Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
10 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ ᾿Ιορδάνῃ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–10 από 10
Mt 3, 6 Τὸ Ἰωάννου βάπτισμα οὐ παρεῖχε ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ἀλλ᾽ ἐδίδασκε τοὺς ἀνθρώπους προστρέχειν τῷ βαπτίσματι διὰ τὰς ἁμαρτίας.
Ματθ. 3, 6 Το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών, αλλά δίδασκε τους ανθρώπους να προστρέχουν στο βάπτισμα για τις αμαρτίες τους.
Λεπτομέρειες
Οὗτος ἐβάπτιζεν ἐν τῷ Ἰορδάνῃ, καὶ ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἱεροσόλυμα, βαπτισμάτων ἀπαρχῆς ἀπολαύουσα· τὸ γὰρ ἁπάντων ἀγαθῶν ἀξίωμα ἐν Ἱεροσολύμοις. Ἀλλὰ γνῶτε οἱ Ἱεροσολυμῖται, πῶς οἱ ἐξερχόμενοι ἐβαπτίζοντο ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὑτῶν. Πρῶτον ἐδείκνυον τὰ τραύματα, εἶτα ἐπῆγεν ἐκεῖνος τὰ ἰατρεύματα, καὶ τοῖς πιστεύουσιν ἐδίδου λύτρωσιν αἰωνίου πυρός. Καὶ εἰ θέλεις αὐτὸ τοῦτο πεισθῆναι, ὅτι λύτρωσίς ἐστι τὸ βάπτισμα Ἰωάννου πυρὸς ἀπειλῆς, ἄκουε λέγοντος αὐτοῦ· Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς; μὴ οὖν ἔσο λοιπὸν ἔχιδνα, ἀλλὰ ἐχίδνης γέννημά ποτε γενόμενος, ἀπόδυσαί, φησι, τῆς πρώτης ἁμαρτητικῆς ζωῆς τὴν ὑπόστασιν. Πᾶς γὰρ ὄφις εἰς στενὸν ἐνδύνας ἀποτίθεται τὸ γῆρας, καὶ τὴν παλαιότητα διὰ τῆς ἀποθλίψεως ἐκδυσάμενος, νεάζει λοιπὸν τῷ σώματι· οὕτως εἴσελθε καὶ σὺ διὰ τῆς στενῆς καὶ τεθλιμμένης θύρας· ἀπόθλιψον σεαυτὸν διὰ τῆς νηστείας, ἐκβίασαί σου τὴν ἀπώλειαν· ἀπόδυσαι τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ, καὶ εἰπὲ τὸ ἐν Ἄσμασιν ἐκεῖνο· Ἐξεδυσάμην τὸν χιτῶνά μου, πῶς ἐνδύσομαι αὐτόν;
Αυτός βάπτιζε στον Ιορδάνη, και πήγαινε προς αυτόν όλη η Ιερουσαλήμ, απολαμβάνοντας την απαρχή των βαπτισμάτων· διότι το αξίωμα όλων των αγαθών βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα. Αλλά μάθετε, Ιεροσολυμίτες, πώς όσοι έβγαιναν προς αυτόν βαπτίζονταν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους. Πρώτα έδειχναν τα τραύματα, έπειτα εκείνος προσέφερε τα ιατρικά φάρμακα, και σε όσους πίστευαν έδινε λύτρωση από το αιώνιο πυρ. Και αν θέλεις να πειστείς για αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή το βάπτισμα του Ιωάννη είναι λύτρωση από την απειλή του πυρός, άκουσέ τον να λέει: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». Μην είσαι λοιπόν πια έχιδνα, αλλά, αφού κάποτε υπήρξες γέννημα έχιδνας, απεκδύσου, λέει, την υπόσταση της προηγούμενης αμαρτωλής ζωής. Διότι κάθε φίδι, όταν μπει σε στενό μέρος, αποβάλλει το γήρας, και αφού απεκδυθεί την παλαιότητα μέσω της απόθλιψης, ανανεώνεται πλέον στο σώμα· έτσι είσελθε και εσύ από τη στενή και τεθλιμμένη θύρα· πίεσε τον εαυτό σου μέσω της νηστείας, εξώθησε βίαια από πάνω σου την απώλεια· απεκδύσου τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και πες εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς θα τον ξαναντυθώ;».
