Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:25

«Οκτώ ημέρες μετά» την ανάσταση «έρχεται ο Ιησούς» προς τους μαθητές, «ενώ οι θύρες ήταν κλειδωμένες, και στάθηκε στο μέσο και είπε: Ειρήνη υμίν.» Διότι ο εχθρικός θάνατος έχει θανατωθεί με θάνατο. «Έπειτα λέει στον Θωμά: Φέρε το χέρι σου στην πλευρά μου», όχι για να κεντήσεις την πλευρά με λόγχη όπως ο στρατιώτης, αλλά «για να» συλλάβεις με τη διάνοιά σου το αίμα και το ύδωρ από την πλευρά, και να μάθεις γιατί εξήλθε το αίμα και το ύδωρ, οι δύο μάρτυρες των κυριοκτόνων· το αίμα, για να ελέγξει τους Ιουδαίους που είπαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας»· το ύδωρ, για να κατηγορήσει τον Πιλάτο, διότι, αφού πήρε νερό και νίφτηκε, ως δήθεν αθώος μαστίγωσε και σταύρωσε τον αθώο και δίκαιο. «Φέρε τον δάκτυλό σου», Θωμά, και «φέρε το χέρι σου», πρώτα τον δάκτυλο και έπειτα το χέρι. Πρώτα γεύσου «ότι ο Κύριος είναι αγαθός», ο οποίος δεν σε τιμώρησε αν και απίστησες, και έτσι δέξου τον άρτο της ζωής. Έπειτα, ο Θωμάς δεν είχε ακόμη γευθεί και ήδη ανέπεμψε την ομολογία· και «αποκρίθηκε ο Θωμάς και του είπε: Ο Κύριός μου και ο Θεός μου. Σώσε με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος. Ψαλμός του Δαβίδ» έχει ειπωθεί, διότι έβλεπε την προφητεία των μελλοντικών αγαθών ως ήδη πεπραγμένη και συντελεσμένη — «Διαμοιράστηκαν τα ιμάτιά μου.»

Έθεσες τις ανομίες μας ενώπιόν σου. Δεν παρέβλεψες, λέγει, τις ανομίες μας, εφόσον εμείς οι ίδιοι τις επικαλεστήκαμε στα ίδια μας τα κεφάλια, με το να πούμε: Το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας. Ο αιώνας μας βρίσκεται στο φως του προσώπου σου. Σαν να έλεγε: Ο βίος μας και οι πονηρές πράξεις μέσα σε αυτόν είναι φανερές στο πρόσωπό σου. Διότι τίποτα δεν αγνόησες από όσα έχουν πραχθεί από εμάς από την αρχή μέχρι το τέλος.

Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα. Αυτή είναι η αιτία που ο Θεός αποστρέφει τους οφθαλμούς Του, όταν εκτείνονται τα χέρια, διότι τα σύμβολα της ικεσίας αποτελούν αφορμές οργής και παροξυσμού. Όπως ακριβώς εάν κάποιος, αφού εφόνευσε τον αγαπητό υιό κάποιου άλλου, έχοντας ακόμη τα χέρια του αιματοβαμμένα από τον φόνο, τα προέτεινε στον οργισμένο πατέρα, ζητώντας το δεξί χέρι της φιλίας και παρακαλώντας να λάβει συγχώρεση· άραγε το αίμα του τέκνου, που είναι φανερό επάνω στο χέρι του παιδοκτόνου, δεν θα εξέγειρε περισσότερο σε οργή τον αδικημένο; —Τέτοιες είναι τώρα οι προσευχές των Ιουδαίων, όταν εκτείνουν τα χέρια τους, υπενθυμίζοντας στον Θεό και Πατέρα την αμαρτία τους απέναντι στον Μονογενή Υιό, και με κάθε έκταση επιδεικνύοντας τα χέρια τους γεμάτα από το αίμα του Χριστού. Διότι όσοι επιμένουν στην πώρωση, καθίστανται κληρονόμοι της μιαιφονίας των πατέρων τους. Επειδή, όπως λέει: «Το αίμα του ας είναι επάνω μας και επάνω στα τέκνα μας».

Αυτός δε που ανίσταται για να άρχει των εθνών. Γι' αυτό τα έθνη ήλπισαν σε αυτόν, όπως είναι φανερό από την Εκκλησία του Χριστού ανάμεσα στα έθνη. Διότι, αφού αναστήθηκε από τους νεκρούς, εξουσίασε τα έθνη, εγκαταλείποντας τον φονέα λαό· διότι σε εκείνους μεν άφησε τον θάνατο, στα δε έθνη χάρισε την ανάσταση· επειδή οι μεν κραύγαζαν «Σταυρωθήτω» και «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· οι δε δέχθηκαν τον Εσταυρωμένο και με το αίμα του λυτρώθηκαν από τον θάνατο.

Διότι, λέει, το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας. Συνεχώς λοιπόν να θυμάσαι τον Θεό, άνθρωπε, και να έχεις τον φόβο Του στην καρδιά σου, και να συμπεριλαμβάνεις τους πάντες στην κοινωνία των προσευχών σου. Διότι είναι μεγάλη και η βοήθεια εκείνων που μπορούν να ικετεύσουν τον Θεό. Επειδή, και όσο ζούμε αυτή την εν σαρκί ζωή μας, η προσευχή θα μας είναι αγαθή βοηθός· και όταν αναχωρούμε από εδώ, θα είναι διαρκές εφόδιο για τον μέλλοντα αιώνα. Και όπως η μέριμνα είναι αγαθό πράγμα, έτσι αντίθετα η αθυμία και η απόγνωση, και το να απελπίζεται κανείς για τη σωτηρία του, συγκαταλέγονται σε εκείνα που βλάπτουν την ψυχή. Να ελπίζεις λοιπόν στην αγαθότητα του Θεού και να προσδοκάς τη βοήθειά Του, γνωρίζοντας ότι, εάν ειλικρινά και γνήσια επιστρέψουμε σε Αυτόν, όχι μόνο δεν θα μας απορρίψει εντελώς, αλλά, ενώ ακόμη θα λέμε τα λόγια της προσευχής, θα πει: Ιδού, είμαι παρών. Διότι ποιος, που πιστεύει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών και παρευρίσκεται σε όσα γίνονται και παρίσταται σε κάθε πράξη και βλέπει μέσα στις βουλές των καρδιών, θα δεχθεί την πονηρή σκέψη ή θα πραγματοποιήσει το κακό; Αντίθετα, οι άνθρωποι ορμούν προς τις ανόσιες πράξεις επειδή υποθέτουν είτε ότι ο Θεός δεν επιβλέπει, είτε ότι δεν ενδιαφέρεται για όσα συμβαίνουν.

Μτ 27, 21—26 Μεγάλος έλεγχος είναι αυτά για τους Ιουδαίους, οι οποίοι επέλεξαν έναν ληστή και φονιά αντί για τον Χριστό. Τόσο πολύ ενδιαφέρονταν για το δίκαιο και έτσι, με πρόφαση την οσιότητα, κατηγορούσαν τον Χριστό. Και ενώ εκείνος που είχε αναλάβει να κρίνει τον ελευθέρωνε, αυτοί απαιτούσαν να υποστεί τη θανατική καταδίκη ο καθηγητής και δάσκαλος κάθε ευσέβειας, και για να υποστούν ακόμη βαρύτερη την τιμωρία, κραύγασαν λέγοντας: «Πάρε αυτόν, απόλυσέ μας τον Βαραββά». Ιδού λοιπόν ξεκάθαρα, «αρνήθηκαν τον άγιο και δίκαιο», όπως λέει ο μακάριος Πέτρος, «και ζήτησαν να τους χαριστεί ένας άνδρας φονιάς», προκειμένου να γίνουν μέτοχοι της δικής του μερίδας.

