Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:1

Ήταν δε οι ημέρες των Αζύμων. Ποιον καιρό εννοεί; Προφανώς τον αμέσως επόμενο. Αλλά εδώ μεν συμβαίνει έτσι, αλλού όμως διαφορετικά. Διότι, όταν ο Ματθαίος λέει: «Εκείνες τις ημέρες εμφανίζεται ο Ιωάννης κηρύττοντας», δεν το λέει υποδηλώνοντας τις αμέσως επόμενες ημέρες, αλλά εκείνες κατά τις οποίες επρόκειτο να συμβούν αυτά που διηγείται. Διότι η Γραφή έχει τη συνήθεια να χρησιμοποιεί αυτόν τον τρόπο, και άλλοτε μεν να εκθέτει όσα πρόκειται να συμβούν αργότερα, άλλοτε δε να αναγγέλλει τα μεταγενέστερα γεγονότα ως άμεσα επακόλουθα. Ορθώς δε αναφέρει ότι πρόκειται για τον βασιλιά Ηρώδη· διότι αυτός δεν ήταν εκείνος της εποχής του Χριστού.

Αλλά γιατί επιμένουμε να διατρίβουμε ακόμη σε αυτά τα λόγια, εφόσον μας παρακινεί ήδη και ο λαός που τρέχει προς αυτόν στην έρημο; Διότι, αφενός, η λαμπρή πολιτεία του ανδρός προσέλκυε τον καθένα να μεταβεί κοντά του· επειδή ο ενάρετος βίος είναι πάντοτε ξακουστός και ελκύει προς τον εαυτό του κάθε φιλάρετη ψυχή. Αφετέρου δε, τα πλήθη συνέρρεαν ακόμη περισσότερο προς τον Ιωάννη εξαιτίας του παράδοξου θαύματος του κηρύγματος· διότι μετά την ανάδειξή του, όπως έχει προαναφερθεί, παρουσιάστηκε, λέγει, κηρύττοντας στην έρημο και λέγοντας: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις ατραπούς του».

ΟΜΙΛΙΑ Ι΄. Εκείνες τις ημέρες έρχεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, κηρύττοντας στην έρημο της Ιουδαίας και λέγοντας: Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών. α΄. Σε ποιες «ημέρες εκείνες» αναφέρεται; Διότι δεν εμφανίζεται τότε, όταν ο Ιησούς ήταν παιδί και ήλθε στη Ναζαρέτ, αλλά έπειτα από τριάντα χρόνια έρχεται ο Ιωάννης, όπως ακριβώς μαρτυρεί και ο Λουκάς. Πώς λοιπόν λέει, «Εκείνες τις ημέρες»; Είναι πάντοτε συνήθεια της Γραφής να χρησιμοποιεί αυτόν τον τρόπο· όχι μόνο όταν αναφέρει τα γεγονότα που συμβαίνουν στον αμέσως επόμενο χρόνο, αλλά και όταν πρόκειται για εκείνα που θα πραγματοποιηθούν πολλά χρόνια αργότερα. Έτσι βέβαια συνέβη και όταν, ενώ εκείνος καθόταν στο όρος των Ελαιών, τον πλησίασαν οι μαθητές και ζητούσαν να μάθουν για την παρουσία του και για την άλωση των Ιεροσολύμων· καίτοι γνωρίζετε πόσο μεγάλο είναι το χρονικό διάστημα ανάμεσα στις δύο αυτές εποχές. Αφού δηλαδή μίλησε για την καταστροφή της μητρόπολης και ολοκλήρωσε τον σχετικό λόγο, και ενώ επρόκειτο να μεταβεί στον λόγο περί της συντέλειας, πρόσθεσε: «Τότε θα γίνουν και αυτά»· χωρίς να ταυτίζει χρονικά τα γεγονότα με τη λέξη «τότε», αλλά δηλώνοντας μόνο εκείνον τον καιρό κατά τον οποίο επρόκειτο να συμβούν αυτά. Αυτό ακριβώς κάνει και τώρα λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες». Διότι δεν έγραψε αυτή τη φράση για να δηλώσει τις αμέσως επόμενες ημέρες, αλλά εκείνες κατά τις οποίες επρόκειτο να συμβούν όσα ετοιμαζόταν να διηγηθεί. Και για ποιον λόγο, ρωτάει κάποιος, έπειτα από τριάντα χρόνια προσήλθε ο Ιησούς στο βάπτισμα;

Διότι όπου βρίσκεται το πτώμα, εκεί θα συγκεντρωθούν και οι αετοί. Αφού ολοκλήρωσε τα όσα αφορούσαν τα Ιεροσόλυμα, μεταβαίνει πλέον στη δική του Παρουσία, και αναφέρει τα σημεία της, τα οποία δεν είναι ωφέλιμα μόνο για εκείνους, αλλά και για εμάς και για όλους όσοι θα υπάρξουν μετά από εμάς. «Τότε»· πότε; Εδώ, όπως πολλές φορές έχω πει, το «Τότε» δεν δηλώνει χρονική ακολουθία με τα προηγουμένως λεχθέντα. Όπου, πράγματι, ήθελε να δηλώσει χρονική συνέχεια, πρόσθεσε: «Αμέσως μετά τη θλίψη των ημερών εκείνων». Εδώ, όμως, δεν λέει κάτι τέτοιο, αλλά «Τότε», δηλώνοντας όχι αυτά που ακολουθούν αμέσως μετά, αλλά τα όσα πρόκειται να συμβούν στον καιρό που θα γίνουν αυτά που επρόκειτο να πει. Έτσι και όταν λέει: «Εκείνες τις ημέρες παρουσιάζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής», δεν εννοεί την αμέσως επόμενη χρονική περίοδο, αλλά εκείνη μετά από πολλά έτη, και τον καιρό κατά τον οποίο συνέβαιναν αυτά που επρόκειτο να πει.

Διότι, αφού μίλησε για τη γέννηση του Ιησού, για την έλευση των μάγων και για τον θάνατο του Ηρώδη, λέει αμέσως: «Εκείνες τις ημέρες εμφανίζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής»· μολονότι στο μεταξύ είχαν μεσολαβήσει τριάντα χρόνια. Αλλά είναι συνήθεια της Γραφής να χρησιμοποιεί αυτόν τον τρόπο ιστορικής αφήγησης. Έτσι λοιπόν και εδώ, προσπερνώντας όλον τον ενδιάμεσο χρόνο, δηλαδή αυτόν από την άλωση των Ιεροσολύμων έως τα προοίμια της συντέλειας, μιλάει για τον χρόνο λίγο πριν από τη συντέλεια. «Τότε, λοιπόν, εάν κάποιος σας πει», λέει, «εδώ είναι ο Χριστός ή εκεί, μην πιστέψετε». Καταρχάς τους προφυλάσσει όσον αφορά τον τόπο, αναφέροντας τα γνωρίσματα της Δευτέρας Παρουσίας Του και τα σημάδια των πλάνων. Διότι λέει ότι δεν θα συμβεί τότε όπως στην πρώτη παρουσία Του, που εμφανίστηκε στη Βηθλεέμ, σε μια μικρή γωνιά της οικουμένης, χωρίς να το γνωρίζει κανείς εξ αρχής· αλλά θα έρθει φανερά και με πάσα λαμπρότητα, ώστε να μην υπάρχει ανάγκη από κάποιον που θα το αναγγείλει. Και αυτό δεν είναι μικρό σημάδι του ότι η έλευσή Του δεν θα γίνει κρυφά.

Διότι, λέει, εκείνες τις ημέρες εμφανίζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, κηρύττοντας στην έρημο και λέγοντας: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Εκείνες τις ημέρες. Κατά τις φανερώσεις του Ιησού του Θεού, κατά τις αποδημίες του επουράνιου Βασιλέως, κατά τις αναλαμπές του αιώνιου φωτός, εκείνες τις ημέρες εμφανίζεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής κηρύττοντας στην έρημο. Όχι στην οικουμένη· διότι έρημη ήταν η κατάσταση των ανθρώπων, εφόσον δεν κατοικούνταν ακόμη από τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Και τι κήρυττε; Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Ω μετάνοια, που μέσα στα ίδια τα δάκρυα θερίζεις τη ζωή, και με τον νυμφικό πέπλο στολίζεσαι το νυμφικό φως! Ω μετάνοια, κατήγορε του διαβόλου, συνήγορε αυτών που επιστρέφουν!

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ'. Πρώτος ο Ιωάννης κήρυξε τη βασιλεία των ουρανών. «Εκείνες δε τις ημέρες.» Όχι όταν ήταν ο Κύριος παιδί και κατοικούσε στη Ναζαρέτ, αλλά το λέει απλώς έτσι, δηλαδή σε εκείνον τον καιρό, πριν από τη σημερινή γενεά. «Έρχεται ο Ιωάννης ο Βαπτιστής.» Γι' αυτό στάλθηκε από τον Θεό ο Ιωάννης, ώστε, ελέγχοντας τους Ιουδαίους, να τους πείσει να συναισθανθούν τα δικά τους κακά, και έτσι να αποδεχθούν τον Χριστό. Διότι, εάν κάποιος δεν αποκτήσει συναίσθηση των αμαρτιών του, δεν φτάνει σε μετάνοια. Στάλθηκε λοιπόν ο Ιωάννης «Κηρύσσοντας στην έρημο της Ιουδαίας και λέγοντας: