Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:40

Με είδαν και κούνησαν τα κεφάλια τους. Αυτό το λέει επειδή, όταν βρισκόταν πάνω στον σταυρό, κουνούσαν τα κεφάλια τους και έλεγαν: «Εσύ που καταλύεις τον ναό, σώσε τον εαυτό σου». «Και ας γνωρίσουν ότι αυτή είναι η χείρα σου». Με τον όρο «χείρα» εδώ εννοεί την πράξη την οποία επιτέλεσε, ανασταίνοντας τον εαυτό Του από τους νεκρούς.

Ταλαίπωροι οι αχάριστοι Ιουδαίοι, ενώ τέτοια και τόσα μεγάλα σημεία και ευεργεσίες έγιναν σε αυτούς, αντί να δοξάζουν και να ευλογούν για όσα συνέβαιναν Εκείνον που ήλθε ανάμεσά τους, εξ αντιθέτου έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Ο ήλιος, βεβαίως, συνέστελλε τις ακτίνες του, μη αντέχοντας να βλέπει τον Κύριο κρεμάμενο επί του ικριώματος. Και μαζί Του βρίσκονταν κρεμασμένοι δύο ληστές· και ενώ ο ένας Τον καταριόταν, ο άλλος ληστής είπε: «Γιατί καταριέσαι τον δίκαιο; Εμείς πάσχουμε σύμφωνα με τις δικές μας αμαρτίες· τι δουλειά έχεις εσύ με τον δίκαιο;». Στον δε Ιησού έλεγε: «Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία Σου». Και ο Ιησούς του απάντησε: «Αμήν, αμήν σου λέγω, σήμερα θα είσαι μαζί Μου στον παράδεισο». Ω, τι μέγα γεγονός! Ενώ η κατάρα είχε προσηλωθεί στον σταυρό, Εκείνος άνοιξε τον παράδεισο δίνοντας την υπόσχεση στον ληστή. Ω, πόσο μακάριος είναι αυτός ο ληστής! Όπως άρπαζε μέσα στον κόσμο κάνοντας ληστείες, έτσι άρπαξε και τη βασιλεία των ουρανών διά της ομολογίας του. Γι' αυτόν είχε μιλήσει ο μέγας προφήτης: «Και κάνθαρος θα ηχήσει μέσα από το ξύλο». Γνωρίζετε, αδελφοί, ότι ο κάνθαρος περιφέρεται γύρω από τα ακάθαρτα, καθώς είναι και ο ίδιος ακάθαρτος· έτσι και ο ληστής κάποτε ασχολούνταν με τις ληστείες. Όταν όμως βρέθηκε στον σταυρό, ομολόγησε ο ίδιος, όπως προανέφερα, και εκπληρώνεται στο πρόσωπό του αυτό που είχε προφητευθεί: «Και κάνθαρος ηχεί μέσα από το ξύλο». Αφού λοιπόν ύψωσε τη φωνή του, αξιώθηκε να αρπάξει πρώτος τη βασιλεία των ουρανών.

Τι λοιπόν έπρεπε να κάνει ο εχθρός, αφού έπαθε αυτά; Από τον ουρανό είχε πέσει, από τη γη είχε αποβληθεί, από τον αέρα είχε εκδιωχθεί· και επιπλέον αυτών ντρεπόταν, επειδή αν και είχε υποσχεθεί μεγάλα πράγματα, δεν κατόρθωσε τίποτα. Έχοντας λοιπόν ηττηθεί από παντού και βρισκόμενος σε πλήρες αδιέξοδο, αποφάσισε να διαφυλάξει τουλάχιστον τον άδη· διότι μόνο αυτός ο χώρος του είχε πλέον απομείνει. Γι' αυτό και, φοβούμενος μήπως ο Κύριος κατεβαίνοντας εκεί, τον εκδιώξει και από εκεί και ελευθερώσει όλους τους υποχείριούς του, τα ανακάτευε όλα και τα έθετε σε κίνηση, καλώντας τους πάντες σε βοήθεια, και παρότρυνε πάλι τους Ιουδαίους να ονειδίζουν τον Κύριο, να τον υβρίζουν και να τον περιγελούν με κάθε τρόπο· και γενικώς, αν του είχε απομείνει κάποιου είδους οπλισμός, τον εξαπέλυε εναντίον του Κυρίου· με την ελπίδα μήπως και έτσι τον καταστήσει ένοχο αμαρτίας και τον κρατήσει. Διότι οι μεν Ιουδαίοι χλεύαζαν τον Κύριο λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό»· ο δε Σωτήρας, ο πραγματικός Υιός του Θεού, ήθελε να αναγνωριστεί ως Υιός του Θεού και ότι ο ίδιος είναι η ζωή, όχι με το να αποφύγει τον θάνατο, αλλά με το να παραμείνει, και παραμένοντας, να καταπατήσει τον θάνατο. Διότι μπορούσε βεβαίως και να κατέβει από τον σταυρό, αυτός που ανέστησε και τους άλλους νεκρούς· αλλά η κατάβαση θα έδειχνε αποφυγή του θανάτου· ενώ η παραμονή του στον σταυρό δεν φανέρωνε τίποτε άλλο, παρά το ότι αυτός που παρέμενε είναι η ίδια η ζωή.

Ας μην αγνοεί αυτός που κυριεύεται από τις ηδονές και μάλλον ευφραίνεται με αυτές, ότι και ο ίδιος, όπως οι Ιουδαίοι, ζητά τον Βαραββά και σκοτώνει τον Κύριο. Διότι έτσι και οι Ιουδαίοι, επειδή αγάπησαν τον φαύλο τρόπο ζωής του Βαραββά, τελικά απέδιωξαν την αρετή. Ας γνωρίζει επίσης και εκείνος που δεν είναι ισχυρός στην πίστη, ότι είναι όμοιος με εκείνους που απιστούν και λένε: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Διότι και εκείνοι, όντας άπιστοι, ξεστόμιζαν αυτά τα λόγια. Τι πρέπει λοιπόν να πράττει κανείς ενόψει αυτών; Τίποτε άλλο παρά να πιστεύει στον Χριστό και να πολιτεύεται σύμφωνα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»· και αφενός μεν να αποφεύγει τη φιλία των Ιουδαίων, και την απιστία, και τη χλεύη, και τους μύθους, και τις ατελείωτες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν μάλλον άσκοπες συζητήσεις παρά εξυπηρετούν την οικονομία του Θεού που στηρίζεται στην πίστη· αφετέρου δε να κρατιέται από τον σταυρό, να πολιτεύεται επαξίως αυτού και να διακηρύττει τα ίδια λόγια με τον Παύλο: «Σε εμένα όμως ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Ήταν λοιπόν, και πολύ λογικά, σε εμάς τους ίδιους ή και στους άγιους μαθητές γλυκό και αγαπητό, και άξιο κάθε λόγου, το να είμαστε πάντοτε μαζί με τον Χριστό, τον χορηγό τόσων αγαθών σε εμάς, και να τον έχουμε πάντοτε παρόντα και να ζει μαζί μας· αλλά δεν φαινόταν πολύ ωφέλιμο για τον ίδιο το να παραμένει για τόσο μεγάλα χρονικά διαστήματα στο σχήμα της ταπείνωσης, το οποίο είχε αποδεχθεί χρησίμως λόγω της αγάπης του για εμάς, όπως ήδη προείπαμε. Διότι έπρεπε μάλλον, αφού η οικονομία για εμάς είχε πλέον ολοκληρωθεί, να επιστρέψει ο ίδιος στη δική του δόξα, και μαζί με τη σάρκα που έλαβε για εμάς να επανέλθει στην ισότητα προς τον Θεό και Πατέρα, την οποία δεν θεώρησε αρπαγή – διότι μπορούσε να την έχει ως δικό του αγαθό – αλλά κατέβηκε στην ανθρώπινη αδοξία. Διότι, όσο ήταν ακόμη πάνω στη γη, καίτοι ήταν αληθινός Θεός και Κύριος των πάντων, δεν θεωρούνταν ανώτερος από κανέναν από εμάς, τουλάχιστον από εκείνους που δεν γνώριζαν τη δόξα του. Και γι' αυτό ραπίστηκε, και φτύστηκε, και σταυρώθηκε, και υπέμεινε τον εμπαιγμό της ιουδαϊκής ανοσιότητας, οι οποίοι τόλμησαν να πουν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Επειδή όμως, αφού εκπλήρωσε το μυστήριο της σωτηρίας μας, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, καθώς είχε πλέον παρέλθει ο χρόνος της ταπείνωσης και είχαν ολοκληρωθεί οι καιροί της εκούσιας κένωσης, φανερωνόταν πλέον ως Θεός στις άνω δυνάμεις.

