Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:4

Και του γίνεται έτσι σύμφωνα με την πίστη του, μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Ερώτηση προς τον ίδιο Γέροντα. Αυτός που ρωτά είναι ο αββάς Αιλιανός, όταν ακόμη ήταν λαϊκός. Το ότι είπε ο Ιούδας: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα», και το ότι πέταξε τα αργύρια, δεν φαίνεται να αποτελεί τεκμήριο μετάνοιας;

Πες μας και πού καταλήγει αυτό το τίμημα, ω προφήτη. Άραγε αυτός που το λαμβάνει το κρατάει ή το επιστρέφει; Και μετά την επιστροφή του, πού καταλήγει; Λέει λοιπόν ο προφήτης: Και έλαβα τα τριάντα αργύρια και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο. Σύγκρινε με την προφητεία το Ευαγγέλιο. Διότι, όπως αναφέρει, ο Ιούδας μεταμελήθηκε και, αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε.

Αλλά εδώ λοιπόν επιζητείται από εμένα η ακριβής διευκρίνιση της φαινομενικής αμφιβολίας. Διότι αυτοί που αθετούν τους προφήτες λένε ότι ο μεν προφήτης αναφέρει: «και τα έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο»· ενώ το Ευαγγέλιο: «και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως». Άκουσε, λοιπόν, πώς αληθεύουν και οι δύο. Διότι οι δήθεν ευλαβείς Ιουδαίοι, οι τότε αρχιερείς, βλέποντας τον Ιούδα να μετανοεί και να λέει: «Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα», λένε: «Τι αφορά εμάς; Εσύ ας όψεσαι». Άραγε δεν αφορά καθόλου εσάς που σταυρώνετε; Αλλά αυτός που έλαβε τον μισθό του φόνου και τον επέστρεψε «θα όψεται», ενώ εσείς που φονεύετε δεν θα όψεσθε; Έπειτα λένε μεταξύ τους: «Δεν επιτρέπεται να τα βάλουμε στον κορβανά, επειδή είναι αντίτιμο αίματος». Από το ίδιο σας το στόμα προέρχεται η καταδίκη. Εάν είναι μιαρός ο μισθός, μιαρή είναι και η πράξη. Αν πάλι εκπληρώνεις δικαιοσύνη σταυρώνοντας τον Χριστό, γιατί δεν αποδέχεσαι τον μισθό;

Αλλ' επειδή «το έργο του καθενός, όποιο και αν είναι, η φωτιά θα το δοκιμάσει», εύλογα προστάζει να τους ρίξουν «στο χωνευτήριο», προσθέτοντας: «με τον τρόπο που δοκιμάστηκα για χάρη τους». Ως χωνευτήριο δε εδώ φαίνεται ότι ονομάζει τον οίκο του Κυρίου. Όταν, λοιπόν, ο Κύριος είπε σύμφωνα με τη μετάφραση των Εβδομήκοντα, «ρίξε αυτούς στο χωνευτήριο», [ο προφήτης] προσθέτει: «και τους έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο». Σύμφωνα δε με τον Ακύλα, όταν ο Κύριος είπε «ρίξε το» (είναι φανερό ότι εννοεί το αργύριο) «προς τον πλάστη», προσθέτει: «και το έριξα μέσα στον οίκο του Κυρίου προς τον πλάστη»· ενώ σύμφωνα με τον Σύμμαχο, όταν ο Κύριος είπε: «ρίξε το στο χωνευτήριο», προσθέτει λέγοντας: «και το έριξα στον οίκο του Κυρίου, στο χωνευτήριο». Ίσως δε αυτό να εκπληρώθηκε, όταν ο Ιούδας, αυτός που παρέδωσε τον Κύριο, βλέποντας «ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και επέστρεψε τα αργύρια στους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, λέγοντας: αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα. Εκείνοι δε του είπαν: τι αφορά εμάς; Εσύ ας όψεσαι. Και αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε, και φεύγοντας απαγχονίστηκε. Οι δε αρχιερείς, παίρνοντας τα αργύρια, είπαν: δεν επιτρέπεται να τα βάλουμε στον κορβανά, επειδή είναι αντίτιμο αίματος. Αφού δε έκαναν συμβούλιο, αγόρασαν με αυτά τον αγρό του κεραμέα για την ταφή των ξένων. Γι' αυτό ο αγρός εκείνος ονομάστηκε αγρός αίματος έως τη σημερινή ημέρα».

