Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:12

σνε΄ Πού προστάχθηκε να πάει εκείνος που άκουσε: «Πάρε το δικό σου και πήγαινε»; σνστ΄ Ποιος είναι ο μισθός που λαμβάνουν και αυτοί όμοια με τους τελευταίους; σνζ΄ Ποιοι είναι το άχυρο που κατακαίγεται με άσβεστο πυρ; σνη΄ Ποιος είναι αυτός που κατακρίνεται από τον Απόστολο, με το ότι: «θέλει (να επιδεικνύει) ταπεινοφροσύνη και θρησκεία», και τα εξής;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΝΖ΄. Ποιοί είναι το άχυρο που κατακαίγεται με άσβεστο πυρ; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνοι που χρησιμεύουν μεν στους άξιους της βασιλείας των ουρανών, όπως το άχυρο στον σίτο, αλλά δεν το πράττουν αυτό με διάθεση αγάπης προς τον Θεό και προς τον πλησίον, είτε στα πνευματικά χαρίσματα είτε στις σωματικές ευεργεσίες· και έτσι αφήνουν τους εαυτούς τους ατελείς.

«Και ο αγαπημένος ως υιός μονοκερώτων». Μετά την εξόντωση των αντίπαλων δυνάμεων, τότε θα φανερωθεί η αγάπη προς τον Κύριο, και η δύναμή Του θα γίνει φανερή, χωρίς κανείς από τους εχθρούς να την επισκοτίζει. Γι' αυτό λέει μετά τη συντριβή: «Ο αγαπημένος θα είναι ως υιός μονοκερώτων». Ο δε μονόκερως είναι ζώο ηγεμονικό, ανυπότακτο στον άνθρωπο, με ακαταμάχητη δύναμη, που ζει πάντοτε στις ερήμους και έχει πεποίθηση στο ένα του κέρατο. Γι' αυτό η ακαταγώνιστη φύση του Κυρίου παρομοιάστηκε με τον μονόκερω, αφενός εξαιτίας της κυριαρχίας Του επί των πάντων, και αφετέρου επειδή έχει ως μοναδική αρχή Του, τον Πατέρα. Διότι κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός. «Φωνή Κυρίου διακόπτοντος φλόγα πυρός». Την αμαρτία, που σαν φωτιά κατέτρωγε τον Ισραήλ, ο Ιωάννης την διέκοπτε, λέγοντας: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Τη φλόγα, λοιπόν, των παθών, που γεννιέται στις ψυχές από την αμαρτία, τη διέκοπτε, περιγράφοντας στους Ιουδαίους τα περί του αιώνιου πυρός, προφέροντας τα σφοδρά λόγια της κρίσεως, ότι: «Το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του Κυρίου, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του· και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στις αποθήκες, το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Εκείνη, λοιπόν, τη φλόγα διέκοπτε, φέρνοντας ενώπιον των οφθαλμών του λαού αυτά τα φοβερά.

Ούτε το πλοίο φθονεί, αλλά το ελαφρύ παρασύρεται. Κανείς, λοιπόν, ας μην είναι κούφος, για να μη γίνει σαν τα άχυρα που διαχωρίζονται προς τα έξω. Διότι κανείς δεν βρίσκεται να μένει κρυμμένος. Επειδή, καθώς το πτύο βρίσκεται στο χέρι, ανήκοντας στον Θεό που καθαρίζει το αλώνι, το καρποφόρο αναμειγνύεται με τα καρποφόρα· το άχυρο διαχωρίζεται με τη διάκριση του Πνεύματος και παραδίδεται στο πυρ, όπως ακούς.

Ή, αν επέλεγε να πράξει αυτό χωρίς να έχει στεφανωθεί με τη δόξα της βασιλείας, δεν θα λέγαμε ότι είναι ένοχος εγκλήματος και κατηγορίας; Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Έπειτα, για ποιο λόγο ο Υιός δεν είπε ότι οι πιστοί είναι μάλλον πρόβατα του Πατρός, αλλά δικά του; «Διότι τα δικά μου πρόβατα», λέει, «ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν· και εγώ τους δίνω ζωή αιώνια, και δεν πρόκειται να χαθούν στον αιώνα, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου». Επιπλέον, ο θεολόγος μας Ιωάννης λέει ότι ήλθε «εις τα ίδια», ονομάζοντας δικά του τόσο την επί γης ανθρωπότητα όσο και, νομίζω, ολόκληρη τη δημιουργία. Και ενεργεί μέσα μας την ενέργεια του Πατρός χωρίς κανέναν περιορισμό, και φαίνεται ότι κατέχει τη δόξα της κυριότητας όχι ως ξένη, αλλά μάλλον την οικειοποιείται και αξιώνει να την κατέχει. Διότι, καθώς συνομιλούσε κάπου με τους μαθητές που συνέτρεχαν και τον ακολουθούσαν, είπε: «Ο μεν θερισμός είναι πολύς, οι δε εργάτες λίγοι. Παρακαλέστε, λοιπόν, τον κύριο του θερισμού να στείλει εργάτες στον θερισμό του». Όμως, αν και ανέθεσε την ανάδειξη των θεριστών στο θέλημα του Πατρός, απέδειξε ευθύς τον εαυτό του δεσπότη του θερισμού, παραχωρώντας στους αγίους αποστόλους ως εξαιρετικό προνόμιο το χρέος να μυσταγωγούν. Εξάλλου, ότι το αλώνι είναι δικό του το διαβεβαίωσε και ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του».

Ματθ. 3, 12. Τους δικαίους τούς αρπάζει στην άνω πόλη, τους δε αμαρτωλούς στο να κατακαούν.

Είναι γεγραμμένο δε ότι: «Θα εκπλύνει ο Κύριος τον ρύπο των υιών και των θυγατέρων της Σιών, και θα καθαρίσει το αίμα από το μέσο τους, με πνεύμα κρίσεως και με πνεύμα καύσεως». Έχει ειπωθεί επίσης διά φωνής ενός από τους αγίους προφήτες ότι: «Ξαφνικά θα έλθει στον ναό του ο Κύριος, τον οποίο εσείς ζητάτε, και ο άγγελος της διαθήκης, τον οποίο εσείς επιθυμείτε. Ιδού έρχεται, λέγει ο Κύριος, και ποιος θα υπομείνει την ημέρα της ελεύσεώς του; Ή ποιος θα σταθεί όρθιος κατά την εμφάνισή του; Διότι αυτός εισέρχεται ως πυρ χωνευτηρίου και ως βότανο καθαρισμού όσων πλένουν, και θα καθίσει για να καθαρίσει όπως το ασήμι και το χρυσάφι». Με διαφορετικό δε τρόπο, αυτό μας το διασαφηνίζει και ο σοφός Ματθαίος, λέγοντας περί του Χριστού: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με ύδωρ για μετάνοια· εκείνος όμως που έρχεται πίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι ικανός ούτε τα υποδήματα να βαστάξω· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Το φτυάρι βρίσκεται στο χέρι του, και θα διακαθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει τον σίτο του στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο». Επομένως, ο μεν σίτος συλλέγεται στην αποθήκη, ενώ για κάθε τι άχρηστο, δηλαδή το άχυρο, ελέχθη ότι θα γίνει τροφή της φωτιάς.

Ή μάλλον εκείνο λένε, ότι δηλαδή, λαμβάνοντας το Πνεύμα ανθρωπίνως, βαπτίζει θεϊκώς με το Άγιο Πνεύμα, και είναι αυτός ο ένας και μοναδικός, και αληθώς Υιός του Θεού και Πατρός, όπως ακριβώς μαρτύρησε ο ίδιος ο μακάριος Βαπτιστής; (A f. 54 b, E f. 157, F f. 788, H f. 162) Πρέπει να λεχθεί και το εξής: Ίσως δε, ο μακάριος Βαπτιστής συνέδεσε την έννοια της φωτιάς με την έννοια του Πνεύματος, όχι λέγοντας ότι όλοι μας θα βαπτιστούμε σε φωτιά μέσω του Χριστού, αλλά υποδηλώνοντας τη ζωοποιό ενέργεια του Πνεύματος μέσω της σημασίας της φωτιάς. Διότι, εξαιτίας της διαφορετικής ενέργειας ως προς το υποκείμενο, το ένα Πνεύμα λαμβάνει διάφορες ονομασίες. <Θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του.> (A f. 56, E f. 158 b, F f. 789, H f. 168) Και ιδού, λέει ο μακάριος Βαπτιστής, ότι το αλώνι ανήκει στον Χριστό ως Δεσπότη. διότι αυτό σημαίνει η αντωνυμία «του».

ΑΛΛΟ. Ο μακάριος Βαπτιστής έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Εγώ σας βάπτισα με νερό. Οπίσω μου έρχεται άνδρας, του οποίου δεν είμαι ικανός, αφού σκύψω, να λύσω το λουρί του υποδήματος. Εκείνος θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. Αυτός κρατάει το λιχνιστήρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά». Τι έχουν να πουν λοιπόν για αυτά εκείνοι που τοποθετούν τον Κύριο στο ίδιο μέτρο με τον Ιωάννη; Διότι, αφού ο Κύριος δεν είναι ακόμη ανώτερος, αν υποτεθεί ότι θα γίνει ποτέ σύμφωνα με τη δική τους αντίληψη, για ποιο λόγο ο Ιωάννης διαβεβαιώνει ότι ο ίδιος βαπτίζει με νερό, ενώ Εκείνος θα είναι ο χορηγός του Πνεύματος; Και ο ίδιος βέβαια, ως δούλος, δεν τολμά ούτε καν να αγγίξει το λουρί του υποδήματος· ενώ δηλώνει ότι Εκείνος είναι ο Δεσπότης του αλωνιού. Διότι αυτό σημαίνει το, «Θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του». Και λέγει ότι θα αποδειχθεί διανομέας και σαν ρυθμιστής όσων αρμόζουν στον καθένα· ώστε τον μεν δίκαιο και αγαθό, σαν σιτάρι, να τον εισαγάγει στις ουράνιες αυλές, τον δε άδικο, αφού τιναχθεί μακριά σαν άχυρο, να τον κάνει τροφή του πυρός. Αλλά αν βρισκόταν στο ίδιο μέτρο με Εκείνον που λίγο αργότερα επρόκειτο να γίνει ανώτερος, γιατί δεν βαπτίζει και ο ίδιος με Άγιο Πνεύμα, ούτε καθαρίζει το αλώνι του, ούτε, έχοντας περιβληθεί το Δεσποτικό αξίωμα, κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη;

Ευδόκησε η λιθώδης ψυχή μου να αναδειχθεί πολύτεκνη σε αρετές. Τους άκαρπους λογισμούς μου ξερίζωσε με το πυρ του Αγίου σου Πνεύματος. Μην με κόψεις σαν άκαρπο δέντρο και με αποπέμψεις στο άσβεστο πυρ.

Έχοντας λοιπόν, αγαπητοί, βοηθήματα από τις θείες Γραφές, και οδό πεπατημένη και ευθεία που οδηγεί προς τις ουράνιες πύλες, ας μην αμελήσουμε την ελπίδα που μας επιφυλάσσεται στους ουρανούς. Διότι έρχεται ο Κύριος, καθώς είναι γραμμένο, του οποίου το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του, και θα καθαρίσει το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά. Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Γι' αυτόν, λοιπόν, τον σταυρωθέντα, και ο Πρόδρομος κήρυξε λέγοντας: αυτός που έρχεται πίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και πυρ. Το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συγκεντρώσει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ. Αλλά και εκείνοι που σταύρωσαν τον σταυρωθέντα, πριν τον σταυρώσουν, τον ρωτούσαν λέγοντας: πες μας καθαρά, αν εσύ είσαι ο Χριστός. Ο δε σταυρωθείς Κύριος της δόξης αποκρίθηκε προς αυτούς: σας το είπα ήδη, και δεν πιστεύετε· τα έργα που εγώ κάνω στο όνομα του Πατέρα μου, αυτά μαρτυρούν για εμένα· αλλά εσείς δεν πιστεύετε, διότι δεν είστε από τα δικά μου πρόβατα. Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου, και εγώ τα γνωρίζω, και με ακολουθούν, και εγώ τους δίνω αιώνια ζωή, και δεν πρόκειται να χαθούν ποτέ, και κανείς δεν θα τα αρπάξει από το χέρι μου. Και ο αρχιερέας του είπε: σε εξορκίζω στον ζωντανό Θεό, να μας πεις αν εσύ είσαι ο Χριστός ο Υιός του Θεού. Λέει σε αυτόν ο Κύριος: εσύ το είπες· από τώρα θα δείτε τον Υιό του ανθρώπου να κάθεται στα δεξιά της δυνάμεως και να έρχεται πάνω στις νεφέλες του ουρανού.

Και λένε ότι και ο Ιωάννης αυτό ακριβώς υποδήλωσε, λέγοντας: «Το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του· θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Και ότι μέσω αυτού φανέρωσε την ενέργεια του Όρου· διότι ερμηνεύουν ότι εκείνο το λιχνιστήρι είναι ο σταυρός, ο οποίος καταναλώνει όλα τα υλικά όπως το πυρ το άχυρο, και καθαρίζει όσους σώζονται όπως το λιχνιστήρι το σιτάρι. Λένε, επιπλέον, ότι και ο ίδιος ο απόστολος Παύλος μνημονεύει αυτόν τον σταυρό, λέγοντας τα εξής: «Διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εκείνους όμως που σώζονται είναι δύναμη Θεού», και πάλι: «Σε μένα, όμως, μη γένοιτο να καυχηθώ για τίποτε άλλο, παρά μόνο στον σταυρό του Χριστού, μέσω του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα, και εγώ για τον κόσμο».

