Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 28:17

Γι' αυτό και λέει ο Χριστός ότι όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου, δηλαδή του σώματος, θα του συγχωρηθεί. Διότι τολμώ να πω ότι ούτε οι ίδιοι οι μακάριοι μαθητές του δεν είχαν τέλειο φρόνημα περί της θεότητάς του, μέχρις ότου το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε σε αυτούς κατά την Πεντηκοστή. Επειδή και μετά την ανάσταση, κάποιοι μεν που τον είδαν τον προσκύνησαν, κάποιοι δε δίστασαν, αλλά δεν κατακρίθηκαν εξαιτίας αυτού· εκείνοι όμως που βλασφημούν εις το Άγιο Πνεύμα, δηλαδή εις τη θεότητα του Χριστού, και λένε ότι «Μέσω του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμόνων, εκβάλλει τα δαιμόνια», σε αυτούς, λέει, «Δεν θα συγχωρηθεί ούτε στον τωρινό αιώνα ούτε στον μελλοντικό». Πρέπει όμως να σημειωθεί ότι ο Χριστός δεν είπε για εκείνον που βλασφήμησε και μετανόησε ότι δεν θα του συγχωρηθεί, αλλά για εκείνον που βλασφημεί, δηλαδή για εκείνον που επιμένει στη βλασφημία. Επειδή δεν υπάρχει αμαρτία ασυγχώρητη από τον Θεό για εκείνους που μετανοούν οσίως και επαξίως.

Τη θεότητα, λοιπόν, του Λόγου ο ίδιος ο Χριστός την ονομάζει Άγιο Πνεύμα· όπως ακριβώς έλεγε και προς τη Σαμαρείτιδα, ότι «Ο Θεός είναι Πνεύμα». Την ανθρωπότητά Του, όμως, την ονομάζει Υιό ανθρώπου· όπως πάλι αλλού αναφέρει για τη δική Του σάρκα: «Τώρα δοξάστηκε ο Υιός του ανθρώπου». Εφόσον, λοιπόν, οι Ιουδαίοι, οι οποίοι πάντοτε συγκρούονταν με τον Θεό, διέπραξαν διπλή βλασφημία απέναντι στον Χριστό: Από τη μία, εκείνοι που σκόνταφταν στη σάρκα Του, δηλαδή στον Υιό του ανθρώπου, Τον θεωρούσαν προφήτη αλλά όχι Θεό. Σε αυτούς μάλιστα έδωσε συγχώρεση· διότι ήταν η αρχή του κηρύγματος και μέχρις εκεί μπορούσε να χωρέσει ο νους του κόσμου, ώστε να πιστέψει ως Θεό κάποιον που φαινόταν άνθρωπος. Γι’ αυτό και λέει ο Χριστός ότι: «Όποιος πει λόγο εναντίον του Υιού του ανθρώπου», δηλαδή εναντίον του σώματός Του, «θα του συγχωρηθεί». Διότι τολμώ να πω ότι ούτε και οι ίδιοι οι μακάριοι μαθητές Του δεν είχαν αποκτήσει τέλειο φρόνημα περί της θεότητάς Του, μέχρις ότου το Άγιο Πνεύμα επιφοίτησε σε αυτούς την ημέρα της Πεντηκοστής. Επειδή, ακόμη και μετά την ανάσταση, όταν Τον είδαν, άλλοι μεν Τον προσκύνησαν, άλλοι δε δίστασαν· αλλά δεν κατακρίθηκαν εξαιτίας αυτού.

Μτ 28, 16-17 Βλέπεις, λοιπόν, πώς ορισμένοι από τους ευαγγελιστές παρατρέχουν κάποια σημεία. Διότι το «εδίστασαν» το έχει αναπτύξει με σαφήνεια ο Ιωάννης, υποδεικνύοντας αυτόν που δίστασε, ο οποίος ήταν ο Θωμάς· ώστε και με την αναφορά στην εμφάνιση που έγινε για δεύτερη φορά στην Ιουδαία, έδειξε πώς ακριβώς συνέβη το γεγονός. Ανέφερε δε, ότι τους εμφανίστηκε στη Γαλιλαία, το οποίο μου φαίνεται ότι είναι το μόνο που παρέλειψε ο Ιωάννης, καθώς είχε ως σκοπό να αναφέρει τα υπόλοιπα, πόσες φορές δηλαδή εμφανίστηκε και πού, αλλά βεβαίως και εξηγώντας με σαφήνεια το πώς.

