Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 27:54

Μόνο δε κατά τη σταύρωση δεν υπήρχε κανείς που να πράττει χρηστότητα. Και δεν είπε: «Δεν υπάρχει κανείς που να μιλά με χρηστότητα», διότι ο εκατόνταρχος και ο ληστής έλεγαν χρηστά λόγια για αυτόν —«Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου. Αληθώς ο άνθρωπος αυτός ήταν Υιός Θεού»— αλλά «δεν υπάρχει κανείς που να πράττει χρηστότητα», όταν ακόμη και όλοι οι μαθητές τον εγκατέλειψαν και έφυγαν.

Αποκρινόμενοι δε οι απόστολοι είπαν: «Άλλοι μεν τον Ηλία, άλλοι τον Ιερεμία, ή έναν από τους προφήτες». Είπε δε ο Ιησούς: «Εσείς όμως, ποιος λέτε ότι είμαι;» Και αποκρινόμενος ο Πέτρος είπε: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Και δεν είπε: Εσύ είσαι εκείνος που έγινε κατά χάριν Υιός του Θεού, αλλά, «Εσύ είσαι ο Χριστός», με τρανή φωνή, «ο Υιός του Θεού του ζώντος». Και ο ευαγγελιστής Μάρκος πάλι χρησιμοποίησε την ίδια έκφραση, ομιλώντας σε απόλυτη συμφωνία με τον μακάριο Πέτρο: «Αρχή του Ευαγγελίου του Ιησού Χριστού, του Υιού του Θεού». Στο δε κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο, κατά την ανάσταση του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού, αναφέρει πως ο εκατόνταρχος και εκείνοι που μαζί του φρουρούσαν τον Ιησού, βλέποντας τον σεισμό και τα σημεία που συνέβησαν, φοβήθηκαν πάρα πολύ λέγοντας: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού»· ο δε άγγελος προς τους ποιμένες [είπε]: «Ιδού, σας ευαγγελίζομαι μεγάλη χαρά, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, διότι γεννήθηκε για εσάς σήμερα Σωτήρας, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ».

Και γενικά, όλα όσα έχουν ειπωθεί για τον Ιούδα θα βρεις ότι προφητεύουν την παρουσία του Σωτήρος. Διότι ο φιλομαθής, διαβάζοντας λίγο λίγο, μπορεί να κατανοήσει τα όσα έχουν ειπωθεί γι' αυτόν. Για να μην διηγούμαστε όμως ολόκληρη την ιστορία, ας ακούσουμε τον Απόστολο που λέει: «διότι είναι πρόδηλο ότι εκ της φυλής Ιούδα ανέτειλε ο Κύριός μας». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο συνέβησαν όσα συνέβησαν, για να καταστήσουν φανερό τον Δημιουργό μέσω του δικού του έργου. Διότι ποιος, βλέποντας ένα πλοίο να κατευθύνεται άριστα, δεν αναλογίζεται τον κυβερνήτη; Και βλέποντας ένα άρμα να προχωρά ομαλά και να καθοδηγείται με επιδέξια ηνία, δεν σκέπτεται τον ηνίοχο; Εάν λοιπόν αυτά ισχύουν στα ανθρώπινα έργα, τι θα μπορούσαμε να πούμε για τα παράδοξα του Σωτήρος; Διότι βλέπουμε τα φοβερά και παράδοξα δημιουργήματά του· όπως τις τρικυμίες της θάλασσας και τις κινήσεις των ανέμων που προσκρούουν σε αυτήν, τον κύκλο του ήλιου, την πορεία της σελήνης και τη διάταξη των αστέρων. Και ποιος δεν φοβήθηκε, όταν «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε από πάνω έως κάτω», όταν ο ήλιος, μη αντέχοντας το ανοσιούργημα, από φόβο απέσυρε το φως του, ή όταν «οι πέτρες σχίστηκαν και τα μνημεία ανοίχτηκαν» και οι αναπαυόμενοι νεκροί αναστήθηκαν και οι εχθροί φοβήθηκαν από το πρόσωπό του; Γι' αυτό και παρά τη θέλησή τους ομολογούσαν ότι «αληθώς Υιός Θεού ήταν ούτος». Και γενικά «τα περισσότερα από τα έργα του είναι απόκρυφα». «

Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα ο Κύριος, ο οποίος βρίσκεται πάντοτε σε Αυτόν, και πριν εκφέρει τον λόγο, και όταν έβγαζε αυτή τη φωνή. Αλλά ούτε είναι θεμιτό πάλι να λέγεται ότι δειλιάζει ο Κύριος, εξαιτίας του οποίου οι θυρωροί του άδη τρόμαξαν και εγκατέλειψαν τον άδη· και τα μεν μνήματα άνοιξαν, πολλά δε σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν στους δικούς τους. Ας φιμωθεί, λοιπόν, κάθε αιρετικός, και ας φοβάται να λέει ότι δειλιάζει ο Κύριος, τον οποίο ο θάνατος αποφεύγει όπως ο δράκοντας, τον οποίο τρέμουν οι δαίμονες, και φοβάται η θάλασσα· εξαιτίας του οποίου οι ουρανοί σχίζονται και όλες οι δυνάμεις σαλεύονται. Διότι, ιδού, ενώ Εκείνος έλεγε, «Γιατί με εγκατέλειψες;», ο Πατέρας αποδείκνυε ότι, όπως πάντοτε, έτσι και τότε βρισκόταν σε Αυτόν. Επειδή η γη, αναγνωρίζοντας τον Δεσπότη που μιλούσε, αμέσως άρχισε να τρέμει, και το καταπέτασμα σκιζόταν, ο ήλιος κρυβόταν, και οι πέτρες διαρρηγνύονταν, και τα μεν μνημεία, όπως προείπα, άνοιγαν, οι δε νεκροί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά εγείρονταν· και το πλέον αξιοθαύμαστο είναι ότι οι παριστάμενοι τότε, οι οποίοι προηγουμένως Τον αρνούνταν, ύστερα, βλέποντας αυτά, ομολογούν ότι Αυτός είναι αληθινά ο Υιός του Θεού.