Όπως, λοιπόν, ο ακατέργαστος καρπός αποτελεί τροφή των κτηνών και όχι των ανθρώπων, έτσι θα μπορούσε να πει κανείς ότι είναι τροφή μάλλον για τα άλογα όντα παρά για τα λογικά τα θεόπνευστα λόγια, όταν δεν έχουν κατεργαστεί μέσω της βαθύτερης θεωρίας, όχι μόνο της Παλαιάς Διαθήκης, αλλά και τα περισσότερα της ευαγγελικής διδασκαλίας: το λιχνιστήρι που διακαθαρίζει το αλώνι, το άχυρο που παρασύρεται από τον άνεμο, το σιτάρι που παραμένει στα πόδια του λιχνιστή, το άσβεστο πυρ, η καλή αποθήκη, το δέντρο που παράγει άφθονους κακούς καρπούς, η απειλή της αξίνας που προβάλλει με φοβερό τρόπο την κόψη της στο δέντρο, οι λίθοι που μεταβάλλονται σε ανθρώπινη φύση.

Διότι εκείνο το πυρ είναι αφώτιστο. Και αυτός ο θερισμός ταυτίζεται με εκείνο το αλώνι, το οποίο ο Χριστός, κρατώντας το πτύον στο χέρι του, θα καθαρίσει, όπως δίδαξε ο Πρόδρομος και βαπτιστής του. Και το μεν σιτάρι θα το συγκεντρώσει στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ. Διότι ο βαπτιστής ονόμασε τις αγγελικές δυνάμεις πτύον που βρίσκεται στο χέρι του Χριστού, και πτύον είναι το λιχνιστήρι.

Ποια είναι δε η ημέρα αυτής της αναδείξεως; Όταν είχε φτάσει ο καιρός του βαπτίσματος του Κυρίου, για τον οποίο καιρό έχει γραφτεί: «δεν υπάρχει κανένας που να συνετίζεται, δεν υπάρχει κανένας που να εκζητεί τον Θεό· όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν». Όπως λοιπόν ο Κύριος τότε, ενώ όλοι εμείς ήμασταν ασεβείς, ενεργώντας με άφατη φιλανθρωπία, κατήλθε από τον ουρανό για χάρη μας, έτσι και ο Ιωάννης εξήλθε τότε από την έρημο για χάρη μας, προκειμένου να υπηρετήσει το φιλάνθρωπο θέλημά Του. Διότι, απέναντι στο αποκορύφωμα της τότε κακίας των ανθρώπων και σε εκείνη την ανείκαστη συγκατάβαση της φιλανθρωπίας του Θεού, τέτοιος έπρεπε να είναι και αυτός που θα υπηρετούσε, ο οποίος δεν υστερούσε σε καμία υπερβολή αρετής. Διότι έτσι θα προσέλκυε αυτούς που τον έβλεπαν, όπως και τους προσέλκυσε, στρέφοντάς τους προς τον εαυτό του με θαυμασμό, ως κάποιος ξεχωριστός, που επιδείκνυε υπεράνθρωπο τρόπο ζωής. Και κήρυττε ένα κήρυγμα αντάξιο του δικού του τρόπου ζωής· διότι υποσχόταν τη βασιλεία των ουρανών και απειλούσε με το άσβεστο πυρ, και υποδείκνυε τον Χριστό ως τον βασιλιά των ουρανών, λέγοντας: «Του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι Του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του και τον μεν σίτο θα τον συνάξει στην αποθήκη Του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

Ο Ιωάννης, όμως, αναγνωρίζοντάς τον με το διορατικό πνεύμα καθώς πλησίαζε, έλεγε προς τα πλήθη: «Ανάμεσά σας στέκεται αυτός που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος, αν και έρχεται μετά από εμένα» ως προς τη σαρκική γέννηση και τη φανέρωση, «υπήρχε πριν από εμένα» ως Θεός και Λόγος του Θεού και Υιός, γεννημένος από τον Θεό Πατέρα προ των αιώνων, και φέροντας τώρα μέσα του όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά, «του οποίου δεν είμαι άξιος να λύσω το λουρί του υποδήματός του». Και υπόδημα του Λόγου του Θεού τι άλλο είναι, παρά βεβαίως η σάρκα, την οποία φόρεσε για χάρη μας; Το δε λουρί του υποδήματος είναι ο τρόπος της ένωσης της θεότητας και της σάρκας, τον οποίο, επειδή είναι απόρρητος, δεν είναι ικανός να λύσει και να διασαφηνίσει ούτε καν αυτός, ο ανώτερος ανάμεσα στους γεννημένους από γυναίκες. «Αυτός», λέει, «θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά», δηλαδή με τη φωτιστική και την κολαστική, καθώς καθένας θα λάβει το ανάλογο σύμφωνα με την αξία της δικής του διαθέσεως. Όλοι εμείς είμαστε δικό του λογικό χωράφι· αυτός κρατά για τέτοιου είδους χωράφι «το φτυάρι στο χέρι του», δηλαδή τις λειτουργικές δυνάμεις και τους αγγέλους που υπηρετούν στη μέλλουσα κρίση και διαχωρίζουν τα ζιζάνια από το σιτάρι· ως χέρι δε, να εννοήσεις την εξουσία. «

«Και θα καθαρίσει», λέει, «το αλώνι του», δηλαδή ολόκληρο τον κόσμο, «και το μεν σιτάρι», όσους δηλαδή είναι καρποφόροι ως προς τη δικαιοσύνη, «θα το συνάξει στην αποθήκη», προφανώς στις ουράνιες μονές, «το δε άχυρο» ως άχρηστο, δηλαδή όσους είναι άγονοι ως προς την αρετή, «θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ». Αν όμως εκείνο το πυρ είναι άσβεστο, τότε και η καύσιμη ύλη του δεν εξαντλείται· και αυτό φανερώνει το αιώνιο της κολάσεως.

