Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:42

Διότι, όσο μεν καιρό, βλέποντας τα ανθρώπινα, χώλαιναν στη διάνοιά τους λέγοντας: «Δεν είναι αυτός ο γιος του ξυλουργού;» και, «Πώς αυτός γνωρίζει γράμματα, χωρίς να έχει μαθητεύσει;» και, «Τι σημείο κάνεις εσύ για τον εαυτό σου;» και, «Ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε»· τους ανεχόταν και, καθώς αμάρταναν εις βάρος του Υιού του ανθρώπου, λυπούμενος για την πώρωσή τους, έλεγε: «Είθε να γνωρίζατε και εσείς όσα οδηγούν στην ειρήνη». Διότι και τον μεγάλο Πέτρο, όταν η θυρωρός του μίλησε σαν για κοινό άνθρωπο και εκείνος αποκρίθηκε ανάλογα, μόλις έκλαψε, ο Κύριος τον συγχώρησε. Όταν όμως έπεσαν σε έσχατη πτώση και κυριεύθηκαν από μεγαλύτερη μανία, φτάνοντας στο σημείο να λένε ότι τα έργα του Θεού είναι του Βεελζεβούλ, δεν τους ανέχθηκε πλέον· διότι βλασφημούσαν το Πνεύμα του, λέγοντας ότι αυτός που τα πράττει αυτά δεν είναι ο Θεός, αλλά ο Βεελζεβούλ. Και γι' αυτό, επειδή τόλμησαν πράγματα αφόρητα, τους τιμώρησε αιώνια.

Δεν είπε ότι είδε τον Λόγο ή τη Σοφία του Πατέρα, αλλά τον Υιό του Ανθρώπου, το Κυριακό σώμα που προήλθε από τη Μαρία, για το οποίο και ο Παύλος λέει: «ο οποίος κάθισε εκ δεξιών του Θεού»· περί του οποίου σώματος ο Δαβίδ λέει προφητικά εκ προσώπου του Πατέρα: «κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδών σου». Αυτούς δηλαδή που προγνώριζε ότι θα γίνουν εχθροί, τον διάβολο και τις αντίπαλες ενέργειες που συνεργάζονταν μαζί του, οι οποίες εχθρεύονταν τον Κυριακό άνθρωπο, επειδή γνώριζαν ότι διά του θανάτου του καταργούνται και οι ίδιες και εκείνος που έχει το κράτος του θανάτου, ο διάβολος, καθώς και τους Ιουδαίους που τον εχθρεύτηκαν. Σε αυτούς εκπληρώνεται το γεγραμμένο: «με μίσησαν αναίτια», επειδή, ενώ διδάσκονταν όσα ήταν προς ωφέλειά τους, εκείνοι τολμούσαν να τον μαστιγώνουν και να τον σταυρώνουν, αποκαλώντας τον Σαμαρείτη, δαιμονισμένο και άνθρωπο αμαρτωλό, αν και μέσω αυτού κατακρίθηκε η αμαρτία. Για αυτόν έχει γραφτεί: «θα δουν αυτόν που λόγχευσαν», τον οποίο, όταν θα δουν κατά την Κρίση να κρίνει ζώντες και νεκρούς, όπως λέει ο Ιωάννης για τον Κύριο, καθώς «του έδωσε την εξουσία να κρίνει, επειδή είναι Υιός Ανθρώπου», μεταμελούμενοι, η κάθε φυλή ξεχωριστά, θα λένε: αυτός ήταν που κάποτε τον είχαμε ως περίγελο λέγοντάς του: «άλλους έσωσες, τον εαυτό σου δεν μπορείς να τον σώσεις».

Γι’ αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ο διάβολος σκόπευε να χλευάσει σφοδρά τον Κύριο για αυτά τα γεγονότα, και ήθελε να κατέβει Εκείνος από τον σταυρό και να μη βρεθεί ανάμεσα στους νεκρούς, ώστε, έστω κι έτσι, να απέλθει χωρίς να υποστεί το πάθος, και να συνεχίσει αυτός να κυριεύει τους νεκρούς. Διότι φοβόταν μήπως, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, αφού ανέβει στο ύψος του σταυρού, αιχμαλωτίσει την αιχμαλωσία και λάβει δώρα για τους ανθρώπους. Επειδή υποψιάστηκε μήπως είναι Αυτός για τον οποίο έχουν γραφτεί αυτά. Γι’ αυτό, πάλι, ο πανούργος υποκινούσε τους Φαρισαίους, και μάλιστα τους έκανε να υπόσχονται με το παραπάνω ότι θα πιστέψουν, αρκεί μόνο να κατέβαινε από τον σταυρό. Κινούσε τα πάντα, και έδινε υποσχέσεις αντίθετα προς την πραγματική του πρόθεση, μόνο και μόνο για να μην πεθάνει ο Κύριος και κατέβει στον άδη. Έκανε λοιπόν πάλι τους Φαρισαίους να λένε: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε». Όμως, ο δάσκαλος της απιστίας, ο δράκοντας, δεν ήθελε να πιστέψουν οι Φαρισαίοι, αλλά ήθελε να αποφύγει ο Κύριος τον θάνατο. Ούτε ήθελε να μάθει αν ο Κύριος μπορούσε να σώσει τον εαυτό Του, αλλά ενεργούσε έτσι για να μη γίνει Αυτός σωτηρία για τους άλλους. Διότι, αν πράγματι είχε αναγνωρίσει ότι Εκείνος έσωσε τους άλλους, δεν θα υπήρχε αμφιβολία ότι Αυτός που έδωσε τη σωτηρία στους άλλους ήταν ο ίδιος ο Σωτήρας και η ζωή.

Ας μην αγνοεί αυτός που κυριεύεται από τις ηδονές και μάλλον ευφραίνεται με αυτές, ότι και ο ίδιος, όπως οι Ιουδαίοι, ζητά τον Βαραββά και σκοτώνει τον Κύριο. Διότι έτσι και οι Ιουδαίοι, επειδή αγάπησαν τον φαύλο τρόπο ζωής του Βαραββά, τελικά απέδιωξαν την αρετή. Ας γνωρίζει επίσης και εκείνος που δεν είναι ισχυρός στην πίστη, ότι είναι όμοιος με εκείνους που απιστούν και λένε: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Διότι και εκείνοι, όντας άπιστοι, ξεστόμιζαν αυτά τα λόγια. Τι πρέπει λοιπόν να πράττει κανείς ενόψει αυτών; Τίποτε άλλο παρά να πιστεύει στον Χριστό και να πολιτεύεται σύμφωνα με Αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο Παύλος: «Να γίνεστε μιμητές μου, όπως και εγώ του Χριστού»· και αφενός μεν να αποφεύγει τη φιλία των Ιουδαίων, και την απιστία, και τη χλεύη, και τους μύθους, και τις ατελείωτες γενεαλογίες, οι οποίες προκαλούν μάλλον άσκοπες συζητήσεις παρά εξυπηρετούν την οικονομία του Θεού που στηρίζεται στην πίστη· αφετέρου δε να κρατιέται από τον σταυρό, να πολιτεύεται επαξίως αυτού και να διακηρύττει τα ίδια λόγια με τον Παύλο: «Σε εμένα όμως ας μη συμβεί ποτέ να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Κυρίου μας Ιησού Χριστού».

Ήταν λοιπόν, και πολύ λογικά, σε εμάς τους ίδιους ή και στους άγιους μαθητές γλυκό και αγαπητό, και άξιο κάθε λόγου, το να είμαστε πάντοτε μαζί με τον Χριστό, τον χορηγό τόσων αγαθών σε εμάς, και να τον έχουμε πάντοτε παρόντα και να ζει μαζί μας· αλλά δεν φαινόταν πολύ ωφέλιμο για τον ίδιο το να παραμένει για τόσο μεγάλα χρονικά διαστήματα στο σχήμα της ταπείνωσης, το οποίο είχε αποδεχθεί χρησίμως λόγω της αγάπης του για εμάς, όπως ήδη προείπαμε. Διότι έπρεπε μάλλον, αφού η οικονομία για εμάς είχε πλέον ολοκληρωθεί, να επιστρέψει ο ίδιος στη δική του δόξα, και μαζί με τη σάρκα που έλαβε για εμάς να επανέλθει στην ισότητα προς τον Θεό και Πατέρα, την οποία δεν θεώρησε αρπαγή – διότι μπορούσε να την έχει ως δικό του αγαθό – αλλά κατέβηκε στην ανθρώπινη αδοξία. Διότι, όσο ήταν ακόμη πάνω στη γη, καίτοι ήταν αληθινός Θεός και Κύριος των πάντων, δεν θεωρούνταν ανώτερος από κανέναν από εμάς, τουλάχιστον από εκείνους που δεν γνώριζαν τη δόξα του. Και γι' αυτό ραπίστηκε, και φτύστηκε, και σταυρώθηκε, και υπέμεινε τον εμπαιγμό της ιουδαϊκής ανοσιότητας, οι οποίοι τόλμησαν να πουν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Επειδή όμως, αφού εκπλήρωσε το μυστήριο της σωτηρίας μας, αναλήφθηκε προς τον Πατέρα και Θεό στους ουρανούς, καθώς είχε πλέον παρέλθει ο χρόνος της ταπείνωσης και είχαν ολοκληρωθεί οι καιροί της εκούσιας κένωσης, φανερωνόταν πλέον ως Θεός στις άνω δυνάμεις.

Σημαίνει δε πάλι τόσο το αγελαίο και συρφετώδες πλήθος των Ιουδαίων, όσο και το θεομίσητο και ανόσιο στίφος εκείνων που ανέλαβαν να είναι οι καθοδηγητές, δηλαδή τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, οι οποίοι, χλευάζοντας τα πάθη του Σωτήρα, έλεγαν πολλά εις βάρος της δικής τους κεφαλής, πότε μεν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε»· και πότε πάλι: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου». Διότι αυτά είναι βεβαίως τα αποβράσματα της παμμίαρης γλώσσας των Ιουδαίων. Όμως, ενώ οι άνθρωποι του κόσμου έχουν τέτοια φρονήματα, λέγει, και πράττουν και μιλούν κατ' αυτόν τον τρόπο, εσείς μεν θα λυπηθείτε, αλλά δεν θα παραμείνετε πάσχοντας αυτό για μακρύ χρόνο· διότι η λύπη θα μετατραπεί σε χαρά. Επειδή θα αναστηθώ, και θα εξαφανίσω εντελώς την αφορμή της κατήφειας· θα περιστείλω τα δάκρυα, και θα σας επαναφέρω σε ευθυμία διαρκή και απέραντη. Διότι η χαρά των αγίων είναι ακατάπαυστη. Επειδή ο Χριστός ζει εις το διηνεκές· και έχει καταλυθεί ο θάνατος όλων δι' αυτού. Είναι όμως κατά κάποιο τρόπο λογικό να κατανοήσουμε ότι, αντιστρόφως, σε όσους ανήκουν στον κόσμο θα συμβεί αναπόφευκτα το να λυπούνται αδιάκοπα.

Διότι άλλοι μεν έλεγαν: «Εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου»· και άλλοι πάλι: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». Επειδή όμως έδωσε τη ζωή του για εμάς και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, και έπειτα αναστήθηκε, ενώ έγινε σεισμός, αυτοί που φρουρούσαν το μνήμα θαύμαζαν λέγοντας: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού»· και σε πολλούς υπήρξε μεγάλη μετάνοια. Όταν δε ξέσπασε εναντίον τους ο πόλεμος των Ρωμαίων, με τη χώρα τους να λεηλατείται, τις πόλεις να πυρπολούνται, τα σπίτια να ερημώνονται, και με την ίδια την Ιερουσαλήμ να πολιορκείται ήδη και τον λιμό να τους καταβάλλει από μέσα, κάποιοι άρχισαν να συναισθάνονται τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του Χριστού, και γνώριζαν πλέον τις αιτίες της συμφοράς τους, και ότι η αφορμή για τα παθήματά τους ήταν οι ασέβειες που διέπραξαν εναντίον του. Επομένως, επειδή τον χλεύασαν, θα θρηνήσουν γι' αυτόν θρήνο όπως για αγαπημένο, και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο. Διότι πάντοτε, ασυγκράτητα δάκρυα χύνονται από τους γονείς για έναν πρωτότοκο και αγαπητό υιό που κείται νεκρός, με θρήνους και οδυρμούς που δεν ανέχονται να φτάσουν στο τέλος τους, και βεβαίως με μια μακρά και οιονεί διαρκή οδύνη, που κατατήκει την ψυχή με οξείες και αβάσταχτες προσβολές.