Σημαίνει δε πάλι τόσο το αγελαίο και συρφετώδες πλήθος των Ιουδαίων, όσο και το θεομίσητο και ανόσιο στίφος εκείνων που ανέλαβαν να είναι οι καθοδηγητές, δηλαδή τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι, χλευάζοντας τα πάθη του Σωτήρα, έλεγαν πολλά εις βάρος της δικής τους κεφαλής, πότε μεν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε»· και πότε πάλι: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου». Διότι αυτά είναι βεβαίως τα αποβράσματα της παμμίαρης γλώσσας των Ιουδαίων. Όμως, ενώ οι άνθρωποι του κόσμου έχουν τέτοια φρονήματα, λέγει, και πράττουν και μιλούν κατ' αυτόν τον τρόπο, εσείς μεν θα λυπηθείτε, αλλά δεν θα παραμείνετε πάσχοντας αυτό για μακρύ χρόνο· διότι η λύπη θα μετατραπεί σε χαρά. Επειδή θα αναστηθώ, και θα εξαφανίσω εντελώς την αφορμή της κατήφειας· θα περιστείλω τα δάκρυα, και θα σας επαναφέρω σε ευθυμία διαρκή και απέραντη. Διότι η χαρά των αγίων είναι ακατάπαυστη. Επειδή ο Χριστός ζει εις το διηνεκές· και έχει καταλυθεί ο θάνατος όλων δι' αυτού. Είναι όμως κατά κάποιο τρόπο λογικό να κατανοήσουμε ότι, αντιστρόφως, σε όσους ανήκουν στον κόσμο θα συμβεί αναπόφευκτα το να λυπούνται αδιάκοπα.

Διότι άλλοι μεν έλεγαν: «Εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου»· και άλλοι πάλι: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». Επειδή όμως έδωσε τη ζωή του για εμάς και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, και έπειτα αναστήθηκε, ενώ έγινε σεισμός, αυτοί που φρουρούσαν το μνήμα θαύμαζαν λέγοντας: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού»· και σε πολλούς υπήρξε μεγάλη μετάνοια. Όταν δε ξέσπασε εναντίον τους ο πόλεμος των Ρωμαίων, με τη χώρα τους να λεηλατείται, τις πόλεις να πυρπολούνται, τα σπίτια να ερημώνονται, και με την ίδια την Ιερουσαλήμ να πολιορκείται ήδη και τον λιμό να τους καταβάλλει από μέσα, κάποιοι άρχισαν να συναισθάνονται τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του Χριστού, και γνώριζαν πλέον τις αιτίες της συμφοράς τους, και ότι η αφορμή για τα παθήματά τους ήταν οι ασέβειες που διέπραξαν εναντίον του. Επομένως, επειδή τον χλεύασαν, θα θρηνήσουν γι' αυτόν θρήνο όπως για αγαπημένο, και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο. Διότι πάντοτε, ασυγκράτητα δάκρυα χύνονται από τους γονείς για έναν πρωτότοκο και αγαπητό υιό που κείται νεκρός, με θρήνους και οδυρμούς που δεν ανέχονται να φτάσουν στο τέλος τους, και βεβαίως με μια μακρά και οιονεί διαρκή οδύνη, που κατατήκει την ψυχή με οξείες και αβάσταχτες προσβολές.

Αυτός μας δίδαξε την οδό της σωτηρίας· και αφού διέλυσε την άγνοια σαν ομίχλη ή σύννεφο, μας φανέρωσε λαμπρή τη γνώση των θείων δογμάτων. Αυτός μας καθιστά συμπολίτες με τους αγγέλους στον ουρανό. Αυτός ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια και ανέδειξε την ανθρώπινη φύση να συμβιώνει με τα πνεύματα που βρίσκονται εκεί, η οποία παλαιότερα ήταν χωρισμένη εξαιτίας της αμαρτίας και είχε δραπετεύσει, ενώ τώρα ενώθηκε μέσω της πίστεως και της ευσέβειας προς αυτόν. Αυτόν οι άθλιοι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να τον ομολογήσουν ως Σωτήρα και Κύριο, αλλά, σαν να είχαν αδικηθεί τα μέγιστα επειδή ακριβώς ήλθε για να ευεργετήσει το ανθρώπινο γένος και να μας σώσει από τόσο μεγάλη απώλεια, ενώ έπρεπε να αναγνωρίσουν τη χάρη για τις ευεργεσίες που έλαβαν και να φανούν ευγνώμονες, τον παρέδωσαν σε θάνατο και σταυρό. Και βλέποντάς τον κρεμασμένο πάνω στο ξύλο, οι Ιουδαίοι πάλι τον βλασφημούσαν και χλευάζοντας έλεγαν: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Αφού λοιπόν υπέμεινε τον θάνατο υπέρ όλων ημών ο Σωτήρας και κατέβηκε στον άδη, λαφυραγωγεί τον πλούτο του διαβόλου, λέγοντας «σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε», όπως λέει ο προφήτης. Ανασταίνοντας δε τριήμερο τον δικό του ναό, ως απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί, ανέδειξε τη φύση ελεύθερη από τα δεσμά του θανάτου, λέγοντας: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε;»