Έπειτα, σχετικά με τον Όρο τους, τον οποίο βέβαια ονομάζουν και με πολλά ονόματα, αποφαίνονται ότι αυτός έχει δύο ενέργειες, την εδραστική και τη μεριστική. Και καθόσον μεν εδραιώνει και στηρίζει, είναι Σταυρός, καθόσον δε μερίζει και διαχωρίζει, είναι Όρος. Τον δε Σωτήρα λένε ότι φανέρωσε τις ενέργειές του με τον εξής τρόπο: και πρώτον μεν την εδραστική, με το να πει, όποιος δεν βαστάζει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν μπορεί να γίνει μαθητής μου. Και, αφού σηκώσει τον σταυρό του, ας με ακολουθεί. Τη δε διαχωριστική του ενέργεια, με το να πει, δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα. Και λένε ότι και ο Ιωάννης φανέρωσε αυτό ακριβώς, λέγοντας: το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του, και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη του, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με φωτιά άσβεστη. Και μέσω αυτού λένε ότι φανέρωσε την ενέργεια του Όρου. Διότι ερμηνεύουν ότι το λιχνιστήρι εκείνο είναι ο Σταυρός, ο οποίος πρέπει να αναλώνει όλα τα υλικά, όπως η φωτιά τα άχυρα, και να καθαρίζει όσους σώζονται, όπως το λιχνιστήρι το σιτάρι. Και για τον Απόστολο Παύλο λένε ότι και αυτός μνημονεύει αυτόν τον Σταυρό, λέγοντας τα εξής: διότι ο λόγος του σταυρού για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και πάλι, ας μη γένοιτο σε μένα να καυχιέμαι για τίποτε άλλο, παρά μόνο για τον σταυρό του Ιησού, δια του οποίου ο κόσμος έχει σταυρωθεί για μένα και εγώ για τον κόσμο.

ΞΕ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ. Τι σημαίνει το «Του οποίου το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του». Θέλοντας να μάθεις, ρώτησες ποια είναι η ενέργεια του λιχνιστηριού που χρησιμοποιεί ο Κύριος για τον καθαρισμό του δικού του αλωνιού. Αυτό, λοιπόν, είναι, νομίζω, το νόημα: αλώνι ονομάζει την καθολική Εκκλησία της οικουμένης, στην οποία συγκεντρώνει όλο τον θερισμό της ανθρωπότητας. Λιχνιστήρι δε αποκαλεί τη δίκαιη κρίση, η οποία, αφού ορίσει στον καθένα την κατάλληλη θέση, παραδίδει στη φωτιά όσους μοιάζουν με άχυρα, είναι κενοί και παρασύρονται από κάθε άνεμο της αμαρτίας. Εκείνους όμως που έχουν προκόψει στην καθαρότητα των έργων και στους καρπούς της μετάνοιας, ο δίκαιος κριτής λέει ότι θα τους συγκεντρώσει στην αποθήκη, η οποία αρμόζει [στους πιστούς και άξιους εργάτες και γεωργούς του], την οποία ονομάζει επίσης σωτήρια μονή. Διότι εκεί βρίσκεται όντως η αληθινή μονή.

Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό εις μετάνοιαν· εκείνος όμως που έρχεται ύστερα από εμένα είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ. Το λιχνιστήρι βρίσκεται στο χέρι του· και το μεν σιτάρι θα το συγκεντρώσει στην αποθήκη του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο. Ενώ ο Ιωάννης διακήρυττε αυτά και διασάλπιζε τον ισχυρότερο Κύριο, εκείνοι που βαπτίζονταν από αυτόν έφερναν αντίρρηση στον Ιωάννη, λέγοντας: «Έχεις κάποιον ισχυρότερο από εσένα, ω προφήτη; Γιατί συκοφαντείς τον εαυτό σου; Εσύ είσαι υιός του μεγάλου Ζαχαρία, εσύ είσαι και στους ανθρώπους ποθητός και στα θηρία φοβερός. Έχεις κάποιον ισχυρότερο από εσένα; Γιατί φλυαρείς; Δεν υπάρχει ισχυρότερος από εσένα».

Αυτό, λοιπόν, το ταπεινό θέαμα της παρουσίας του Χριστού, όταν το αντίκρισε ο Βαπτιστής Ιωάννης, ενάντια σε κάθε του προσδοκία, ζαλίστηκε, απόρησε και εξεπλάγη· αναζητούσε γύρω του τόπο διαφυγής, θέλοντας να δραπετεύσει, και δεν έβρισκε· διότι κρατούνταν και συγκρατούνταν αοράτως· και φώναζε προς τον Κύριο που τον συγκρατούσε, λέγοντας: Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Τι κάνεις, Δέσποτα; Γιατί με παραδίδεις στα πλήθη να θανατωθώ; Τώρα τα πλήθη θα με λιθοβολήσουν ως ψεύτη· διότι εγώ κήρυξα σπουδαία πράγματα για εσένα, και εσύ έχεις έρθει απλός και άγνωστος. Τι κάνεις, Δέσποτα; Και στον ουρανό Υιός βασιλέως, και στη γη Υιός βασιλέως· και πουθενά βασιλικό σκήπτρο; Δείξε το μεγαλείο σου· γιατί έχεις προσέλθει μόνος και απλός; Πού είναι το πλήθος των αγγέλων σου; Πού είναι το τάγμα των αρχαγγέλων; Πού είναι η λειτουργία των εξαπτέρυγων Χερουβίμ; Πού είναι το λιχνιστήρι; Πού είναι το πυρ; Πού είναι το Άγιο Πνεύμα σου; Τον Μωυσή τον δόξασας, του παρουσίασες φωτεινή νεφέλη, του ετοίμασες πύρινο στύλο να προπορεύεται, έκανες το πρόσωπό του να αστράφτει από αγγελική δόξα, τον δούλο τον περιέβαλες με τόση δόξα, και εσύ, ο Δεσπότης, ερχόμενος με κοινή μορφή, υποκλίνεις την κεφαλή σε εμένα; Σήκωσε την κεφαλή σου, είσαι η κεφαλή των πάντων· δείξε αυτό που είσαι· έδειξες τα ταπεινά, δείξε και τα υψηλά· βάπτισε τους παρόντες, και προ πάντων εμένα. Γιατί θέλεις να βαπτιστείς;

Ας γίνουν τα δικά μας λόγια πράξεις μέσω υμών. Διότι και για τους γεωργούς δεν είναι αυτό το ζητούμενο, το να ζέψουν δηλαδή τα βόδια στο αλέτρι, να ανοίξουν βαθύ αυλάκι και να ρίξουν τους σπόρους, αλλά να παρουσιάσουν τα σπαρτά να φουντώνουν και το αλώνι γεμάτο από δεμάτια, ώστε, όταν έλθει εκείνος που θα το καθαρίσει, ο οποίος κρατά το λιχνιστήρι στο χέρι του, να μη βρει πουθενά στο αλώνι άχυρο, αλλά παντού σιτάρι, παντού καρπό ώριμο, ο οποίος να μπορεί να μεταφερθεί στις βασιλικές αποθήκες. Διότι θα έλθει, οπωσδήποτε θα έλθει εκείνος που σας βαπτίζει εν Πνεύματι Αγίω και πυρί· και το μεν σιτάρι θα το συγκεντρώσει στις αποθήκες, το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ. Μεγάλη είναι η τιμωρία, αλλά, εάν το θελήσουμε, δεν θα υποστούμε την τιμωρία ούτε θα γίνουμε άχυρα.

Βλέπεις ότι αυτός είναι ο Κύριος των πάντων, και ότι ο ίδιος είναι ο γεωργός, έστω και αν αλλού λέγει το ίδιο για τον Πατέρα: «Διότι ο Πατέρας μου», λέγει, «είναι ο γεωργός». Επειδή δηλαδή χρησιμοποίησε τη λέξη «αξίνα», για να μη νομίσεις ότι το έργο απαιτεί κόπο και ότι ο διαχωρισμός είναι δύσκολος, μέσα από ένα άλλο παράδειγμα παρουσιάζει την ευκολία του, δείχνοντας ότι όλος ο κόσμος είναι δικός του· διότι δεν θα τιμωρούσε όσους δεν είναι δικοί του. Τώρα, βέβαια, όλα είναι ανακατεμένα· διότι, ακόμη κι αν το σιτάρι φαίνεται να λάμπει, εντούτοις κείτεται μαζί με τα άχυρα, όπως συμβαίνει στο αλώνι, και όχι όπως στην αποθήκη· τότε όμως ο διαχωρισμός θα είναι μεγάλος. Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που δεν πιστεύουν στη γέεννα; Διότι δύο πράγματα διατύπωσε: και ότι θα βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο, και ότι θα κατακάψει τους απειθείς. Αν λοιπόν το ένα είναι αξιόπιστο, τότε είναι οπωσδήποτε και το άλλο. Γι' αυτόν τον λόγο έθεσε διαδοχικά τις δύο προφητείες, ώστε από εκείνη που έχει ήδη πραγματοποιηθεί να επιβεβαιώσει και αυτήν που δεν έχει ακόμη συμβεί. Και ο Χριστός, άλλωστε, το κάνει αυτό σε πολλά σημεία, πολλές φορές για τα ίδια πράγματα και πολλές φορές για τα αντίθετα, διατυπώνοντας δύο προφητείες, και την μεν μία εκπληρώνοντας στο παρόν, την δε άλλη υποσχόμενος για το μέλλον· ώστε, εξαιτίας εκείνης που ήδη πραγματοποιήθηκε, να πιστέψουν και σε εκείνη που δεν έχει ακόμη συμβεί ακόμη και οι πιο φιλόνεικοι. Διότι και σε όσους αποχωρίζονται για χάρη του όλα τους τα υπάρχοντα, υποσχέθηκε να δώσει εκατονταπλάσια στην παρούσα ζωή και ζωή αιώνια στη μέλλουσα, καθιστώντας τα μελλοντικά αξιόπιστα μέσα από όσα έχουν ήδη δοθεί.

Αυτό ακριβώς έπραξε εδώ και ο Ιωάννης, θέτοντας δύο πράγματα: ότι και θα βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα, και θα κατακάψει με πυρ άσβεστο.

Διότι, αν και ήταν δώδεκα, τους έκανε πλέον πολλούς, όχι αυξάνοντας τον αριθμό τους, αλλά χαρίζοντάς τους δύναμη. Γ΄. Έπειτα, δείχνοντας πόσο μεγάλο είναι το δώρο, λέει: «Παρακαλέστε τον Κύριο του θερισμού»· και με τρόπο συγκεκαλυμμένο φανερώνει τον εαυτό του ως εκείνον που κατέχει την εξουσία. Διότι, αφού είπε, «Παρακαλέστε τον Κύριο του θερισμού», χωρίς εκείνοι να παρακαλέσουν ούτε να προσευχηθούν, ο ίδιος αμέσως τους χειροτονεί, υπενθυμίζοντάς τους και τα λόγια του Ιωάννη, και το αλώνι, και αυτόν που λιχνίζει, και το άχυρο, και το σιτάρι.

Διότι για αυτόν εκείνος είπε ότι: «Δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα του υποδήματός του»· και, «Ιδού ο αμνός του Θεού, ο οποίος αίρει την αμαρτία του κόσμου»· και, «Αυτός είναι ο Υιός του Θεού»· και, «Εκείνος που έρχεται από άνωθεν είναι υπεράνω όλων»· και ότι «Το πτύον είναι στο χέρι του, και θα διακαθαρίσει το αλώνι του». Ώστε, αν είχαν πιστέψει σε εκείνον, τίποτε δεν θα τους εμπόδιζε να γνωρίζουν με ποια εξουσία τα κάνει αυτά. Έπειτα, επειδή με δόλο έλεγαν, «Δεν γνωρίζουμε», δεν είπε, «Ούτε εγώ γνωρίζω»· αλλά τι; «Ούτε εγώ σας λέω». Διότι, αν μεν αγνοούσαν, θα έπρεπε να διδαχθούν· επειδή όμως ενεργούσαν με δόλο, ευλόγως δεν τους απαντά τίποτε. Και πώς δεν είπαν ότι το βάπτισμα προέρχεται «Από τους ανθρώπους»; Διότι φοβούνταν τα πλήθη, λέγει. Είδες διεστραμμένη καρδιά;

Επομένως, εάν κάποιος απορεί για ποιον λόγο γίνεται λόγος για θυμό και οργή όσον αφορά τον Θεό, πολύ περισσότερο θα απορήσει για αυτά. Εάν όμως αυτά δεν πρέπει να τα εκλαμβάνουμε όπως ακριβώς λέγονται, αλλά θεοπρεπώς, είναι ολοφάνερο ότι το ίδιο ισχύει και για τα περί θυμού και οργής· η δε υλικότητα των λέξεων αποσκοπεί στο να προσεγγίσει την πνευματική νωθρότητα των ακροατών. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν αρκέστηκε σε όσα ελέχθησαν, αλλά προχωρά ακόμη περισσότερο σε πιο ανθρώπινες εκφράσεις, αυξάνοντας τον φόβο. Διότι δεν τον παρουσιάζει μόνο να κρατάει ρομφαία, αλλά και να οπλίζεται. Επειδή, δηλαδή, δεν φοβάται κάποιος το ίδιο όταν ακούει ότι ακονίζεται η μάχαιρα και ότι το τόξο βρίσκεται στα χέρια, συγκλονίζει τη διάνοια των ακροατών μέσα από ανθρώπινα σχήματα, λέγοντας: «Το τόξο του τέντωσε και το ετοίμασε»· προκαλώντας φόβο στον ακροατή, ενώ ταυτόχρονα καταδεικνύει και τη μακροθυμία και την οργή. Διότι δεν είπε: «εκτόξευσε», ούτε «έπληξε», αλλά, «Τέντωσε και ετοίμασε»· δηλαδή, είναι έτοιμος για τη ρίψη. Και γιατί απορείς εάν στην Παλαιά Διαθήκη έχει ειπωθεί έτσι, από τη στιγμή που και στην Καινή ο Ιωάννης, απευθυνόμενος στους Ιουδαίους, λέει κάτι παρόμοιο; «Ήδη δε και η αξίνα κείται στη ρίζα των δέντρων». Τι λοιπόν; Ο Θεός μιμείται τον ξυλοκόπο που κόβει ξύλα με το τσεκούρι; Και πρέπει να εκλάβουμε κυριολεκτικά το τσεκούρι και τα ξύλα; Σε καμία περίπτωση· όπως ακριβώς δεν εκλαμβάνουμε κυριολεκτικά ούτε το άχυρο και το σιτάρι, όταν λέει: «Ο Οποίος κρατάει το φτυάρι στο χέρι του και θα καθαρίσει εντελώς το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη του, το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο».

