Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:3

Πες μας και πού καταλήγει αυτό το τίμημα, ω προφήτη. Άραγε αυτός που το λαμβάνει το κρατάει ή το επιστρέφει; Και μετά την επιστροφή του, πού καταλήγει; Λέει λοιπόν ο προφήτης: Και έλαβα τα τριάντα αργύρια και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο. Σύγκρινε με την προφητεία το Ευαγγέλιο. Διότι, όπως αναφέρει, ο Ιούδας μεταμελήθηκε και, αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε.

Αλλ' επειδή «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει», εύλογα προστάζει να τους ρίξουν «στο χωνευτήριο», προσθέτοντας: «με τον τρόπο που δοκιμάστηκα για χάρη τους». Ως χωνευτήριο δε εδώ φαίνεται ότι ονομάζει τον οίκο του Κυρίου. Όταν, λοιπόν, ο Κύριος είπε σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, «ρίξε αυτούς στο χωνευτήριο», [ο προφήτης] προσθέτει: «και τους έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα, όταν ο Κύριος είπε «ρίξε το» (είναι φανερό ότι εννοεί το αργύριο) «προς τον πλάστη», προσθέτει: «και το έριξα μέσα στον οίκο του Κυρίου προς τον πλάστη»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο, όταν ο Κύριος είπε: «ρίξε το στο χωνευτήριο», προσθέτει λέγοντας: «και το έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο». Ίσως δε αυτό να εκπληρώθηκε, όταν ο Ιούδας, αυτός που παρέδωσε τον Κύριο, βλέποντας «ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και επέστρεψε τα αργύρια στους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, λέγοντας: αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα. Εκείνοι δε του είπαν: τι αφορά εμάς; Εσύ ας όψεσαι. Και αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε, και φεύγοντας απαγχονίστηκε. Οι δε αρχιερείς, παίρνοντας τα αργύρια, είπαν: δεν επιτρέπεται να τα βάλουμε στον κορβανά, επειδή είναι αντίτιμο αίματος. Αφού δε έκαναν συμβούλιο, αγόρασαν με αυτά τον αγρό του κεραμέα για την ταφή των ξένων. Γι' αυτό ο αγρός εκείνος ονομάστηκε αγρός αίματος έως τη σημερινή ημέρα».

Πολύ αληθινό, λοιπόν, και σύμφωνο. Επειδή, δηλαδή, σε κάθε κύκλο λαλήματος ο πετεινός συνηθίζει να λαλεί και τρίτη και τέταρτη φορά, ο Μάρκος, θέλοντας να δηλώσει ότι ούτε αυτή η φωνή δεν τον συγκράτησε και δεν τον έκανε να θυμηθεί, αναφέρει τούτο: Ώστε και τα δύο είναι αληθινά. Διότι, προτού ο πετεινός ολοκληρώσει τον πρώτο κύκλο, εκείνος αρνήθηκε τρεις φορές. Και αν και υπενθυμίστηκε την αμαρτία του από τον Χριστό, δεν τολμούσε να κλάψει φανερά, μήπως κατηγορηθεί εξαιτίας των δακρύων του· αλλά «αφού βγήκε έξω έκλαψε πικρώς». Και όταν ξημέρωσε, οδηγούν τον Ιησού από τον Καϊάφα στον Πιλάτο. Επειδή, δηλαδή, ήθελαν να τον θανατώσουν, αλλά οι ίδιοι δεν είχαν τη δυνατότητα λόγω της εορτής, τον οδηγούν στον ηγεμόνα. Εσύ όμως παρατήρησε πώς συνέτρεξε το γεγονός, ώστε να συμβεί κατά τη διάρκεια της εορτής. Διότι έτσι είχε προτυπωθεί άνωθεν. Τότε ο Ιούδας, ο οποίος τον παρέδωσε, βλέποντας ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και επέστρεψε τα τριάντα αργύρια. Αυτό αποτελεί κατηγορία και για εκείνον και για τούτους· για τον μεν, όχι επειδή μεταμελήθηκε, αλλά επειδή αυτό συνέβη αργά και καθυστερημένα, και κατέστη αυτοκατάκριτος· διότι ο ίδιος ομολόγησε ότι παρέδωσε· για τους δε, διότι, αν και είχαν την εξουσία να αλλάξουν απόφαση, δεν μετανόησαν. Παρατήρησε δε πότε μεταμελείται.

