταρσία. Αντιθέτως, έπρεπε να ζητήσει αποδείξεις, αν στρατολογούσε στρατιώτες, αν κατασκεύαζε όπλα. Τώρα όμως, ως επιπόλαιος και μαλθακός, παρασύρεται. Γι' αυτό και δεν είναι απαλλαγμένος ευθύνης. Διότι, όταν εκείνοι ζήτησαν αυτόν που ήταν διαβόητος για την κακία του, τους τον έδωσε, ενώ για τον Χριστό ρωτούσε: Τι να κάνω λοιπόν τον Ιησού; καθιστώντας εκείνους κυρίους της κρίσης. Καίτοι, εφόσον ήταν ηγεμόνας, μπορούσε να τον αποσπάσει, όπως έκανε ο χιλίαρχος με τον Παύλο. Εκείνοι όμως έλεγαν: Να σταυρωθεί, μη θέλοντας μόνο να τον σκοτώσουν, αλλά και να του προσάψουν επαίσχυντη κατηγορία, διότι ο σταυρός αποτελούσε την τιμωρία που προοριζόταν για τους κακούργους.

Τον έβγαλε έξω ο Πιλάτος και συζήτησε με τους Ιουδαίους· μπαίνοντας πάλι μέσα ανακρίνει τον Ιησού· βγαίνοντας πάλι συζητά με τους Ιουδαίους. Όλα αυτά ήταν αρκετά για να καταναλώσουν τον χρόνο από την τρίτη έως την έκτη ώρα. Ο Ιωάννης, εκθέτοντάς τα με ακρίβεια, εφόσον τα είχε παρακολουθήσει όλα, μνημονεύει την έκτη ώρα, όταν πλέον τον παρέδωσε οριστικά για να σταυρωθεί, χωρίς πια να συζητά με τους Ιουδαίους ή να ανακρίνει τον Ιησού, αλλά έχοντας εκδώσει την τελική απόφαση εναντίον του. Εάν όμως κάποιος ρωτήσει: Και για ποιον λόγο, ενώ κατά την τρίτη ώρα, όπως λες, εξέδωσε απόφαση να σταυρωθεί, ήθελε πάλι να τον απολύσει; Ας μάθει πρώτον μεν ότι έλαβε την απόφαση επειδή εκβιάστηκε από το πλήθος, έπειτα επηρεάστηκε και από το όνειρο της γυναίκας του, διότι του είχε στείλει μήνυμα: «Ας μην υπάρχει καμία σχέση μεταξύ εσού και αυτού του δικαίου». Επιπλέον όλων αυτών, πρόσεξε και πώς μίλησε ο Ιωάννης: «Η ώρα ήταν περίπου έκτη». Διότι δεν είπε «Ήταν η έκτη ώρα», με κατηγορηματικό τρόπο, αλλά διστάζοντας και μη ορίζοντας ακριβώς, είπε «Περίπου έκτη». Επομένως, δεν μας βλάπτει καθόλου το να φαίνονται οι ευαγγελιστές να μη συμφωνούν απόλυτα μεταξύ τους σχετικά με την ώρα, ακόμη κι αν δεχτούμε ότι υπάρχει διαφωνία. Διότι εξέτασε τούτο: δεν είπαν όλοι ότι σταυρώθηκε; Αν λοιπόν αυτό ομολογείται από όλους, ενώ σχετικά με την ώρα, αν ο ένας λέει ότι είναι η τρίτη και ο άλλος περίπου η έκτη, σε τι επηρεάζει αυτό την αλήθεια;