Λεπτομέρειες
Ἵνα δὲ ὑμῖν καὶ τὴν ἀρχὴν ὑποδείξω τῆς μετανοίας καὶ τῆς κατὰ ψυχὴν καλλιεργείας, αὕτη ἐστίν, ἣν καὶ οἱ προσιόντες τῷ τοῦ Ἰωάννου βαπτίσματι παρ’ ἑαυτῶν ἐποίουν· «ἐξεπορεύοντο» γάρ, φησί, «καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὑτῶν».
Για να σας υποδείξω όμως και την αρχή της μετάνοιας και της καλλιέργειας της ψυχής, αυτή είναι εκείνη που έκαναν από μόνοι τους και όσοι προσέρχονταν στο βάπτισμα του Ιωάννη· «διότι πορεύονταν», λέει, «και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους».
Λεπτομέρειες
Ἐν δὲ τοῖς ἐπιφανίοις πάνδημος τοῦ τεχθέντος ἡ θέα καὶ γνῶσις ἐμφανεστέρα καὶ 〈ἐκ〉 ταύτης τὸ τῶν ἐπιφανίων ἐπώνυμον ὄνομα, ὅτι βραχέσι πρότερον γνωριζόμενος ἐπιφανὴς τότε γεγένηται πλήθεσιν, ὅλης μὲν τῆς Ἰηρουσαλὴμ τῷ βαπτιστῇ συμπαρούσης, ὅλης δὲ τῆς Ἰουδαίας πρὸς αὐτὸν κενωθείσης, ὅλης δὲ τῆς Ἰορδάνου χώρας πρὸς αὐτὸν δραμούσης. «Ἐξεπορεύετο γάρ, φησίν, ἡ Ἰεροσόλυμα καὶ πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ᾽ αὐτοῦ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν».
Κατά τα Επιφάνεια όμως, η θέα του τεχθέντος κατέστη πάνδημη και η γνώση του πιο φανερή, και από αυτήν προέκυψε το όνομα των Επιφανείων, διότι, ενώ προηγουμένως ήταν γνωστός σε λίγους, τότε έγινε φανερός στα πλήθη, καθώς όλη μεν η Ιερουσαλήμ συμπαρευρισκόταν με τον Βαπτιστή, όλη δε η Ιουδαία είχε αδειάσει κατευθυνόμενη προς αυτόν, και όλη η χώρα του Ιορδάνη είχε προστρέξει σε αυτόν. «Διότι εξέρχονταν», λέγει, «τα Ιεροσόλυμα και όλη η Ιουδαία και όλη η περίχωρος του Ιορδάνη και βαπτίζονταν από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους».
Λεπτομέρειες
Εἰσῆγε γὰρ μετάνοιαν τὴν τῶν ψυχῶν θεράπειαν, ἐδίδου καὶ βάπτισμα προσεγγίζον τῇ χάριτι. Ὅθεν ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτόν φησιν, πᾶσα Ἰεροσόλυμα καὶ πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ᾽ αὐτοῦ.
Διότι εισήγαγε τη μετάνοια, τη θεραπεία των ψυχών, και χορηγούσε βάπτισμα που προσέγγιζε τη χάρη. Γι' αυτόν τον λόγο, αναφέρει, εξέρχονταν προς αυτόν ολόκληρη η Ιερουσαλήμ και όλη η Ιουδαία και όλη η περίχωρος του Ιορδάνη, και βαπτίζονταν από αυτόν.