Επομένως, δεν είναι δυνατόν να εγκαταλειφθεί από τον Πατέρα ο Κύριος, εφόσον βρίσκεται πάντοτε μέσα σε Αυτόν, και πριν να πει τα λόγια αυτά και όταν άφηνε αυτή τη φωνή. Αλλά ούτε είναι θεμιτό να πούμε πάλι ότι δείλιασε ο Κύριος, εμπρός στον οποίο «οι πυλωροί του άδη τρόμαξαν» και εγκατέλειψαν τον άδη, και «τα μνήματα άνοιξαν, και πολλά σώματα των αγίων αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν» στους δικούς τους. Ας φιμωθεί, λοιπόν, κάθε αιρετικός και ας φοβάται να λέει ότι δείλιασε ο Κύριος, τον οποίο ο θάνατος ως δράκοντας αποφεύγει, τον οποίο τρέμουν οι δαίμονες και φοβάται η θάλασσα, για τον οποίο «οι ουρανοί σχίζονται» και όλες «οι δυνάμεις σαλεύονται». Διότι, ιδού, ενώ ο ίδιος έλεγε «γιατί με εγκατέλειψες;», ο Πατέρας αποδείκνυε ότι, όπως πάντοτε, έτσι και τότε βρισκόταν μέσα σε Αυτόν. Διότι η γη, αναγνωρίζοντας τον Δεσπότη που ομιλούσε, αμέσως άρχισε να τρέμει και το καταπέτασμα να σχίζεται, ο ήλιος κρυβόταν και οι πέτρες διαρρηγνύονταν και τα μνημεία, όπως προείπα, άνοιγαν, ενώ οι νεκροί που βρίσκονταν μέσα σε αυτά εγείρονταν· και το πιο θαυμαστό είναι ότι οι τότε παρευρισκόμενοι, οι οποίοι προηγουμένως τον αρνούνταν, βλέποντας ύστερα αυτά τα γεγονότα ομολογούν ότι «αληθώς αυτός είναι ο Υιός του Θεού».

Αυτό όμως δεν εξελίχθηκε σύμφωνα με τη θέληση του διαβόλου· διότι τον θάνατο που φοβόταν ότι θα συμβεί, αυτόν ακριβώς υπέστη ο Κύριος, και έτσι εκείνος σκυλεύθηκε· και, ενώ νόμισε ότι κρατά τον Χριστό στην εξουσία του θανάτου, ο ίδιος αποδείχθηκε μάλλον νεκρός· και, ενώ καυχήθηκε ότι έστησε ενέδρα σε άνθρωπο, έγινε αιτία να γνωριστεί Εκείνος ως Θεός. Διότι, μόλις απέθανε, η μεν κτίση έμεινε χωρίς ήλιο, το δε καταπέτασμα του ναού εσχίσθη, η γη εσείσθη και οι πέτρες εσχίσθησαν, ενώ οι στρατιώτες, μαζί με τους πυλωρούς του άδη, κατελήφθησαν από τρόμο. Από τα γεγονότα αυτά μπορούσε κανείς να διαπιστώσει ότι δεν επρόκειτο πλέον για άνθρωπο, αλλά αληθινά για τον Θεό εν σώματι, όπως ακριβώς έλεγαν και όσοι τα έβλεπαν: «Αληθινά αυτός είναι Υιός Θεού». Διότι και πολλά μνημεία ανοίχθηκαν, και αναστήθηκαν οι νεκροί τους.