Επειδή όμως ο Χριστός έλαμψε σε αυτούς που βρίσκονται πάνω στη γη (διότι, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, ο Θεός και Κύριος εμφανίστηκε σε εμάς), δεν τον χρησιμοποίησε ως παιδαγωγό· αντίθετα τίμησε ως διδασκαλίες τις εντολές των ανθρώπων· και εγκαταλείποντας τον καλό ποιμένα, ο οποίος γνωρίζει να οδηγεί σε καθετί το άριστο, προσκολλήθηκε στους αρχιερείς και τους Γραμματείς, καθώς βεβαίως και στους Φαρισαίους. Πόρνευσε λοιπόν με αυτόν τον τρόπο. Μολονότι και ο νόμος και οι προφήτες τής είχαν διακηρύξει προκαταβολικά το μυστήριο του Χριστού, και είχαν προαναγγείλει ότι θα παρουσιαζόταν στους κατάλληλους καιρούς. «Πώς λοιπόν», λέει, «έγινε πόρνη η πιστή πόλη Σιών, η οποία ήταν πλήρης δικαιοσύνης;» Είναι σαν να έλεγε: Ποιες αφορμές έλαβε για να νοσήσει, ή μάλλον πώς, ενώ ήταν γεμάτη από πνευματικά βοηθήματα, γλίστρησε στην αποστασία η άλλοτε πιστή και εργάτρια της δικαιοσύνης, στην οποία είχε καταλύσει η δικαιοσύνη, δηλαδή είχε αναπαυτεί ο νόμος; Διότι το πλήθος των διαπαιδαγωγούμενων είχε γίνει σαν ένας οίκος του, τώρα όμως έχουν καταλύσει εκεί φονιάδες. Ακούς ότι, παραλείποντας όλα τα άλλα, τους κατηγορεί για μιαιφονία; Διότι έχυσαν πάνω στο ίδιο τους το κεφάλι το τίμιο αίμα του Χριστού, λέγοντας στον Πιλάτο: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας.» Σκότωσαν όμως και αγίους προφήτες· και αυτό τους το ονείδισε ο μακάριος Στέφανος, λέγοντας: «Σκληροτράχηλοι και ανυπάκουοι στην καρδιά, εσείς πάντοτε αντιτάσσεστε στο Άγιο Πνεύμα. Ποιον από τους προφήτες δεν σκότωσαν οι πατέρες σας;»

Διότι, βεβαίως, ποτέ δεν βρέθηκε σε στέρηση τροφής, εφόσον είναι Θεός και αιώνιος. Αντίθετα, δίνει ο ίδιος σε αυτούς που πεινούν τη δικαιοσύνη, δηλαδή πνευματική ανδρεία· δίνει επίσης ομοίως λύπη σε αυτούς που δεν οδυνώνται. Και αυτό θα το κατανοήσεις με δύο τρόπους. Διότι εξαιτίας της υπερβολικά μεγάλης αναισθησίας, και του ότι δεν γνωρίζουν τι είναι αρεστό στον Θεό, ούτε ξέρουν ότι ερχόμενοι σε ρήξη μαζί του θα περιπέσουν σε φοβερές και αναπόφευκτες τιμωρίες, δίνει ως βοήθεια το να λυπούνται πλέον για όσα σφάλλουν. Διότι η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται μετάνοια προς σωτηρίαν αμεταμέλητη, δηλαδή σε όσους σταύρωσαν τον Ιησού, και ίσως μάλιστα χαίρονται για αυτό (διότι τέτοια διάθεση είχαν και οι καθοδηγητές των Ιουδαίων, και όσοι τόλμησαν να πουν: «Το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»), δίνοντας λύπη, τους προετοίμασε να γνωρίσουν συμφορές και τα δεινά του πολέμου· και επειδή εξέπεσαν από την οικειότητά τους προς αυτόν, έμειναν στερημένοι από κάθε δύναμη και πνευματική τροφή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, σχεδόν ερμηνεύοντας το λεχθέν, προσθέτει λέγοντας: Διότι θα πεινάσουν οι νεότεροι, και θα κοπιάσουν οι νεανίσκοι, και οι εκλεκτοί θα καταστούν ανίσχυροι.

Αυτό υπέμεινε και το άθλιο πλήθος των Ιουδαίων, το οποίο κατέγραψε το δίκαιο αίμα πάνω στο ίδιο του το κεφάλι· διότι έλεγαν στον Πιλάτο, πείθοντάς τον να σταυρώσει τον Χριστό: «Το αίμα του ας είναι πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας». Γι' αυτό καταστράφηκαν πανοικί και οι πόλεις κυριεύθηκαν μαζί με τους ίδιους τους άνδρες, έτσι ώστε ίσως κανείς να μην μπόρεσε να διαφύγει. Διότι τα όσα και τι λογής δεινά έπαθαν, τα διηγούνται οι μακροσκελείς συγγραφές εκείνων που έχουν συνθέσει τέτοια έργα. <Και Κύριος, ο Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτορας, αυτός που αγγίζει τη γη και τη σείει· και θα πενθήσουν όλοι όσοι την κατοικούν, και η συντέλειά της θα υψωθεί σαν ποταμός, και θα κατέβει σαν τον ποταμό της Αιγύπτου.> Από αγάπη ο Προφήτης δεν αφήνει τους ακροατές να απιστούν στα όσα λέγονται, νομίζοντας ότι δεν πρόκειται να συμβούν. Και το έκανε αυτό προσπαθώντας να τους πείσει να μάθουν να επιλέγουν τα καλύτερα και να πράττουν το ωφέλιμο με σεβασμό, ώστε και ο Θεός να σταματήσει την οργή Του, να αναχαιτίσει τη συμφορά και να τους δεχθεί μετανοούντες. Διότι πάντοτε σπλαχνίζεται αυτούς που θέλουν να επιστρέψουν. Διδάσκει, λοιπόν, ότι ο Θεός είναι παντοδύναμος και δεν στερείται ικανότητας να φέρει σε πέρας όσα είπε. Διότι λέει: Κύριος, ο Κύριος ο Θεός ο Παντοκράτορας, αυτός που αγγίζει τη γη και τη σείει. Είναι σαν να έλεγε: Μη νομίζετε ότι Αυτός που λυπήθηκε είναι όμοιός σας.

Διότι από αυτούς έχει πιστέψει ένα όχι μικρό πλήθος. Αυτοί ήταν οι πράοι, οι οποίοι δεν εξαγριώνονταν με οργή εναντίον του Χριστού, όπως ακριβώς εκείνοι που τότε τον είχαν παραδώσει στον Πιλάτο, κραυγάζοντας και λέγοντας: «Άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», έχοντας προσθέσει σε αυτά και το: «Εάν δεν τον σκοτώσεις, δεν είσαι φίλος του Καίσαρα». Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο σκληρό από τέτοιους ανθρώπους, ή τι πιο άγριο στον θυμό; Οι οποίοι, επισωρεύοντας το ίδιο το δίκαιο αίμα στα δικά τους κεφάλια, έλεγαν χωρίς καμία έγνοια: «Το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας». Πράος λοιπόν είναι ο λαός, αυτός που δεν συμμετείχε στην αγριότητα αυτών· και ταπεινός πάλι, στο μέτρο που έχει υποταχθεί στον Χριστό και έχει υποβάλει τον αυχένα της διανοίας του στον ζυγό Του, και έχει υπακούσει με μεγάλη προθυμία από αγάπη σε Αυτόν που λέει: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου πάνω σας και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας». Γίνονται σύμμορφοι λοιπόν και ως προς αυτό με τον Χριστό που πτώχευσε για εμάς, ο οποίος σχεδόν παραιτήθηκε από τη θεοπρεπή δόξα και τη φυσική του υπεροχή, για να υποβληθεί στη μορφή του δούλου κατ' οικονομίαν. Επομένως, μετριόφρονες σύμφωνα με το παράδειγμά Του είναι όσοι διαπαιδαγωγούνται από τους δικούς Του νόμους. Αυτοί και θα ευλαβηθούν το όνομα του Κυρίου.