Κουνούσαν δε τα κεφάλια τους εναντίον του και μάλιστα έλεγαν: «Εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και τον χτίζεις σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου· εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» Όσον αφορά, λοιπόν, το δικό τους εγχείρημα, σκότωσαν τον αρχηγό της ζωής. Αλλά δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από τον θάνατο, καθώς λέει ο θεσπέσιος Πέτρος. Διότι, αφού κατέβηκε στα κατώτατα βάθη του άδη και «κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν εκεί, έβγαλε έξω με ανδρεία αυτούς που ήταν δεσμώτες», όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ· και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, ζωοποιώντας ως Θεός τον δικό του ναό, «και έγινε η απαρχή αυτών που έχουν κοιμηθεί και ο πρωτότοκος από τους νεκρούς», ώστε να αναδείξει την ανθρώπινη φύση ανώτερη του θανάτου και της φθοράς, και να τη μεταστοιχειώσει σε αιώνια ζωή. Αφού δε εμφανίστηκε στους αγίους αποστόλους, ανέβηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, και κάθισε στα δεξιά του θρόνου της μεγαλοσύνης στα ύψη· περιμένοντας στο εξής, «μέχρι να τεθούν οι εχθροί του κάτω από τα πόδια του.» Και θα κατέβει στον κατάλληλο καιρό από τους ουρανούς, μέσα στη δόξα του Πατέρα του μαζί με τους αγίους αγγέλους, για να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς.

Διότι ο Λόγος παρέμεινε αυτό που ήταν, αν και έγινε σάρκα, ώστε αυτός που είναι υπεράνω όλων και βρέθηκε ανάμεσα σε όλα χάρη στο ανθρώπινο στοιχείο, να διατηρήσει σώο το να είναι πέρα από καθετί και πέρα από τα μέτρα της κτίσης. Β— Αλλά, θα πει κάποιος, θα προσκολληθεί μεγάλη αδοξία στον Θεό Λόγο το να λέγεται ότι έπαθε. Και επιπλέον, ίσως να συκοφαντηθεί και αυτό το ίδιο το σεπτό μας μυστήριο. Α— Αλλά «καταφρονώντας την αισχύνη», επέλεξε να πάθει κατά σάρκα για εμάς, σύμφωνα με τις Γραφές. Θα θεωρούσα μάλιστα αρρώστια της ιουδαϊκής νοοτροπίας και φοβερό έγκλημα της ελληνικής ανοησίας το να φαίνεται κανείς ότι ντρέπεται για το πάθος του σταυρού. Ο θεσπέσιος Παύλος γράφει άλλωστε: «Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημεία και οι Έλληνες γυρεύουν σοφία, εμείς όμως κηρύσσουμε Χριστό εσταυρωμένο, για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για τους ίδιους όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, Χριστό, Θεού δύναμη και Θεού σοφία, διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους.» Β— Με ποιον τρόπο; Διότι καθόλου δεν καταλαβαίνω. Α— Δεν λέει άραγε ότι το πάθος στον σταυρό έγινε σκάνδαλο για τους Ιουδαίους και μωρία για τους Έλληνες; Διότι οι πρώτοι έλεγαν, βλέποντάς τον κρεμασμένο στο ξύλο και κουνώντας τα μιαιφόνα κεφάλια τους εναντίον του: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε.» Διότι νόμιζαν ότι νικήθηκε από τη δική τους δύναμη και έτσι συνελήφθη και έπαθε.

Διότι αυτοί, εμπαίζοντας και χλευάζοντάς τον, έλεγαν: Ουά, εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς. Άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν.

Σχετικά με τα ίδια προσθέτει και τα εξής λέγοντας: «Όλοι όσοι με βλέπουν με χλεύασαν· μίλησαν με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι. Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει». Και αυτά εκπληρώνονταν κατά τον καιρό του σωτηρίου πάθους, σύμφωνα με όσα εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Και οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Ουά, εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς· σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό». Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους Φαρισαίους και τους γραμματείς, έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε».

Διότι, αν και κάποτε σε αγνοούσαν παντελώς εξαιτίας της υποδούλωσής τους στους πονηρούς δαίμονες, τώρα όμως, αφού σε γνώρισαν, όλα τα υπόλοιπα τα λησμόνησαν και συνεχώς αναζητούν μόνο εσένα. Γι' αυτό ικετεύω να μην καταντροπιαστούν αυτοί, ούτε «να ασχημονήσουν»· διότι έτσι το ερμήνευσε ο Σύμμαχος λέγοντας: «Ας μην καταντροπιαστούν εξαιτίας μου όσοι σε προσδοκούν, Κύριε Θεέ των δυνάμεων· ας μην ασχημονήσουν εξαιτίας μου όσοι σε αναζητούν, Θεέ του Ισραήλ». Πρόσεξε δε πώς έχει διατυπωθεί το, «Κύριε, Κύριε των δυνάμεων», καθώς ο λόγος επαναλαμβάνει την προσφώνηση του Κυρίου και την αναπέμπει στον Θεό των όλων. «Διότι εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου». Οι υπόλοιποι άνθρωποι, λέει, υποβάλλονται σε ελέγχους και ονειδισμούς εξαιτίας των δικών τους αμαρτιών· εγώ όμως, που δεν γνώρισα αμαρτία, εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό· επειδή εσύ ο ίδιος, ο φιλάνθρωπος Θεός, με έκανες αμαρτία υπέρ του γένους των ανθρώπων, προκειμένου όσοι πιστεύουν σε εμένα να γίνουν δικαιοσύνη. Αλλά και το «εξαιτίας σου υπέμεινα ονειδισμό», το λέει επειδή για τη δική σου βουλή κένωσα τον εαυτό μου και ταπεινώθηκα μέχρι θανάτου, τον καιρό που οι διερχόμενοι βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: «Α! εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό».

Έπειτα, επειδή μνημόνευσε το δικό του πάθος, κάνει ακολούθως μνεία και σε εκείνους που προκάλεσαν το πάθος, λέγοντας: «Διότι μίλησαν οι εχθροί μου για εμένα, και εκείνοι που παραμονεύουν την ψυχή μου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και εκείνοι που επιτηρούν την ψυχή μου, βουλεύτηκαν όλοι μαζί, λέγοντας: Ο Θεός τον εγκατέλειψε· καταδιώξτε και συλλάβετέ τον, διότι δεν υπάρχει κάποιος για να τον σώσει». Διότι αυτά έλεγαν οι αρχιερείς και εκείνοι που ήταν μαζί τους κατά τον καιρό του πάθους, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: «Αυτός που καταλύει τον ναό και σε τρεις ημέρες τον εγείρει, άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». «Θεέ μου, μην απομακρυνθείς από εμένα· Θεέ μου, πρόσεξε και σπεύσε προς βοήθειά μου». Οι μεν προαναφερθέντες εχθροί μου έλεγαν: «Ο Θεός τον εγκατέλειψε»· εγώ όμως ικετεύω και παρακαλώ εσένα, τον Θεό μου, να παρίστασαι πάντοτε κοντά μου, και να μη στέκεσαι μακριά μου, αλλά να προστρέξεις στη βοήθειά μου. Διότι, αποκτώντας εσένα ως βοηθό, γνωρίζω ότι θα δω όλους τους εχθρούς μου να καταντροπιάζονται. Το δε «ας ντροπιαστούν», σύμφωνα με τη συνήθεια της Θείας Γραφής, και εδώ έχει ειπωθεί αντί του «θα ντροπιαστούν»· και το «ας εκλείψουν», αντί του «θα εκλείψουν εκείνοι που διαβάλλουν την ψυχή μου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «εκείνοι που εναντιώνονται στην ψυχή μου».

Όλα αυτά λοιπόν προφητεύονταν σαφώς μέσω του ψαλμού για όσα επρόκειτο να συμβούν ύστερα από πολύ καιρό, και εκπληρώθηκαν όταν, σύμφωνα με τον Ματθαίο, αφού σταυρώθηκαν μαζί του δύο ληστές, ένας «από τα δεξιά» και ένας «από τα αριστερά» του Σωτήρα, «οι περαστικοί τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον χτίζεις, σώσε τον εαυτό σου· αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους πρεσβυτέρους και τους γραμματείς, έλεγαν: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Αν έχει εμπιστοσύνη στον Θεό, ας τον λυτρώσει τώρα, αν τον θέλει· διότι είπε ότι είμαι Υιός του Θεού», σύμφωνα δε με τον Λουκά: «στεκόταν ο λαός και κοίταζε, και τον χλεύαζαν οι άρχοντες μαζί τους, λέγοντας: άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του, αν αυτός είναι ο Χριστός, ο εκλεκτός Υιός του Θεού», σύμφωνα δε με τον Μάρκο: «και οι περαστικοί τον βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον χτίζεις, σώσε τον εαυτό σου και κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μεταξύ τους μαζί με τους γραμματείς, έλεγαν: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει».

«Ήλπισαν» Διότι αυτοί, έχοντας ολόψυχα την ελπίδα προς τον Θεό, απαλλάχθηκαν από την προς τον Θεό αμφισβήτηση. «Προς σε εκέκραξαν» Διότι σε κάθε δέησή τους δεν τους παράκουσε ο Θεός. «Επί σοι ήλπισαν» Διότι τα έθνη, επιστρέφοντας, απαλλάχθηκαν από την αισχύνη των ειδώλων. «Εγώ δε ειμι» Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε χωρίς σπερματική καταβολή· διότι και ο σκώληκας γεννιέται αυτοφυώς χωρίς σπορά. Εξάλλου, υποδηλώνει και τον ρύπο, επειδή ανέλαβε και ενδύθηκε τον ρυπωμένο Αδάμ. «Όνειδος ανθρώπου» Διότι τον ονείδιζαν τα πλήθη λέγοντας: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Τον εξουθένωναν δε λέγοντας: άφησε να δούμε, αν θα έρθει ο Ηλίας να τον σώσει. «Πάντες οι θεωρούντες» Οι Ιουδαίοι που έλεγαν: εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. «Ελάλησαν» Όχι μόνο λοιδορούσαν με τα χείλη, αλλά και κουνούσαν τα κεφάλια τους, επιδεικνύοντας σφοδρότερη την βλασφημία. «Ήλπισεν» Διότι τον περιγελούσαν, επειδή έλεγε ότι είμαι Υιός του Θεού. «Ότι συ ει» Διότι κατά την ευδοκία του Πατρός ο Υιός βρέθηκε σε γαστέρα γυναίκας. «Η ελπίς μου» Διότι θήλασε μαστούς Εκείνος που δημιουργεί τις πηγές του γάλακτος. «Επί σε επερρίφην» Διότι και ενώ βρισκόταν στην μήτρα της Παρθένου, ήταν αχώριστος από τον Πατέρα. «Εκ κοιλίας» Διότι μέσα στην κοιλιά της Παρθένου ευδόκησε να κατοικήσει ο Θεός Λόγος· πατέρας Του επί της γης δεν βρισκόταν, αλλά ο Πατέρας Του ήταν στους ουρανούς.

Και αυτοί που περνούσαν από εκεί τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό του Θεού και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, για να δούμε και να πιστέψουμε. «Βοήθησέ με, Κύριε, ο Θεός μου». Θεωρεί δική του βοήθεια και σωτηρία τη δική μας, καθώς έγινε μεσίτης μας και αρχιερέας προς τον Πατέρα· γι' αυτό αποκαλεί τον Πατέρα και δικό του Κύριο και Θεό, πράγμα που αρμόζει στα δικά μας πρόσωπα. Αυτό άλλωστε είναι ίδιον του μεσίτη και του αρχιερέα, να αναλαμβάνει τα πρόσωπα εκείνων υπέρ των οποίων ιερουργεί και μεσιτεύει. «Και ας γνωρίσουν ότι αυτή είναι η δική σου χείρα». Και για ποια χείρα μιλάει; Είναι φανερό ότι με τη λέξη χείρα εννοεί εδώ την οικονομία του σταυρού και της ανάστασης. Επειδή δηλαδή τα μεγάλα από τα θαύματα συνηθίζεται να ονομάζονται δάχτυλο του Θεού, αναγκαστικά, σε σύγκριση με τα προειπωθέντα, επειδή το θαύμα του σταυρού και της ανάστασης υπήρξε το μέγιστο, το ονομάζει χείρα. Αυτό ακριβώς θέλει να γνωρίσουν οι άνθρωποι, και ότι αυτός την έκανε· τουτέστιν, ότι με τη δική του γνώμη και ευδοκία έχει πραχθεί, ώστε, μαθαίνοντας τη συμφωνία Πατρός και Υιού, να εκπαιδευτούν στο μυστήριο της θεογνωσίας. «Αυτοί θα καταραστούν». Κατάρα εδώ ονομάζει τον σταυρό, επειδή στον νόμο ήταν γραμμένο: Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο.

«Δύο ληστές παρέδωσα, και τον έναν τον έχασα· και δεν τον έχασα απλώς, αλλά άνοιξε και ο παράδεισος. Πέντε χιλιάδες χρόνια ήταν κλειστός, και τον άνοιξε ένας ληστής. Ούτε ο Μωυσής, ούτε κανένας προφήτης, αλλά ένας ληστής. Ποιος λοιπόν μπορεί να απελπίζεται για τη σωτηρία του; Αμέτρητους τοίχους διέρρηξε αυτός· πάνω ληστής, κάτω ληστής· κάτω έκλεψε χρήματα, πάνω σύλησε τη βασιλεία.» Έπειτα αποστράφηκε. Τι συνέβη λοιπόν; Όντας μιαρός, ευρισκόμενος σε αδιέξοδο και ηττημένος, λέει: «Αυτός δεν είναι άνθρωπος. Είναι Θεός. Ηττήθηκα, καταστράφηκα.» Παλεύοντας και πειράζοντας, εισέρχεται στους Ιουδαίους, μέσα στη διάνοιά τους: «Αν είσαι Υιός του Θεού»· συνεχίζει να πειράζει, και συνεχίζει να συμπεριφέρεται όπως ακριβώς εκεί: «Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι αυτές οι πέτρες», έτσι και εδώ: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» Δεν είπε: «Παρακάλεσε πάλι τον Πατέρα». Αλλά τι; «Κατέβα από τον σταυρό. Είσαι Κύριος, έχεις εξουσία. Κατέβα από τον σταυρό.» Αλλά δεν κατεβαίνει, για να καταβιβάσει εσένα στον άδη. Ο ληστής δεν κατεβαίνει· και ο Χριστός θα κατεβεί; «Κατέβα από τον σταυρό.» Γιατί τα έλεγε αυτά; Επειδή πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν, ενώ Εκείνος ήταν επάνω στον σταυρό, και είδε ο διάβολος τον θάνατο να λιώνει, τις κλειδαριές να έχουν λυθεί, τις πύλες να έχουν ανοίξει, τον θάνατο του Σταυρωμένου να παραλύει τον κοινό θάνατο, τη δύναμή του να εξαντλείται και την πλάνη να καταλύεται· χανόταν. «

«Έναν δήμιο είχα, τον θάνατο· αλλά πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. Αυτός σταυρώνεται, και ο θάνατος καταργείται· Αυτός θανατώνεται, και εκείνος λιώνει· εναντίον του εαυτού μου έστρεψα το ξίφος.» Επειδή λοιπόν είδε τον θάνατο να καταλύεται, του λέει: «Κατέβα από τον σταυρό», όχι επειδή λυπόταν τον Χριστό, αλλά επειδή φθονούσε την οικουμένη. «Δεν κατεβαίνω, αλλά σε διαπομπεύω.» Ενώ δε Αυτός βρισκόταν στον σταυρό, πολλά σώματα των κεκοιμημένων αγίων αναστήθηκαν. «Κατέβα από τον σταυρό.» «Στον σταυρό μάθε ότι είμαι Θεός· στον σταυρό μάθε τη δύναμή μου. Δεν σε έπεισε η θάλασσα που χαλιναγωγήθηκε, ο νεκρός που αναστήθηκε μετά από τέσσερις ημέρες, ο παράλυτος που στερεώθηκε, ο τυφλός που ανέβλεψε, οι άρτοι που πήγασαν, τα αμαρτήματα που συγχωρήθηκαν, τα παιδιά που έψαλλαν στην έρημο; Είμαι Θεός· αλλά μήπως ακόμη απιστείς; Ρώτησε τον ήλιο που κρύβεται και κάνει νύχτα μέσα στην ημέρα· ρώτησε τον προφήτη Ζαχαρία που προλέγει: "Και δεν θα είναι κατά την ώρα εκείνη ούτε νύχτα ούτε ημέρα"». Τότε· πότε; Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε, τότε δεν ήταν ούτε νύχτα ούτε ημέρα. Ούτε νύχτα· γιατί; Επειδή ήταν η έκτη ώρα. Ούτε ημέρα· γιατί; Διότι υπήρχε σκοτάδι. Δεν μπορώ να δώσω όνομα σε εκείνη τη χρονική στιγμή· δεν ξέρω πώς να την ονομάσω. Να την ονομάσω νύχτα; Αλλά ήταν η έκτη ώρα. Να την ονομάσω ημέρα;

Αλλά σκοτάδι επικράτησε. Ο προφήτης δεν βρήκε όνομα να δώσει σε εκείνον τον καιρό· και οι αιρετικοί περιεργάζονται τη γέννηση του Θεού. «Είμαι Θεός.» Ρώτησε τον ήλιο που κρύφτηκε και δημιούργησε νύχτα· ρώτησε τις πέτρες που σχίστηκαν· ρώτησε το καταπέτασμα που σκίστηκε· ρώτησε τον προδότη που απαγχονίστηκε· ρώτησε τον δικαστή που λέει: «Είμαι αθώος από αυτό το αίμα»· ρώτησε τη γυναίκα του Πιλάτου που δήλωσε: «Ας μην υπάρχει τίποτα ανάμεσα σε εσένα και σε τούτον τον δίκαιο.» Από πάνω φωνή, από κάτω φωνή. Από παντού ανακηρύσσεται η δύναμη. «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.» «Δεν κατεβαίνω από τον σταυρό. Αλλά τότε θα κατέβω, ώστε να κατέλθω στον Άδη.» Κατέβηκε, λοιπόν, εκεί και προκαλεί αναταραχή. Κατήλθε στον Άδη· τον δέχθηκε ο θάνατος. Περιέστρεφε το σώμα από εδώ και από εκεί για να το καταβροχθίσει· και δεν μπορούσε. Ο θάνατος απορούσε σφόδρα λέγοντας: «Τι είναι τούτο εδώ; Γιατί μου φέρατε αυτό το σώμα; Θάψτε το στη γη· διότι εγώ δεν μπορώ να το φθείρω. Είναι νεκρό, αλλά δεν μπορώ να υπερισχύσω ούτε απέναντι σε νεκρό· αντιθέτως, ζει. Και δεν ξέρω τι να πω. Μπήγω τα δόντια μου στο σώμα, και μουδιάζουν. Τι είναι τούτο, δεν γνωρίζω. Βρίσκω ρίζα αθανασίας. Μήπως τάχα δεν το κατάπια; Αλλά δεν μπορώ να το χωνέψω, απεναντίας η τροφή στέκεται μέσα μου και παραλύει τα σωθικά μου. Και αν δεν με πιστεύετε, εξέμεσα και την προηγούμενη τροφή.» Διότι, ποια ήταν η τροφή του θανάτου; Τα σώματα των αγίων.

Του είπαν και οι Ιουδαίοι: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον εγείρεις, σώσε τον εαυτό σου»· και πάλι: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Αλλά αυτά είναι χειρότερα από εκείνα. Για να μη δοθεί, λοιπόν, εξαιτίας μας η αφορμή να αποκαλείται Εκείνος δάσκαλος της πονηρίας, ούτε να καταστούμε ένοχοι της κολάσεως εξαιτίας αυτής ακριβώς της βλασφημίας (διότι «εξαιτίας σας», λέει, «το όνομά μου βλασφημείται ανάμεσα στα έθνη»), ας δώσουμε αφορμή να λέγονται τα αντίθετα, ακολουθώντας πολιτεία αντάξια Εκείνου που μας καλεί και προσερχόμενοι στο βάπτισμα της υιοθεσίας. Διότι είναι πραγματικά μεγάλη η δύναμη του βαπτίσματος· καθιστά εντελώς διαφορετικούς ανθρώπους εκείνους που μετέχουν στη δωρεά· δεν επιτρέπει στους ανθρώπους να παραμείνουν απλώς άνθρωποι. Κάνε τον ειδωλολάτρη να πιστέψει ότι είναι μεγάλη η δύναμη του Πνεύματος, ότι αναπλάθει, ότι μεταμορφώνει. Γιατί αναμένεις τις τελευταίες σου αναπνοές, σαν δραπέτης, σαν κακούργος, σαν να μην οφείλεις να ζήσεις για τον Θεό; Γιατί έχεις τέτοια διάθεση, σαν να έχεις απέναντί σου κάποιον σκληρό και ωμό Δεσπότη; Τι είναι πιο ψυχρό, τι πιο αξιοθρήνητο από εκείνους που λαμβάνουν το φώτισμα τότε, την έσχατη ώρα; Ο Θεός σε έκανε φίλο Του και σε αξίωσε όλων των αγαθών, ώστε να επιδείξεις και εσύ από την πλευρά σου τη διαγωγή του φίλου.