Εφόσον δε μόλις τόλμησε να στραφεί εναντίον του Κυρίου, βλέπει τον εαυτό του να έχει εκδιωχθεί από τα πάντα, να καταπατείται από όλους και να συντρίβεται κάτω από τα πόδια μας· το μέγα όμως και παράδοξο είναι ότι, ενώ ο Κύριος κρεμόταν πάνω στον ίδιο τον σταυρό (διότι δικό Του ήταν το σώμα και μέσα σε αυτό βρισκόταν ο Λόγος), ο μεν ήλιος σκοτείνιασε, η δε γη σείστηκε, οι πέτρες σχίστηκαν, το καταπέτασμα του ναού σκίστηκε και πολλά σώματα των κεκοιμημένων αναστήθηκαν· και κανείς, όπως τολμούν τώρα οι Αρειανοί, δεν διαλογίστηκε εάν πρέπει να υπακούει στον σαρκωθέντα Λόγο· αλλά, αν και έβλεπαν άνθρωπο, αναγνώριζαν ότι Αυτός είναι ο Δημιουργός τους· και ενώ άκουγαν ανθρώπινη φωνή, δεν έλεγαν εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου ότι ο Λόγος είναι κτίσμα· αλλά μάλλον έτρεμαν και αναγνώριζαν εξίσου καλά ότι μιλούσε μέσα από άγιο ναό· διότι η κτίση δεν προσκυνά κτίσμα· ούτε πάλι εξαιτίας της σάρκας αρνήθηκε η κτίση να προσκυνήσει τον Κύριό της, αλλά έβλεπε στο σώμα τον ίδιο τον δημιουργό της· και στο όνομα του Ιησού Χριστού κάθε γόνατο λύγισε και θα λυγίσει, και κάθε γλώσσα θα ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός· διότι η σάρκα δεν έφερε αδοξία στον Λόγο· μη γένοιτο· αλλά μάλλον αυτή δοξάστηκε από Αυτόν· ούτε, επειδή ο Υιός που υπάρχει σε μορφή Θεού ανέλαβε μορφή δούλου, ελαττώθηκε ως προς τη θεότητα, αλλά μάλλον και ο ίδιος έγινε ελευθερωτής κάθε σάρκας και κάθε κτίσης· ο Οποίος και ενώ σταυρωνόταν, μαρτυρούνταν ως Δεσπότης της κτίσης· καθώς ο μεν ήλιος απέσυρε τις ακτίνες του, και η γη έτρεμε, οι δε πέτρες σχίζονταν, και οι δήμιοι αναγνώρισαν ότι αληθινά Υιός Θεού είναι ο σταυρωθείς· διότι το σώμα που έβλεπαν δεν ανήκε σε κάποιον κοινό άνθρωπο, αλλά στον Θεό· βρισκόμενος στο οποίο, ακόμη και όταν σταυρωνόταν, ανέστησε νεκρούς· τότε που και ο ήλιος, αγανακτώντας και μη αντέχοντας τις σωματικές ύβρεις που συνέβαιναν εις βάρος του κοινού Δεσπότη των πάντων, τις οποίες ο ίδιος υπέμεινε εκούσια για εμάς, αποστράφηκε· και αποσύροντας τις ακτίνες του, κατέστησε εκείνη την ημέρα χωρίς ήλιο.

Και θα αρκούσαν μεν αυτά για την πλήρη καταδίκη των νέων Ιουδαίων, οι οποίοι και τον Κύριο αρνούνται και τους πατέρες συκοφαντούν και επιχειρούν να εξαπατήσουν όλους τους Χριστιανούς. Επειδή όμως νομίζουν ότι έχουν ως προφάσεις για τη συκοφαντία εναντίον του επισκόπου ορισμένα μέρη μιας επιστολής του, ας εξετάσουμε και αυτά, ώστε και μέσα από αυτά τα ίδια να αποδειχθεί η ματαιολογία τους και να παύσουν, έστω και αργά, να βλασφημούν μεταξύ τους τον Κύριο, αλλά να ομολογήσουν, έστω και μαζί με τους στρατιώτες, βλέποντας την κτίση να μαρτυρεί, ότι «αληθώς αυτός είναι ο Υιός του Θεού» και δεν συγκαταλέγεται στα κτίσματα. Λένε, λοιπόν, ότι σε επιστολή του ο μακάριος Διονύσιος έχει πει ότι ο Υιός του Θεού είναι ποίημα και γενητό, και ότι δεν είναι εκ φύσεως ίδιος, αλλά είναι ξένος κατά την ουσία από τον Πατέρα, όπως ακριβώς είναι ο γεωργός σε σχέση με την άμπελο και ο ναυπηγός σε σχέση με το πλοίο· διότι, ως ποίημα, δεν υπήρχε προτού δημιουργηθεί. Ναι, το έγραψε, ομολογούμε και εμείς ότι υπάρχει τέτοια επιστολή του. Αλλά, όπως ακριβώς έγραψε αυτήν, έτσι έγραψε και πάρα πολλές άλλες επιστολές, και θα έπρεπε να είχαν μελετήσει και εκείνες, ώστε από όλες μαζί, και όχι μόνο από τη μία, να αποδειχθεί η πίστη του ανδρός· διότι, όταν ένας ναυπηγός έχει κατασκευάσει πολλές τριήρεις, η τέχνη του δεν κρίνεται μόνο από μία, αλλά από όλες.

Ματθ. 27, 51-54 «Σείστηκε» δε «και η γη», σημαίνοντας τη μετάβαση προς το καλύτερο ή και δείχνοντας την αγανάκτηση εναντίον εκείνων που τον ύβρισαν. Το δε ότι σχίστηκαν οι πέτρες είναι σημείο του ότι άνοιξε η «λίθινη καρδιά» των εθνών για την υποδοχή του ευαγγελικού σπόρου. Οι δε άγιοι που αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν στους «πολλούς δεν» έλαβαν μόνο εκείνοι πρόωρα το χάρισμα της ανάστασης, αλλά αυτό έγινε ως σημείο ότι καταργήθηκε ο θάνατος διά του θανάτου του Χριστού. Σε αυτό νομίζω ότι απέβλεπε και ο νόμος όταν πρόσταζε αυτόν που φόνευσε ακούσια και διέφυγε, να επιστρέψει και πάλι στην πατρίδα του μετά τον θάνατο του αρχιερέα· διότι ο θάνατος του Χριστού απέδωσε σε εμάς τους υποδίκους την άνοδο στην άνω Ιερουσαλήμ. «Σείστηκε η γη», σημαίνοντας τη μετάβαση των πραγμάτων προς το καλύτερο, δείχνοντας ταυτόχρονα την αγανάκτηση του Θεού κατά εκείνων που τον ύβρισαν. Το δε ότι σχίστηκαν οι πέτρες δηλώνει ότι άνοιξαν οι ψυχές των εθνικών για να αποδεχθούν την πίστη του Χριστού. Ενώ οι άγιοι που αναστήθηκαν και εμφανίστηκαν σε «πολλούς» σημαίνουν ότι καταργήθηκε ο θάνατος διά του θανάτου του Χριστού.