Εξαιτίας όμως της παραφροσύνης εκείνων που δεν κατανόησαν, ο απεσταλμένος έγινε λάκκος και παγίδα για αυτούς που τον σταύρωσαν. Και θεωρήθηκε ίσως ότι εκείνος που τον έστειλε, έσκαψε και τον λάκκο. «Θα σκάψω λοιπόν τον λάκκο», λέει, «και θα ψηλαφήσω όλη την αδικία εκείνης της γης σε μία ημέρα». Το «θα ψηλαφήσω», λέει, σημαίνει «θα αναζητήσω και θα εξετάσω με λεπτομέρεια». Διότι σκότωσαν μεν τους αγίους προφήτες, και επιτέθηκαν σαν θηρία στους δούλους που αποστέλλονταν κατά καιρούς. Επειδή άλλους τους εξύβρισαν, άλλους τους λιθοβόλησαν και άλλους τους σκότωσαν. Αλλά ο Θεός ήταν ακόμη ανεξίκακος, διότι αυτοί που έπαθαν τα δεινά ήταν δούλοι και ομόδουλοι με εκείνους που τους σκότωσαν. Επειδή όμως, ορμώντας σε αυτό με αχαλίνωτες διαθέσεις και αποβλέποντας σε μεγάλη ανοσιότητα, συμπεριφέρθηκαν με τόσο άτοπο τρόπο και προς τον ίδιο τον Υιό, και γλίστρησαν στον λάκκο του σταυρού, δεν άφησε πλέον την αμαρτία τους ανεξέταστη. Διότι ζήτησε ευθύνες και υπέβαλε σε τιμωρίες όσους ασέβησαν, ορίζοντας τον όλεθρο ολόκληρης της ιουδαϊκής γης σε μία ημέρα, κατά την οποία είπαν, όταν τον οδηγούσαν στον Πιλάτο: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας». Διότι, ακόμη κι αν δεν συνέβησαν αμέσως τα αποτελέσματα της θείας οργής, ακόμη κι αν δεν απαιτήθηκε η τιμωρία χωρίς αναβολή, ωστόσο η δίκαιη απόφαση του Θεού εκδόθηκε εναντίον τους, επιφέροντας τον όλεθρο, όπως είπα, στη γη των Ιουδαίων.

Διότι έλεγαν πάλι: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας». Γι' αυτό λοιπόν, λέει, δεν θα λυπηθώ πλέον αυτούς που κατοικούν τη γη. Διότι δεν έχουν πλέον αξιωθεί της ευσπλαχνίας από τον Θεό· αλλά μάλλον έχουν παραδοθεί ο καθένας στα χέρια του πλησίον του και στα χέρια του βασιλιά, δηλαδή του άρχοντά του. Διότι σταύρωσαν τον Εμμανουήλ, έγιναν κυριοκτόνοι και γέμισαν από κάθε ανοσιουργία. Όμως ο Θεός τους καλούσε σε μετάνοια, και δεν επέβαλε αμέσως τις συνέπειες της οργής. Αφού όμως πέρασε ήδη το τριακοστό έτος μετά τον σταυρό του Σωτήρος, η ειρήνη απομακρύνθηκε από τη χώρα των Ιουδαίων, και υπήρχαν πόλεμοι παντού, καθώς η μία πόλη επιτίθετο στην άλλη, και οι κάτοικοι σε καθεμιά χωρίζονταν σε παρατάξεις και πολεμούσαν μεταξύ τους, ώστε τα εσωτερικά τους δεινά να φαίνονται ίσα σε συμφορά με αυτά που προέκυπταν από τον πόλεμο. Διότι κυρίευσαν τη χώρα των Ιουδαίων οι γενναιότατοι στρατηγοί των Ρωμαίων, και πυρπολώντας τις πόλεις μαζί με τους ίδιους τους κατοίκους, την υπέταξαν στους ζυγούς της δουλείας. Και όσοι βέβαια μπόρεσαν να διαφύγουν, εγκαταστάθηκαν στις χώρες των εθνών, πράγμα που μπορεί κανείς να δει μέχρι και σήμερα.

Και θα πει ο Σωτήρας προς τον Πατέρα: Ότι Εσύ μεν πάταξες τον Ηρώδη τον βρεφοκτόνο, ο οποίος με εχθρευόταν μάταια· θα πατάξεις δε και τους Ιουδαίους, παραδίδοντάς τους στους Ρωμαίους· και θα συντρίψεις τα δόντια τους, διότι είπαν: «Δεν έχουμε βασιλιά» και «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας». Πατάσσονται δε από τον Κύριο και οι δαίμονες, διότι, χωρίς να έχουν αδικηθεί σε τίποτα από εμάς, μάταια μας επιβουλεύονται εξαιτίας της δικής τους κακίας· και τα νοητά τους δόντια, δηλαδή τα πάθη, με τα οποία κατασπαράζουν τους πιο απλοϊκούς, συντρίβονται. Διότι εσύ, λέει, «συνέθλιψες τα κεφάλια των δρακόντων που φωλιάζουν στα ύδατα», εσύ που καθυπέταξες το μεγάλο κήτος μέσω της ανάστασης, εσύ που κατέλυσες τον άδη και πάτησες τον θάνατο, και κατήργησες τον διάβολο. Και πρόσεξε, λοιπόν, ότι αυτοί που αδικούν είναι εκείνοι που βλάπτονται, διότι πατάσσονται από τον Θεό· ενώ οι αδικούμενοι, αυτοί έχουν και πρόσθετο όφελος, διότι σώζονται. <Του Κυρίου είναι η σωτηρία, και πάνω στον λαό σου είναι η ευλογία σου.> (A f. 20.) Είναι δε αγιοπρεπές το να παρακαλεί κανείς να υπάρξει και για τους άλλους αυτό που επιθυμεί να συμβεί στον εαυτό του· διότι δεν ζητά να γίνει μέτοχος των θεόσδοτων αγαθών μόνο ο ίδιος, αλλά να προσφέρεται αυτή η δωρεά κοινή σε όλους όσοι αγαπούν τον Θεό.

Διότι παρέδωσαν στον σταυρό τον Δεσπότη των πάντων, οι άθλιοι, επισύροντας στα δικά τους κεφάλια και σε ολόκληρο το γένος τους το έγκλημα της ασέβειας. Διότι, παραφρονώντας, τόλμησαν να πουν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.» Αλλά ακόμη και όταν τον έβλεπαν προσηλωμένο στον τίμιο σταυρό, οι πάντολμοι τον περιγελούσαν και παρακινούνταν από τον ίδιο τους τον πατέρα, εννοώ δηλαδή τον Σατανά, να λένε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε.» Ο δε Κύριος Ιησούς Χριστός, βλέποντας τον θάνατο, που άλλοτε μας τυραννούσε, να κλονίζεται ήδη και να πέφτει (διότι επρόκειτο να καταργηθεί εντελώς με τον θάνατο της άγιας σάρκας), δεν έδινε καμία σημασία στους χλευασμούς των Ιουδαίων. Διότι σκοπός του ήταν να απαλλάξει ζωντανούς και νεκρούς από την αμαρτία, και να εγκαινιάσει και πάλι για την ανθρώπινη φύση την επιστροφή στην αφθαρσία, πράγμα που άλλωστε και έγινε. Διότι σκύλευσε τον άδη με θεοπρεπές και αγαθό πρόσταγμα, λέγοντας σε όσους βρίσκονταν εκεί: «Βγείτε έξω και φανερωθείτε». Και αφού αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, διότι ο Χριστός είναι η απαρχή των κεκοιμημένων και ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα, ως παράκλητος για εμάς. Όπως ακριβώς λέει ο Παύλος: «Δεν έχουμε αρχιερέα που να μην μπορεί να συμπαθήσει τις αδυναμίες μας, αλλά κάποιον που έχει δοκιμαστεί σε όλα καθ' ομοιότητά μας, χωρίς όμως αμαρτία.» Και πάλι: «Διότι, επειδή ο ίδιος έπαθε και δοκιμάστηκε, μπορεί να βοηθήσει αυτούς που δοκιμάζονται.»