Λεπτομέρειες
εʹ. Εἰ δὲ ἐκεῖνος ὁ καθαρὸς οὕτω καὶ τοῦ οὐρανοῦ λαμπρότερος ὢν, καὶ ὑπὲρ Προφήτας πάντας, καὶ οὗ μείζων οὐδεὶς ἐγένετο, καὶ παῤῥησίαν ἔχων τοσαύτην, οὕτως ἑαυτὸν ἐσκληραγώγει, τὴν μὲν διαῤῥέουσαν τρυφὴν ἀτιμάζων μετὰ πολλῆς τῆς περιουσίας, ἐπὶ δὲ τὸν σκληρὸν τοῦτον ἑαυτὸν ἄγων βίον, τίνα ἕξομεν ἀπολογίαν οἱ μετὰ τοσαύτην εὐεργεσίαν καὶ τὰ μυρία φορτία τῶν ἁμαρτημάτων μηδὲ τὸ πολλοστὸν μέρος τῆς ἐξομολογήσεως ἐπιδεικνύμενοι τῆς ἐκείνου, ἀλλὰ μεθύοντες καὶ γαστριζόμενοι καὶ μύρων ὄζοντες, καὶ τῶν ἐν τῇ σκηνῇ πορνευομένων γυναικῶν οὐδὲν ἄμεινον διακείμενοι, καὶ πανταχόθεν ἑαυτοὺς καταμαλακίζοντες, καὶ εὐχειρώτους τῷ διαβόλῳ ποιοῦντες. Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν πᾶσα ἡ Ἰουδαία, καὶ Ἱεροσόλυμα, καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ὑπ᾽ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Ὁρᾷς πόσον ἴσχυσεν ἡ παρουσία τοῦ Προφήτου; πῶς πάντα τὸν δῆμον ἀνεπτέρωσε; πῶς αὐτοὺς εἰς ἔννοιαν ἤγαγε τῶν οἰκείων ἁμαρτημάτων; Καὶ γὰρ ἦν θαύματος ἄξιον, ἰδεῖν ἐν ἀνθρωπίνῳ σχήματι τοιαῦτα ἐπιδεικνύμενον αὐτὸν, καὶ τοσαύτῃ κεχρημένον τῇ παῤῥησίᾳ, καὶ πάντων ὡς παίδων κατεξανιστάμενον, καὶ πολλὴν ἀπὸ τοῦ προσώπου τὴν χάριν ἔχοντα ἀπολάμπουσαν.
Εάν λοιπόν εκείνος, που ήταν τόσο καθαρός και πιο λαμπρός από τον ουρανό, ανώτερος από όλους τους Προφήτες και από τον οποίο κανείς δεν υπήρξε μεγαλύτερος, και που διέθετε τόσο μεγάλη παρρησία, σκληραγωγούσε κατ' αυτόν τον τρόπο τον εαυτό του, περιφρονώντας στον μέγιστο βαθμό τη φθαρτή τρυφή και οδηγώντας τον εαυτό του σε αυτόν τον σκληρό βίο, τι απολογία θα έχουμε εμείς, που μετά από τόση μεγάλη ευεργεσία και με τα αμέτρητα φορτία των αμαρτημάτων μας, δεν επιδεικνύουμε ούτε το πολλοστό μέρος της δικής του εξομολογήσεως; Αντιθέτως, μεθάμε, παραδινόμαστε στη γαστριμαργία και αναδίδουμε οσμές από αρώματα, και δεν βρισκόμαστε σε καθόλου καλύτερη κατάσταση από τις γυναίκες που πορνεύουν στα θέατρα, παραδίδοντας από παντού τον εαυτό μας στη μαλθακότητα και καθιστώντας τον εύκολο θήραμα στον διάβολο. «Τότε πορευόταν προς αυτόν όλη η Ιουδαία και τα Ιεροσόλυμα και όλη η περίχωρος του Ιορδάνη, και βαπτίζονταν από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Βλέπεις πόση δύναμη είχε η παρουσία του Προφήτη; Πώς αναπτέρωσε ολόκληρο τον λαό; Πώς τους οδήγησε στην επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων; Διότι πραγματικά ήταν άξιο θαυμασμού το να τον βλέπει κανείς με ανθρώπινη μορφή να επιδεικνύει τέτοια πολιτεία, να μεταχειρίζεται τόσο μεγάλη παρρησία, να επιτιμά τους πάντες σαν να ήταν παιδιά, και να έχει άφθονη τη χάρη να ακτινοβολεί από το πρόσωπό του.
Λεπτομέρειες
Δίκαιος δὲ ἐκεῖνός ἐστιν, ὃς τὰς ἀδίκους καὶ παρανόμους πράξεις καθόλου, λόγῳ καὶ πράξει, μισεῖ καὶ ἀποστρέφεται, διότι, ἐάν τις, φησίν, «ὅλον τὸν νόμον τηρήσῃ, πταίσῃ δὲ ἐν ἑνί, γέγονεν πάντων ἔνοχος»· δίκαιος ἐκεῖνός ἐστιν, ὁ τὰς δικαίους πράξεις ἔργῳ καὶ λόγῳ καὶ διανοίᾳ καθόλου ἐπιμελούμενος· δίκαιος ἐκεῖνός ἐστιν, ὁ ἀγαπῶν τὸν Χριστὸν καὶ τηρῶν τὰς αὐτοῦ ἐντολάς, «ὅτι πᾶσαι αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ δικαιοσύνη» καὶ πισταὶ πᾶσαι αἱ ἐντολαὶ αὐτοῦ καὶ ὁ ἀγαπῶν με, φησί, τὰς ἐντολάς μου τηρήσει· ὧν προϋπάρχει μετάνοια σὺν ἐξομολογήσει—«μετανοεῖτε», φησίν, «ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν» καὶ ἐβαπτίζοντο «ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν»—εἶτα σωφροσύνη, ἐγκράτεια, καθαρότης βίου, πένθος κατὰ Θεόν, πραότης, ἀγάπη, ταπεινοφροσύνη, ἐλεημοσύνη, πτωχεία πνευματική, ὑπομονή, χρηστότης, ἐπιείκεια, μακροθυμία, ἀκεραιότης, ἀγαθωσύνη καὶ πᾶν εἴ τι καλὸν καὶ δίκαιον ἡμᾶς ἐκπαιδεύουσιν αἱ τοῦ Χριστοῦ ἐντολαί, ἅτινας κατὰ μέρος εἰπεῖν οὐκ ἠθέλησα, βραχυλογίας ἐπιμελούμενος.
Δίκαιος είναι εκείνος που μισεί και αποστρέφεται εντελώς, με λόγο και με έργο, τις άδικες και παράνομες πράξεις, διότι, όπως λέει, «αν κάποιος τηρήσει όλο τον νόμο, αλλά φταίξει σε ένα, έχει γίνει ένοχος για όλα»· δίκαιος είναι εκείνος που φροντίζει απόλυτα τις δίκαιες πράξεις με έργο και με λόγο και με τη διάνοια· δίκαιος είναι εκείνος που αγαπά τον Χριστό και τηρεί τις εντολές του, «επειδή όλες οι εντολές του είναι δικαιοσύνη» και όλες οι εντολές του είναι αξιόπιστες και «όποιος με αγαπά», λέει, «θα τηρήσει τις εντολές μου»· των οποίων προηγείται η μετάνοια μαζί με την εξομολόγηση —«μετανοείτε», λέει, «γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών» και βαπτίζονταν «εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους»— έπειτα η σωφροσύνη, η εγκράτεια, η καθαρότητα του βίου, το κατά Θεόν πένθος, η πραότητα, η αγάπη, η ταπεινοφροσύνη, η ελεημοσύνη, η πνευματική πτωχεία, η υπομονή, η χρηστότητα, η επιείκεια, η μακροθυμία, η ακεραιότητα, η αγαθοσύνη και καθετί καλό και δίκαιο στο οποίο μας εκπαιδεύουν οι εντολές του Χριστού, τις οποίες δεν θέλησα να αναφέρω λεπτομερώς, φροντίζοντας για τη συντομία του λόγου.