Ματθ. 27, 54. «Και τα πλήθη» που είχαν προσέλθει «για το θέαμα, χτυπώντας τα στήθη» τους, «επέστρεφαν», ίσως, κατά κάποιον τρόπο, απαλλάσσοντας τους εαυτούς τους από την ασέβεια κατά του Χριστού, με το να κατακρίνουν αυτούς που Τον σταύρωσαν, έστω κι αν δεν το έκαναν φανερά λόγω της ανοσιότητας των αρχόντων. Τόσο μεγάλη ήταν η δύναμη του Εσταυρωμένου —καθώς αυτός ο εκατόνταρχος ανδρώθηκε μετά από αυτά στην πίστη. Αληθινός ήταν ο Κύριος όταν έλεγε: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Διότι, ιδού, καθώς υψωνόταν στον τίμιο Σταυρό, άρχισε να σαγηνεύει πολλούς προς την επίγνωση της αλήθειας. Είλκυσε, λοιπόν, τον εκατόνταρχο, είλκυσε όμως και μερικούς από τους Ιουδαίους, οι οποίοι και «τα στήθη» τους χτυπούσαν, καθώς αναμφίβολα ένιωθαν κατάνυξη και με τα μάτια της διανοίας τους ανέβλεπαν προς τον Κύριο.

Διότι άλλοι μεν έλεγαν: «Εσύ που γκρεμίζεις τον ναό και σε τρεις ημέρες τον οικοδομείς, σώσε τον εαυτό σου»· και άλλοι πάλι: «Άλλους έσωσε, τον εαυτό του δεν μπορεί να τον σώσει». Επειδή όμως έδωσε τη ζωή του για εμάς και κήρυξε στα πνεύματα που βρίσκονταν στον άδη, και έπειτα αναστήθηκε, ενώ έγινε σεισμός, αυτοί που φρουρούσαν το μνήμα θαύμαζαν λέγοντας: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού»· και σε πολλούς υπήρξε μεγάλη μετάνοια. Όταν δε ξέσπασε εναντίον τους ο πόλεμος των Ρωμαίων, με τη χώρα τους να λεηλατείται, τις πόλεις να πυρπολούνται, τα σπίτια να ερημώνονται, και με την ίδια την Ιερουσαλήμ να πολιορκείται ήδη και τον λιμό να τους καταβάλλει από μέσα, κάποιοι άρχισαν να συναισθάνονται τα όσα τόλμησαν να πράξουν εναντίον του Χριστού, και γνώριζαν πλέον τις αιτίες της συμφοράς τους, και ότι η αφορμή για τα παθήματά τους ήταν οι ασέβειες που διέπραξαν εναντίον του. Επομένως, επειδή τον χλεύασαν, θα θρηνήσουν γι' αυτόν θρήνο όπως για αγαπημένο, και θα οδυνώνται με οδύνη όπως για πρωτότοκο. Διότι πάντοτε, ασυγκράτητα δάκρυα χύνονται από τους γονείς για έναν πρωτότοκο και αγαπητό υιό που κείται νεκρός, με θρήνους και οδυρμούς που δεν ανέχονται να φτάσουν στο τέλος τους, και βεβαίως με μια μακρά και οιονεί διαρκή οδύνη, που κατατήκει την ψυχή με οξείες και αβάσταχτες προσβολές.

ΑΛΛΟ, στο χωρίο: «Θεέ μου, Θεέ μου.» Καυχόμαστε για τον σταυρό του Σωτήρα μας Χριστού και πιστεύουμε ότι γι' αυτόν τον λόγο έχουμε σωθεί, επειδή ακριβώς ο Λόγος του Θεού, αφού έγινε άνθρωπος για εμάς, σταυρώθηκε υπέρ ημών, για να καταργήσει τον θάνατο που υπήρχε μέσα μας και να μας συναναστήσει πάλι μαζί του, μεταβάλλοντάς μας από τη φθορά στην αφθαρσία. Έπρεπε λοιπόν, ακόμη και κατά τον ίδιο τον καιρό του πάθους, να φαίνεται ότι έχει γίνει πραγματικά άνθρωπος, και να μη θεωρείται ως άνθρωπος κατά φαντασίαν. Και γι' αυτήν την αιτία, από τη μία έλεγε τα όσα αρμόζουν σε άνθρωπο: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» και, «Ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο». Από την άλλη, αποδείκνυε μέσω των έργων του ότι είναι Θεός, αυτός που ενανθρώπησε για εμάς και τα υπέμενε αυτά στον σταυρό για τη σωτηρία όλων μας. Διότι έκρυβε την ακτίνα του ήλιου και περιέβαλλε με σκοτάδι τον ουρανό, έσχιζε τις πέτρες και τη γη και το καταπέτασμα του ναού. Και εκτός από αυτά, έκανε και άλλα μεγάλα έργα, για να φανεί ότι είναι Θεός ενανθρωπήσας. Γι' αυτό εξάλλου και εκείνοι που τον σταύρωσαν και προηγουμένως τον περιγελούσαν, βλέποντας όσα συνέβησαν με θεϊκό τρόπο, έλεγαν: «Αληθινά, Υιός Θεού ήταν αυτός».