Διότι έχουν γίνει ένοχοι πολλών καταδικών και, υποκείμενοι σε άγριες τιμωρίες, περνούν τη ζωή τους στενάζοντας και τρέμοντας οι άθλιοι· επειδή παντού είναι ξένοι, πρόσφυγες και περίτρομοι, και δεν έχουν την παρρησία που ταιριάζει κατεξοχήν στους ελεύθερους. Όμως ο Κάιν έλαβε ένα σημάδι, ώστε να μην τον σκοτώσουν· διότι δεν καταστράφηκε ολοκληρωτικά ο Ισραήλ, αλλά σώθηκε το υπόλειμμα, σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, ο οποίος, γνωρίζοντας αυτό, προαναφωνούσε λέγοντας: «Και αν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας άφηνε σπέρμα, θα γινόμασταν σαν τα Σόδομα και θα μοιάζαμε με τα Γόμορρα.» Ακόμη επιπρόσθετα σε αυτό και ο θεσπέσιος Υμνωδός ικέτευε τον Θεό των όλων να μην αφανιστεί ολοκληρωτικά ο Ισραήλ: «Μην τους σκοτώσεις, μήπως ξεχάσουν τον νόμο σου.» Όμως ο Κάιν απομακρύνθηκε από το πρόσωπο του Θεού. Διότι έχει γραφτεί ως εξής: «Εξήλθε δε ο Κάιν από το πρόσωπο του Θεού»· κάτι τέτοιο έπαθαν και αυτοί από τον Ισραήλ, προς τους οποίους ειπώθηκε μέσω της φωνής του προφήτη: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τα μάτια μου από εσάς, και αν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω. Διότι τα χέρια σας είναι γεμάτα αίμα.» Επειδή σκότωσαν τον Κύριο των όλων, και τόλμησαν να πουν από υπερβολική ανοσιότητα: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας.»

Τόλμησαν δε μάλλον να πουν, ενώ νευροκοπούσαν τον μόσχο: «Τα χέρια μας έχυσαν αυτό το αίμα». Διότι νομίζω πως αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να πουν ασύνετα για τον Χριστό: «Το αίμα Του πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας».

Διότι θα καθαριστούν βαπτιζόμενοι στον θάνατό του· διότι αυτό, νομίζω, σημαίνει το: Επάνω σε αυτόν θα νίψουν τα χέρια τους. Και ομολογώντας ότι έγιναν μέτοχοι της ανοσιότητας των Ιουδαίων, θα λάβουν την άφεση. Διότι οι μεν Ιουδαίοι, έχοντας συμπεριφερθεί υβριστικά στον Χριστό, καταγράφουν τη δυσσέβεια στα δικά τους κεφάλια, λέγοντας: «Το αίμα του ας είναι πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας.» Όσοι όμως επιθυμούν διακαώς τη χάρη από αυτόν, και ζητούν την κάθαρση μέσω του Αγίου Πνεύματος, με τον τρόπο που έμαθαν να τιμούν, σχεδόν ανακράζουν, λέγοντας: «Τα χέρια μας δεν έχυσαν αυτό το αίμα.» Επομένως, στον Χριστό βρίσκεται η κάθαρση. Ακόμη κι αν κάποιος από τους Ιουδαίους επέλεγε να φρονήσει ορθά· πράγμα που άλλωστε έπραξαν, και μάλιστα πριν από τους άλλους, οι θεσπέσιοι μαθητές, και εκείνοι που πίστεψαν μέσω αυτών, στους οποίους θα μπορούσε κανείς εύλογα να αποδώσει και την ιδιότητα της γερουσίας· διότι είναι τίμιοι και εκλεκτοί, αποκηρύσσοντας την ανοσιότητα του Ισραήλ μέσω της πίστης στον Χριστό, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει στον Θεό και Πατέρα η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Η αρχή των σημείων επί Μωυσή ήταν αίμα και ύδωρ, και το τελευταίο από όλα τα σημεία του Ιησού ήταν το ίδιο. Πρώτος ο Μωυσής μετέβαλε τον ποταμό σε αίμα, και ο Ιησούς στο τέλος έβγαλε ύδωρ από την πλευρά μαζί με αίμα. Ίσως εξαιτίας των δύο φωνών, και αυτού που έκρινε και αυτών που κραύγαζαν, ή εξαιτίας εκείνων που πιστεύουν και εκείνων που απιστούν. Διότι ο μεν Πιλάτος έλεγε: «Είμαι αθώος», και έπλενε με ύδωρ τα χέρια του· εκείνοι δε που κραύγαζαν έλεγαν: «Το αίμα του πάνω μας». Υπήρχαν λοιπόν και τα δύο από την πλευρά, το μεν ύδωρ ίσως για αυτόν που έκρινε, το δε αίμα για αυτούς που κραύγαζαν.

Την αιτία δε όλων αυτών θα διδάξει και πάλι ο λόγος, χωρίς να τους κατηγορεί για ειδωλολατρία, αλλά 〈ότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός,⌝ και〉 ότι 〈οι γλώσσες τους με ανομία απειθούσαν προς τον Κύριο〉. Αντί αυτού ο Σύμμαχος λέει: 〈οι γλώσσες τους και τα επιτηδεύματά τους στρέφονταν προς τον Κύριο για να τον παραπικραίνουν〉, ενώ ο Ακύλας: 〈διότι η γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους βρίσκονταν σε έριδα με τον Κύριο〉. Βλέπεις την αιτία για την οποία 〈τους αφαιρέθηκαν〉 τα προαναφερθέντα. ⌜Διότι ακόνισαν τις ίδιες τους τις 〈γλώσσες〉 εναντίον του Κυρίου, όταν άφηναν να ακουστούν ασεβείς φωνές λέγοντας: «πάρε, πάρε αυτόν», «το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· διότι τότε αληθινά η 〈γλώσσα τους και τα επιτηδεύματά τους εναντίον του Κυρίου〉 συνέβαλαν 〈στο〉 να τον 〈παραπικράνουν〉⌝. Γι' αυτό στη συνέχεια, διασαφηνίζοντας το νόημα, προσθέτει: 〈και την ανομία τους σαν των Σοδόμων την ανήγγειλαν και την φανέρωσαν. Ουαί στην ψυχή τους, διότι σκέφθηκαν πονηρή βουλή εναντίον του εαυτού τους λέγοντας: Ας δέσουμε τον δίκαιο, διότι μας είναι ενοχλητικός〉.

Αναφέρεται δε σε αυτούς ο λόγος στον εξηκοστό έβδομο ψαλμό, λέγοντας: Επιτίμησε τα θηρία του καλαμιώνα· η σύναξη των ταύρων ανάμεσα στις δαμάλεις των λαών. Αλλά εδώ, τους μεν λαούς ονόμασε δαμάλεις, τους δε ηγέτες των λαών ταύρους. Και στον παρόντα ψαλμό, αντί του: Με περικύκλωσαν μόσχοι πολλοί, ο Ακύλας λέει: Νεαροί ταύροι παχείς, οι σιτευτοί, με περιέσφιγξαν και με περικύκλωσαν· σύμφωνα δε με τον Ακύλα: Δυνάστες της Βασάν με διαπόμπευσαν, έχει ειπωθεί, καθώς ο λόγος υπαινίσσεται το στρατιωτικό τάγμα του Πιλάτου, το οποίο ονόμασε Βασάν, οι οποίοι, αφού έπλεξαν στεφάνι από αγκάθια, του το φόρεσαν αντί για διάδημα. Άνοιξαν εναντίον του το στόμα τους, σαν λιοντάρι που αρπάζει και ωρύεται, κραυγάζοντας: Άρε, άρε, σταύρωσέ τον. Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας.