«Μάλιστα», αποκρίθηκε. «Και ο δικός μας Κύριος λοιπόν», είπα, «παρέδωσε στη διδασκαλία του ότι ακριβώς αυτό πρόκειται να συμβεί, λέγοντας ότι και ο Ηλίας θα έλθει· και εμείς γνωρίζουμε ότι αυτό θα γίνει, όταν πρόκειται να έλθει με δόξα από τους ουρανούς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, του οποίου και στην πρώτη φανέρωση προήλθε ως κήρυκας το Πνεύμα του Θεού που βρισκόταν στον Ηλία, μέσω του Ιωάννη, ο οποίος υπήρξε προφήτης στο γένος σας, μετά τον οποίο κανένας άλλος προφήτης δεν εμφανίστηκε πλέον σε εσάς. Αυτός, καθώς βρισκόταν στον Ιορδάνη ποταμό, φώναζε: Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό για μετάνοια· θα έλθει όμως ο ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα και φωτιά. Αυτός κρατάει το φτυάρι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του και θα συνάξει το σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστη φωτιά. Και αυτόν ακριβώς τον προφήτη είχε κλείσει στη φυλακή ο βασιλιάς σας, ο Ηρώδης, και κατά την ημέρα του εορτασμού των γενεθλίων του, επειδή η ανιψιά του ίδιου του Ηρώδη χόρεψε και τον ευχαρίστησε, της είπε να ζητήσει ό,τι θέλει. Και η μητέρα του κοριτσιού την παρακίνησε να ζητήσει το κεφάλι του Ιωάννη που βρισκόταν στη φυλακή· και όταν το ζήτησε, έστειλε ανθρώπους και διέταξε να φέρουν το κεφάλι του Ιωάννη πάνω σε πινάκιο».

Μτ 3, 12 〈Του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι του〉, σημαίνει την κριτική δύναμη και εξουσία, μέσω της οποίας διακρίνεται το ανώτερο από το κατώτερο. Το δε 〈στο χέρι του〉 φανερώνει το άμεσο και αβίαστο. Διότι η διάκριση δεν γίνεται με μελέτη, χρόνο και σκέψη, αλλά είναι άμεση και πραγματοποιείται στη στιγμή με τη βούληση του Θεού. Διαχωρίζονται δε οι δίκαιοι από τους αμαρτωλούς, από τους οποίους τους μεν ονόμασε 〈σιτάρι〉, επειδή δεν φέρουν τίποτα το ξένο προς τον καλό σπόρο που εξαρχής καταβλήθηκε στη φύση από τον Θεό, τους δε αμαρτωλούς τους ονόμασε 〈άχυρο〉, επειδή νόθευσαν ολόκληρο το γένος και κατέληξαν εξαιτίας της κακίας σε μια αλλόκοτη φύση.

Αν πάλι κάποιος ήθελε να το εκβιάσει κάπως πιο τολμηρά και να εκλάβει το «κρίμα» ως διάκριση και διαχωρισμό, νομίζω πως δεν θα έβρισκε στα ιερά κείμενα τη λέξη να έχει αδιαπτώτως αυτή τη σημασία στη χρήση της. Θα βρει ίσως όμως νοήματα που δεν είναι καθόλου ασύμβατα με τέτοιες σημασίες, όπως: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να φέρω ειρήνη στη γη· δεν ήρθα να φέρω ειρήνη, αλλά μάχαιρα· διότι ήρθα να διχάσω τον άνθρωπο από τον πατέρα του, και τη θυγατέρα από τη μητέρα της, και τη νύφη από την πεθερά της»· και: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του και θα καθαρίσει το αλώνι του, και το μεν σιτάρι θα το συνάξει στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ», καθώς και κάποια άλλα παρόμοια. Πλην όμως, ούτε έτσι δεν πρόκειται επ' ουδενί να προκύψει αντίφαση ανάμεσα στα ιερά λόγια για αυτόν που τα μελετά, εννοώ δηλαδή ανάμεσα στο «για κρίση ήρθα εγώ στον κόσμο» και στο «δεν ήρθα για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω».

Τι σημαίνει το «του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι του» και τα εξής; Επειδή, κηρύττοντας τον Σωτήρα ο Πρόδρομος, ανέπτυσσε και άλλα θεολογικά ζητήματα γι' αυτόν, και ότι θα βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και φωτιά όσους τον πλησιάζουν —το ρήμα δε «θα βαπτίσει» φανερώνει και παριστάνει τον πλούτο της δωρεάς και την αφθονία της ευεργεσίας· διότι, παρέχοντάς μας απολύτρωση και υιοθεσία, μας περιλούζει από παντού με τα αείρροα νάματα της χάριτος— αφού λοιπόν είπε αυτά τα σωτήρια λόγια που είναι γεμάτα από πολλή αγάπη και μέριμνα για εμάς, για να μη νομίσουν κάποιοι ότι ο Σωτήρας μας είχε μεν τη βούληση και τη δύναμη να χαρίσει τέτοια δώρα και να προσφέρει τόση ευεργεσία, αλλά δεν είχε καμία πρόνοια για το πώς να τιμωρήσει και να κολάσει τους ενόχους και τους απειθείς, γι' αυτό πρόσθεσε, διορθώνοντας την πλάνη τους: «του οποίου το φτυάρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του»· δηλαδή, δεν είναι μόνο ευεργετικός και άφθονος χορηγός των αγαθών στους άξιους, αλλά είναι και αυτός που κολάζει τις άνομες πράξεις και τιμωρεί τις παραβάσεις.

Διότι το «το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του» σημαίνει ότι «είναι πρόχειρη σε αυτόν η ανταποδοτική τιμωρία των φαύλων πράξεων, όπως ακριβώς και η αμοιβή των καλών· γι' αυτό η δύναμη και η εξουσία που διακρίνει και χωρίζει τους ενόχους τιμωρίας από τους άξιους της ευεργεσίας είναι έτοιμη για αυτόν και ανά χείρας». Μέσω αυτού, τον μεν σίτο, που τώρα ονομάζεται ο χορός των δικαίων, τον αποθησαυρίζει στις άνω μονές, στις οποίες αποθήκες «ούτε σκόρος ούτε σκουριά καταστρέφει, ούτε κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν»· εκείνους δε για τους οποίους το αμετανόητο επιφέρει προσθήκη κακού στα αμαρτήματά τους, τους παραδίδει σε άσβεστο πυρ, σε τιμωρία που δεν έχει τέλος. Εύλογα δε το λιχνιστήρι στο χέρι του υποδηλώνει αινιγματικά το πρόχειρο και το έτοιμο· διότι δεν διαχωρίζει τους χειρότερους από τους καλύτερους με σκέψη και χρόνο και έρευνα λογισμών, αλλά αμέσως και αυτοστιγμεί διαχωρίζει αυτόν που τιμωρείται από τη μερίδα που σώζεται. Διότι το θέλησε· και ακολούθησε η διάκριση, προήλθε η κρίση· και ταυτόχρονα προήλθε η τιμωρός δίκη· διότι όλα ενώπιον του Θεού γίνονται αθρόα. Επειδή και η τιμωρός ενέργεια και η δίκη είναι πάρεδρος και υπηρέτης των κριμάτων του Θεού, όπως ακριβώς και η άφθονη και φιλάνθρωπη και ανώτερη από κάθε αμοιβή ανταπόδοση, μέσω της οποίας χορηγούνται σε εμάς τα ανώτερα αγαθά.

Ποιος λοιπόν είναι πλέον ο τρόπος σωτηρίας; Και ποιο είναι το καταφύγιο της σωτηρίας; Λάβαμε το χάρισμα του βαπτίσματος και με τις φαυλότητές μας το αχρηστεύσαμε· φωτιστήκαμε με φως ουράνιο και θεϊκό και με το σκοτάδι των πράξεών μας το αμαυρώσαμε· σφραγιστήκαμε με σφραγίδα τίμια και φοβερή (διότι ήταν απρόσιτη στους εχθρούς και ακαταμάχητη στους αντιπάλους), αλλά τη σφραγίδα αυτή την κομματιάσαμε, τη διασπάσαμε, και προετοιμάσαμε τη διάβαση εναντίον μας σε ληστές άγριους και πονηρούς, στους εμπαθείς λογισμούς. Τι λοιπόν ελπίζουμε πλέον; Μήπως αποβλέπουμε σε δεύτερο βάπτισμα; Μήπως περιμένουμε δεύτερη αναγέννηση; Μήπως προσδοκούμε πάλι τον Χριστό να κατέρχεται από τον ουρανό και να σταυρώνεται και να νεκρώνεται και να θάπτεται και, πριν από αυτά, να βαπτίζεται, για να μας ανακαινίσει πάλι το βάπτισμα; Τι «φιλόχριστος» είσαι εσύ, όχι επειδή αγαπάς τον Χριστό, αλλά επειδή θέλεις να πάσχει ο Χριστός για εσένα, μάλλον δε είσαι αληθινά χριστέμπορος και ξεπερνάς τους Ιουδαίους στην παράνοια και τη σκληρότητα, εσύ που επιθυμείς να σταυρώνεται και να μαστιγώνεται ο Δεσπότης σου, ώστε εσύ να απολαμβάνεις αφειδώς τα πάθη και να μην συναντάς καμία δυσκολία στις ακόλαστες ηδυπάθειές σου. Γι' αυτόν τον λόγο προσδοκάς να έλθει πάλι ο Χριστός; Θα έλθει βεβαίως, αλλά για να διαχωρίσει το άχυρο από το σιτάρι, και το μεν σιτάρι να το συνάξει επάξια στην αποθήκη, το δε άχυρο να το κατακάψει στη φωτιά.

Στο ίδιο ακριβώς αναφέρεται και εκείνο που ειπώθηκε από τον Βαπτιστή: «Εκείνου που το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του, και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του» και τα εξής, καθώς και μύρια άλλα. Ότι το χωρίο «Κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά της αδικίας» έχει την εξής έννοια: κάντε φίλους σας, λέει, εκείνους που σε τούτο τον κόσμο είναι φτωχοί αλλά πλούσιοι κατά Θεόν. Αλλά βέβαια είναι προτιμότερο να τους αποκτούμε ως φίλους από τους δικούς μας κόπους. «Διότι τίμα τον Κύριο από τους δίκαιους κόπους σου». Αν όμως δεν υπάρχουν αγαθά από δίκαιους κόπους, έστω και με αυτά που συγκεντρώσαμε εξαιτίας της αδικίας, ας τους κάνουμε μέσω αυτών φίλους μας.

Ο λόγος έχει πρόσωπα σωματικά και πνευματικά, επειδή κι εμείς έχουμε και σώμα και ψυχή. Διότι όλες οι παρομοιώσεις, όπως ακριβώς διατυπώνονται εξωτερικά και σωματικά στο πλαίσιο της Εκκλησίας, έτσι μπορούν να κατανοηθούν και πνευματικά για τον καθένα, στη συγκέντρωση και την ένωση των λογισμών της ψυχής. Παρομοίως, πάλι, η πληθώρα των κόκκων του σιταριού από τα στάχυα μπορεί να κατανοηθεί υπό άλλο πρίσμα. Διότι, να, βλέπουμε ότι το σιτάρι που είναι σκορπισμένο σε πολλές εκτάσεις και χωράφια, συγκεντρώνεται από παντού σε ένα αλώνι, έπειτα συνθλίβεται και ποδοπατιέται από τα ζώα, με αποτέλεσμα να θρυμματίζεται το καλάμι μαζί με το σιτάρι. Και ποιος μπορεί να χωρίσει το άχυρο από το σιτάρι, εάν δεν φυσήξει η πνοή του ανέμου για να τα διαχωρίσει μεταξύ τους; Με τον ίδιο τρόπο, ποιος μπορεί να συγκεντρώσει στο αλώνι της καρδιάς μια ψυχή που είναι σκορπισμένη και χυμένη στη γη του κόσμου, στην πλάνη των παθών αυτού του αιώνα, και να χωρίσει από αυτήν την αναμεμειγμένη αμαρτία των λογισμών της κακίας, παρά μόνον αν φυσήξει μέσα της το ουράνιο Πνεύμα του Χριστού; Διότι λέει ο Ευαγγελιστής: «Κρατάει το φτυάρι λιχνίσματος στο χέρι Του και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι Του, και θα συγκεντρώσει το μεν σιτάρι στην αποθήκη, ενώ το άχυρο θα το κατακάψει με φωτιά άσβεστη».