Λεπτομέρειες
Ἐπεὶ δὲ μέχρι καὶ τῆς Χριστοῦ παρουσίας ἠγνοεῖτο τῆς μετανοίας τὸ μέγεθος, λανθάνειν εἰς τέλος τοὺς ἀνθρώπους τὸ τοσοῦτον καλὸν Θεὸς οὐ συνεχώρησεν· ἀλλ’ ἐπιφανεὶς ὁ Δεσπότης τῇ φιλανθρώπῳ σαρκικῇ παρουσίᾳ πρὸ παντὸς ἄλλου τινὸς ἀγαθοῦ προύθηκε τὴν μετάνοιαν λέγων· «Μετανοεῖτε, ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν». Μεθ’ ἣν ἡ ἐξομολόγησις τῶν ἐσφαλμένων καὶ τὸ θεῖον ἀκολούθως ἥρμοσται βάπτισμα. Εἰ μὴ γάρ τις μετανοήσῃ πρῶτον καὶ ἀξίως μισήσῃ τὴν ἁμαρτίαν, οὔτε δι’ ἐξομολογήσεως αὐτὴν θριαμβεῦσαι οὐδὲ εἰς βάπτισμα ἐλθεῖν προαιρεῖται· διὸ καὶ ἀκολούθως ἥ τε μετάνοια καὶ ἡ ἐξομολόγησις καὶ τὸ βάπτισμα τέθεινται. Ἀκούσαντες γὰρ τότε τῆς μετανοίας τὸ κήρυγμα «ἐβαπτίζοντο», φησίν, «ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν». Ἐπεὶ δὲ ὅσον κακὸν τὸ ἁμαρτάνειν ἀμετανόητα καὶ ἀνεξαγόρευτα παρακατέχειν τὰ ἁμαρτήματα ὁ λόγος μετρίως ὑπέδειξε καὶ βραχέα περὶ τοῦ Ἀδὰμ διελέξατο, ἐπείγεται λοιπὸν καὶ διὰ τὸν Κάϊν εἰπεῖν, ὡς ὑπέσχετο.
Επειδή δε μέχρι και την παρουσία του Χριστού αγνοείτο το μέγεθος της μετάνοιας, ο Θεός δεν επέτρεψε να παραμείνει κρυφό μέχρι τέλους από τους ανθρώπους ένα τόσο μεγάλο αγαθό· αλλά, όταν εμφανίστηκε ο Δεσπότης με τη φιλάνθρωπη σαρκική του παρουσία, πριν από κάθε άλλο αγαθό πρόβαλε τη μετάνοια, λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Μετά την οποία έχει οριστεί να ακολουθεί η εξομολόγηση των σφαλμάτων και στη συνέχεια το θείο βάπτισμα. Διότι, αν κάποιος δεν μετανοήσει πρώτα και δεν μισήσει επάξια την αμαρτία, δεν επιλέγει ούτε να την εκθέσει μέσω της εξομολόγησης ούτε να προσέλθει στο βάπτισμα· γι' αυτό και έχουν τεθεί με αυτή τη σειρά η μετάνοια, η εξομολόγηση και το βάπτισμα. Διότι, αφού άκουσαν τότε το κήρυγμα της μετάνοιας, «βαπτίζονταν», λέει, «εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Επειδή δε ο λόγος υπέδειξε ικανοποιητικά πόσο κακό είναι να αμαρτάνει κανείς και να κρατά μέσα του αμετανόητα και ανεξομολόγητα τα αμαρτήματα, και μίλησε εν συντομία για τον Αδάμ, τώρα επείγεται να μιλήσει και για τον Κάιν, όπως υποσχέθηκε.