Αυτός μεν έμπηξε κάπου στα πλευρά το δόρυ, και από την τρυπημένη πλευρά με τρόπο θαυμαστό έσταξε αμέσως νερό και αίμα, χωρίς να είναι αναμεμειγμένα· διότι διπλός κρουνός έσταξε από εκεί, φρικτό θέαμα· και όλοι φοβούνταν να αγγίξουν. Ο ίδιος δε που τον λόγχισε, γεμάτος έκπληξη, αναφώνησε τα εξής: «Όντως αυτός ο νεκρός είναι Υιός Θεού». Και η θλιμμένη Μητέρα, που παριστάτο στο ικρίωμα, πέφτει στενάζοντας και εφάπτεται στο ξύλο· αμέσως θρήνησε και αγκαλιάζει τα πόδια, και με τα χέρια της άντλησε από τη διπλή ροή, και καταφιλώντας τα, λέει τα εξής: «Ω θεία κεφαλή, εσύ και νεκρός φροντίζεις ολοφάνερα τους θνητούς, και εκχέεις τον καθαρμό για το ανθρώπινο γένος· εσένα όμως κανένας δεν φροντίζει να σε εναποθέσει σε τάφο». Και όταν πλέον έπαυσε τους θρήνους και τους γόους, ποθώντας να αναστηθεί το άχραντο σώμα, προσκολλήθηκε πάνω του όπως ο κισσός στα κλαδιά της δάφνης.

Οι πρεσβύτεροι και οι γραμματείς έλεγαν: «Θυμηθήκαμε ότι εκείνος ο πλάνος είπε, όσο ακόμη ζούσε, ότι μετά από τρεις ημέρες ανασταίνομαι». Ο δε εκατόνταρχος φώναζε: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Αλλά και μέχρι σήμερα ο λόγος του σταυρού είναι «για τους Ιουδαίους μεν σκάνδαλο, για τα έθνη δε μωρία, για εμάς όμως τους κλητούς ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού». «Και τη δική σου την ψυχή θα την διαπεράσει ρομφαία, ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ρομφαία ονομάζεται η διχόνοια, επειδή, όπως ακριβώς η ρομφαία σχίζει και χωρίζει τα σώματα, έτσι κάνει και στις ψυχές η διχόνοια, οδηγώντας τες στην αμφιβολία· διότι αν και ήταν παρθένος, ήταν όμως και γυναίκα· αν και Θεοτόκος, προερχόταν όμως από το δικό μας φύραμα. Ρομφαία, λοιπόν, διαπέρασε την ψυχή της, «ώστε να αποκαλυφθούν οι διαλογισμοί πολλών καρδιών». Ποιοι διαλογισμοί;

Πώς θα μπορούσα, λοιπόν, να εξιστορήσω επάξια τον βίο του σοφού και ανδρείου Λογγίνου, και ιδιαιτέρως τη μαρτυρία του υπέρ του Χριστού, την οποία ξεκίνησε ομολογώντας Τον; Διότι, όταν όλος ο χορός των αποστόλων, συγχυσμένος από τον φόβο, Τον απαρνήθηκε, και οι χωλοί που Εκείνος σήκωσε, οι τυφλοί που φώτισε, και οι λεπροί μαζί με αυτούς, τους οποίους ελευθέρωσε από το γεμάτο στίγματα δέρμα και από τις πληγές της σάρκας, και άλλοι των οποίων τις συμφορές σταμάτησε και τις ασθένειες εξαφάνισε και μεταμόρφωσε τη φύση τους προς το καλύτερο, όταν όλοι αυτοί, καταπλαγέντες μπροστά στο δράμα του σταυρού, υπέστησαν ένα βαρύ χειμωνιάτικο ναυάγιο, η ομολογία του θεοσεβούς εκατοντάρχου Λογγίνου αντηχούσε στα αυτιά της λυκόφρονος συναγωγής των Ιουδαίων, όταν έλεγε: «Αληθώς Θεού Υιός ήτο ούτος». Διότι ούτε τον Πιλάτο σεβάστηκε, ο οποίος είχε ταχθεί εναντίον του Χριστού, ούτε αισθάνθηκε φόβο για τόσα πλήθη, ούτε τον παρέλυσε το πλήθος εκείνων των άπειρων μυριάδων. Ας λέγεται, λοιπόν, και ας γράφεται η υπέροχη άθλησή του, την οποία οι εξαρχής αυτόπτες μάρτυρες διηγήθηκαν και παρέδωσαν στην επόμενη γενεά. Από εκείνη δε στην επόμενη, και φτάνοντας με αυτόν τον τρόπο μέχρι εμάς, οι λόγοι της μαρτυρίας του Λογγίνου διαφυλάχθηκαν ως αψεγάδιαστα μαργαριτάρια που κοσμούν τον ιερό νυμφώνα του Χριστού.