Με πρωτόγνωρα κύματα αυτός μόνος σας καθαίρει, εκχέοντας ένα νοερό πυρ από τα ρεύματα του Πνεύματος. Βαστώντας στέρεο λιχνιστήρι καθαρίζει το δικό του αλώνι, και συνάγοντας το σιτάρι στην αποθήκη του, κατακαίει το πλήθος των αχύρων. Τότε ο ίδιος ο Χριστός ήλθε προς τον δικό Του μεγάλο προφήτη, για να Τον βαπτίσει τάχιστα στα ρεύματα του Ιορδάνη.

«Και πώς καθαρίζεις τους ρυπαρούς από αμαρτήματα, εφόσον και εσύ ο ίδιος έχεις ανάγκη από εκείνον που καθαρίζει, και για τον λόγο αυτό», λέει, «βρίσκεσαι μακριά από τη θεϊκή τελειότητα και δεν είσαι αμέτοχος των ανθρώπινων μολυσμών; Διότι κανένας δεν είναι καθαρός από ρύπο, έστω και αν ζήσει μόνο μία ημέρα, και κανένας δεν θα μπορούσε να καυχηθεί ότι έχει αγνή καρδιά, έχοντας κληρονομήσει χοϊκή φύση». — «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, εσάς που είστε περισσότερο ρυπαροί από εμένα, παρέχοντάς σας ένα μικρό ξέπλυμα μέσω της μετάνοιας και προκαθαρίζοντάς σας, τρόπον τινά, από την άπειρη και δυσέκπλυτη ρυπαρότητα, ανάμεσά σας όμως στέκεται κάποιος που εσείς δεν γνωρίζετε, ο οποίος θα σας βαπτίσει με πυρ και πνεύμα, κατακαίγοντας ολόκληρο το αλώνι των αμαρτημάτων σας και σκορπίζοντας σαν με φύσημα όλο το άχυρο των σφαλμάτων σας. Το λιχνιστήρι του βαστιέται από το θείο χέρι και διακαθαρίζει όλο το αλώνι του, και με αυτό, τον μεν καθαρό σίτο που του προσφέρεται και είναι απαλλαγμένος από τα χείριστα ζιζάνια, τον τοποθετεί στην ουράνια αποθήκη, όπου σκόρος δεν εμφανίζεται και όπου ληστής δεν εισέρχεται, με τον πρώτο να φθείρει κακώς το μυστικό αγαθό και τον δεύτερο να κλέβει σκληρά τον θησαυρό· το δε άχυρο θα το κατακάψει με άσβεστο πυρ, ως ανάξιο των ουράνιων αποθηκών».

Και πίσω του ερχόταν ο Χριστός. Επειδή ήταν και μεταγενέστερός του ως προς τη γέννηση, κατά έξι μόνο μήνες, αλλά και ως προς τη φανέρωση. Διότι φανερώθηκε πρώτα ο Πρόδρομος, και έπειτα ο Χριστός, λαμβάνοντας μαρτυρία από αυτόν. «Του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα.» Ούτε ο τελευταίος δούλος του, λέει, δεν είμαι, ώστε να τα βαστάξω. Ως υποδήματα να κατανοήσεις και τις δύο καταβάσεις του, αυτήν από τον ουρανό στη γη, και αυτήν από τη γη στον άδη. Διότι υποδήματα είναι η δερμάτινη σάρκα, και η νέκρωση. Αυτές λοιπόν τις δύο καταβάσεις, δεν δύναται να βαστάξει ο Πρόδρομος, μη δυνάμενος να κατανοήσει πώς έγιναν. «Αυτός θα σας βαπτίσει με Άγιο Πνεύμα.» Δηλαδή, θα σας κατακλύσει άφθονα με τις χάριτες του Πνεύματος. Επειδή το δικό μου βάπτισμα, λέει, δεν δίνει πνευματική χάρη, διότι ούτε άφεση αμαρτιών προσφέρει. Αυτός όμως και θα σας συγχωρήσει, και θα δώσει άφθονα το Πνεύμα. «Του οποίου το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του.» Μη νομίσετε ότι εάν βαπτιστείτε από εκείνον, και έπειτα αμαρτάνετε, θα σας συγχωρήσει. Αλλά έχει και λιχνιστήρι, δηλαδή, κρίση και εξέταση. «Και θα καθαρίσει πλήρως το αλώνι του.» Δηλαδή, την Εκκλησία, η οποία έχει μεν πολλούς βαπτισμένους, όπως ακριβώς στο αλώνι βρίσκεται όλη η σοδειά. Αλλά μεταξύ αυτών, άλλοι μεν είναι άχυρα, όσοι είναι κενοί και κινούνται από τα πνεύματα της πονηρίας, άλλοι δε είναι σιτάρι, όσοι ωφελούν και άλλους, και τρέφουν μέσω της διδασκαλίας και της πράξης. «

«Και θα συνάξει τον σίτο στην αποθήκη του· το δε άχυρο θα το κατακάψει με πυρ άσβεστο.» Άσβεστο είναι εκείνο το πυρ· ώστε φλυαρεί ο Ωριγένης, λέγοντας ότι θα υπάρξει τέλος της κολάσεως. «Τότε έρχεται ο Ιησούς από τη Γαλιλαία στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, για να βαπτιστεί από αυτόν· ο δε Ιωάννης τον εμπόδιζε, λέγοντας.» Όντας καθαρός βαπτίζεται, για να μας αποπλύνει και για να μας δείξει ότι, όταν πρόκειται να βαπτιστούμε, πρέπει να προκαθαριζόμαστε· για να μη μολύνουμε το βάπτισμα, ρυπαινόμενοι εύκολα μετά από αυτά εξαιτίας της πονηρής συνήθειας. Τον εμποδίζει δε ο Ιωάννης, για να μη νομίσουν όσοι βλέπουν ότι και αυτός βαπτίζεται για μετάνοια ως ένας από τους πολλούς. «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα.» Διότι ο Πρόδρομος είχε ανάγκη να καθαριστεί από τον Κύριο. Επειδή, καθώς καταγόταν από τον Αδάμ, έφερε και αυτός το μόλυσμα από την παρακοή, ο δε Χριστός, αφού σαρκώθηκε, καθάρισε τους πάντες. «Και εσύ έρχεσαι σε εμένα;» Δεν τόλμησε να πει: Και εσύ βαπτίζεσαι από εμένα; αλλά, «Και εσύ έρχεσαι;» τόσο πολύ ευλαβείτο. «Αποκριθείς δε ο Ιησούς, είπε προς αυτόν:»