Λεπτομέρειες
Εἰ τὸ βάπτισμα Ἰωάννου ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, ὡς ὁ ἱερὸς Λουκᾶς ἀναγράφει, παρεῖχεν, τίς ἡ πρὸς αὐτὸ τοῦ δεσποτικοῦ διαφορά; Ὁ μὲν θεόσοφος Λουκᾶς ὅτι μὲν τὴν τοιαύτην ἀναγράφει φωνὴν οἷς αὐτὸς συνέταξεν εὐαγγελικοῖς λογίοις, οὐκ ἄδηλον· ὅτι δὲ τῷ βαπτίσματι περιάπτει, οὗπερ ἱερουργὸς ἐχρημάτιζεν ὁ Ἰωάννης, τὴν ἄφεσιν, οὐκέτι ὁμοίως δῆλον. πλὴν ἀλλὰ τοῦτο μὲν ἑξῆς ἀκριβέστερον τεθεωρήσθω· ὁ δὲ θεῖος Ματθαῖος, φασίν, εἰ καὶ μὴ προστίθησι ῥήματι τὸ ‘εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν’, ἀλλ’ οὖν δι’ ὧν εἶπεν ‘ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν’ καὶ αὐτὸς δίδωσι συνεπινοεῖν ἀφέσεως ἁμαρτιῶν εἶναι τὸ Ἰωάννου βάπτισμα· ὧν γὰρ ἡ ἐξομολόγησις, εἴπερ μὴ μάτην τῶν πεπραγμένων ἡ κατάγνωσις καὶ ὁ θρίαμβος, τούτων κερδαίνομεν καὶ τὴν ἄφεσιν. ἀλλ’ οὕτω μὲν καὶ ὁ ἐκ τελωνῶν θεολόγος· ὁ δὲ μακάριος Μάρκος τοσοῦτον ἀπέχει διαφωνεῖν τῷ θεορήμονι Λουκᾷ ὡς καὶ πηγὴ ἂν οὐκ ἀπεικότως δόξει τῶν ἱερῶν αὐτοῦ ῥημάτων· λέγει γάρ, ‘ἐγένετο Ἰωάννης βαπτίζων ἐν τῇ ἐρήμῳ καὶ κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν’.
Αν το βάπτισμα του Ιωάννη παρείχε άφεση αμαρτιών, όπως καταγράφει ο ιερός Λουκάς, ποια είναι η διαφορά του Δεσποτικού βαπτίσματος από αυτό; Το ότι ο θεόσοφος Λουκάς καταγράφει αυτή τη φράση στα ευαγγελικά λόγια που ο ίδιος συνέταξε, είναι βέβαια φανερό· το ότι όμως αποδίδει την άφεση στο βάπτισμα, του οποίου ιερουργός υπήρξε ο Ιωάννης, δεν είναι εξίσου σαφές. Όμως αυτό ας εξεταστεί ακριβέστερα στη συνέχεια. Ο δε θείος Ματθαίος, λένε, αν και δεν προσθέτει ρητά το «εις άφεσιν αμαρτιών», εντούτοις με το ότι είπε «εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους» επιτρέπει και αυτός να συμπεράνουμε ότι το βάπτισμα του Ιωάννη παρέχει άφεση αμαρτιών. Διότι, για όσα γίνεται η εξομολόγηση, αν βέβαια δεν είναι μάταιη η καταδίκη και η φανέρωση των πεπραγμένων, γι' αυτά κερδίζουμε και την άφεση. Έτσι λοιπόν εκφράζεται και ο προερχόμενος από τους τελώνες θεολόγος· ο δε μακάριος Μάρκος τόσο πολύ απέχει από το να διαφωνεί με τον θεόπνευστο Λουκά, ώστε εύλογα θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως πηγή των ιερών του λόγων. Διότι λέει: «Εμφανίστηκε ο Ιωάννης να βαπτίζει στην έρημο και να κηρύττει βάπτισμα μετανοίας εις άφεσιν αμαρτιών».