«Μήπως είμαι χειρότερη από την πόρνη, την οποία δέχθηκες όταν σου πρόσφερε μύρο; Εμένα όμως και το φως μου στέρησες και τον μονογενή μου γιο πήρες· και δεν έχω από πουθενά ελπίδα σωτηρίας». Ενώ βρισκόταν σε πολλή θλίψη και απαρηγόρητο πένθος, της εμφανίζεται στον ύπνο της ο μακάριος Λογγίνος και της διηγήθηκε όλα τα σχετικά με αυτόν, λέγοντας: «Εγώ είμαι ο Λογγίνος ο εκατόνταρχος, ο οποίος ομολόγησε στον σταυρό τον Κύριό μας Ιησού Χριστό ότι "αληθώς Θεού Υιός ήταν αυτός". Γι' αυτό σου αποκαλύπτω και πώς ο Πιλάτος, αφού μίλησε με ψεύδη εναντίον μου, εξόργισε τον Καίσαρα, μου έκοψε το κεφάλι, το έφερε εδώ και το έριξε έξω από την πόλη· διότι οι Ιουδαίοι εξαγοράζοντάς τον με χρήματα συμφώνησαν μαζί του και σε αυτό. Πάρα πολλή κοπριά έχει συσσωρευθεί πάνω του, οπότε αυτό το κειμήλιο έπρεπε να φυλαχθεί για σένα προς θεραπεία· διότι μόλις το ανακαλύψεις, θα ανακτήσεις την όρασή σου· και έπειτα θα σου παρουσιάσω και το παιδί με δόξα, το οποίο θα παρηγορήσει το πένθος σου». Παρηγορημένη από αυτά τα λόγια η γυναίκα, και συνάμα παίρνοντας θάρρος ως γενναία και πιστή, έσπευσε στο έργο, οδηγούμενη από το χέρι προς τον χώρο στον οποίο μάθαινε ότι είχε συσσωρευθεί κοπριά, από εκείνους που την οδηγούσαν, οι οποίοι ήταν και αυτοί πιστοί. Όταν πια έφτασαν στον προκείμενο τόπο, άρχισε να σκάβει με τα ίδια της τα χέρια· και ανακαλύπτοντας πολύ γρήγορα, με την πρόνοια του Θεού, την τίμια στον Θεό κεφαλή, αμέσως αντίκρισε τις ηλιακές ακτίνες.

Το παιδί με το λαμπερό σαν αστέρι πρόσωπο, που χαμογελά στη μητέρα του και αστράφτει στο πλευρό του Λογγίνου όπως ο αυγερινός δίπλα στην ηλιακή ακτίνα, εμφανίζεται σε εμένα πολλές φορές τη νύχτα και πολλές φορές την ημέρα, και όχι μόνο σε όνειρο αλλά και ολοφάνερα, με μαρτυρικό τρόπο. Ο κλήρος του είναι μαζί με τους προφήτες, καίτοι δεν έζησε βίο προφητών, και σταυροφορεί μαζί με τον Λογγίνο, και φέρει το σεπτό τρόπαιο της βασιλείας των ουρανών, και κηρύττει ανάμεσα σε αγγέλους, και στο μέσο του πλήθους των αρχαγγέλων ανακράζει ως μαθητής του Λογγίνου, όσα τα σεραφείμ παραχωρούν στον Λογγίνο να δοξάζει, και δεν αντικρούει τα χερουβείμ ενώ υμνολογεί, αλλά αρθρώνει και ο ίδιος φωνή ιερή, υμνολογική, τροπαιούχο, μυστική, επινίκια: «Αληθώς Θεού Υιός ήταν αυτός», και είναι, και θα είναι. Αυτό που είναι προ των αιώνων το έχει, και θα το έχει εις τους αιώνας. Αυτός παλαιώνει τους αιώνες, ενώ ο ίδιος παραμένει απαλαίωτος. Διότι η βασιλεία Του είναι βασιλεία αιώνια και η εξουσία Του δεν θα φθαρεί εις τον αιώνα. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων.

«Αμήν». Εγώ, ο Ησύχιος, πρεσβύτερος Ιεροσολύμων, αφού ερεύνησα πολλά με πολύ κόπο, μπόρεσα να βρω το μαρτύριο του αγίου Λογγίνου του εκατόνταρχου, εκείνου που κατά τη σταύρωση του Χριστού είπε: «Αληθώς Θεού Υιός ήταν αυτός». Το βρήκα δε σε ένα χειρόγραφο, στη βιβλιοθήκη της Αγίας Αναστάσεως, και συνέταξα την ομολογία του μαζί με το εγκώμιο. Λοιπόν, όσοι φοβούνται τον Κύριο ας βεβαιωθούν ότι αυτός είναι αληθώς ο άγιος Λογγίνος ο εκατόνταρχος, αυτός που μπροστά στον σταυρό του Χριστού Τον ομολόγησε. Με τις πρεσβείες και τις παρακλήσεις του είθε να διαφυλαχθούμε όλοι, και αυτοί που το αναγινώσκουν και αυτοί που το ακούνε, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος και η βασιλεία, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εκείνος δε, «αφού συγκάλεσε τους αρχιερείς και τους άρχοντες», τους επισήμανε ότι «μου φέρατε αυτόν τον άνθρωπο, ενώ είναι αναίτιος». Εκείνοι όμως όλοι τον παρέδωσαν για να σταυρωθεί, και σταύρωσαν «αυτόν που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου», προσηλώνοντάς τον στο ξύλο. Διότι ο Πιλάτος, έχοντάς τον παραδώσει στους στρατιώτες, όρισε επικεφαλής τους τον εκατόνταρχο Λογγίνο, ο οποίος είχε μετονομαστεί στον στρατό σε Πριμιανό. Ο άγιος Λογγίνος λοιπόν βρισκόταν μαζί με τους στρατιώτες και φύλαγε τον Χριστό που είχε ανεβεί στον σταυρό. «Από δε την έκτη ώρα έως την ένατη ώρα, σκοτάδι κάλυψε όλη τη γη.» Καθώς ο εκατόνταρχος στεκόταν εκεί περίπου την ένατη ώρα φυλάσσοντας τον σταυρό, είδε ένα μεγάλο φως γύρω από αυτόν, ενώ επικρατούσε σκοτάδι σε όλη τη γη. Είδε επίσης πλήθος αγγέλων να παρίστανται στον σταυρό και όλη τη γη να σείεται, και «το καταπέτασμα του ναού σχίστηκε», και είδε το πρόσωπο του Κυρίου σαν αστραπή. Και προτού παραδώσει το πνεύμα, συλλογιζόταν στην καρδιά του ο άγιος Λογγίνος, λέγοντας ότι «αληθώς αυτός είναι ο Υιός του Θεού και λυτρωτής όλου του κόσμου». Και σκεπτόμενος αυτά, έπεσε με το πρόσωπο στη γη στα πόδια του Κυρίου· έκσταση δε κατέλαβε τους στρατιώτες και βυθίστηκαν σε ύπνο.