Ήταν φυσικό να χλευάζεται και εκείνος, όταν άκουσε: «Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις, με τον τρόπο που σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;». Αυτός είναι ο ονειδισμός του Χριστού, το να πάσχει κανείς δεινά μέχρι το τέλος και μέχρι την τελευταία του αναπνοή, όπως ακριβώς και ο Ίδιος χλευαζόταν και άκουγε το: «Αν είσαι Υιός του Θεού», από αυτούς για τους οποίους σταυρωνόταν, από αυτούς τους ομοεθνείς Του. Αυτός είναι ο ονειδισμός του Χριστού, όταν κάποιος χλευάζεται από τους οικείους του, όταν κάποιος χλευάζεται από αυτούς που ευεργετεί· διότι και εκείνος (ο Μωυσής) υπέφερε αυτά από τον ευεργετηθέντα. Εδώ τους εμψύχωσε, δείχνοντας ότι και ο Χριστός υπέφερε αυτά, και ο Μωυσής, δύο πρόσωπα ένδοξα· ώστε αυτός ο ονειδισμός ανήκει περισσότερο στον Χριστό παρά στον Μωυσή, επειδή από τους δικούς Του υπέφερε τέτοια πράγματα. Αλλά ούτε εκείνος έπαθε κάτι, ούτε Αυτός έριξε κεραυνούς, αλλά χλευαζόταν και τα υπέμενε όλα, ενώ εκείνοι κουνούσαν κοροϊδευτικά τα κεφάλια τους. Επειδή λοιπόν ήταν επόμενο να ακούν τέτοια λόγια και αυτοί, και να επιθυμούν την ανταπόδοση, αναφέρει ότι και ο Χριστός και ο Μωυσής έχουν υποφέρει τέτοια πράγματα. Επομένως, η μεν άνεση ανήκει στην αμαρτία, ενώ ο ονειδισμός ανήκει στον Χριστό. Διότι, τι προτιμάς; Τον ονειδισμό του Χριστού ή την άνεση; Με την πίστη εγκατέλειψε την Αίγυπτο, χωρίς να φοβηθεί τον θυμό του βασιλιά· διότι υπέμεινε καρτερικά, σαν να έβλεπε τον Αόρατο. Τι λες; Ότι δεν φοβήθηκε;

Επειδή, λοιπόν, για μεν την ανάσταση ολόκληρος ο μετέπειτα χρόνος αποτελούσε τεκμήριο, για δε τον θάνατο, αν δεν γινόταν τότε, δεν θα υπήρχε άλλη ευκαιρία, γι' αυτό πέθανε δημόσια μπροστά στα μάτια όλων, αλλά δεν αναστήθηκε δημόσια, επειδή γνώριζε ότι ο μετέπειτα χρόνος επρόκειτο να μαρτυρήσει την αλήθεια. Διότι το να σφαγιαστεί ο όφις επάνω στο ξύλο ενώ έβλεπε ο κόσμος, αυτό είναι το θαυμαστό. Και τι δεν έκανε άλλωστε ο διάβολος, ώστε να πεθάνει Εκείνος στα κρυφά; Άκου τον Πιλάτο που λέει: «Πάρτε τον εσείς και σταυρώστε τον, διότι εγώ δεν βρίσκω καμία αιτία ενοχής σε αυτόν». Και πάλι οι Ιουδαίοι του έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Επειδή, λοιπόν, δέχθηκε καίριο πλήγμα και δεν κατέβηκε, γι' αυτό και παραδόθηκε σε ταφή· μολονότι ήταν δυνατόν να αναστηθεί αμέσως, εντούτοις ετάφη για να γίνει πιστευτό το γεγονός. Αν και στους ιδιωτικούς θανάτους είναι δυνατόν να επικαλεστεί κανείς ως δικαιολογία τη λιποθυμία, εδώ όμως ούτε καν αυτό δεν χωράει. Διότι και οι στρατιώτες δεν του έσπασαν τα σκέλη, όπως των άλλων, για να καταστεί φανερό ότι είχε πεθάνει. Και είναι γνωστοί εκείνοι που έθαψαν το σώμα· γι' αυτό και οι ίδιοι οι Ιουδαίοι σφραγίζουν τον λίθο μαζί με τους στρατιώτες.

Διότι δεν ήθελε να αποδείξει μόνον αυτό, ότι δηλαδή έγινε άνθρωπος, αλλά ότι και καθυβρίστηκε και απέκτησε κακή φήμη μεταξύ πολλών, επειδή θεωρήθηκε αδύναμος. Διότι, λέει: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό»· και, «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Γι' αυτό τον λόγο μνημόνευσε ένα γεγονός που του χρησιμεύει στην παρούσα υπόθεση, και αποδεικνύει πολύ περισσότερα από όσα είχε εξαγγείλει.

Και ποιος συνετός άνθρωπος θα μπορούσε να το πει αυτό; Αλλά όπως ακριβώς, λέγοντας παραπάνω «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας», φανέρωσε την εκούσια θέλησή του και αναίρεσε την υποψία της αντίθεσης, έτσι και εδώ, λέγοντας ότι έχει λάβει εντολή από τον Πατέρα, δεν φανερώνει τίποτε άλλο, παρά ότι σε Εκείνον είναι αρεστό αυτό που εγώ πράττω. Αυτό το λέει, ώστε, όταν τον θανατώσουν, να μη νομίσουν ότι τον θανάτωσαν ως εγκαταλελειμμένο και προδομένο από τον Πατέρα, ούτε να τον χλευάσουν με τα λόγια που πράγματι τον χλεύασαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει»· και, «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Και όμως, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν κατεβαίνει, επειδή είναι Υιός του Θεού.