Αυτός μας δίδαξε την οδό της σωτηρίας· και αφού διέλυσε την άγνοια σαν ομίχλη ή σύννεφο, μας φανέρωσε λαμπρή τη γνώση των θείων δογμάτων. Αυτός μας καθιστά συμπολίτες με τους αγγέλους στον ουρανό. Αυτός ένωσε τα επίγεια με τα επουράνια και ανέδειξε την ανθρώπινη φύση να συμβιώνει με τα πνεύματα που βρίσκονται εκεί, η οποία παλαιότερα ήταν χωρισμένη εξαιτίας της αμαρτίας και είχε δραπετεύσει, ενώ τώρα ενώθηκε μέσω της πίστεως και της ευσέβειας προς αυτόν. Αυτόν οι άθλιοι Ιουδαίοι δεν θέλησαν να τον ομολογήσουν ως Σωτήρα και Κύριο, αλλά, σαν να είχαν αδικηθεί τα μέγιστα επειδή ακριβώς ήλθε για να ευεργετήσει το ανθρώπινο γένος και να μας σώσει από τόσο μεγάλη απώλεια, ενώ έπρεπε να αναγνωρίσουν τη χάρη για τις ευεργεσίες που έλαβαν και να φανούν ευγνώμονες, τον παρέδωσαν σε θάνατο και σταυρό. Και βλέποντάς τον κρεμασμένο πάνω στο ξύλο, οι Ιουδαίοι πάλι τον βλασφημούσαν και χλευάζοντας έλεγαν: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Αφού λοιπόν υπέμεινε τον θάνατο υπέρ όλων ημών ο Σωτήρας και κατέβηκε στον άδη, λαφυραγωγεί τον πλούτο του διαβόλου, λέγοντας «σε αυτούς που βρίσκονται στα δεσμά: Εξέλθετε, και σε αυτούς που βρίσκονται στο σκοτάδι: Φανερωθείτε», όπως λέει ο προφήτης. Ανασταίνοντας δε τριήμερο τον δικό του ναό, ως απαρχή όσων έχουν κοιμηθεί, ανέδειξε τη φύση ελεύθερη από τα δεσμά του θανάτου, λέγοντας: «Πού είναι η νίκη σου, θάνατε;»

Διότι ο Λόγος παρέμεινε αυτό που ήταν, αν και έγινε σάρκα, ώστε αυτός που είναι υπεράνω όλων και βρέθηκε ανάμεσα σε όλα χάρη στο ανθρώπινο στοιχείο, να διατηρήσει σώο το να είναι πέρα από καθετί και πέρα από τα μέτρα της κτίσης. Β— Αλλά, θα πει κάποιος, θα προσκολληθεί μεγάλη αδοξία στον Θεό Λόγο το να λέγεται ότι έπαθε. Και επιπλέον, ίσως να συκοφαντηθεί και αυτό το ίδιο το σεπτό μας μυστήριο. Α— Αλλά «καταφρονώντας την αισχύνη», επέλεξε να πάθει κατά σάρκα για εμάς, σύμφωνα με τις Γραφές. Θα θεωρούσα μάλιστα αρρώστια της ιουδαϊκής νοοτροπίας και φοβερό έγκλημα της ελληνικής ανοησίας το να φαίνεται κανείς ότι ντρέπεται για το πάθος του σταυρού. Ο θεσπέσιος Παύλος γράφει άλλωστε: «Επειδή και οι Ιουδαίοι ζητούν σημεία και οι Έλληνες γυρεύουν σοφία, εμείς όμως κηρύσσουμε Χριστό εσταυρωμένο, για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για τους ίδιους όμως τους κλητούς, Ιουδαίους και Έλληνες, Χριστό, Θεού δύναμη και Θεού σοφία, διότι το μωρό του Θεού είναι σοφότερο από τους ανθρώπους, και το ασθενές του Θεού είναι ισχυρότερο από τους ανθρώπους.» Β— Με ποιον τρόπο; Διότι καθόλου δεν καταλαβαίνω. Α— Δεν λέει άραγε ότι το πάθος στον σταυρό έγινε σκάνδαλο για τους Ιουδαίους και μωρία για τους Έλληνες; Διότι οι πρώτοι έλεγαν, βλέποντάς τον κρεμασμένο στο ξύλο και κουνώντας τα μιαιφόνα κεφάλια τους εναντίον του: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε.» Διότι νόμιζαν ότι νικήθηκε από τη δική τους δύναμη και έτσι συνελήφθη και έπαθε.

Διότι αυτοί, εμπαίζοντας και χλευάζοντάς τον, έλεγαν: Ουά, εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς. Άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν.

Σχετικά με τα ίδια προσθέτει και τα εξής λέγοντας: «Όλοι όσοι με βλέπουν με χλεύασαν· μίλησαν με τα χείλη τους, κούνησαν το κεφάλι. Ήλπισε στον Κύριο, ας τον λυτρώσει· ας τον σώσει, εφόσον τον θέλει». Και αυτά εκπληρώνονταν κατά τον καιρό του σωτηρίου πάθους, σύμφωνα με όσα εξιστορεί ο Ματθαίος λέγοντας: «Και οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Ουά, εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς· σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα τώρα από τον σταυρό». Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους Φαρισαίους και τους γραμματείς, έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα τον πιστέψουμε».

Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους ιερείς, τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους, έλεγαν: Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει.

«Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει πεποίθηση στον Θεό· ας τον γλιτώσει, αν τον θέλει. Διότι είπε, ότι είμαι Υιός του Θεού.» Προφητεύοντας, λοιπόν, αυτά για την παρούσα στιγμή, λέει: «Επειδή για χάρη σου υπέμεινα ονειδισμό, ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου.» Διότι όχι εξαιτίας δικών μου αμαρτιών, ούτε εξαιτίας παράνομων πράξεων, αλλά «για χάρη σου» και τον προαναφερθέντα «ονειδισμό υπέμεινα, και ντροπή κάλυψε το πρόσωπό μου»· ή, σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Ασχημοσύνη κάλυψε το πρόσωπό του.» Και όλα αυτά τα υπέμεινα, λέει, για χάρη σου, δηλαδή εξαιτίας του δικού σου θελήματος. Αλλά και «έγινα αποξενωμένος από τους αδελφούς μου, και ξένος για τους γιους της μητέρας μου.» Δύο δε τάξεις παρουσιάζει με αυτά: από τη μία την τάξη των αληθινών αδελφών του, από τους οποίους έγινε αποξενωμένος· και από την άλλη αυτή των γιων της μητέρας του, οι οποίοι όμως δεν ήταν αδελφοί του, για τους οποίους έγινε ξένος. Και όμως θα έπρεπε οι γιοι της μητέρας του, εφόσον είναι αδελφοί, να ονομάζονται και αυτοί ομοίως με τους προηγούμενους. Αλλά δεν ονόμασε τους γιους της μητέρας του αδελφούς, επειδή προφανώς ήταν διαφορετικοί από την πρώτη τάξη αυτών που ονομάστηκαν αδελφοί του. Αδελφοί του, λοιπόν, έχουν γίνει οι μαθητές του, για τους οποίους λέει και σε άλλη περίπτωση: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, και στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω.»