Πώς πρέπει λοιπόν να εκλάβουμε τις δύο † διαθήκες †; Διότι τη μεν μία ο νόμος προστάζει να προσφέρεται ως ολοκαύτωμα, τη δε άλλη υπέρ αμαρτιών. Εάν όμως θέλετε, ας το μεταφέρουμε αυτό στο μυστήριο της θείας Οικονομίας. Διότι αληθινά σταυρώθηκε ο Λόγος του Θεού, δεχόμενος στη δική του σάρκα τα τρυπήματα των καρφιών και θυσιαζόμενος, ενώ κατά τη θεότητά του χάριζε σε όλους την άφεση των πταισμάτων. Εάν όμως κάποιος αμφιβάλλει για αυτό που είπα, ότι δηλαδή «ο Θεός σταυρώθηκε εν σαρκί», εγώ γνωρίζω εκείνον που επάνω στον σταυρό σκοτείνιασε τον ήλιο και ανέστησε τους νεκρούς από τα μνήματα, και όταν αυτός νεκρωνόταν το καταπέτασμα σχιζόταν, και όταν λογχιζόταν στην πλευρά και έκλινε την κεφαλή ο θάνατος καταστρεφόταν, εκείνον που δέχτηκε τα τρυπήματα των καρφιών και έκανε τον εκατόνταρχο να αναφωνεί: «Αληθινά αυτός είναι Υιός Θεού». Πού είναι οι αιρετικοί που λένε ότι δεν σταυρώθηκε ο Υιός του Θεού; Ο άπιστος πιστεύει, και εκείνοι που νομίζουν ότι πιστεύουν απιστούν στη θεία Οικονομία που έγινε γι' αυτούς, ή μάλλον αθετούν αυτήν που επιτελέστηκε υπέρ όλου του κόσμου.

Διότι, αφού σήκωσαν το σώμα του, λέγει, το μετέφεραν στα χέρια τους και το εναπέθεσαν στην πόρτα του Ιωάννη· και αυτόν που δεν ήθελε να δει όσο ζούσε, τον αναζητούσε τώρα που είχε πεθάνει, ζητώντας ζωή και πίστη. Έτσι ακριβώς έπραξαν κάποτε και οι παμπόνηροι Ιουδαίοι: όσο ζούσε ο Χριστός τον απαρνήθηκαν, και όταν πέθανε τον ομολόγησαν Υιό του Θεού. Τον απαρνήθηκαν στην περίπτωση του τυφλού, λέγοντας: «Εμείς είμαστε μαθητές του Μωυσή· αυτόν όμως δεν γνωρίζουμε από πού είναι». Ανέβλεψε ο τυφλός, και σκοτίστηκε ο ασύνετος λαός. Τον ομολόγησαν Υιό του Θεού πάνω στον σταυρό, όταν, γέρνοντας το κεφάλι, παρέδωσε το πνεύμα του, και διαπέρασαν με τη λόγχη την ένδοξη πλευρά του, από όπου εξήλθε άφθονο αίμα και νερό· τότε φώναζαν με δυνατή φωνή τα παιδιά των Ιουδαίων και έλεγαν: «Αληθινά, αυτός ήταν Υιός του Θεού». Ο Ιωάννης, ο ζωντανός, ο κήρυκας της θεογνωσίας, αυτός που έλαβε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ο ρήτορας της Εκκλησίας, ο φωστήρας της ευσέβειας, ο οφθαλμός της Ασίας, από τη μία κατέστρεψε τη δαίμονα Άρτεμη, και από την άλλη κήρυξε μεγαλόφωνα σε όλον τον κόσμο τον Θεό Λόγο: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος, καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεόν, καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος». Ας ρωτήσουμε τον αλιέα των ιχθύων και συγγραφέα των αγίων Ευαγγελίων: ποιος τον δίδαξε αυτό; Ποιος πατέρας τον συμβούλεψε να το αποφθεγχθεί, σε ποιο βιβλίο ενέκυψε, το βρήκε και το διακήρυξε;