«Το αίμα του πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· το οποίο ακριβώς εννοεί ο λόγος λέγοντας: «Ιδού, θα κραυγάσουν με το στόμα τους και ρομφαία βρίσκεται στα χείλη τους». Αντί δε της φράσεως «Διότι, ποιος άκουσε;», σαφέστερα το ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Κραύγαζαν ωσάν να μην τους άκουγε κανείς». Διότι τέτοια λόγια αλυχτούσαν εναντίον του Σωτήρος, ωσάν να μην τους παρατηρούσε κανείς, και ωσάν να μην άκουγε ο Θεός τη φωνή τους. Αλλά εκείνοι μεν κραύγαζαν ωσάν να μην τους άκουγε κανείς· εσύ όμως ο ίδιος, ο Κριτής που επιβλέπει τα πάντα, όχι μόνο τους άκουγες να αλυχτούν τέτοια, αλλά και τους καθιστούσες καταγέλαστους.

Ποια ήταν όμως η ασέβεια και η αμαρτία, προχωρώντας στη συνέχεια αναφέρει: «εκείνοι που βδελύσσονται τη δικαιοσύνη και διαστρέφουν όλα τα ορθά, εκείνοι που οικοδομούν τη Σιών με αίματα και την Ιερουσαλήμ με αδικίες», ανάμεσα στα οποία αίματα ήταν και εκείνο που έγινε για αυτούς η αιτία των έσχατων δεινών, για το οποίο και επισώρευσαν στους εαυτούς τους την ασεβή κραυγή, λέγοντας: «το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας». Εξαιτίας, λοιπόν, αυτών ακριβώς, λέει: «η Σιών θα οργωθεί σαν αγρός και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο», πράγματα τα οποία ποτέ άλλοτε δεν βρήκαν την αληθινή τους έκβαση, παρά μόνο μετά από όσα αποτολμήθηκαν εναντίον του Σωτήρα μας. Διότι από τότε και μέχρι σήμερα, καθώς η έσχατη ερήμωση έχει καταλάβει τους τόπους αυτούς, το άλλοτε φημισμένο τους όρος Σιών, αντί για την παλαιά μελέτη και άσκηση στους προφητικούς και θείους λόγους, την οποία παλαιότερα οι γιοι των Εβραίων και οι θεοφιλείς προφήτες, οι ιερείς και οι δάσκαλοι ολόκληρου του έθνους επιτελούσαν εκεί με επιμέλεια, τώρα καλλιεργείται από Ρωμαίους άνδρες, μη διαφέροντας σε τίποτα από την υπόλοιπη χώρα, ώστε και εμείς οι ίδιοι είδαμε με τα μάτια μας τον τόπο να οργώνεται με βόδια και να σπέρνεται. Η ίδια η Ιερουσαλήμ έγινε «σαν οπωροφυλάκιο», αφού η παλαιά καρποφορία της καταστράφηκε, ή μάλλον μεταβλήθηκε σε σωρό λίθων, σύμφωνα με την εβραϊκή ανάγνωση (το εβραϊκό κείμενο). Ο Ακύλας μάλιστα λέει: «Γι' αυτόν τον λόγο, εξαιτίας σας, η χώρα της Σιών θα οργωθεί, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σωρός λίθων».

Πότε ήταν ατιμασμένος; Όταν τα σκυλιά γαύγιζαν και ο Δεσπότης ανεχόταν, όταν οι λύκοι άρπαζαν και το πρόβατο παρίστατο, όταν ο ληστής καλούνταν στη ζωή και η ζωή του κόσμου συρόταν στον θάνατο, όταν κραύγαζαν εκείνη την άτακτη και ολέθρια φωνή: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν, το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας», οι κυριοκτόνοι, οι προφητοκτόνοι, οι θεομάχοι, οι μισόθεοι, οι υβριστές του νόμου, οι πολέμιοι της χάριτος, οι αποξενωμένοι από την πίστη των πατέρων, οι συνήγοροι του διαβόλου, τα γεννήματα των εχιδνών, οι ψιθυριστές, οι συκοφάντες, οι σκοτισμένοι στη διάνοια, το προζύμι των Φαρισαίων, το συνέδριο των δαιμόνων, οι αλάστορες, οι πάμφαυλοι, οι λιθοβολητές, οι μισόκαλοι. Εύλογα, λοιπόν, φώναζαν: «Άρον, άρον, σταύρωσον αυτόν». Διότι τους βάραινε η έλευση της θεότητας με σάρκα και ο τρόπος της ζωής τους δυσανασχετούσε με τον έλεγχο· διότι είναι συνήθεια στους αμαρτωλούς να μισούν τη συναναστροφή με τους δικαίους.

«Εσύ όμως, άνθρωπε»: Ο λόγος απευθύνεται προς τον Ιούδα· διότι ήταν ομόψυχος ως μαθητής, και ηγεμόνας, επειδή ο ίδιος διαχειριζόταν τα πάντα· και γνωστός, επειδή γνώριζε όλα τα σημεία που έκανε ο Κύριος, και ο Κύριος δεν του έκρυβε τίποτα, ως απόστολο και ως μαθητή. «Ο οποίος μαζί»: Διότι και στο φαγητό και στο ποτό αυτός διακονούσε, εφόσον βαστούσε το γλωσσόκομο και όσα ρίχνονταν σε αυτό. «Στον οίκο»: Δεν ήμουν, λέει, καθημερινά στον ναό, και γιατί δεν με συλλάβατε; «Ας έλθει θάνατος»: Ο λόγος απείλησε τους Ιουδαίους· διότι αυτοί το ζήτησαν λέγοντας: Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας. «Επειδή πονηρίες»: [Διότι, ενώ ζούσαν ακόμη, ήταν γεμάτοι από πονηρία.] «Εγώ προς τον Θεό»: Ο Χριστός ως άνθρωπος προσεύχεται εξαιτίας της ενανθρωπήσεως, ώστε να μην θεωρηθεί φαντασία. «Το εσπέρας και το πρωί»: Το εσπέρας έγινε το πάθος, το πρωί η ανάσταση, και το μεσημέρι πάνω στον σταυρό παρέδωσε το πνεύμα· διότι από την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι έως την ενάτη ώρα. «Θα αναγγείλω»: Αυτά τα λέει ο προφήτης: θα διηγηθώ σε όλους τα σχετικά με τον Χριστό και τα ανήγγειλα προαναφωνώντας· και εισακούστηκα, επειδή όλα εκπληρώθηκαν στον καιρό τους. «Θα λυτρώσει»: Για τους εχθρούς, τους νοητούς, τους αισθητούς και τους οικείους, ο προφήτης βοά εκ προσώπου του Χριστού· διότι ο Ιούδας ήταν κοντά.