Έπειτα, επειδή μνημόνευσε το δικό του πάθος, κάνει ακολούθως μνεία και σε εκείνους που προκάλεσαν το πάθος, λέγοντας: «Διότι μίλησαν οι εχθροί μου για εμένα, και εκείνοι που παραμονεύουν την ψυχή μου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «Και εκείνοι που επιτηρούν την ψυχή μου, βουλεύτηκαν όλοι μαζί, λέγοντας: Ο Θεός τον εγκατέλειψε· καταδιώξτε και συλλάβετέ τον, διότι δεν υπάρχει κάποιος για να τον σώσει». Διότι αυτά έλεγαν οι αρχιερείς και εκείνοι που ήταν μαζί τους κατά τον καιρό του πάθους, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: «Αυτός που καταλύει τον ναό και σε τρεις ημέρες τον εγείρει, άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». «Θεέ μου, μην απομακρυνθείς από εμένα· Θεέ μου, πρόσεξε και σπεύσε προς βοήθειά μου». Οι μεν προαναφερθέντες εχθροί μου έλεγαν: «Ο Θεός τον εγκατέλειψε»· εγώ όμως ικετεύω και παρακαλώ εσένα, τον Θεό μου, να παρίστασαι πάντοτε κοντά μου, και να μη στέκεσαι μακριά μου, αλλά να προστρέξεις στη βοήθειά μου. Διότι, αποκτώντας εσένα ως βοηθό, γνωρίζω ότι θα δω όλους τους εχθρούς μου να καταντροπιάζονται. Το δε «ας ντροπιαστούν», σύμφωνα με τη συνήθεια της Θείας Γραφής, και εδώ έχει ειπωθεί αντί του «θα ντροπιαστούν»· και το «ας εκλείψουν», αντί του «θα εκλείψουν εκείνοι που διαβάλλουν την ψυχή μου»· ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο, «εκείνοι που εναντιώνονται στην ψυχή μου».

Σε αυτά, μετά από άλλα, προσθέτει: «τα γόνατά μου εξασθένησαν από τη νηστεία, και η σάρκα μου αλλοιώθηκε στερούμενη το έλαιο. Και εγώ έγινα όνειδος σε αυτούς· με είδαν, κούνησαν τα κεφάλια τους», τα οποία και αυτά εκπληρώθηκαν, όταν «οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Επειδή δε ακόμη και τώρα οι εκ περιτομής, επισύροντας στους εαυτούς τους την κατάρα των πατέρων τους, συνηθίζουν να αναθεματίζουν με βλάσφημα και ασεβή λόγια τον Σωτήρα και Κύριό μας και όλους όσοι έχουν πιστέψει σε αυτόν, για τον λόγο αυτόν στη συνέχεια προσθέτει: «αυτοί θα καταραστούν, αλλά εσύ θα ευλογήσεις· αυτοί που επαναστατούν εναντίον μου ας καταντροπιαστούν, ο δε δούλος σου θα ευφρανθεί. Ας ντυθούν με ντροπή αυτοί που με διαβάλλουν, και ας περιβληθούν την αισχύνη τους σαν διπλό πανωφόρι. Εγώ δε θα δοξολογήσω τον Κύριο με το στόμα μου, και ανάμεσα σε πολλούς θα τον αινέσω. Διότι στάθηκε στα δεξιά του πένητα, για να σώσει την ψυχή μου από αυτούς που την καταδιώκουν». Και είναι βεβαίως ολοφάνερο με πόσα δεινά παλεύουν ακόμη και τώρα όσοι εξαπολύουν κατάρες εναντίον του στις συναγωγές τους, μη μπορώντας διόλου να ανακύψουν από εκείνα τα χρόνια, καθώς και το πώς ο ίδιος ετοιμάζει αίνο προς τον Πατέρα ανάμεσα σε πολλά έθνη μέσω της Καινής Διαθήκης του, έχοντας τον Πατέρα συνεργό και συμπαραστάτη στα δεξιά του.

Όλα αυτά λοιπόν προφητεύονταν σαφώς μέσω του ψαλμού για όσα επρόκειτο να συμβούν ύστερα από πολύ καιρό, και εκπληρώθηκαν όταν, σύμφωνα με τον Ματθαίο, αφού σταυρώθηκαν μαζί του δύο ληστές, ένας «από τα δεξιά» και ένας «από τα αριστερά» του Σωτήρα, «οι περαστικοί τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον χτίζεις, σώσε τον εαυτό σου· αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους πρεσβυτέρους και τους γραμματείς, έλεγαν: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Αν έχει εμπιστοσύνη στον Θεό, ας τον λυτρώσει τώρα, αν τον θέλει· διότι είπε ότι είμαι Υιός του Θεού», σύμφωνα δε με τον Λουκά: «στεκόταν ο λαός και κοίταζε, και τον χλεύαζαν οι άρχοντες μαζί τους, λέγοντας: άλλους έσωσε, ας σώσει τον εαυτό του, αν αυτός είναι ο Χριστός, ο εκλεκτός Υιός του Θεού», σύμφωνα δε με τον Μάρκο: «και οι περαστικοί τον βλασφημούσαν κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον χτίζεις, σώσε τον εαυτό σου και κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μεταξύ τους μαζί με τους γραμματείς, έλεγαν: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει».

«Ήλπισαν» Διότι αυτοί, έχοντας ολόψυχα την ελπίδα προς τον Θεό, απαλλάχθηκαν από την προς τον Θεό αμφισβήτηση. «Προς σε εκέκραξαν» Διότι σε κάθε δέησή τους δεν τους παράκουσε ο Θεός. «Επί σοι ήλπισαν» Διότι τα έθνη, επιστρέφοντας, απαλλάχθηκαν από την αισχύνη των ειδώλων. «Εγώ δε ειμι» Ο Χριστός, επειδή γεννήθηκε χωρίς σπερματική καταβολή· διότι και ο σκώληκας γεννιέται αυτοφυώς χωρίς σπορά. Εξάλλου, υποδηλώνει και τον ρύπο, επειδή ανέλαβε και ενδύθηκε τον ρυπωμένο Αδάμ. «Όνειδος ανθρώπου» Διότι τον ονείδιζαν τα πλήθη λέγοντας: άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει. Τον εξουθένωναν δε λέγοντας: άφησε να δούμε, αν θα έρθει ο Ηλίας να τον σώσει. «Πάντες οι θεωρούντες» Οι Ιουδαίοι που έλεγαν: εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. «Ελάλησαν» Όχι μόνο λοιδορούσαν με τα χείλη, αλλά και κουνούσαν τα κεφάλια τους, επιδεικνύοντας σφοδρότερη την βλασφημία. «Ήλπισεν» Διότι τον περιγελούσαν, επειδή έλεγε ότι είμαι Υιός του Θεού. «Ότι συ ει» Διότι κατά την ευδοκία του Πατρός ο Υιός βρέθηκε σε γαστέρα γυναίκας. «Η ελπίς μου» Διότι θήλασε μαστούς Εκείνος που δημιουργεί τις πηγές του γάλακτος. «Επί σε επερρίφην» Διότι και ενώ βρισκόταν στην μήτρα της Παρθένου, ήταν αχώριστος από τον Πατέρα. «Εκ κοιλίας» Διότι μέσα στην κοιλιά της Παρθένου ευδόκησε να κατοικήσει ο Θεός Λόγος· πατέρας Του επί της γης δεν βρισκόταν, αλλά ο Πατέρας Του ήταν στους ουρανούς.

«Επιτρέπεται να δώσουμε φόρο στον Καίσαρα;» Αυτοί, όμως, ήταν γεμάτοι δόλο (κατάμεστοι) και οργή. «Και πλάτυναν»: Διότι νόμιζαν μέσα στην ανοησία τους ότι θα νικήσουν και γίνονταν περιχαρείς. «Είπαν εύγε, εύγε»: Διότι νόμισαν ότι κατευθύνουν την ανομία τους, μη γνωρίζοντας ότι συνομιλούν με τον Θεό. «Είδες, Κύριε»: Σαν να προσεύχεται προς τον Πατέρα ο Υιός λέει για τον λαό των Ιουδαίων: ίσως επιστρέψουν (μετανοήσουν). «Εξεγέρθητι»: Ο Αδάμ λέει μετά την ανάσταση προς τον Κύριο: «Εκδικήσου για λογαριασμό μου αυτούς που με έθλιψαν». Διότι τότε η καταδίκη των δαιμόνων εκδικήθηκε. «Ο Θεός μου»: Διότι τι είναι πιο δραστικό από τη δίκη του Θεού; Ή ποιος είναι ικανός να αναμετρηθεί δικαστικά με τον Θεό; Και τι θα πουν οι Ιουδαίοι κατά την ανάσταση; «Κρίνε με»: Διότι μετά την εκ νεκρών έγερση του Κυρίου, η ανθρώπινη φύση, την οποία φόρεσε, ανέλαβε τη βασιλεία, τη δόξα και τη δύναμη, και βλέποντας οι Ιουδαίοι την άνοδο στους ουρανούς δεν χάρηκαν. «Ας μην πουν»: Διότι ούτε αυτό [να πουν] πλέον μπόρεσαν οι Ιουδαίοι. Διότι μετά την ανάσταση του Χριστού οι ψυχές τους ταράχθηκαν με οδύνη. «Μήτε να πουν»: Διότι ο Κύριος δεν έπαθε εξαιτίας της δικής τους δύναμης, όπως νόμιζαν, αλλά με δικό του θέλημα, για να σώσει τον άνθρωπο. «Ας ντροπιαστούν»: Τα τέκνα των Ιουδαίων, όσοι χάρηκαν με τον θάνατο του Σωτήρα. «Ας ενδυθούν (με ντροπή)»: Οι Ιουδαίοι που έλεγαν ομοίως: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει».

Και αυτοί που περνούσαν από εκεί τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Ουά, εσύ που γκρεμίζεις τον ναό του Θεού και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου. Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, για να δούμε και να πιστέψουμε. «Βοήθησέ με, Κύριε, ο Θεός μου». Θεωρεί δική του βοήθεια και σωτηρία τη δική μας, καθώς έγινε μεσίτης μας και αρχιερέας προς τον Πατέρα· γι' αυτό αποκαλεί τον Πατέρα και δικό του Κύριο και Θεό, πράγμα που αρμόζει στα δικά μας πρόσωπα. Αυτό άλλωστε είναι ίδιον του μεσίτη και του αρχιερέα, να αναλαμβάνει τα πρόσωπα εκείνων υπέρ των οποίων ιερουργεί και μεσιτεύει. «Και ας γνωρίσουν ότι αυτή είναι η δική σου χείρα». Και για ποια χείρα μιλάει; Είναι φανερό ότι με τη λέξη χείρα εννοεί εδώ την οικονομία του σταυρού και της ανάστασης. Επειδή δηλαδή τα μεγάλα από τα θαύματα συνηθίζεται να ονομάζονται δάχτυλο του Θεού, αναγκαστικά, σε σύγκριση με τα προειπωθέντα, επειδή το θαύμα του σταυρού και της ανάστασης υπήρξε το μέγιστο, το ονομάζει χείρα. Αυτό ακριβώς θέλει να γνωρίσουν οι άνθρωποι, και ότι αυτός την έκανε· τουτέστιν, ότι με τη δική του γνώμη και ευδοκία έχει πραχθεί, ώστε, μαθαίνοντας τη συμφωνία Πατρός και Υιού, να εκπαιδευτούν στο μυστήριο της θεογνωσίας. «Αυτοί θα καταραστούν». Κατάρα εδώ ονομάζει τον σταυρό, επειδή στον νόμο ήταν γραμμένο: Επικατάρατος είναι καθένας που κρεμιέται πάνω σε ξύλο.

Διότι δεν ήθελε να αποδείξει μόνον αυτό, ότι δηλαδή έγινε άνθρωπος, αλλά ότι και καθυβρίστηκε και απέκτησε κακή φήμη μεταξύ πολλών, επειδή θεωρήθηκε αδύναμος. Διότι, λέει: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό»· και, «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Γι' αυτό τον λόγο μνημόνευσε ένα γεγονός που του χρησιμεύει στην παρούσα υπόθεση, και αποδεικνύει πολύ περισσότερα από όσα είχε εξαγγείλει.

Και ποιος συνετός άνθρωπος θα μπορούσε να το πει αυτό; Αλλά όπως ακριβώς, λέγοντας παραπάνω «Γι' αυτό με αγαπά ο Πατέρας», φανέρωσε την εκούσια θέλησή του και αναίρεσε την υποψία της αντίθεσης, έτσι και εδώ, λέγοντας ότι έχει λάβει εντολή από τον Πατέρα, δεν φανερώνει τίποτε άλλο, παρά ότι σε Εκείνον είναι αρεστό αυτό που εγώ πράττω. Αυτό το λέει, ώστε, όταν τον θανατώσουν, να μη νομίσουν ότι τον θανάτωσαν ως εγκαταλελειμμένο και προδομένο από τον Πατέρα, ούτε να τον χλευάσουν με τα λόγια που πράγματι τον χλεύασαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει»· και, «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Και όμως, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν κατεβαίνει, επειδή είναι Υιός του Θεού.