Ματθ. 28, 17 Ο Ιωάννης αναφέρει άλλες οπτασίες, αυτήν όμως που αναφέρει εδώ ο Ματθαίος δεν την είδαν μόνο οι έντεκα, αλλά, όπως είναι πιθανό, και οι πολλοί.

Η΄. Του Ευσεβίου, από τα «Προς Μαρίνον». Σχετικά δε με τη νέα απορία, πώς δηλαδή κατά τον Ματθαίο ο Κύριος εμφανίστηκε στους μαθητές στη Γαλιλαία, στο όρος, ενώ κατά τον Ιωάννη κοντά στη θάλασσα της Τιβεριάδος, θα πούμε ότι δεν εμφανίστηκε μόνο μία και δύο φορές, αλλά πολλές. Γι' αυτό δεν θα έκανες λάθος αν έλεγες ότι αυτή κατά τον Ματθαίο είναι η τέταρτη εμφάνιση (οπτασία), την οποία ο Ματθαίος κατέγραψε ότι δεν έγινε κοντά στη θάλασσα της Γαλιλαίας, ούτε σε αυτούς στους οποίους εμφανιζόταν, αλλά στο όρος στους έντεκα, λέγοντας: «Οι δε έντεκα μαθητές πορεύθηκαν στο όρος, όπου τους είχε ορίσει ο Ιησούς· και όταν Τον είδαν, Τον προσκύνησαν.» Και μετά από αυτό, δεν θα έσφαλες αν έλεγες ότι εμφανίστηκε ταυτόχρονα στους έντεκα μαθητές που ήταν συγκεντρωμένοι εκεί μαζί με τους εβδομήντα. Ο δε Απόστολος ιστορεί ότι ο Κύριος θεάθηκε μετά την ανάσταση από ακόμη περισσότερους από αυτούς, λέγοντας: «Ότι εγέρθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και εμφανίστηκε στον Κηφά, έπειτα στους δώδεκα, έπειτα εμφανίστηκε σε πάνω από πεντακόσιους αδελφούς εφάπαξ.» Βλέπεις πόσες φορές και σε πόσους εμφανίστηκε μετά την ανάσταση; Έτσι και σε όσους κρύβονταν στην Ιερουσαλήμ από τον φόβο των Ιουδαίων, και πριν από όλους τους άνδρες στον Σίμωνα Πέτρο, και από τις γυναίκες σε εκείνες που βρίσκονταν μαζί με τη Μαγδαληνή· γι' αυτό και ο Λουκάς λέει: «Εμφανιζόμενος σε αυτούς επί σαράντα ημέρες και συναναστρεφόμενος μαζί τους, τους παρέδιδε τις διδασκαλίες περί της βασιλείας του Θεού.» Θ΄. Του Ευσεβίου, από το «Προς Μαρίνον».

Διότι ακούσαμε μόλις τώρα τον ευαγγελιστή Ματθαίο να ευαγγελίζεται ότι «οι έντεκα μαθητές πορεύτηκαν στη Γαλιλαία, στο όρος που τους είχε ορίσει ο Ιησούς, και όταν τον είδαν τον προσκύνησαν, μερικοί όμως δίστασαν»· αλλά, όταν ο Κύριος πλησίασε και τους μίλησε, βεβαιώθηκαν και εκείνοι. Διότι λέει: «Πλησίασε σε αυτούς ο Ιησούς και τους μίλησε, λέγοντας: Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη· πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Αυτό είναι το νόημα για το οποίο πριν από λίγο ανέφερα εκείνο το αποστολικό λόγιο, ότι δηλαδή η αποβολή των Ιουδαίων έγινε καταλλαγή του κόσμου, και εμείς ελεηθήκαμε λόγω της δικής τους απείθειας. Διότι Εκείνος που προηγουμένως έλεγε στους δικούς του μαθητές: «Μην πάτε σε δρόμο εθνικών και μην μπείτε σε πόλη Σαμαρειτών, αλλά να πορευθείτε μάλλον προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ», Αυτός τώρα λέει: «πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη». Επειδή και εμείς απειθήσαμε παλαιότερα και δεν θελήσαμε να γνωρίσουμε τον Θεό, ο οποίος είναι παρών στον κόσμο και κηρύσσεται μέσω της αρμονίας των όντων, δικαίως ο Κύριος συνομιλούσε μέσω του εαυτού του και των προφητών του με εκείνους που με ευπείθεια τον είχαν γνωρίσει. Τώρα όμως, επειδή απείθησαν και εκείνοι, τίποτα δεν αποτελεί εμπόδιο στη δικαιοκρισία του Θεού ώστε να ελεηθούμε και εμείς και να γίνουμε μαθητές του μέσω των ιερών Αποστόλων.

Βλέπεις ότι όλοι έχουν διαφθαρεί; Τον Πιλάτο; Διότι αυτός πείσθηκε. Τους στρατιώτες; Τον ιουδαϊκό λαό; Αλλά μην απορείς αν τα χρήματα υπερίσχυσαν των στρατιωτών. Διότι, αν στον μαθητή έδειξε τόση δύναμη το χρήμα, πολύ περισσότερο σε αυτούς. Και διαδόθηκε, λέει, αυτός ο λόγος μέχρι τη σημερινή ημέρα. Είδες πάλι τη φιλαλήθεια των μαθητών; Πώς δεν ντρέπονται να ομολογούν ούτε αυτό, ότι δηλαδή επικράτησε τέτοια φήμη εναντίον τους; Οι δε ένδεκα μαθητές πήγαν στη Γαλιλαία· και άλλοι μεν τον προσκύνησαν, άλλοι δε, όταν τον είδαν, δίστασαν. Αυτή νομίζω ότι είναι η τελευταία εμφάνιση στη Γαλιλαία, όταν τους απέστειλε για να βαπτίζουν.

Διότι και οι έντεκα μαθητές, αφού τον προσκύνησαν στο όρος της Γαλιλαίας, δίστασαν, ωστόσο αυτός ο δισταγμός δεν τους καταλογίστηκε ως έγκλημα. Όσοι όμως στάλθηκαν περί την ενδέκατη ώρα στον αμπελώνα του οικοδεσπότη δεν δίστασαν· οι έντεκα μαθητές δίστασαν μήπως τυχόν προσκύνησαν κάποιον άλλον και όχι τον Κύριο, ενώ εκείνοι της ενδέκατης ώρας, χωρίς να διστάσουν για την καθυστέρηση, υπάκουσαν πρόθυμα. Οι έντεκα μαθητές, μη θέλοντας να προσκυνήσουν άλλον εκτός από τον Κύριο, δικαιολογημένα δίστασαν· ενώ εκείνοι της ενδέκατης ώρας, επειδή θεώρησαν πιστό, πλούσιο και αγαθό αυτόν που τους έστελνε, δεν δίστασαν. Εγώ λοιπόν και των έντεκα μαθητών τον δισταγμό μακαρίζω, και των εργατών της ενδέκατης ώρας επαινώ το ανεπιτήδευτο της πίστης τους· των μεν μαθητών, διότι, αφού πήγαν στη Γαλιλαία κατόπιν δικής του προσταγής για να τον δουν, πήγαν και είδαν και προσκύνησαν, και μόνο τότε δίστασαν.

Βλέπετε πώς με αξιέπαινο τρόπο δίστασαν οι έντεκα μαθητές; Διότι ο ευαγγελιστής δεν λέει ότι ορισμένοι από αυτούς προσκύνησαν, ενώ άλλοι δίστασαν χωρίς να προσκυνήσουν καθόλου, αλλά ότι βλέποντάς τον τον προσκύνησαν, δηλαδή όλοι μαζί, και δίστασαν, δηλαδή οι ίδιοι, και αφού τον προσκύνησαν όλοι μαζί, όλοι μαζί επίσης δίστασαν.

Το επιχείρημα λοιπόν είναι το εξής: το «ως» άλλοτε μεν λαμβάνεται με την έννοια της ομοιώσεως στην θεόπνευστη Γραφή, άλλοτε δε με την έννοια της βεβαιώσεως. Το πρώτο: έγινα ως στρουθίο που μονάζει στη στέγη, και εγώ ωσεί ελιά κατάκαρπη. Το δεύτερο: πόσο (όντως) αγαθός ο Θεός του Ισραήλ και πόσο αγαπητά τα σκηνώματά σου, Κύριε των δυνάμεων· διότι εδώ ο λόγος δεν είναι περί ομοιώσεως, αλλά περί βεβαιώσεως. Εάν λοιπόν κάποιος λέγει με αυτόν τον τρόπο ότι προσκυνά την εικόνα του Χριστού ως (σαν να ήταν) τον ίδιο τον Χριστό, έχει υγιές φρόνημα, εάν όμως το λέγει βεβαιωτικά, τότε ουδαμώς· διότι η εικόνα και το αρχέτυπο δεν είναι το ίδιο ως προς τη φύση, αλλά το ίδιο ως προς την ομοίωση. Διότι, ενώ και τα δύο ταυτίζονται (στην όψη), διαφέρουν παντελώς ως προς την ουσία, και αναφέρομαι βεβαίως στις τεχνητές εικόνες. Πώς λοιπόν θα προσκυνήσει την εικόνα βεβαιωτικά ως τον ίδιο τον Χριστό, εφόσον ο Χριστός δεν ενυπάρχει σε αυτήν φυσικώς αλλά σχετικώς, δηλαδή καθ' ομοίωσιν; Διαψεύδεται και με άλλον τρόπο το λεγόμενο από την αλήθεια. Στην εικόνα φανερώνεται το αρχέτυπο και στην εικόνα προσκυνείται ο Χριστός· επομένως το να λέει κανείς «στην εικόνα» δηλώνει το ένα μέσα σε κάποιο άλλο, και μέσω του ενός προσκυνείται το άλλο. Ο Χρυσόστομος είδε άγγελο σε εικόνα, ενώ ο Κορνήλιος τον ίδιο τον άγγελο· εμείς βλέπουμε τον Χριστό σε εικόνα, ενώ οι απόστολοι τον ίδιο τον Χριστό· διότι, λέει (η Γραφή), είδαμε τον Κύριο. Εμείς τον προσκυνούμε στην οικεία εικόνα, εκείνοι όμως τον ίδιο προσωπικά· διότι λέει, και βλέποντάς τον, τον προσκύνησαν.

Πώς όμως, αν τον είχαν κλέψει, θα πέθαιναν αργότερα για εκείνον, κηρύττοντας ότι αναστήθηκε, και θα κατακρεουργούνταν για ένα ψέμα; «Οι δε ένδεκα μαθητές πορεύθηκαν στη Γαλιλαία, στο όρος που τους είχε υποδείξει ο Ιησούς. Και όταν τον είδαν, τον προσκύνησαν. μερικοί όμως δίστασαν.»

Είναι λοιπόν λογικό να νοηθεί ως εξής: Οι ένδεκα μαθητές πορεύθηκαν στη Γαλιλαία, και τον προσκύνησαν οι ένδεκα. Το δε «κάποιοι», αντί του «μερικοί», ίσως από τους εβδομήκοντα, δίστασαν για τον Χριστό. Αργότερα, όμως, βεβαιώθηκαν και αυτοί. Μερικοί πάλι το εννοούν ως εξής, ότι ο μεν Ματθαίος παρέλειψε να πει ποιοι ήταν αυτοί που δίστασαν· αυτό όμως που παρέλειψε αυτός, το είπε ο Ιωάννης, ότι δηλαδή ο Θωμάς ήταν αυτός που δίστασε· ίσως όμως και να δίστασαν όλοι, πράγμα που λέει ο Λουκάς. Οφείλεις λοιπόν να το κατανοήσεις ως εξής, ότι όταν ήρθαν στη Γαλιλαία, τον προσκύνησαν· αυτοί δε που τον προσκύνησαν στη Γαλιλαία, είχαν διστάσει προηγουμένως στην Ιερουσαλήμ, όπως λέει ο Λουκάς. Τους μίλησε λοιπόν ο Ιησούς, λέγοντας ότι: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη.» Αυτό σημαίνει το εξής: Είχα βέβαια ως Θεός και Δημιουργός την εξουσία των πάντων, διότι «τα σύμπαντα είναι δούλα δικά σου», λέει προς τον Θεό ο Δαβίδ· αλλά την εκούσια υποταγή δεν την είχα. Τώρα, λοιπόν, πρόκειται να αποκτήσω και αυτήν· διότι θα μου υποταχθούν τα πάντα· επειδή μέσω του σταυρού νίκησα αυτόν που είχε το κράτος του θανάτου. Διότι διπλή είναι η υποταγή· η μεν ακούσια, κατά την οποία όλοι είμαστε δούλοι του Θεού ακόμη και παρά τη θέλησή μας, όπως ακριβώς και οι δαίμονες· η δε εκούσια, κατά την οποία ο Παύλος ήταν δούλος του Χριστού.