Αυτό το ρητό εκπληρώθηκε όταν σταυρώθηκε ο Κύριος, και έγινε σκοτάδι από την έκτη έως την ενάτη ώρα. «Και ο Κύριος», λέει, «θα ανακράξει από τη Σιών και θα δώσει τη φωνή του από την Ιερουσαλήμ». Αφού έδωσε αυτή τη φωνή πάνω στον σταυρό ο Χριστός, «παρέδωσε το πνεύμα». «Και θα σειστεί», λέει, «ο ουρανός και η γη, ο δε Κύριος θα φεισθεί τον λαό του». Τι σημαίνει «θα φεισθεί τον λαό του»; Δηλαδή «θα φεισθεί τον λαό» οδηγώντας τον σε μετάνοια. Διότι, ενώ σείονταν ο ουρανός και η γη και έπασχαν παντοειδή κτίσματα, δηλαδή ενώ σχίζονταν οι πέτρες, διαρρηγνυόταν ο ναός και σκοτεινιάζαν ο ήλιος, η σελήνη και ο αέρας, ο Κύριος φειδόταν του λαού του, δηλαδή μακροθυμούσε απέναντι στην κακουργία τους ώστε να μην τους καταστρέψει ολοσχερώς. Γι' αυτό άλλοτε μεν έλεγε: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με χτυπάς;», και άλλοτε: «Πατέρα, συγχώρεσέ τους αυτή την αμαρτία». Και αυτό σημαίνει το «ο δε Κύριος θα φεισθεί τον λαό του». Γι' αυτό και πολλοί επέστρεφαν «χτυπώντας τα στήθη τους», και άλλοι έλεγαν: «Αληθινά αυτός ήταν Υιός Θεού». «Και θα ενισχύσει», λέει, «ο Κύριος τους υιούς του Ισραήλ», δηλαδή αυτούς που πίστεψαν και μετανόησαν, «και θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σας, που κατασκηνώνω στη Σιών, στο άγιο όρος μου».

Τον κλέβουν, όπως λέτε, και λένε ότι αναστήθηκε; Μήπως τυφλώνουν και τα μάτια μας; Αν βλέπουμε αυτά που είπε, πιστεύοντάς τα ας πούμε: «Ανέστη ο Κύριος». Μου φαίνεται ότι φλυαρεί καθένας που λέει τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή κλέβεται ή και εγείρεται. Διότι και τούτο είναι ψευδές, και εκείνο ασαφές. Αν όμως αυτό σας ανακουφίζει τώρα, για να φυλαχθεί το μνήμα πάρτε τους φρουρούς. Προσέξτε όμως μήπως οι φρουροί, πλανώμενοι πάλι, πουν: «Όντως Υιός Θεού ήταν αυτός», όπως άλλοτε στον σταυρό, και τώρα στο μνημείο φωνάξουν: «Ανέστη ο Κύριος».» Αφού τους είπε αυτά, ο Πιλάτος προσθέτει: «Έχετε φρουρά, πηγαίνετε, κάντε τώρα αυτό που σας συμφέρει.» Ω Πιλάτε, πλύνε τώρα το νου σου όπως κάποτε τα χέρια σου, και πες: «Είμαι αθώος.» Ή μήπως τότε σε κατέπληξε το όραμα της γυναίκας σου;

«Ο δε εκατόνταρχος και εκείνοι που μαζί του φρουρούσαν τον Ιησού, βλέποντας τον σεισμό και τα γενόμενα, φοβήθηκαν σφόδρα, λέγοντας: Αληθινά, Υιός Θεού ήταν αυτός. Ήσαν δε εκεί γυναίκες πολλές, οι οποίες παρατηρούσαν από μακριά, αυτές που είχαν ακολουθήσει τον Ιησού από τη Γαλιλαία διακονώντας τον, μεταξύ των οποίων ήταν η Μαρία η Μαγδαληνή, και η Μαρία η μητέρα του Ιακώβου και του Ιωσή, και η μητέρα των υιών του Ζεβεδαίου.» Ο μεν εθνικός εκατόνταρχος πιστεύει εξαιτίας των σημείων μαζί με τους άνδρες του· ενώ οι Ιουδαίοι, που είχαν ακούσει τους προφήτες και τον νόμο, παραμένουν άπιστοι· τόσο μεγάλο κακό είναι η πονηρία· και μάλιστα ο εκατόνταρχος αυτός μαρτύρησε αργότερα υπέρ του Χριστού. Οι γυναίκες όμως, οι οποίες θεωρούσαν τα γενόμενα, που είναι μάλιστα από όλους οι πλέον συμπονετικές, και το γένος που είχε κατακριθεί, απολαμβάνει πρώτο τη θέα των αγαθών· και οι μεν μαθητές τρέπονται σε φυγή, ενώ οι γυναίκες καρτερούν. Ως Μαρία δε, τη μητέρα του Ιακώβου και του Ιωσή, εννοεί την Θεοτόκο· διότι ο Ιάκωβος και ο Ιωσής ήταν παιδιά του Ιωσήφ από την προηγούμενη γυναίκα του. Επειδή, λοιπόν, η Θεοτόκος ονομαζόταν γυναίκα του Ιωσήφ, ευλόγως ονομαζόταν και μητέρα, δηλαδή μητριά, των παιδιών του. Η δε μητέρα των υιών του Ζεβεδαίου ονομαζόταν Σαλώμη· και λέγεται ότι και αυτή ήταν κόρη του Ιωσήφ. «Όταν δε έφτασε το βράδυ, ήλθε ένας πλούσιος άνθρωπος από την Αριμαθαία, ονόματι Ιωσήφ, ο οποίος είχε γίνει και αυτός μαθητής του Ιησού. Αυτός προσήλθε στον Πιλάτο και ζήτησε το σώμα του Ιησού.»