βʹ. Κι όμως, ποιον δεν θα λύγιζε το πλήθος που τον ακολουθούσε και θρηνούσε; Αλλά όχι αυτά τα θηρία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο ίδιος εκείνους μεν τους κρίνει άξιους απάντησης, τούτους όμως όχι πλέον. Διότι, αφού έπραξαν όσα ήθελαν, σπεύδουν να βλάψουν και τη δόξα του, επειδή φοβούνταν την ανάστασή του. Γι' αυτό τα λένε αυτά δημόσια, και σταύρωσαν μαζί του ληστές, και θέλοντας να τον παρουσιάσουν ως απατεώνα, έλεγαν: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, κατέβα από τον σταυρό». Διότι, επειδή όταν είπαν στον Πιλάτο να αφαιρέσει την αιτία της καταδίκης (η οποία ήταν το ότι είχε γραφτεί: «Ο βασιλεύς των Ιουδαίων») δεν κατάφεραν τίποτα, αλλά εκείνος επέμενε λέγοντας: «Ό,τι έγραψα, έγραψα», προσπαθούσαν πλέον οι ίδιοι, μέσα από τους χλευασμούς τους, να αποδείξουν ότι δεν είναι βασιλιάς. Γι' αυτό έλεγαν και εκείνα, και τούτα: «Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό»· και πάλι: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει»· επιχειρώντας με αυτόν τον τρόπο να διαβάλουν και τα προηγούμενα σημεία. Και πάλι: «Αν είναι Υιός του Θεού, και τον θέλει, ας τον σώσει». Ω, μιαροί και παμμίαροι! Τι λοιπόν; Οι προφήτες δεν ήταν προφήτες, ούτε οι δίκαιοι ήταν δίκαιοι, επειδή ο Θεός δεν τους απάλλαξε από τους κινδύνους; Και βέβαια ήταν, παρόλο που τα υπέφεραν αυτά. Τι λοιπόν θα μπορούσε να εξισωθεί με την ανοησία σας;

Και οι μεν έλεγαν: «Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει από τον σταυρό»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι είναι βασιλιάς ολόκληρης της οικουμένης. Και εκείνοι μεν έλεγαν: «Αυτός που γκρεμίζει τον ναό αυτόν και τον χτίζει σε τρεις ημέρες»· Εκείνος όμως αποδεικνύει ότι ο ναός θα ερημωθεί εντελώς. Πάλι, αυτοί μεν έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό Του δεν μπορεί να τον σώσει»· Εκείνος όμως, παραμένοντας στον σταυρό, το απέδειξε αυτό περίτρανα μέσω των σωμάτων των δούλων Του. Διότι, αν η έγερση του Λαζάρου κατά την τετάρτη ημέρα είναι κάτι το μέγα, πολύ περισσότερο είναι το να εμφανιστούν αθρόως ζωντανοί όλοι εκείνοι που είχαν κοιμηθεί προ πολλού· γεγονός που αποτελούσε σημείο της μελλοντικής αναστάσεως. Διότι, λέει: «Πολλά σώματα των αγίων που είχαν κοιμηθεί αναστήθηκαν, και εισήλθαν στην αγία πόλη και εμφανίστηκαν σε πολλούς».

Ε΄. Όχι μόνο από τον σταυρό, αλλά και από αυτά τα ίδια τα λόγια του πάνω στον σταυρό μπορεί να διαπιστώσει κανείς την άφατη φιλανθρωπία του. Διότι, ενώ ήταν ακόμη προσηλωμένος και τον χλεύαζαν, τον περιγελούσαν και τον έφτυναν, εκείνος έλεγε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Και ενώ σταυρώνεται, προσεύχεται υπέρ εκείνων που τον σταυρώνουν· αν και εκείνοι έλεγαν το αντίθετο: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε», έλεγαν. Και όμως, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν κατεβαίνει από τον σταυρό, επειδή είναι Υιός του Θεού, και γι' αυτό ήλθε, για να σταυρωθεί υπέρ ημών. «Κατέβα από τον σταυρό», λένε, «και θα σε πιστέψουμε». Αυτά είναι απλώς λόγια και πρόφαση απιστίας. Διότι πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν το να αναστηθεί, ενώ ο λίθος βρισκόταν τοποθετημένος πάνω στον τάφο· πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν το να βγάλει από το μνήμα τον Λάζαρο, αν και ήταν νεκρός, δεμένος με τα σάβανα και ήδη τετραήμερος.

Αυτά συνέβησαν πάνω στον σταυρό και οι Ιουδαίοι χλεύαζαν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε». Αναλογίσου τη φωνή των τέκνων του διαβόλου, πώς μιμούνται αυτή την πατρική φωνή. Ο διάβολος λέει στον Σωτήρα στο πτερύγιο του ναού: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω». Παρομοίως και οι Ιουδαίοι: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό και θα σε πιστέψουμε».

Είδες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη; Ενώ σταυρωνόταν, παρακαλούσε για εκείνους που τον σταύρωναν· μολονότι εκείνοι τον χλεύαζαν και τον διέσυραν λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό». Και όμως, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο δεν κατεβαίνει από τον σταυρό, επειδή είναι Υιός του Θεού· διότι για αυτόν τον σκοπό ήλθε, για να σταυρωθεί υπέρ ημών. «Ας κατέβει», λένε, «από τον σταυρό, για να δούμε και να πιστέψουμε σε αυτόν». Δες λόγια αναισχυντίας και προφάσεις απιστίας. Έπραξε κάτι πολύ μεγαλύτερο από το να κατέβει από τον σταυρό, και δεν πίστεψαν, και τώρα λένε: «Κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε». Διότι πολύ σπουδαιότερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν να αναστηθεί εκ νεκρών, ενώ ο λίθος βρισκόταν σφραγισμένος πάνω στον τάφο· πολύ σπουδαιότερο από το να κατέβει από τον σταυρό ήταν να βγάλει έξω από το μνημείο τον Λάζαρο που ήταν τέσσερις ημέρες νεκρός, τυλιγμένος με τα σάβανα, δεμένον με αυτά. Είδες λόγια ανοησίας; Είδες υπερβολή μανίας; Αλλά προσέξτε με ακρίβεια, παρακαλώ, για να γνωρίσετε την υπερβάλλουσα φιλανθρωπία του Θεού, και πώς ο Χριστός χρησιμοποίησε αυτήν ακριβώς την ανοησία τους ως αφορμή για να τους συγχωρήσει. «Πάτερ», λέει, «συγχώρησέ τους την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν».

Και ποια γλώσσα θα μπορούσε άραγε να εξιστορήσει, πόσα και ποιας λογής αγαθά δώρισε μέσω εσένα ο Χριστός και Θεός στο γένος των ανθρώπων; Εφόσον λοιπόν, αγιασμένο και φιλέορτο πλήθος, αυτά τα γνωρίσαμε μέσα από τον λόγο, ας ασπαστούμε με αγνές καρδιές και με καθαρά στόματα το σεβάσμιο και ζωοποιό ξύλο, στο οποίο καρφώθηκε ο Χριστός ο Θεός μας, και τρυπήθηκαν μαζί με τα καρφιά οι θείες παλάμες Του, πάνω στο οποίο οι Κυριοκτόνοι διαπέρασαν με τη λόγχη την πλευρά Του, και Τον πότισαν για να γευθεί ξίδι αναμεμειγμένο με χολή· ενώ οι περαστικοί και οι διαβάτες κουνούσαν τα κεφάλια τους, χλευάζοντας και λέγοντας: «Ουά! Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει· εάν είναι Υιός του Θεού, ας κατεβεί τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν». Αυτά έλεγε η αγνώμων και πωρωμένη συνάθροιση των Εβραίων, που είχε απολαύσει την ευεργεσία των θείων θαυμάτων· εμείς όμως ας προσκυνήσουμε με πίστη τα ζωοποιά πάθη του Χριστού, τη σταύρωση, την ταφή, την τριήμερη εκ νεκρών έγερση· ώστε και να συναναστηθούμε και να συνδοξαστούμε, εάν βέβαια συμπάσχουμε, όπως ακριβώς προκήρυξε το σκεύος της εκλογής, ο θείος Παύλος. Σε αυτά και για αυτά μας προσκαλεί λοιπόν σήμερα ο εορταζόμενος πανάγιος σταυρός, και αυτά τα άφθαρτα και αιώνια εδέσματα τα παραθέτει σε όλους εξίσου, στα σπίτια, στις αγορές, στις νύχτες, στις ημέρες, στις πόλεις, στις ερήμους.

Όταν δε ανυψώθηκε στον Σταυρό γυμνός, φέροντας στην πλάτη του τις πληγές από τα μαστιγώματα, και σταυρωνόταν, ούτε τότε δεν ημερεύαν εκείνα τα άγρια θηρία, αλλά γίνονταν ακόμη πιο μανιώδη, και η τραγωδία εντεινόταν, και ο χλευασμός αυξανόταν. Άλλοι μεν έλεγαν: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον ανοικοδομείς». Άλλοι δε έλεγαν: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Άλλοι πάλι έλεγαν: «Εάν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον Σταυρό και θα σε πιστέψουμε». Και τι να πει κανείς για τότε που, ποτίζοντάς τον χολή και όξος με το σφουγγάρι, τον ύβριζαν βάναυσα;

Διότι εκείνοι που τον έβλεπαν σταυρωμένο κουνούσαν τα κεφάλια τους και έστρεφαν τα χείλη τους, και χλευάζοντας περιφρονητικά μεταξύ τους, έλεγαν ειρωνευόμενοι αυτά που είναι γραμμένα και στα απομνημονεύματα των αποστόλων του: Έλεγε τον εαυτό του Υιό του Θεού, ας κατεβεί και ας περπατήσει· ας τον σώσει ο Θεός.

«Ας μην επιχαρούν εναντίον μου οι εχθροί μου· και όταν σαλεύθηκαν τα πόδια μου, καυχήθηκαν εις βάρος μου». Επειδή νομίζοντας ότι επικράτησε η μιαιφόνος πρόθεσή τους, καυχιόνταν χλευάζοντάς με, όταν με έβλεπαν στον σταυρό, λέγοντας: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μάστιγες» χωρίς να προβάλλω καμία αντίσταση· «και ο πόνος μου», αυτός από τα καρφιά, «είναι διαρκώς μπροστά μου», προκειμένου το πάθος μου να μη θεωρηθεί ότι συνέβη κατά φαντασίαν και κατά δόκησιν, και ώστε κατά την ημέρα της κρίσεως να μη νομίσουν οι φονιάδες μου ότι άλλος είναι ο κριτής και άλλος αυτός που φονεύθηκε από εκείνους. «Διότι την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω». Ποια ανομία σου; Αυτήν που έλαβα από τον πατέρα μου Αδάμ, του οποίου έλαβα και τη μορφή και την παράβαση. «Και θα μεριμνήσω υπέρ της αμαρτίας» του κόσμου με το να πεθάνω. «Οι δε εχθροί μου ζουν και έχουν ενδυναμωθεί περισσότερο από εμένα», κατά το ανθρώπινο, «και πληθύνθηκαν αυτοί που με μισούν αδίκως», μη έχοντας να προσάψουν καμία δίκαιη κατηγορία εναντίον μου. «Εκείνοι που μου ανταποδίδουν κακά αντί για τα αγαθά», τα οποία τους έπραξα, «με συκοφάντησαν, επειδή επιδίωκα την αγαθοσύνη», ανάγοντας σε έγκλημα εκείνο για το οποίο έπρεπε να δοξάζουν. «Μη με εγκαταλείψεις, Θεέ» και Πατέρα μου, «μην απομακρυνθείς από εμένα, πρόσεξε στη βοήθειά μου, Κύριε της σωτηρίας μου». Αυτό είναι ίσο και με το: «Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου».

Ο Χριστός είναι εκπληρωτής, και όχι οφειλέτης του νόμου. Έχει τεθεί για πτώση και ανάσταση, πτώση μεν της αμαρτίας, έγερση δε της δικαιοσύνης, και ως σημείο αντιλεγόμενο για τους κυριοκτόνους Ιουδαίους που λένε: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό, και θα σε πιστέψουμε» και «Τη δική σου ψυχή θα τη διαπεράσει ρομφαία, ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών», διότι είσαι αληθινά μητέρα που υποφέρεις τον μητρικό πόνο για το τέκνο και Θεό, ο οποίος έπαθε για εμάς κατά σάρκα.

Να ντύνεται περιπαικτικά με κόκκινη πορφύρα, να δέχεται ραπίσματα στο κεφάλι και να ερωτάται: «Ποιος είναι αυτός που σε χτύπησε;», να στεφανώνεται με αγκάθια, να τον προσκυνούν και να τον εμπαίζουν, να τον φτύνουν και να ακούει ειρωνικά: «Ιδού ο βασιλιάς των Ιουδαίων», να ντύνεται πάλι τα δικά του ιμάτια, να δένεται με σχοινί στον λαιμό και να οδηγείται στον θάνατο, έπειτα να φορτώνεται ο ίδιος τον σταυρό του και να φτάνει στον τόπο, να βλέπει να τον στήνουν και να εγκαταλείπεται μόνος από τους φίλους και τους μαθητές του, έπειτα να γδύνεται πάλι, να αναρτάται, να καρφώνονται τα χέρια και τα πόδια του από τους στρατιώτες και να αφήνεται να κρέμεται, να ποτίζεται με χολή, να τρυπιέται με τη λόγχη, να βλασφημείται από τον ληστή, να χλευάζεται και να ακούει: «Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον ανεγείρεις σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου και κατέβα από τον σταυρό», και πάλι: «Αν είναι Υιός του Θεού, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό και θα πιστέψουμε σε αυτόν», και έτσι, αφού υπέφερε όλα αυτά, να ευχαριστεί και να προσεύχεται για τους φονιάδες του και να παραδίδει την ψυχή του στα χέρια του Πατέρα του.