Λεπτομέρειες
Καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ὑπ’ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.» Εἰ καὶ ἐβαπτίζοντο, ἀλλ’ οὖν ἄφεσιν ἁμαρτιῶν οὐκ εἶχε τὸ Ἰωάννου βάπτισμα. Ἀλλὰ μόνην μετάνοιαν ἐκήρυττεν ὁ Ἰωάννης, καὶ εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν ἔφερεν· ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ τοῦ Χριστοῦ βάπτισμα ὡδήγει. παρ’ οὗ ἡ ἄφεσις τῶν ἁμαρτιῶν. «Ἰδὼν δὲ πολλοὺς τῶν Φαρισαίων.» Φαρισαῖος, ἑρμηνεύεται ἀποκεκομμένος. Ἐδόκουν γὰρ ἐν τῷ βίῳ καὶ τῇ γνώσει ἀποκεκόφθαι, καὶ ὑπερέχειν τῶν ἄλλων. «Καὶ Σαδδουκαίων.» Οὕτοι, οὔτε ἀνάστασιν ἐπίστευον, οὔτε ἄγγελον, οὔτε πνεῦμα. Ἑρμηνεύονται δέ, δίκαιοι. Σεδὲκ γάρ, ἡ δικαιοσύνη. Δικαίους γὰρ ἑαυτοὺς ὠνόμαζον. Ἢ ἀπὸ αἱρεσιάρχου Σαδὼκ ὀνομάζονται. «Ἐρχομένους ἐπὶ τὸ βάπτισμα αὐτοῦ, εἶπεν αὐτοῖς.» Οὐκ ἤρχοντο μετὰ γνώμης ὀρθῆς, ὡς οἱ λοιποί. Διὰ τοῦτο καὶ καθάπτεται αὐτῶν. «Γεννήματα ἐχιδνῶν, τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν φυγεῖν ἀπὸ τῆς μελλούσης ὀργῆς;» Πικρῶς αὐτοῖς διαλέγεται, γινώσκων τὴν στρεβλότητα αὐτῶν, πλὴν ἀλλὰ καὶ ἐπαινεῖ, λέγων· Τίς ὑπέδειξεν ὑμῖν; Θαυμάζει γὰρ πῶς ἐγένετο τοῦτο, τὸ τὴν πονηρὰν αὐτῶν γενεὰν μετανοῆσαι. Γεννήματα δὲ ἐχιδνῶν λέγει αὐτούς, διότι ὥσπερ ταῦτα κατεσθίοντα τὰς μήτρας οὕτως ἐξέρχονται, οὕτω καὶ οὗτοι τοὺς πατέρας, ἤτοι διδασκάλους, τοὺς προφήτας, ἐφόνευον· ἀπὸ τῆς μελλούσης δὲ ὀργῆς, τῆς γεέννης, φησίν. «Ποιήσατε οὖν καρποὺς ἀξίους τῆς μετανοίας.»
«Και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους.» Αν και βαπτίζονταν, ωστόσο το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών. Αλλά ο Ιωάννης κήρυττε μόνο μετάνοια και οδηγούσε στην άφεση των αμαρτιών· δηλαδή, οδηγούσε στο βάπτισμα του Χριστού, από το οποίο προέρχεται η άφεση των αμαρτιών. «Όταν όμως είδε πολλούς από τους Φαρισαίους.» Φαρισαίος ερμηνεύεται αποκομμένος. Διότι θεωρούσαν ότι στη ζωή και στη γνώση είχαν αποκοπεί και υπερείχαν των άλλων. «Και από τους Σαδδουκαίους.» Αυτοί δεν πίστευαν ούτε σε ανάσταση, ούτε σε άγγελο, ούτε σε πνεύμα. Ερμηνεύονται δε ως δίκαιοι. Διότι «Σεδέκ» σημαίνει δικαιοσύνη. Επειδή ονόμαζαν τους εαυτούς τους δικαίους. Ή παίρνουν το όνομά τους από τον αιρεσιάρχη Σαδώκ. «Να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε.» Δεν έρχονταν με ορθή διάθεση, όπως οι υπόλοιποι. Γι' αυτό και τους επιπλήττει αυστηρά. «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;» Τους μιλάει με δριμύτητα, γνωρίζοντας τη διαστροφή τους, όμως ταυτόχρονα τους επαινεί, λέγοντας: Ποιος σας υπέδειξε; Διότι θαυμάζει πώς συνέβη αυτό, το να μετανοήσει δηλαδή η πονηρή γενεά τους. Τους ονομάζει δε γεννήματα εχιδνών, διότι όπως ακριβώς αυτά βγαίνουν κατατρώγοντας τις μήτρες, έτσι και αυτοί φόνευαν τους πατέρες, δηλαδή τους διδασκάλους, τους προφήτες· και από τη μελλοντική οργή, εννοεί τη γέεννα. «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας.»
Λεπτομέρειες