Σαν ζωντανούς: Το πυρ, αυτό του πνεύματος, κατέφλεξε με οργή τους Ιουδαίους ενώ ήταν ακόμη ζωντανοί, σαν αγκάθια σε χέρσο τόπο. Θα ευφρανθεί: Ο Χριστός, ο αληθινά δίκαιος, ας ευφρανθεί υψώνοντας το τρόπαιο της νίκης. Τα χέρια: Ο Πιλάτος, που ένιψε τα χέρια του στο αίμα του αμαρτωλού λαού, ο οποίος είπε: το αίμα του ας πέσει πάνω μας και στα παιδιά μας. Και θα πει ο άνθρωπος: Οι Ιουδαίοι κραυγάζοντας: άφησε να δούμε, αν έρχεται ο Ηλίας να τον σώσει (και τον σώζει). Άραγε είναι ο Θεός: Ο προφήτης λέει υπέρ αυτών που αμάρτησαν στον Κύριο: άραγε πάνω στη γη θα κάνεις την κρίση (εκδίκησή) τους;

«Ας πει». Βλέπεις, το φανερώνει και το όνομα· διότι Ισραήλ σημαίνει είδος Θεού. Πολέμησαν λοιπόν οι Ιουδαίοι τον Χριστό, αφότου εμφανίστηκε επί της γης. «Και γαρ ουκ» (Και διότι δεν). Διότι δεν μπόρεσαν να σταθούν απέναντι στην αλήθεια, αλλά ματαιώθηκαν οι διαλογισμοί τους. «Επί του νώτου» (Στην πλάτη μου). Όπως λέει: έδωσα την πλάτη μου στα μαστίγια, διότι την περιέβαλαν με πληγές. «Εμάκρυναν». Προσθέτοντας ανομία στην ανομία (πάνω στην ανομία τους). «Κύριος». Διότι ο Χριστός συνέτριψε τη δύναμή τους, όταν είπαν: το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας. «Αισχυνθήτωσαν». Όσοι μίσησαν και δεν πίστεψαν στα μυστήρια που τελέστηκαν στη Σιών, αυτοί καταντροπιάστηκαν αιώνια. «Γενηθήτωσαν». Έχοντας πρόσκαιρη και [ανίσχυρη] ελπίδα. «Ος προ του». Δηλαδή, πριν από τον θάνατο στερήθηκαν τη δόξα του Θεού και τη χάρη. «Ου ουκ επλήρωσεν». Διότι ούτε χόρτασαν από τα αγαθά αυτής της ζωής ούτε απέκτησαν τα μέλλοντα. «Και τον κόλπον». Διότι δεν εισήλθαν στην αποθήκη σαν τα δεμάτια που έχουν σιτάρι, επειδή ήταν άδεια. «Και ουκ είπαν». Διότι δεν ήταν άξιοι ούτε για ευχαριστία ούτε για ευλογία. «Ευλογήσαμεν». Διότι ο πιστός λαός και ευλογείται και σώζεται εν Κυρίω. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Εκ βαθέων». Υποδηλώνει τον δεσποτικό τάφο, στον οποίο ο Χριστός τέθηκε για τρεις ημέρες. «Κύριε». Ο Χριστός προσεύχεται εκ προσώπου του Αδάμ, για να επιβεβαιώσει τη σάρκα.

Όταν, λοιπόν, έριξαν στη φυλακή τον Πέτρο και τον Ιωάννη, τον υιό της βροντής και το θεμέλιο της πίστεως, αναλογίσου πώς, αφού τους άφησαν ελεύθερους, βρίσκονται σε αμηχανία. Αφού τους έφεραν, λοιπόν, στο μέσο του θεάτρου, λένε: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Οι Ιουδαίοι, αυτοί που ανατράφηκαν με τα αίματα των προφητών, λαός μανιασμένος και λυσσασμένος, αυτός που γκρέμισε τα θυσιαστήρια, που σκότωσε τους προφήτες, που ανατράφηκε μέσα στους φόνους, που είναι αγριότερος από τα θηρία, που στάζει ακόμη από το δεσποτικό αίμα, αυτός που σταύρωσε τον Κύριο· αυτός ο λαός, αφού συνέλαβε δύο ψαράδες αγράμματους, απλοϊκούς, ασήμους, πιο άφωνους και από τα ψάρια, από τους οποίους ο ένας δεν άντεξε ούτε την απλή απειλή μιας θυρωρού· αυτούς, λοιπόν, αφού συνέλαβαν και τους έστησαν στο μέσο δεμένους, γυμνούς, δίχως να περιβάλλονται από πλούτο χρημάτων, δίχως σωματική ρώμη, δίχως δεινότητα λόγου, δίχως ρητορική δύναμη, δίχως επιφανή καταγωγή, δίχως το μεγαλείο κάποιας πατρίδας, ψαράδες από γενιά ψαράδων, που ζούσαν σε έσχατη φτώχεια, απορούν τι να τους κάνουν, και λένε: «Τι θα κάνουμε με αυτούς τους ανθρώπους;» Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η αρετή; Πώς οι πειρασμοί αποτελούν επιβεβαίωση του Ευαγγελίου; Και τους λένε: «Δεν σας παραγγείλαμε αυστηρά να μη μιλάτε στο όνομα αυτό; Και εσείς θέλετε να φέρετε πάνω μας το αίμα του ανθρώπου αυτού;» Αν είναι ένας απλός άνθρωπος, τι φοβάσαι; Αν όμως είναι Θεός, για ποιον λόγο δεν Τον προσκυνάς; Δεν κραύγαζες προηγουμένως λέγοντας: «Το αίμα Του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»;

Η αόρατη δύναμη του σταυρωθέντος ανέστειλε τη γλώσσα τους· εκείνος έφραξε το στόμα τους· εκείνος κατέστειλε την παρρησία τους· γι' αυτό και στέκονταν μη έχοντας τίποτα να αντιτείνουν. Και όταν τελικά μίλησαν, δες πώς ομολογούν τη δική τους δειλία. «Θέλετε», λένε, «να επισύρετε πάνω μας το αίμα αυτού του ανθρώπου;» Και όμως, αν είναι ένας απλός άνθρωπος, γιατί φοβάσαι το αίμα του; Πόσους προφήτες σκότωσες, πόσους δικαίους έσφαξες, ω Ιουδαίε, και κανενός από αυτούς το αίμα δεν φοβήθηκες; Για ποιον λόγο φοβάσαι εδώ; Πραγματικά, ο σταυρωθείς συγκλόνισε τη συνείδησή τους, και, μη μπορώντας να κρύψουν την αγωνία που ένιωθαν, ομολογούν μπροστά στους εχθρούς τους, έστω και παρά τη θέλησή τους, τη δική τους αδυναμία. Και όταν βέβαια τον σταύρωναν, κραύγαζαν λέγοντας: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· τόσο πολύ περιφρονούσαν το αίμα του. Μετά τον σταυρό όμως, βλέποντας τη δύναμή του να ακτινοβολεί, φοβούνται και αγωνιούν, και λένε: «Θέλετε να επισύρετε πάνω μας το αίμα αυτού του ανθρώπου;» Αν και βέβαια, αν ήταν πλάνος και αντίθεος, όπως λέτε, παράνομοι Ιουδαίοι, για ποιον λόγο φοβάστε το αίμα του; Διότι θα έπρεπε μάλιστα να υπερηφανεύεστε για τον φόνο του, αν ήταν τέτοιος. Αλλά επειδή δεν ήταν τέτοιος, γι' αυτό τρέμουν.

Θ΄. Βλέπεις από παντού και τους εχθρούς να αγωνιούν και να φοβούνται; Είδες την αγωνία τους; Μάθε και τη φιλανθρωπία του Εσταυρωμένου. Διότι εκείνοι μεν έλεγαν: «Το αίμα του ας είναι πάνω μας και πάνω στα τέκνα μας»· ο Χριστός όμως δεν έπραξε έτσι, αλλά ικετεύοντας τον Πατέρα λέει: «Πατέρα, συγχώρησέ τους· διότι δεν γνωρίζουν τι πράττουν». Διότι, αν έπεφτε το αίμα του πάνω σε αυτούς και στα τέκνα τους, δεν θα προέρχονταν απόστολοι από τα τέκνα τους· δεν θα πίστευαν μαζί τρεις χιλιάδες, ούτε πέντε χιλιάδες. Βλέπεις πώς εκείνοι μεν, όντας σκληροί και ανελέητοι απέναντι στους απογόνους τους, αγνόησαν και την ίδια τη φύση, ενώ ο Θεός αποδείχθηκε πιο φιλάνθρωπος από όλους τους πατέρες και πιο φιλόστοργος από τις μητέρες;

Διότι το αίμα του έπεσε πάνω σε αυτούς και στα τέκνα τους· στα τέκνα όμως όχι σε όλα, αλλά μόνο σε εκείνα που μιμήθηκαν την πατρική ασέβεια και παρανομία, και όσοι υπήρξαν γιοι τους όχι κατά τη φυσική διαδοχή, αλλά κατά τη μανία της προαιρέσεως, αυτοί μόνο κατέστησαν υπεύθυνοι των κακών.