βʹ. Κι όμως, ποιον δεν θα λύγιζε το πλήθος που τον ακολουθούσε και θρηνούσε; Αλλά όχι αυτά τα θηρία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος εκείνους μεν τους κρίνει άξιους απάντησης, τούτους όμως όχι πλέον. Διότι, αφού έπραξαν όσα ήθελαν, σπεύδουν να βλάψουν και τη δόξα του, επειδή φοβούνταν την ανάστασή του. Γι' αυτό τα λένε αυτά δημόσια, και σταύρωσαν μαζί του ληστές, και θέλοντας να τον παρουσιάσουν ως απατεώνα, έλεγαν: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό». Διότι, επειδή όταν είπαν στον Πιλάτο να αφαιρέσει την αιτία της καταδίκης (η οποία ήταν το ότι είχε γραφτεί: «Ο βασιλεύς των Ιουδαίων») δεν κατάφεραν τίποτα, αλλά εκείνος επέμενε λέγοντας: «Ό,τι έγραψα, έγραψα», προσπαθούσαν πλέον οι ίδιοι, μέσα από τους χλευασμούς τους, να αποδείξουν ότι δεν είναι βασιλιάς. Γι' αυτό έλεγαν και εκείνα, και τούτα: «Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό»· και πάλι: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει»· επιχειρώντας με αυτόν τον τρόπο να διαβάλουν και τα προηγούμενα σημεία. Και πάλι: «Αν είναι Υιός του Θεού, και τον θέλει, ας τον σώσει». Ω, μιαροί και παμμίαροι! Τι λοιπόν; Οι προφήτες δεν ήταν προφήτες, ούτε οι δίκαιοι ήταν δίκαιοι, επειδή ο Θεός δεν τους απάλλαξε από τους κινδύνους; Και βέβαια ήταν, παρόλο που τα υπέφεραν αυτά. Τι λοιπόν θα μπορούσε να εξισωθεί με την ανοησία σας;

Και οι μεν έλεγαν: «Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει από τον σταυρό»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι είναι βασιλιάς ολόκληρης της οικουμένης. Και εκείνοι μεν έλεγαν: «Αυτός που γκρεμίζει τον ναό αυτόν και τον χτίζει σε τρεις ημέρες»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι ο ναός θα ερημωθεί εντελώς. Πάλι, αυτοί μεν έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό Του δεν μπορεί να τον σώσει»· Εκείνος όμως, παραμένοντας στον σταυρό, το απέδειξε αυτό περίτρανα μέσω των σωμάτων των δούλων Του. Διότι, αν η έγερση του Λαζάρου κατά την τετάρτη ημέρα είναι κάτι το μέγα, πολύ περισσότερο είναι το να εμφανιστούν αθρόως ζωντανοί όλοι εκείνοι που είχαν κοιμηθεί προ πολλού· γεγονός που αποτελούσε σημείο της μελλοντικής αναστάσεως. Διότι, λέει: «Πολλά σώματα των αγίων που είχαν κοιμηθεί αναστήθηκαν, και εισήλθαν στην αγία πόλη και εμφανίστηκαν σε πολλούς».

Ε΄. Όχι μόνο από τον σταυρό, αλλά και από αυτά τα ίδια τα λόγια του πάνω στον σταυρό μπορεί να διαπιστώσει κανείς την άφατη φιλανθρωπία του. Διότι, ενώ ήταν ακόμη προσηλωμένος και τον χλεύαζαν, τον περιγελούσαν και τον έφτυναν, εκείνος έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και ενώ σταυρώνεται, προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον σταυρώνουν· αν και εκείνοι έλεγαν το αντίθετο: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε», έλεγαν. Και όμως, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν κατεβαίνει από τον σταυρό, επειδή είναι Υιός του Θεού, και γι' αυτό ήλθε, για να σταυρωθεί υπέρ ημών. «Κατέβα από τον σταυρό», λένε, «και θα σε πιστέψουμε». Αυτά είναι απλώς λόγια και πρόφαση απιστίας. Διότι πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν το να αναστηθεί, ενώ ο λίθος βρισκόταν τοποθετημένος πάνω στον τάφο· πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν το να βγάλει από το μνήμα τον Λάζαρο, αν και ήταν νεκρός, δεμένος με τα σάβανα και ήδη τετραήμερος.

Αυτά συνέβησαν πάνω στον σταυρό και οι Ιουδαίοι χλεύαζαν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». Αναλογίσου τη φωνή των τέκνων του διαβόλου, πώς μιμούνται αυτή την πατρική φωνή. Ο διάβολος λέει στον Σωτήρα στο πτερύγιο του ναού: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω». Παρομοίως και οι Ιουδαίοι: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε».

Είδες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Ενώ σταυρωνόταν, παρακαλούσε για εκείνους που τον σταύρωναν· μολονότι εκείνοι τον χλεύαζαν και τον διέσυραν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Και όμως, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δεν κατεβαίνει από τον σταυρό, επειδή είναι Υιός του Θεού· διότι για αυτόν τον σκοπό ήλθε, για να σταυρωθεί υπέρ ημών. «Ας κατέβει», λένε, «από τον σταυρό, για να δούμε και να πιστέψουμε σε αυτόν». Δες λόγια αναισχυντίας και προφάσεις απιστίας. Έπραξε κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό, και δεν πίστεψαν, και τώρα λένε: «Κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Διότι πολύ σπουδαιότερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν να αναστηθεί εκ νεκρών, ενώ ο λίθος βρισκόταν σφραγισμένος πάνω στον τάφο· πολύ σπουδαιότερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν να βγάλει έξω από το μνημείο τον Λάζαρο που ήταν τέσσερις ημέρες νεκρός, τυλιγμένος με τα σάβανα, δεμένον με αυτά. Είδες λόγια ανοησίας; Είδες υπερβολή μανίας; Αλλά προσέξτε με ακρίβεια, παρακαλώ, για να γνωρίσετε την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Θεού, και πώς ο Χριστός χρησιμοποίησε αυτήν ακριβώς την ανοησία τους ως αφορμή για να τους συγχωρήσει. «Πάτερ», λέει, «συγχώρησέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν».

Και ποια γλώσσα θα μπορούσε άραγε να εξιστορήσει, πόσα και ποιας λογής αγαθά δώρισε μέσω εσένα ο Χριστός και Θεός στο γένος των ανθρώπων; Εφόσον λοιπόν, αγιασμένο και φιλέορτο πλήθος, αυτά τα γνωρίσαμε μέσα από τον λόγο, ας ασπαστούμε με αγνές καρδιές και με καθαρά στόματα το σεβάσμιο και ζωοποιό ξύλο, στο οποίο καρφώθηκε ο Χριστός ο Θεός μας, και τρυπήθηκαν μαζί με τα καρφιά οι θείες παλάμες Του, πάνω στο οποίο οι Κυριοκτόνοι διαπέρασαν με τη λόγχη την πλευρά Του, και Τον πότισαν για να γευθεί ξίδι αναμεμειγμένο με χολή· ενώ οι περαστικοί και οι διαβάτες κουνούσαν τα κεφάλια τους, χλευάζοντας και λέγοντας: «Ουά! Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει· εάν είναι Υιός του Θεού, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Αυτά έλεγε η αγνώμων και πωρωμένη συνάθροιση των Εβραίων, που είχε απολαύσει την ευεργεσία των θείων θαυμάτων· εμείς όμως ας προσκυνήσουμε με πίστη τα ζωοποιά πάθη του Χριστού, τη σταύρωση, την ταφή, την τριήμερη εκ νεκρών έγερση· ώστε και να συναναστηθούμε και να συνδοξαστούμε, εάν βέβαια συμπάσχουμε, όπως ακριβώς προκήρυξε το σκεύος της εκλογής, ο θείος Παύλος. Σε αυτά και για αυτά μας προσκαλεί λοιπόν σήμερα ο εορταζόμενος πανάγιος σταυρός, και αυτά τα άφθαρτα και αιώνια εδέσματα τα παραθέτει σε όλους εξίσου, στα σπίτια, στις αγορές, στις νύχτες, στις ημέρες, στις πόλεις, στις ερήμους.