Και μετά από αυτά, διότι με το ίδιο του το στόμα ο Ιούδας ομολόγησε λέγοντας: Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα.

Και για να μάθεις ότι, ενώ είχε τη δυνατότητα να μεταστραφεί, δεν το θέλησε, αλλά τα πάντα προκλήθηκαν από τη δική του ραθυμία, άκουσε. Διότι, αφού τον παρέδωσε, έριξε τα τριάντα αργύρια και λέει: «Αμάρτησα παραδίδοντας αίμα δίκαιο». Τι συνέβη; Όταν τον έβλεπες να θαυματουργεί, δεν έλεγες: «Αμάρτησα παραδίδοντας αίμα αθώο», αλλά: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;». Επειδή, όμως, το κακό προχώρησε, και η προδοσία έφτασε στο τέλος της, και η αμαρτία ολοκληρώθηκε, τότε αναγνώρισες την αμαρτία. Τι μαθαίνουμε, λοιπόν, από αυτό;

Αυτά σας τα λέω, για να μην κατηγορήσουν κάποιοι τον Χριστό, λέγοντας: «Γιατί δεν μετέβαλε τον Ιούδα; Γιατί δεν τον έκανε καλύτερο;» Και πώς έπρεπε να κάνει τον Ιούδα συνετό και ενάρετο; Με τον εξαναγκασμό ή με την ελεύθερη βούληση; Διότι, αν γινόταν με εξαναγκασμό, ούτε και έτσι θα γινόταν καλύτερος, επειδή κανείς δεν γίνεται καλύτερος με τη βία. Αν πάλι γινόταν με τη δική του γνώμη και προαίρεση, ο Χριστός χρησιμοποίησε όλα τα μέσα που θα μπορούσαν να τον επαναφέρουν. Εάν όμως εκείνος δεν θέλησε να δεχθεί τα φάρμακα, το σφάλμα δεν είναι του ιατρού, αλλά η κατηγορία βαρύνει εκείνον που αποκρούει τη θεραπεία. Θέλεις να μάθεις πόσα έκανε για να τον κερδίσει και πάλι; Του δώρισε πολλά θαύματα, του προείπε για την προδοσία, και δεν παρέλειψε τίποτε από όσα όφειλε να επιδείξει σε έναν μαθητή. Και για να μάθεις ότι, ενώ είχε τη δυνατότητα να αλλάξει, δεν το θέλησε, αλλά τα πάντα συνέβησαν εξαιτίας της δικής του ραθυμίας· αφού Τον παρέδωσε και έφτασε τη μανία του μέχρι τέλους, πέταξε τα τριάντα αργύρια, λέγοντας: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα». Πριν από αυτό όμως έλεγες: «Τι θέλετε να μου δώσετε, και εγώ θα σας τον παραδώσω;» Αφού συντελέστηκε η αμαρτία, τότε μόλις αναγνώρισε την αμαρτία. Από αυτό ας μάθουμε ότι, όταν ραθυμούμε, ούτε η προτροπή μάς ωφελεί ούτε η νουθεσία· όταν όμως δείχνουμε ζήλο, μπορούμε και εμείς οι ίδιοι από μόνοι μας να ανορθωθούμε.