Διότι, ακόμη και αν δεν ήθελαν να είναι αθώος, δεν έπρεπε να προτιμήσουν αντί αυτού έναν ληστή, ο οποίος ήταν ομολογημένος και πασίγνωστος εγκληματίας. Τι έκαναν λοιπόν εκείνοι; Επειδή είδαν τον δικαστή να νίβει τα χέρια του και να λέει, «Είμαι αθώος», κραύγαζαν: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας». Τότε λοιπόν, όταν οι ίδιοι έβγαλαν την καταδικαστική απόφαση εναντίον του εαυτού τους, τους επέτρεψε να γίνουν όλα. Παρατήρησε όμως και εδώ τη μεγάλη παραφροσύνη τους. Διότι τέτοια είναι η παρόρμηση και η πονηρή επιθυμία· δεν αφήνει να δει κανείς τίποτε από τα ορθά. Έστω λοιπόν ότι καταριέστε τους εαυτούς σας· γιατί επισύρετε την κατάρα και στα παιδιά σας; Αλλά όμως ο φιλάνθρωπος Θεός, αν και εκείνοι κυριεύθηκαν από τόση μανία και κατά των εαυτών τους και κατά των παιδιών τους, δεν επικύρωσε την καταδίκη όχι μόνο για τα παιδιά τους, αλλά ούτε καν για τους ίδιους· απεναντίας, δέχθηκε όσους μετανόησαν και από τους μεν και από τους δε, και τους αξίωσε με αναρίθμητα αγαθά. Διότι και ο Παύλος από αυτούς προερχόταν, και οι μυριάδες εκείνων που πίστεψαν στα Ιεροσόλυμα («Βλέπεις, αδελφέ,» λέει, «πόσες μυριάδες Ιουδαίων είναι αυτοί που πίστεψαν;») από αυτούς προέρχονταν. Αν όμως κάποιοι παρέμειναν στην απιστία τους, ας αποδώσουν την τιμωρία στον εαυτό τους. Τότε τους απέλυσε τον Βαραββά, και τον Ιησού, αφού τον φραγέλλωσε, τον παρέδωσε για να σταυρωθεί. Και γιατί τον φραγέλλωσε; Είτε επειδή τον αντιμετώπιζε ως κατάδικο, είτε επειδή ήθελε να προσδώσει νομιμοφανές σχήμα στην κρίση του, είτε για να κάνει χάρη σε εκείνους. Αν και όφειλε να είχε αντισταθεί.

Διότι δεν υβριζόταν ένα μόνο μέλος, αλλά ολόκληρο το σώμα εξ ολοκλήρου· η κεφαλή με το στεφάνι, το καλάμι και τους κολαφισμούς· το πρόσωπο με τους εμπτυσμούς· οι σιαγόνες με τα ραπίσματα· ολόκληρο το σώμα με τις μαστιγώσεις, με την περιβολή της χλαμύδας και την προσποιητή προσκύνηση· το χέρι με το καλάμι, το οποίο του έδωσαν να κρατά αντί για σκήπτρο· το στόμα, πάλι, με την προσφορά του όξους. Τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτά; Τι πιο υβριστικό; Διότι τα όσα συνέβησαν ξεπερνούν κάθε λόγο. Σαν να φοβούνταν, δηλαδή, μήπως φανεί ότι υστερούν σε κάτι ως προς το τόλμημα —εφόσον τους μεν προφήτες τους σκότωσαν με τα ίδια τους τα χέρια, αυτόν όμως με δικαστική απόφαση— έτσι τα πράττουν όλα: και γίνονται οι ίδιοι αυτουργοί, και τον κατακρίνουν, και τον καταδικάζουν και ενώπιόν τους και ενώπιον του Πιλάτου, λέγοντας: «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας»· και του επιτίθενται και τον υβρίζουν οι ίδιοι, δένοντάς τον, οδηγώντας τον, και γίνονται οι υπαίτιοι των ύβρεων που υπέστη από τους στρατιώτες· και τον προσηλώνουν, και τον λοιδωρούν, και τον εμπτύουν, και τον χλευάζουν. Διότι καμία συμμετοχή δεν είχε εδώ ο Πιλάτος, αλλά τα έκαναν όλα μόνοι τους, γινόμενοι και κατήγοροι, και δικαστές, και δήμιοι, και τα πάντα. Και αυτά αναγινώσκονται ανάμεσά μας, όταν όλοι συγκεντρωνόμαστε.

Πρόσφεραν πάνω στον σταυρό και αγκάθια, πρόσφεραν και χολή. Και επειδή τα είχε προβλέψει αυτά ο Μωυσής, αναφωνούσε: «Γενεά σκολιά και διεστραμμένη, αυτά ανταποδίδετε στον Κύριο; Σε Αυτόν που έδωσε το μάννα στην έρημο, σε Αυτόν προσφέρεις χολή;». Πολύ σωστά, λοιπόν, λέει και ο Ησαΐας: «Περίμενα να παραγάγει σταφύλια, αλλά παρήγαγε αγκάθια». Σε Αυτόν που έκανε να ανθίσουν για χάρη σου τα αγαθά, σε Αυτόν προσφέρεις στεφάνι από αγκάθια. Ο Πιλάτος δείχνει επιείκεια, και οι Ιουδαίοι [λένε]: «Το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας».

Ας πούμε και εμείς τα ίδια λόγια, όχι όμως με την ίδια πρόθεση: «Το αίμα του Χριστού πάνω σε εμάς και στα τέκνα μας», για εκείνους προς καταδίκη, για εμάς προς δικαίωση. Διότι το αίμα του Χριστού δεν είναι κατώτερο από την κάμινο της Βαβυλώνας· η κάμινος της Βαβυλώνας τίμησε τους αγίους και κατέκαψε τους Χαλδαίους. Το τίμιο αίμα γνωρίζει αφενός να αφανίζει τους απίστους, αφετέρου να σώζει τους πιστούς.

Διότι οι μάρτυρες μισούν κατεξοχήν τους Ιουδαίους, επειδή αγάπησαν βαθύτατα Εκείνον που σταυρώθηκε από αυτούς. Διότι αυτοί μεν έλεγαν: «Το αίμα του ας είναι επάνω μας και επάνω στα τέκνα μας»· εκείνοι δε έχυσαν και το δικό τους αίμα για Εκείνον που θανατώθηκε από αυτούς. Επομένως, ευχαρίστως θα άκουγαν αυτούς τους λόγους.

Διότι, αφού αυτός ο σκώληκας χτύπησε την κολοκυθιά και αυτός ο ήλιος —επειδή ο Ίδιος είναι και σκώληκας και ήλιος της δικαιοσύνης, το μεν πρώτο, επειδή γεννήθηκε κατά σάρκα ασπόρως και έχει σύλληψη που ξεπερνά κάθε ανθρώπινη έννοια, το δε δεύτερο, επειδή βρέθηκε κάτω από τη γη για χάρη μου, σύμφωνα με το μυστήριο του θανάτου και της ταφής, και επειδή υπάρχει από τη φύση του ως αιώνιο φως— αφού ανέτειλε εκ νεκρών μέσω της αναστάσεως, ο Θεός πρόσταξε να φυσήξει ένας καυτερός άνεμος καύσωνα, και ο ήλιος χτύπησε το κεφάλι του Ιωνά. Διότι, μετά την ανατολή του ηλίου της δικαιοσύνης, δηλαδή την ανάσταση του Κυρίου και την ανάληψη, ο καυτερός καύσωνας των πειρασμών επήλθε στους Ιουδαίους που παρέμειναν αμετανόητοι και τους χτύπησε στα κεφάλια τους σύμφωνα με δίκαιη κρίση, επιστρέφοντας, κατά το γεγραμμένον, τον πόνο τους στα ίδια τους τα κεφάλια, όπως ακριβώς οι ίδιοι εκ των προτέρων ευχήθηκαν εναντίον του εαυτού τους, λέγοντας: «Το αίμα αυτού εφ' ημάς και επί τα τέκνα ημών». Διότι είναι σαφές ότι, μετά την ανάσταση και την ανάληψη του Σωτήρος, ως πνεύμα υπερβολικά καυτού καύσωνα επήλθε σε αυτούς η τιμωρία μέσω των εθνών, και ο δικός μου Ήλιος, πατάσσοντας τη δόξα και την εξουσία όλου του έθνους σαν να ήταν το κεφάλι του, τους κατέβαλε· προς τον Οποίον, αφού έκλεισαν τα μάτια της διάνοιάς τους, δεν αναγνώρισαν το φως της αλήθειας που έλαμψε πάνω τους.

Έπειτα, αν το αίμα ταύρων και τράγων και η στάχτη της δαμάλεως, όταν ραντίζει τους μολυσμένους, τους αγιάζει προσφέροντας την καθαρότητα της σάρκας, τότε το αίμα του Χριστού, το οποίο καθαρίζει τη συνείδηση από τα νεκρά έργα, ώστε να λατρεύουμε τον ζωντανό και αληθινό Θεό, πώς θα λογαριαστεί από τους εχθρούς; Ότι δήθεν δεν αγιάζει ούτε καθαρίζει καθόλου; Βεβαίως και θα τολμήσουν ίσως να πουν κάτι τέτοιο, όντας οι ίδιοι ακάθαρτοι στη συνείδηση και νεκρωμένοι στα έργα τους. «Το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας»· αυτά λοιπόν ας τα λένε και ας τα πράττουν εκείνοι, εμείς όμως ας προχωρήσουμε στη συνέχεια του λόγου μας.

Αλλά ούτε και έτσι γίνονται πιο ήμεροι. Αντίθετα, εξαγριώνονται περισσότερο, κυριευμένοι από μανία εξαιτίας του πάθους του φθόνου. Γι' αυτό και «πείθουν τα πλήθη να ζητήσουν τον Βαραββά, και να εξοντώσουν τον Ιησού». «Και ενώ αυτός καθόταν στο δικαστικό βήμα, η γυναίκα του έστειλε μήνυμα σε αυτόν λέγοντας: να μην έχεις καμία ανάμειξη με εκείνον τον δίκαιο· διότι υπέφερα πολλά στο όνειρό μου εξαιτίας του». Για ποιον λόγο όμως βλέπει το όνειρο η γυναίκα, και όχι ο Πιλάτος; Δεν βλέπεις ότι εκείνη ήταν περισσότερο άξια, ή ότι, αν το έβλεπε αυτός, δεν θα γινόταν πιστευτός, ή και αν επρόκειτο να γίνει πιστευτός, δεν θα το φανέρωνε; Γι' αυτόν τον λόγο κατά θεία οικονομία το είδε η γυναίκα. Ρώτησε λοιπόν πάλι ο Πιλάτος: «Ποιον από τους δύο θέλετε να σας απολύσω;» Εκείνοι δε είπαν: «Τον Βαραββά». Τους λέγει: «Τι λοιπόν να κάνω τον Ιησού, τον λεγόμενο Χριστό;» Του λέγουν: «Να σταυρωθεί». Ο δε ηγεμόνας είπε: «Μα τι κακό έκανε;» Εκείνοι δε κραύγαζαν ακόμη περισσότερο να σταυρωθεί». Τόσο πολύ διψούσαν για τον φόνο του Δεσπότη! Και όμως αυτός, όντας αλλογενής και εθνικός, αρνείται και αποστρέφεται τον φόνο και κάνει τα πάντα ώστε να τον ελευθερώσει· εκείνοι αντίθετα επισπεύδουν τη σφαγή. Και αυτός μεν, «αφού πήρε νερό, ένιψε τα χέρια του μπροστά στο πλήθος λέγοντας: είμαι αθώος από το αίμα αυτού του δικαίου· εκείνοι δε έλεγαν: το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας», και με αυτόν τον τρόπο επισώρευαν εναντίον του εαυτού τους και των παιδιών τους τέτοια κατάρα.

Θα μπορούσες να δεις, παρόμοια με αυτά, και κάποια άλλα τα οποία, αν και προήλθαν από κακόβουλη πρόθεση και φονική ορμή, έλαβαν προφητική έκβαση. Όπως το «το αίμα του ας πέσει πάνω μας και πάνω στα παιδιά μας»· διότι, πράγματι, στο τέλος έπεσε πάνω τους η αιματοχυσία και η σφαγή δια μαχαίρας. Και το «εάν τον αφήσουμε να ζει, όλοι θα πιστέψουν σε αυτόν, και θα έρθουν οι Ρωμαίοι και θα αφανίσουν και το έθνος μας και την πόλη μας»· διότι πράγματι τον άφησαν να ζει, έστω και παρά τη θέλησή τους —αφού δεν μπορούσαν να κυριαρχήσουν επί του ταμιούχου της ζωής και αυτού που ζωοποιεί τα πάντα— γι' αυτό, από τη μία φανέρωσαν την πονηρή και φονική τους πρόθεση, αλλά, επειδή δεν πέτυχαν τον σκοπό τους, καταστράφηκαν και οι ίδιοι και οι γενιές τους και ο ναός και η πόλη. Αυτόν δε που νόμισαν ότι εξόντωσαν, τα έθνη τον δέχθηκαν ως χορηγό της ζωής και ως αυτόν που ζωοποιεί τους νεκρούς, και προσκυνώντας την εκ νεκρών ανάστασή του, τον αναγνωρίζουν ως αληθινό Θεό που ενανθρώπησε για τη σωτηρία του γένους, και τον λατρεύουν ειλικρινά και τον δοξολογούν ως Θεό· και μάλιστα οι Ρωμαίοι, επιτιθέμενοι εναντίον τους με πόλεμο, κατέστρεψαν την πόλη και ερήμωσαν τον ναό και υπέβαλαν το έθνος σε θάνατο δια μαχαίρας. Θα βρεις επίσης και μία όνο στις παλαιές Γραφές να προγνωρίζει και να προδιδάσκει τα μέλλοντα· από όλα αυτά, θα θεωρήσεις ότι δεν υπάρχει κανένα εμπόδιο στο να έχει πει και ο Ηρώδης με προφητικό τρόπο τα όσα είπε προς τους μάγους.

Ρίχνοντας το έγκλημα πάνω τους, σκοτώνει τον Χριστό μέσω αυτών, εφόσον βρήκε ως όργανα αυτούς που είπαν ότι «το αίμα Του θα είναι πάνω τους και στα τέκνα τους». Για γιους που δεν είχαν γεννηθεί ακόμη, οι πατέρες ετοίμασαν τον χιτώνα της κατάρας, και στους απογόνους τους πρόσθεσαν πληγή στην πληγή, επισύροντας την τιμωρία των δεινών στις γενιές τους εις τον αιώνα. Εμείς όμως, λαμβάνοντας το αίμα του Σωτήρος, βρήκαμε λύτρωση, ώστε να αγάλλεται ο Αδάμ.