Διότι Ιουδαίος λέγεται αυτός που εξομολογείται. «Τότε σταυρώνονται μαζί του δύο ληστές, ένας από τα δεξιά και ένας από τα αριστερά· και οι διερχόμενοι τον βλασφημούσαν, κουνώντας τα κεφάλια τους και λέγοντας: Εσύ που καταλύεις τον ναό και τον οικοδομείς σε τρεις ημέρες, σώσε τον εαυτό σου· αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό. Ομοίως δε και οι αρχιερείς, εμπαίζοντάς τον μαζί με τους γραμματείς, τους πρεσβυτέρους και τους Φαρισαίους, έλεγαν: Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει; Αν είναι βασιλιάς του Ισραήλ, ας κατέβει τώρα από τον σταυρό, και θα πιστέψουμε σε αυτόν. Έχει την πεποίθησή του στον Θεό, ας τον γλιτώσει τώρα, αν τον θέλει· διότι είπε ότι, είμαι Υιός του Θεού. Το ίδιο τον ονείδιζαν και οι ληστές που συσταυρώθηκαν μαζί του.» Προς συκοφαντία του Χριστού συσταυρώνουν μαζί του δύο ληστές, ώστε να θεωρηθεί και αυτός τέτοιος παράνομος όπως εκείνοι. Αυτοί αποτέλεσαν τύπο των δύο λαών, του ιουδαϊκού και του εθνικού· διότι αμφότεροι ήταν παράνομοι και ονείδιζαν τον Χριστό· όπως ακριβώς και αυτοί οι ληστές προηγουμένως ονείδιζαν και οι δύο· αργότερα όμως ο ένας, αφού τον αναγνώρισε, τον ομολόγησε ως βασιλιά· γι' αυτό και έλεγε: Μνήσθητί μου, Κύριε, στη βασιλεία σου· έτσι λοιπόν και ο εθνικός λαός ομολόγησε τον Χριστό. Ο δε άλλος ληστής, ο ιουδαϊκός λαός, βλασφημούσε· ο διάβολος δε το υπέβαλε σε εκείνους που έλεγαν: «Αν είσαι Υιός του Θεού, κατέβα από τον σταυρό.»

Μερικοί μάλιστα από τους Ιουδαίους χτυπούσαν τα στήθη τους, και κατηγορώντας εκείνους που τον σταύρωσαν, φανερά δικαίωναν τον Ιησού. Οι μεν μαθητές λοιπόν έφυγαν· οι γυναίκες όμως, το καταδικασμένο και καταραμένο γένος, παραμένουν και τα παρακολουθούν όλα αυτά, και πρώτες αυτές απολαμβάνουν την από εκεί προερχόμενη δικαίωση και ευλογία, όπως ακριβώς και της αναστάσεως. Εσύ όμως να θαυμάζεις την πώρωση των Ιουδαίων. Διότι εκείνοι που έλεγαν, «Ας κατέβει από τον σταυρό και θα τον πιστέψουμε», παρότι είδαν σπουδαιότερα πράγματα, δεν πιστεύουν. Διότι, δεν ήταν άραγε ίσο το να κατέβει από τον σταυρό με το να σκοτεινιάσει τον ήλιο, να σχίσει τις πέτρες, να προκαλέσει φοβερό σεισμό, να αναστήσει νεκρούς, να σχίσει το καταπέτασμα και να αλλοιώσει ολόκληρη την κτίση; Ώστε κανείς πλέον ας μην απορεί γιατί δεν κατέβηκε, αλλά ας τα δέχεται αυτά χωρίς περιέργεια, αναλογιζόμενος ότι, ακόμη κι αν το είχε κάνει αυτό, ούτε έτσι θα πίστευαν· και τίποτε άλλο δεν θα συνέβαινε, παρά θα ελαττωνόταν η σωτηρία δια του σταυρού.

Πρέπει δε να είναι κανείς δυνατός σε έργα και λόγια ενώπιον του Θεού, και έπειτα ενώπιον όλου του λαού. Διότι πρώτα πρέπει να είναι αρεστός στον Θεό, και ύστερα να επιδιώκει το άμεμπτο ενώπιον των ανθρώπων, όσο αυτό είναι δυνατόν· και δεν πρέπει να προτιμά την ανθρωπαρέσκεια, αλλά τη θεοσέβεια· ούτε πρέπει να ζει προκαλώντας τον σκανδαλισμό των πολλών, αλλά πρέπει να προνοεί και γι' αυτό, ύστερα από όσα αφορούν τον Θεό· αυτό λέει και ο Σοφός: «Να προνοείς για τα καλά ενώπιον του Θεού, και έπειτα και των ανθρώπων»· και ο Παύλος το ίδιο. «Εμείς δε ελπίζαμε, λέει, ότι αυτός είναι εκείνος που πρόκειται να λυτρώσει τον Ισραήλ». Σαν να διαψεύστηκαν οι ελπίδες τους, έτσι μιλούν: Εμείς ελπίζαμε ότι αυτός θα σώσει και άλλους, και ιδού ούτε τον εαυτό του δεν έσωσε· τόσο δειλά και άπιστα φέρονταν. Διότι σχεδόν έλεγαν εκείνα που έλεγαν και όσοι ήταν στον σταυρό: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να σώσει». Γι' αυτό και τους αποκαλεί ανόητους και βραδείς στην πίστη· τι σημαίνει όμως αυτό το, «Να λυτρώσει τον Ισραήλ;» Έχουμε πει με διάφορους τρόπους, ότι όσοι από τον λαό δεν εξέταζαν τα πράγματα με ακρίβεια περίμεναν τον Χριστό ως σωτήρα και λυτρωτή από τα δεινά που τους πίεζαν, και από τον ζυγό της δουλείας υπό τους Ρωμαίους· και ήλπιζαν ότι αυτός θα βασιλεύσει σε μια επίγεια βασιλεία· γι' αυτό και λένε, ότι εμείς ελπίζαμε πως και τον Ισραήλ αυτός θα λυτρώσει από τους εθνικούς Ρωμαίους, και τελικά αυτός δεν απέφυγε ούτε καν την άδικη καταδίκη του. «