Ώ, πόση είναι η φιλανθρωπία του Χριστού! Ω, πόση η αγνωμοσύνη του Ιούδα! Ο Δεσπότης έτρεφε, και ο δούλος πουλούσε. Διότι αυτός μεν Τον πούλησε λαμβάνοντας τριάντα αργύρια, ο δε Χριστός έχυσε το ίδιο Του το αίμα ως λύτρο για εμάς, και το προσέφερε ακόμη και σε εκείνον που Τον πούλησε, εάν βέβαια το επιθυμούσε. Διότι ήταν παρών και ο Ιούδας πριν από την προδοσία, και μετείχε στην ιερή τράπεζα, και απόλαυσε τον μυστικό δείπνο. Όπως ακριβώς δηλαδή έπλυνε τα πόδια των μαθητών, έτσι και ο Ιούδας μετείχε στην ιερή τράπεζα, ώστε να μην έχει καμία δικαιολογία, αλλά να λάβει καταδίκη. Επειδή επέμεινε στην πονηρή του πρόθεση, και αφού εξήλθε, αντί για φιλί διέπραξε προδοσία, χωρίς να θυμηθεί τις ευεργεσίες Του, και μετά την προδοσία έριξε τα τριάντα αργύρια, λέγοντας: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα». Ω, τύφλωση! Στον δείπνο μετείχες, και τον ευεργέτη παρέδωσες;

Όταν ολοκληρώθηκε και έλαβε τέλος η αμαρτία. Διότι τέτοιος είναι ο διάβολος· δεν αφήνει όσους δεν έχουν νήψη να δουν το κακό πριν από την πράξη, ώστε να μην μετανοήσει αυτός που έχει παγιδευθεί. Ενώ λοιπόν ο Ιησούς έλεγε τόσα πολλά, εκείνος δεν κάμφθηκε· όταν όμως ολοκληρώθηκε το αμάρτημα, τότε εισήλθε σε αυτόν η μετάνοια· αλλά ούτε και τότε με ωφέλιμο τρόπο. Διότι το να καταδικάσει το σφάλμα του, το να πετάξει τα αργύρια και το να μην ντραπεί το ιουδαϊκό πλήθος, είναι όλα αποδεκτά· το να απαγχονιστεί, όμως, αυτό είναι πάλι ασυγχώρητο και έργο του πονηρού δαίμονα. Επειδή τον απομάκρυνε από τη μετάνοια, ώστε να μην καρπωθεί τίποτα από αυτήν· και τον εξοντώνει με θάνατο αισχρότατο και ολοφάνερο σε όλους, πείθοντάς τον να καταστρέψει τον εαυτό του. Εσύ, όμως, παρατήρησε πώς λάμπει η αλήθεια από παντού, ακόμη και μέσα από όσα οι πολέμιοι και πράττουν και παθαίνουν. Διότι και αυτό το ίδιο το τέλος του προδότη κλείνει τα στόματα εκείνων που Τον καταδίκασαν, και δεν τους αφήνει ούτε σκιά από κάποια, έστω και αναιδή, απολογία. Επειδή, τι θα μπορούσαν να πουν εκείνοι, όταν ο προδότης φαίνεται να επιβάλλει τέτοια καταδίκη στον εαυτό του;

Ας δούμε όμως και τα λόγια που αναφέρει. Επέστρεψε τα τριάντα αργύρια στους αρχιερείς και λέει: «Αμάρτησα, διότι παρέδωσα αθώο αίμα». Εκείνοι όμως απάντησαν: «Τι μας ενδιαφέρει εμάς; Δική σου είναι η ευθύνη». Και αφού έριξε τα αργύρια μέσα στον ναό, αναχώρησε, και πηγαίνοντας απαγχονίστηκε. Διότι δεν άντεξε τη συνείδησή του που τον μαστίγωνε. Παρατήρησε δε ότι και οι Ιουδαίοι παθαίνουν τα ίδια. Διότι και αυτοί, ενώ όφειλαν να συνετιστούν από όσα έπαθαν, δεν σταματούν νωρίτερα, παρά μόνο όταν ολοκληρώσουν την αμαρτία. Διότι του μεν Ιούδα η αμαρτία είχε ολοκληρωθεί, επειδή ήταν η προδοσία, των δε Ιουδαίων όχι ακόμη. Όταν όμως και εκείνοι την έφεραν εις πέρας και τον κάρφωσαν στον σταυρό, τότε ταράζονται και αυτοί· από τη μια μεριά λέγοντας: «Μη γράφεις, Αυτός είναι ο βασιλιάς των Ιουδαίων» (και όμως, τι φοβάστε; γιατί θορυβείστε μπροστά σε ένα νεκρό σώμα καρφωμένο στον σταυρό;), και από την άλλη βάζουν φρουρά, λέγοντας: «Μήπως τυχόν τον κλέψουν οι μαθητές του και πουν ότι αναστήθηκε· και η τελευταία πλάνη θα είναι χειρότερη από την πρώτη». Και όμως, εάν το πουν, το γεγονός μπορεί να ελεγχθεί, εάν δεν είναι αληθινό.

Πώς όμως θα τα έλεγαν αυτά εκείνοι που δεν τόλμησαν ούτε καν να παραμείνουν όταν εκείνος συνελήφθη, ενώ και ο κορυφαίος τον αρνήθηκε τρεις φορές, μη αντέχοντας την απειλή ενός κοριτσιού; Αλλά, όπως είπα, είχαν πλέον ταραχτεί. Διότι το ότι γνώριζαν πως η πράξη ήταν παρανομία, είναι φανερό από όσα έλεγαν: «Εσύ θα δεις».

Αλλά, όπως ακριβώς είπα, μερικοί αποκτούν διαύγεια μόνο μετά την τέλεση της πράξης. Παρατήρησε, λοιπόν, και αυτούς που έως εκείνη τη στιγμή δεν επιθυμούσαν να αντιληφθούν ξεκάθαρα το τόλμημα, αλλά έλεγαν: «Εσύ θα δεις»· το οποίο και αυτό συνιστούσε το μέγιστο έγκλημά τους. Διότι αυτό είναι ίδιον ανθρώπων που αφενός αναγνωρίζουν μεν το τόλμημα και την παρανομία, αφετέρου όμως μεθούν από το πάθος και δεν επιθυμούν να απόσχουν από τη σατανική επιχείρηση, αλλά συγκαλύπτουν ανόητα τους εαυτούς τους με το παραπέτασμα μιας πλασματικής άγνοιας. Διότι, αν μεν λέγονταν αυτά μετά τον σταυρό και τη θανάτωσή Του, βεβαίως ούτε και τότε θα ήταν δικαιολογημένα τα λεγόμενα, ωστόσο δεν θα τους καταδίκαζαν σε τέτοιο βαθμό· τώρα όμως, εφόσον Τον έχετε ακόμη στα χέρια σας και είστε κύριοι να Τον απολύσετε, πώς θα μπορούσατε να λέτε τέτοια λόγια; Διότι αυτή η δικαιολογία θα μεταβαλλόταν σε μέγιστη κατηγορία εναντίον σας. Πώς και με ποιον τρόπο; Επειδή, ενώ μεταθέτουν ολόκληρο το έγκλημα στον προδότη (διότι του λένε: «Εσύ θα δεις»), και ενώ μπορούσαν οι ίδιοι να απαλλαγούν από τη χριστοκτονία ελευθερώνοντάς Τον, αυτοί συνήργησαν με ζήλο στο τόλμημα, προσθέτοντας τον σταυρό στην προδοσία. Διότι τι τους εμπόδιζε, αφού είπαν σε εκείνον: «Εσύ θα δεις», να αποστούν οι ίδιοι από το τόλμημα; Τώρα όμως πράττουν το εντελώς αντίθετο, προσθέτοντας τη σφαγή, και παντού, τόσο με όσα πράττουν όσο και με όσα λέγουν, εμπλέκουν τους εαυτούς τους σε αναπόδραστα δεινά.

Άκουσε, λοιπόν, πώς όλοι προαναγγέλλουν τον σταυρό με διάφορους τρόπους. Πρώτος ο πατριάρχης Ιακώβ· διότι, απευθύνοντας τον λόγο προς αυτόν, λέει: «Από βλαστάρι, γιε μου, ανέβηκες», υποδηλώνοντας με τον βλαστό την Παρθένο και το άχραντο της Μαρίας. Έπειτα, φανερώνοντας τον σταυρό, έλεγε: «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι, και σαν μικρό λιοντάρι· ποιος θα τον εγείρει;». Διότι τον θάνατό του τον ονόμασε κοίμηση και ύπνο, και με τον θάνατο συνέδεσε την ανάσταση, λέγοντας: «Ποιος θα τον εγείρει;». Κανένας άλλος, παρά ο ίδιος τον εαυτό του. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να τη λάβω πάλι»· και πάλι: «Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω». Τι σημαίνει όμως το, «Αφού ξάπλωσες, κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»; Διότι, όπως ακριβώς το λιοντάρι δεν είναι φοβερό μόνο όταν είναι ξύπνιο, αλλά και όταν κοιμάται· έτσι και ο Χριστός δεν ήταν φοβερός μόνο πριν από τον σταυρό, αλλά και πάνω στον ίδιο τον σταυρό, και κατά την ίδια την ώρα του θανάτου του, και τότε επιτελούσε τα μεγάλα θαύματα, αποστρέφοντας τον ήλιο, διαρρηγνύοντας τις πέτρες, συγκλονίζοντας τη γη, σχίζοντας το καταπέτασμα, προκαλώντας τρόμο στη γυναίκα του Πιλάτου, ελέγχοντας τον Ιούδα. Διότι τότε εκείνος έλεγε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αίμα αθώο». Και η γυναίκα του Πιλάτου διαμήνυε: «Μην κάνεις τίποτα σε αυτόν τον δίκαιο· διότι πολλά υπέφερα στο όνειρό μου εξαιτίας του».

Τι υπάρχει χειρότερο από τον Αχαάβ; Άρπαξε και δολοφόνησε· αλλά παρ' όλα αυτά, επειδή έδειξε συντριβή, λέει ο Θεός στον Ηλία: «Είδες πώς κατανύχθηκε ο Αχαάβ, είδες πώς σε έναν τόσο μεγάλο βυθό κακών βρέθηκε έστω ένα μικρό αγαθό;» Τι υπάρχει χειρότερο από τον προδότη Ιούδα, ο οποίος υποδουλώθηκε στη φιλαργυρία; Αλλά παρ' όλα αυτά, και ο ίδιος έπραξε έστω κάτι μικρό αγαθό έπειτα από αυτά. Διότι είπε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα». Αυτό λοιπόν που έλεγα: η κακία δεν υπάρχει εκ φύσεως, ώστε να μην έχει καθόλου χώρο η αρετή. Το πρόβατο δεν μπορεί ποτέ να γίνει άγριο, διότι εκ φύσεως έχει την ημερότητα· ο λύκος δεν μπορεί ποτέ να γίνει ήμερος, διότι εκ φύσεως έχει την αγριότητα. Επομένως, οι νόμοι της φύσεως δεν καταλύονται, ούτε κλονίζονται, αλλά παραμένουν αμετάβλητοι. Σε εμένα, όμως, δεν ισχύει αυτό, αλλά γίνομαι άγριος όταν το βούλομαι και ήμερος όταν το θελήσω· διότι δεν είμαι δεσμευμένος από τη φύση μου, αλλά έχω τιμηθεί με την ελευθερία της προαιρέσεως. Αυτό λοιπόν που έλεγα: ούτε είναι κάποιος τόσο αγαθός, ώστε να μην έχει μια μικρή κηλίδα, ούτε είναι κάποιος τόσο πονηρός, ώστε να μην έχει έστω και ένα μικρό αγαθό.

Εκείνοι δε που εκπληρώνουν όλες τις εντολές του Θεού, διαθέτουν την παρρησία που προέρχεται από τη συνείδηση. Πότε όμως είναι το «τότε»; Όταν, σύμφωνα με τον προφήτη Δανιήλ, οι δίκαιοι θα αναστηθούν για την αιώνια ζωή, ενώ οι αμαρτωλοί για την αιώνια ντροπή. Παρακαλεί λοιπόν ο προφήτης να μην ντροπιαστεί τότε. Και πώς επιτυγχάνεται αυτό; Με το να προσέχει κανείς όλες τις εντολές· όχι τη μία να την εφαρμόζει και την άλλη να την παραμελεί. Διότι Εκείνος που είπε, «Μην μοιχεύσεις», είπε επίσης, «Μην πορνεύσεις»· και Εκείνος που είπε, «Μην πορνεύσεις», είπε επίσης, «Μην αδικήσεις». Και όποιος εκπληρώσει ολόκληρο τον νόμο, αλλά πταίσει σε ένα μόνο σημείο, έχει γίνει ένοχος για όλα, σύμφωνα με τον απόστολο Ιάκωβο. «Θα σε δοξολογήσω [Εξομολογήσομαί σοι] με ευθύτητα καρδιάς, όταν θα έχω μάθει τα κρίματα της δικαιοσύνης σου». Την ευχαριστία την ονομάζει εξομολόγηση. Τότε θα μπορέσω να σου προσφέρω καθαρό ύμνο, όταν κατανοήσω πλήρως όλα τα κρίματά σου και ζήσω σύμφωνα με αυτά. Διότι όποιος έχει αγαθές πράξεις, εκείνος εξομολογείται «με ευθύτητα καρδιάς», μετανοώντας με όλη του την καρδιά, όπως ο Δαβίδ για τη μοιχεία, και όπως ο τελώνης που φώναζε το «Ήμαρτον» και το «Ιλάσθητι». Εξομολογήθηκε και ο Ιούδας, λέγοντας: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα»· αλλά όχι «με ευθύτητα καρδιάς»· διότι κυριαρχούνταν από τη φιλαργυρία. Εξομολογήθηκε και ο Φαρισαίος· επειδή όμως είχε καρδιά υπερήφανη και όχι ευθεία, κατέβηκε [από τον ναό] χωρίς να δικαιωθεί, λέγοντας ότι, «Δεν είμαι όπως αυτός ο τελώνης».

Αλλά, όπως ακριβώς έλεγα, πρόσεξε πώς φοβάται την απόγνωση ο Παύλος, ως μεγάλο όπλο του διαβόλου. Διότι, αφού είπε, «Επικυρώστε την αγάπη σας προς αυτόν», προσθέτει και την αιτία: «Μήπως τυχόν καταποθεί ένας τέτοιος άνθρωπος από την υπερβολική λύπη». Μέσα στον φάρυγγα του λύκου, λέει, βρίσκεται το πρόβατο· ας προφθάσουμε, λοιπόν, ας το αρπάξουμε έγκαιρα, προτού το καταπιεί και καταστρέψει το μέλος μας. Σε τρικυμία βρίσκεται τώρα το πλοίο· ας φροντίσουμε να το διασώσουμε πριν από το ναυάγιο. Διότι, όπως ακριβώς όταν η θάλασσα φουσκώνει και τα κύματα υψώνονται από παντού, το σκάφος καταποντίζεται, έτσι και η ψυχή, όταν η αθυμία την περικυκλώνει από παντού, πνίγεται γρήγορα, αν δεν έχει κάποιον να της απλώσει το χέρι· και η σωτήρια λύπη για τα αμαρτήματα, γίνεται ολέθρια εξαιτίας της αμετρίας. Γνωρίζοντας, λοιπόν, ο Παύλος αυτό που έκανε ο διάβολος στην περίπτωση του Ιούδα, φοβήθηκε μήπως συμβεί αυτό και εδώ. Και τι έκανε στην περίπτωση του Ιούδα; Μετανόησε ο Ιούδας· διότι λέει: «Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα».

Και αν αυτά έχουν κατ' αυτόν τον τρόπο, και αν είναι δυνατόν να σωθεί κανείς μετά το βάπτισμα μέσω της μετανοίας, γιατί ο απόστολος Πέτρος θανάτωσε αμέσως τον Ανανία και τη Σαπφείρα και δεν τους επανέφερε μέσω της μετανοίας; Πρόσεξε με ακρίβεια. Δεν απέκρυψε ο μακάριος Πέτρος το έμπλαστρο της μετανοίας· αλλά οι ίδιοι, οι οποίοι περιέπεσαν σε τέτοιο παράπτωμα, δεν αναζήτησαν το πρόσφορο έμπλαστρο της μετανοίας, αλλά με την προτροπή του διαβόλου καταστράφηκαν μαζί με τα χρήματά τους. Διότι τότε υπάρχει μετάνοια, όχι όταν τιμάται με τα λόγια, αλλά όταν αποδεικνύεται στην πράξη. Επειδή υπάρχει μετάνοια που πηγάζει από την ψυχή, και υπάρχει μετάνοια που γίνεται επιφανειακά· γι' αυτό οι μεν σώζονται, ενώ οι δε κατακρίνονται. Μετανόησε ο μακάριος Πέτρος, μετανόησε και ο άθλιος Ιούδας· αλλά ο μεν Πέτρος, αφού μετανόησε γνήσια, δάκρυσε και ξέπλυνε την άρνησή του διά των δακρύων, επανήλθε και πάλι στην προηγούμενη τιμή του· ο δε Ιούδας κατέστησε τη μετάνοια πάρεργο. Διότι, αν και έριξε τα αργύρια στους Ιουδαίους και είπε: «Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα», εντούτοις δεν αναστέναξε, δεν δάκρυσε, δεν έπραξε έργα άξια της μετανοίας, παρά μόνο έφτιαξε τη θηλιά και ικανοποίησε τον διάβολο.

Και αυτό δεν θα το παρουσιάσουμε απλώς με δικά μας λόγια, αλλά, με τη βοήθεια του Θεού, θα παραστήσουμε το νόημα του ρητού μέσα από τις διατάξεις της Αγίας Γραφής. Διότι, όταν κάποιοι κάθονται και φέρνουν στη μέση τα σφάλματα των άλλων και αρχίζουν να εξερευνούν τα αμαρτήματά τους, εγώ θα έλεγα ότι αυτά είναι λόγια μομφής και λοιδορίας, ή μάλλον καταλαλιάς, όπως το «καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου» και ότι «αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του» και τα εξής. Δεν θα το ονόμαζα όμως αυτό κρίση, εκτός εάν τα λόγια αυτού που καταλαλεί εισαγάγουν τον διαβληθέντα σε κρίση, δηλαδή σε δικαστήριο εξουσιαστών. Τότε πράγματι τον κατέκρινε παραδίδοντας τον αδελφό σε δικαστήριο, και πρόκειται και ο ίδιος, είτε πρόσκαιρα είτε και αιώνια, να λάβει την ανάλογη ανταπόδοση και να κριθεί. «Τότε», λέει, «όταν είδε ο Ιούδας ότι καταδικάστηκε» («τότε», πότε; τότε αφότου παρέδωσε τον Χριστό σε χέρια ανόμων) «όταν είδε ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και είπε: Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα». Και αν εκείνος, λέγοντας το «αμάρτησα», δεν ωφελήθηκε καθόλου και, πετώντας τα τριάκοντα αργύρια, έφυγε και από την πολλή του απελπισία απαγχονίστηκε, τι δεν θα πάθουν όσοι προδίδουν πολλούς σε βασανιστήρια και νομίζουν ότι δεν έχουν πράξει απολύτως κανένα κακό; Διότι «με όποιο κρίμα κρίνετε, θα κριθείτε».

Το γνωρίζετε αυτό, ότι ο Νεκτάριος ο παλαιός προδότης αποστάτησε, πράττοντας χειρότερα από τον Ιούδα· διότι εκείνος μεν, αφού αρνήθηκε και πρόδωσε τον Κύριο της δόξης, απαγχονίστηκε από μεταμέλεια, αυτός δε με τη θέλησή του αθέτησε και τον Χριστό μέσω της άρνησης της αγίας Του εικόνας, και χωρίς μεταμέλεια, μαζί με τη δική του ψυχή, οδήγησε στην απώλεια και τις ψυχές πολλών άλλων, απαιτώντας τα χειρόγραφα της ασέβειας. Ακόμη και ο Ορέστης, λιποτακτώντας από τους επτά εξαιτίας των μυσαρών παθών του, παρέδωσε τον εαυτό του στο λουτρό της αποστασίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΖ'. Περί του ηγεμόνα Πιλάτου. Περί της μεταμέλειας του Ιούδα. Περί του βασανισμού και των τιμωριών του Χριστού, και της σταυρώσεως. Περί της αιτήσεως του σώματος του Κυρίου, και των φυλάκων του τάφου. «Όταν έγινε πρωί, όλοι οι αρχιερείς και οι πρεσβύτεροι του λαού έκαναν συμβούλιο κατά του Ιησού, ώστε να τον θανατώσουν· και αφού τον έδεσαν, τον οδήγησαν και τον παρέδωσαν στον Πόντιο Πιλάτο τον ηγεμόνα.» Δες τον διάβολο πώς τους κυρίευσε όλους τέτοιες ημέρες, πείθοντάς τους να διαπράξουν φόνο, κατά τις οποίες υπήρχε ανάγκη από πολλές θυσίες και προσφορές υπέρ των άλλων αμαρτιών, καθώς και για αγνεία και κάθαρση· αυτοί όμως τον δένουν και τον οδηγούν στον ηγεμόνα Πιλάτο, ο οποίος καταγόταν μεν από τον Πόντο, αλλά όντας υποτελής στους Ρωμαίους, εστάλη ως ηγεμόνας της Ιουδαίας. Παρέδωσαν δε τον Κύριο στον Πιλάτο, δήθεν ως στασιαστή και ως συνωμοτούντα κατά του βασιλιά. «Τότε ο Ιούδας που τον παρέδωσε, βλέποντας ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και επέστρεψε τα τριάντα αργύρια στους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους, λέγοντας: Αμάρτησα, παραδίδοντας αθώο αίμα. Εκείνοι δε είπαν:

«Τι μας ενδιαφέρει εμάς; Εσύ θα λογοδοτήσεις· και ρίχνοντας τα αργύρια στον ναό, αναχώρησε, και αφού έφυγε, απαγχονίστηκε.» Ο Ιούδας έρχεται σε επίγνωση εκ των υστέρων, και μεταμέλεται μεν, όχι όμως με σωστό τρόπο· διότι το να καταδικάσει τον εαυτό του είναι καλό, το να απαγχονιστεί όμως είναι δαιμονικό. Μην αντέχοντας δηλαδή τους μετέπειτα ονειδισμούς, αφαιρεί τον εαυτό του από τη ζωή, ενώ θα έπρεπε να κλάψει και να εξιλεωθεί απέναντι στον προδοθέντα.