Όταν ολοκληρώθηκε και έλαβε τέλος η αμαρτία. Διότι τέτοιος είναι ο διάβολος· δεν αφήνει όσους δεν έχουν νήψη να δουν το κακό πριν από την πράξη, ώστε να μην μετανοήσει αυτός που έχει παγιδευθεί. Ενώ λοιπόν ο Ιησούς έλεγε τόσα πολλά, εκείνος δεν κάμφθηκε· όταν όμως ολοκληρώθηκε το αμάρτημα, τότε εισήλθε σε αυτόν η μετάνοια· αλλά ούτε και τότε με ωφέλιμο τρόπο. Διότι το να καταδικάσει το σφάλμα του, το να πετάξει τα αργύρια και το να μην ντραπεί το ιουδαϊκό πλήθος, είναι όλα αποδεκτά· το να απαγχονιστεί, όμως, αυτό είναι πάλι ασυγχώρητο και έργο του πονηρού δαίμονα. Επειδή τον απομάκρυνε από τη μετάνοια, ώστε να μην καρπωθεί τίποτα από αυτήν· και τον εξοντώνει με θάνατο αισχρότατο και ολοφάνερο σε όλους, πείθοντάς τον να καταστρέψει τον εαυτό του. Εσύ, όμως, παρατήρησε πώς λάμπει η αλήθεια από παντού, ακόμη και μέσα από όσα οι πολέμιοι και πράττουν και παθαίνουν. Διότι και αυτό το ίδιο το τέλος του προδότη κλείνει τα στόματα εκείνων που Τον καταδίκασαν, και δεν τους αφήνει ούτε σκιά από κάποια, έστω και αναιδή, απολογία. Επειδή, τι θα μπορούσαν να πουν εκείνοι, όταν ο προδότης φαίνεται να επιβάλλει τέτοια καταδίκη στον εαυτό του;

Ας δούμε όμως και τα λόγια που αναφέρει. Επέστρεψε τα τριάντα αργύρια στους αρχιερείς και λέει: «Αμάρτησα, διότι παρέδωσα αθώο αίμα». Εκείνοι όμως απάντησαν: «Τι μας ενδιαφέρει εμάς; Δική σου είναι η ευθύνη». Και αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε, και πηγαίνοντας απαγχονίστηκε. Διότι δεν άντεξε τη συνείδησή του που τον μαστίγωνε. Παρατήρησε δε ότι και οι Ιουδαίοι παθαίνουν τα ίδια. Διότι και αυτοί, ενώ όφειλαν να συνετιστούν από όσα έπαθαν, δεν σταματούν νωρίτερα, παρά μόνο όταν ολοκληρώσουν την αμαρτία. Διότι του μεν Ιούδα η αμαρτία είχε ολοκληρωθεί, επειδή ήταν η προδοσία, των δε Ιουδαίων όχι ακόμη. Όταν όμως και εκείνοι την έφεραν εις πέρας και τον κάρφωσαν στον σταυρό, τότε ταράζονται και αυτοί· από τη μια μεριά λέγοντας: «Μη γράφεις, Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων» (και όμως, τι φοβάστε; γιατί θορυβείστε μπροστά σε ένα νεκρό σώμα καρφωμένο στον σταυρό;), και από την άλλη βάζουν φρουρά, λέγοντας: «Μήπως τυχόν τον κλέψουν οι μαθητές του και πουν ότι αναστήθηκε· και η τελευταία πλάνη θα είναι χειρότερη από την πρώτη». Και όμως, εάν το πουν, το γεγονός μπορεί να ελεγχθεί, εάν δεν είναι αληθινό.

Και αν αυτά έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, και αν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς μετά το βάπτισμα μέσω της μετανοίας, γιατί ο απόστολος Πέτρος θανάτωσε αμέσως τον Ανανία και τη Σαπφείρα και δεν τους επανέφερε μέσω της μετανοίας; Πρόσεξε με ακρίβεια. Δεν απέκρυψε ο μακάριος Πέτρος το έμπλαστρο της μετανοίας· αλλά οι ίδιοι, οι οποίοι περιέπεσαν σε τέτοιο παράπτωμα, δεν αναζήτησαν το πρόσφορο έμπλαστρο της μετανοίας, αλλά με την προτροπή του διαβόλου καταστράφηκαν μαζί με τα χρήματά τους. Διότι τότε υπάρχει μετάνοια, όχι όταν τιμάται με τα λόγια, αλλά όταν αποδεικνύεται στην πράξη. Επειδή υπάρχει μετάνοια που πηγάζει από την ψυχή, και υπάρχει μετάνοια που γίνεται επιφανειακά· γι' αυτό οι μεν σώζονται, ενώ οι δε κατακρίνονται. Μετανόησε ο μακάριος Πέτρος, μετανόησε και ο άθλιος Ιούδας· αλλά ο μεν Πέτρος, αφού μετανόησε γνήσια, δάκρυσε και ξέπλυνε την άρνησή του διά των δακρύων, επανήλθε και πάλι στην προηγούμενη τιμή του· ο δε Ιούδας κατέστησε τη μετάνοια πάρεργο. Διότι, αν και έριξε τα αργύρια στους Ιουδαίους και είπε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα», εντούτοις δεν αναστέναξε, δεν δάκρυσε, δεν έπραξε έργα άξια της μετανοίας, παρά μόνο έφτιαξε τη θηλιά και ικανοποίησε τον διάβολο.