Όταν δε ανυψώθηκε στον Σταυρό γυμνός, φέροντας στην πλάτη του τις πληγές από τα μαστιγώματα, και σταυρωνόταν, ούτε τότε δεν ημερεύαν εκείνα τα άγρια θηρία, αλλά γίνονταν ακόμη πιο μανιώδη, και η τραγωδία εντεινόταν, και ο χλευασμός αυξανόταν. Άλλοι μεν έλεγαν: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον ανοικοδομείς». Άλλοι δε έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Άλλοι πάλι έλεγαν: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον Σταυρό και θα σε πιστέψουμε». Και τι να πει κανείς για τότε που, ποτίζοντάς τον χολή και όξος με το σφουγγάρι, τον ύβριζαν βάναυσα;

Διότι εκείνοι που τον έβλεπαν σταυρωμένο κουνούσαν τα κεφάλια τους και έστρεφαν τα χείλη τους, και χλευάζοντας περιφρονητικά μεταξύ τους, έλεγαν ειρωνευόμενοι αυτά που είναι γραμμένα και στα απομνημονεύματα των αποστόλων του: Έλεγε τον εαυτό του Υιό του Θεού, ας κατεβεί και ας περπατήσει· ας τον σώσει ο Θεός.

Ο Χριστός είναι εκπληρωτής, και όχι οφειλέτης του νόμου. Έχει τεθεί για πτώση και ανάσταση, πτώση μεν της αμαρτίας, έγερση δε της δικαιοσύνης, και ως σημείο αντιλεγόμενο για τους κυριοκτόνους Ιουδαίους που λένε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε» και «Τη δική σου ψυχή θα τη διαπεράσει ρομφαία, ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών», διότι είσαι αληθινά μητέρα που υποφέρεις τον μητρικό πόνο για το τέκνο και Θεό, ο οποίος έπαθε για εμάς κατά σάρκα.

Να ντύνεται περιπαικτικά με κόκκινη πορφύρα, να δέχεται ραπίσματα στο κεφάλι και να ερωτάται: «Ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», να στεφανώνεται με αγκάθια, να τον προσκυνούν και να τον εμπαίζουν, να τον φτύνουν και να ακούει ειρωνικά: «Ιδού ο βασιλιάς των Ιουδαίων», να ντύνεται πάλι τα δικά του ιμάτια, να δένεται με σχοινί στον λαιμό και να οδηγείται στον θάνατο, έπειτα να φορτώνεται ο ίδιος τον σταυρό του και να φτάνει στον τόπο, να βλέπει να τον στήνουν και να εγκαταλείπεται μόνος από τους φίλους και τους μαθητές του, έπειτα να γδύνεται πάλι, να αναρτάται, να καρφώνονται τα χέρια και τα πόδια του από τους στρατιώτες και να αφήνεται να κρέμεται, να ποτίζεται με χολή, να τρυπιέται με τη λόγχη, να βλασφημείται από τον ληστή, να χλευάζεται και να ακούει: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον ανεγείρεις σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου και κατέβα από τον σταυρό», και πάλι: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό και θα πιστέψουμε σε αυτόν», και έτσι, αφού υπέφερε όλα αυτά, να ευχαριστεί και να προσεύχεται για τους φονιάδες του και να παραδίδει την ψυχή του στα χέρια του Πατέρα του.

Και εκεί φέρε στον νου σου τις φυλακίσεις, τις ανακρίσεις, τις ερωτήσεις, τις αποφάσεις, τις κραυγές: «άρε, άρε, σταύρωσον αυτόν», τις απαιτήσεις των Ιουδαίων που έλεγαν: «το αίμα του ας πέσει πάνω σε εμάς και στα παιδιά μας», την καταδικαστική υπογραφή με την πένα του Πιλάτου, τη φραγέλλωση, τα ραπίσματα, τα φτυσίματα, το χλευαστικό ντύσιμο με την πορφύρα και το στεφάνωμα, την προσβλητική γονυκλισία και τα χτυπήματα στο κεφάλι από εκείνους που φώναζαν περιπαικτικά: «προφήτευσέ μας, ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», τον προπηλακισμό, τον συνωστισμό, τον θόρυβο, τις επιδοκιμασίες όλου του μιαρού όχλου εναντίον του. Έπειτα τη σταύρωση, το κάρφωμα των αγίων χεριών και ποδιών, τον διαμερισμό των ιματίων, τον χλευασμό και τις ύβρεις των περαστικών που έλεγαν: «αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ουά! Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». Τα υπόλοιπα περιγελάσματα, τους εμπαιγμούς και τις καταλαλιές, το τρύπημα με τη λόγχη, τη γεύση της χολής, τον θάνατο και όσα άλλα τα συνοδεύουν και διαπράχθηκαν μαζί με αυτά.

Διότι Ιουδαίος λέγεται αυτός που εξομολογείται. «Τότε σταυρώνονται μαζί του δύο ληστές, ένας από τα δεξιά και ένας από τα αριστερά· και οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου· αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως δε και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους γραμματείς, τους πρεσβυτέρους και τους Φαρισαίους, έλεγαν: Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει; Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει την πεποίθησή του στον Θεό, ας τον γλιτώσει τώρα, αν τον θέλει· διότι είπε ότι, είμαι Υιός του Θεού. Το ίδιο τον ονείδιζαν και οι ληστές που συσταυρώθηκαν μαζί του.» Προς συκοφαντία του Χριστού συσταυρώνουν μαζί του δύο ληστές, ώστε να θεωρηθεί και αυτός τέτοιος παράνομος όπως εκείνοι. Αυτοί αποτέλεσαν τύπο των δύο λαών, του ιουδαϊκού και του εθνικού· διότι αμφότεροι ήταν παράνομοι και ονείδιζαν τον Χριστό· όπως ακριβώς και αυτοί οι ληστές προηγουμένως ονείδιζαν και οι δύο· αργότερα όμως ο ένας, αφού τον αναγνώρισε, τον ομολόγησε ως βασιλιά· γι' αυτό και έλεγε: Μνήσθητί μου, Κύριε, στη βασιλεία σου· έτσι λοιπόν και ο εθνικός λαός ομολόγησε τον Χριστό. Ο δε άλλος ληστής, ο ιουδαϊκός λαός, βλασφημούσε· ο διάβολος δε το υπέβαλε σε εκείνους που έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.»