Και αυτό δεν θα το παρουσιάσουμε απλώς με δικά μας λόγια, αλλά, με τη βοήθεια του Θεού, θα παραστήσουμε το νόημα του ρητού μέσα από τις διατάξεις της Αγίας Γραφής. Διότι, όταν κάποιοι κάθονται και φέρνουν στη μέση τα σφάλματα των άλλων και αρχίζουν να εξερευνούν τα αμαρτήματά τους, εγώ θα έλεγα ότι αυτά είναι λόγια μομφής και λοιδορίας, ή μάλλον καταλαλιάς, όπως το «καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου» και ότι «αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του» και τα εξής. Δεν θα το ονόμαζα όμως αυτό κρίση, εκτός εάν τα λόγια αυτού που καταλαλεί εισαγάγουν τον διαβληθέντα σε κρίση, δηλαδή σε δικαστήριο εξουσιαστών. Τότε πράγματι τον κατέκρινε παραδίδοντας τον αδελφό σε δικαστήριο, και πρόκειται και ο ίδιος, είτε πρόσκαιρα είτε και αιώνια, να λάβει την ανάλογη ανταπόδοση και να κριθεί. «Τότε», λέει, «όταν είδε ο Ιούδας ότι καταδικάστηκε» («τότε», πότε; τότε αφότου παρέδωσε τον Χριστό σε χέρια ανόμων) «όταν είδε ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και είπε: Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα». Και αν εκείνος, λέγοντας το «αμάρτησα», δεν ωφελήθηκε καθόλου και, πετώντας τα τριάκοντα αργύρια, έφυγε και από την πολλή του απελπισία απαγχονίστηκε, τι δεν θα πάθουν όσοι προδίδουν πολλούς σε βασανιστήρια και νομίζουν ότι δεν έχουν πράξει απολύτως κανένα κακό; Διότι «με όποιο κρίμα κρίνετε, θα κριθείτε».

Το γνωρίζετε αυτό, ότι ο Νεκτάριος ο παλαιός προδότης αποστάτησε, πράττοντας χειρότερα από τον Ιούδα· διότι εκείνος μεν, αφού αρνήθηκε και πρόδωσε τον Κύριο της δόξης, απαγχονίστηκε από μεταμέλεια, αυτός δε με τη θέλησή του αθέτησε και τον Χριστό μέσω της άρνησης της αγίας Του εικόνας, και χωρίς μεταμέλεια, μαζί με τη δική του ψυχή, οδήγησε στην απώλεια και τις ψυχές πολλών άλλων, απαιτώντας τα χειρόγραφα της ασέβειας. Ακόμη και ο Ορέστης, λιποτακτώντας από τους επτά εξαιτίας των μυσαρών παθών του, παρέδωσε τον εαυτό του στο λουτρό της αποστασίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΖ'. Περί του ηγεμόνα Πιλάτου. Περί της μεταμέλειας του Ιούδα. Περί του βασανισμού και των τιμωριών του Χριστού, και της σταυρώσεως. Περί της αιτήσεως του σώματος του Κυρίου, και των φυλάκων του τάφου. «Όταν έγινε πρωί, όλοι οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι του λαού έκαναν συμβούλιο κατά του Ιησού, ώστε να τον θανατώσουν· και αφού τον έδεσαν, τον οδήγησαν και τον παρέδωσαν στον Πόντιο Πιλάτο τον ηγεμόνα.» Δες τον διάβολο πώς τους κυρίευσε όλους τέτοιες ημέρες, πείθοντάς τους να διαπράξουν φόνο, κατά τις οποίες υπήρχε ανάγκη από πολλές θυσίες και προσφορές υπέρ των άλλων αμαρτιών, καθώς και για αγνεία και κάθαρση· αυτοί όμως τον δένουν και τον οδηγούν στον ηγεμόνα Πιλάτο, ο οποίος καταγόταν μεν από τον Πόντο, αλλά όντας υποτελής στους Ρωμαίους, εστάλη ως ηγεμόνας της Ιουδαίας. Παρέδωσαν δε τον Κύριο στον Πιλάτο, δήθεν ως στασιαστή και ως συνωμοτούντα κατά του βασιλιά. «Τότε ο Ιούδας που τον παρέδωσε, βλέποντας ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και επέστρεψε τα τριάντα αργύρια στους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, λέγοντας: Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα. Εκείνοι δε είπαν: