Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:7

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν δε είδε πολλούς από τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε: Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Παράγετε, λοιπόν, καρπούς αντάξιους της μετανοίας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε ο πέλεκυς βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν παράγει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.

Και αλλού εκθέτει πιο ξεκάθαρα αυτήν την καταδίκη, λέγοντας: «Πορευθείτε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και παραθέτει ως αιτία όχι την τέλεση κάποιου από τα απαγορευμένα έργα, αλλά την έλλειψη των επιβεβλημένων, λέγοντας: «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», και τα εξής. Και πολλά παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς προς απόδειξη του ότι δεν είναι άξιοι θανάτου μόνο όσοι πράττουν τα πονηρά, για τους οποίους ετοιμάστηκε το άσβεστο πυρ, και μαζί με τους οποίους καταδικάζονται και όσοι αδρανούν ως προς τα καλά έργα, αλλά και εκείνοι που τα πράττουν με αμέλεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Θα ήταν δε κατάλληλη ευκαιρία να θυμηθούμε και τον Ιωάννη, ο οποίος λέει προς εκείνους που έλαβαν την άφεση των αμαρτιών διά του βαπτίσματος: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας».

Για το ότι η κόλαση αποκαλείται πολλές φορές «οργή» στις θείες Γραφές, θα φέρω δύο μάρτυρες, τον Παύλο και τον Ιωάννη. Ο μεν πρώτος είπε προς εκείνους που επέστρεφαν στον Θεό από τα έθνη: «Και ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, όπως και οι υπόλοιποι»· ο δε δεύτερος προς τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». <Όταν λοιπόν έμαθε ο Κύριος ότι οι Φαρισαίοι άκουσαν πως ο Ιησούς κάνει και βαπτίζει περισσότερους μαθητές από τον Ιωάννη - αν και ο ίδιος ο Ιησούς δεν βάπτιζε, αλλά οι μαθητές του - άφησε την Ιουδαία και αναχώρησε πάλι για τη Γαλιλαία.> Από πού φτάνει ο λόγος μας σε αυτό το σημείο, ή από ποια αφορμή η ακολουθία της διήγησης παρουσιάζει τον Κύριο να γνωρίζει όσα οι Φαρισαίοι είχαν πληροφορηθεί, δεν είναι άκομψο, καθώς φαίνεται, να το πούμε. Διότι το να λέει ο άγιος Ευαγγελιστής «Όταν λοιπόν έμαθε», δημιουργεί σαφώς κάποια έμφαση σε ένα προϋπάρχον γεγονός. Διότι τα γνωρίζει όλα αφ' εαυτού Του, ως Θεός, χωρίς να του τα ανακοινώσει κανείς, και όχι μόνο όταν συμβαίνουν, αλλά και «πριν από τη δημιουργία τους», όπως βεβαίωσε ο προφήτης. Περιμένει όμως τους κατάλληλους καιρούς για το καθετί, και συγκαταβαίνει μάλλον στη φυσική ακολουθία των πραγμάτων, παρά στην πρόγνωσή Του· διότι και αυτό ήταν βεβαίως άξιο της θεοπρεπούς οικονομίας.

Ματθ. 3, 7 Ως περισσότερο γνώστες του νόμου από τους άλλους, προσήλθαν αργότερα στον Ιωάννη αυτοί τους οποίους ονομάζει «γεννήματα εχιδνών» εξαιτίας της ομοιότητας της συμπεριφοράς τους. Διότι, όπως ακριβώς εκείνα (τα φίδια), όταν πρόκειται να βγουν στο φως, σκίζουν την κοιλιά της μητέρας τους και φεύγουν αφήνοντάς την νεκρή, με τον ίδιο τρόπο και αυτοί εγκατέλειψαν σαν νεκρή τη δική τους μητέρα, την Ιερουσαλήμ, και γλίτωναν από τη χριστοκτονία, εξαιτίας της οποίας υπέμειναν ανεπανόρθωτα δεινά από τους Ρωμαίους, την οποία ονομάζει «μέλλουσα οργή».

Γι' αυτό ακριβώς πρόσθεσε αμέσως το, «εγκαταλείψατε τον Κύριο». Και τους ονομάζει «σπέρμα πονηρό», όχι επειδή είναι ή επειδή έχουν πλαστεί από τη φύση τους τέτοιοι, αλλά επειδή έγιναν πονηροί γιοι από πονηρούς πατέρες, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη. Διότι είπε και στους ίδιους τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους που έρχονταν στο βάπτισμα της μετανοίας, «γεννήματα εχιδνών». Διότι άγιοι μεν ήταν αναμφισβήτητα οι πρώτοι και αρχικοί πατέρες, εξαιρετικά βδελυροί όμως αυτοί που ήρθαν μετά από εκείνους.

Γι' αυτόν τον λόγο λέγει περί αυτών: «Αλίμονο στους ισχυρούς. Διότι δεν θα παύσει ο θυμός μου εναντίον των αντιπάλων, και θα εκτελέσω κρίση εναντίον των εχθρών μου.» Βλέπεις πώς τους ονομάζει και αντιπάλους αλλά και εχθρούς; Και λέγει ότι ακριβώς εναντίον αυτών, προπαντός, θα στραφούν τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι έπρεπε, έπρεπε να τιμωρηθούν αυστηρότερα, και να δώσουν λόγο στον Κριτή για την απώλεια των άλλων. Τους οποίους θα ήταν φυσικό να μπορούν να τους διασώσουν, εάν οι ίδιοι ήθελαν να φρονούν ορθά, και να υποδείξουν σε όλους τους άλλους την οδό που οδηγεί σε αυτό. Γι' αυτό και ο θεσπέσιος Ιωάννης τους φώναζε δυνατά, όταν πήγαιναν στο βάπτισμα της μετανοίας: «Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;» Έγινε, λοιπόν, εκδίκηση από τον Θεό κατά των ισχυρών· προπαντός, δηλαδή, κατά των δυνατών μεταξύ τους, ήτοι των ηγετών, με την ερήμωση της χώρας τους και την παράδοσή της στα γενναιότατα στρατεύματα των Ρωμαίων.

Διότι προσκύνησαν είδωλα, και στήνοντας κάτω από βελανιδιές και λεύκες αγάλματα και βωμούς, προσέφεραν θυσίες στα μάταια είδωλα και τελούσαν σπονδές, αδιαφορώντας παντελώς για τη δόξα που οφειλόταν στον πανάγιο Θεό. Γι' αυτό, μέσω της φωνής του Ιερεμία τους λέει για την Ιερουσαλήμ: «Και μη λέτε, Ναός Κυρίου είναι, διότι αν δεν διορθώσετε ριζικά τους δρόμους σας και τα έργα σας, θα κάνω αυτόν τον οίκο όπως τη Σηλώ». Τους κατηγορούσε δε πάλι μέσω του προφήτη Μιχαία λέγοντας: «Οι άρχοντές της έκριναν με δωροδοκίες, και οι ιερείς της έδιναν απαντήσεις με μισθό, και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα, και επαναπαύονταν στον Κύριο λέγοντας: Δεν είναι ο Κύριος ανάμεσά μας; Δεν πρόκειται να έρθουν σε εμάς κακά. Εξαιτίας σας, λοιπόν, η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του ναού σαν άλσος δάσους». Ότι δε η κρίση του Θεού έρχεται οξεία εναντίον καθενός που συνηθίζει να αμαρτάνει, τους το έκανε φανερό και ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας πως, Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ».

Κάτι τέτοιο βλέπουμε να διακηρύσσει και ο μακάριος Ιωάννης ο Βαπτιστής προς τα πλήθη των Ιουδαίων· διότι, ενώ προσέρχονταν τιμώντας το δικό του βάπτισμα, το οποίο ήταν βάπτισμα μετανοίας, τους έλεγχε αυστηρά επειδή ήταν πολύ σκληροί, λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετανοίας, και μην ξεγελιέστε λέγοντας μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ.» Και αλλού λέει: «Αν είχατε πατέρα τον Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ.» Μακάριος λοιπόν, λέει, δεν είναι όποιος απλώς είναι γιος του Αβραάμ, αλλά αυτός που τηρεί αυτά. Και ποια είναι αυτά; Την κρίση και τη δικαιοσύνη, και επιπλέον αυτού εκείνος που τα τηρεί και τα εφαρμόζει ορθά και τα κρατάει σταθερά, δηλαδή, δεν προχωράει σε αυτά παρεμπιπτόντως ή χαλαρά, αλλά με κάθε προθυμία και με ζωηρότητα, ώστε να προσκολλάται σθεναρά σε αυτά, και να τηρεί τα Σάββατα χωρίς να τα βεβηλώνει. Για να το κατανοήσεις πάλι αυτό: δεν επιτρεπόταν το Σάββατο να μεριμνά κανείς για κάποιον από τους σωματικούς κόπους ή τις ασχολίες.

Και ασφαλώς δεν θα νομίσουμε, εφόσον κατανοούμε ορθά, ότι ο προφητικός λόγος κραυγάζει προς εμάς για άγρια θηρία, ή δηλαδή για ερπετά ή πτηνά· διότι είναι εντελώς ανόητο και γεμάτο ασυνεσία το να σκεφτόμαστε έτσι. Αντίθετα πιστεύουμε, έχοντας αποφασίσει να φρονούμε ορθά, ότι οι τρόποι των Ιουδαίων παρομοιάζονται με αυτά που μόλις αναφέραμε. Και μέσω μεν των θηρίων, ο λόγος υπονοεί τους πιο δυνατούς και ικανούς να τρομοκρατούν τους άλλους, τους άγριους και επιθετικούς, και εκείνους που έχουν συνηθίσει να δολοφονούν και που διαθέτουν σε πολύ μεγάλο βαθμό την αγριότητα· μέσω δε των ερπετών, εκείνους που είναι άκρως ασκημένοι στην πικρία των τρόπων τους και έχουν ήδη φτάσει στο έσχατο σημείο κάθε πονηρίας. Έτσι κάπως, άλλωστε, και ο σοφός Ιωάννης ήλεγχε το μοχθηρότατο πλήθος των Φαρισαίων και των γραμματέων, φωνάζοντας και λέγοντας: «όφεις, γεννήματα εχιδνών»· μέσω δε των πετεινών, πολύ καλά θα κατανοήσεις εκείνους που εύκολα παρασύρονται σε αποστασία από τον Θεό, ή αυτούς που νοσούν από την καταραμένη αλαζονεία και έχουν συνηθίσει να φέρονται ψηλά και να μεγαλοφρονούν. Φαίνεται δε ότι αποκαλεί ιχθύες τους ανθρώπους του συρφετού και της μάζας, αυτούς που είναι βυθισμένοι στις φροντίδες του βίου και έχουν τρόπον τινά τον νου τους κάτω από το νερό, τους άφωνους και εντελώς άλογους· διότι η φύση των ιχθύων είναι ό,τι πιο άφωνο υπάρχει. Και, με άλλον τρόπο, υπονοεί εκείνους που κατά κάποιον τρόπο καταπίνουν τους πιο αδύναμους· διότι η αλληλοφαγία συνηθίζεται ιδιαίτερα μεταξύ των ιχθύων.

Αυτός βάπτιζε στον Ιορδάνη, και πήγαινε προς αυτόν όλη η Ιερουσαλήμ, απολαμβάνοντας την απαρχή των βαπτισμάτων· διότι το αξίωμα όλων των αγαθών βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα. Αλλά μάθετε, Ιεροσολυμίτες, πώς όσοι έβγαιναν προς αυτόν βαπτίζονταν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους. Πρώτα έδειχναν τα τραύματα, έπειτα εκείνος προσέφερε τα ιατρικά φάρμακα, και σε όσους πίστευαν έδινε λύτρωση από το αιώνιο πυρ. Και αν θέλεις να πειστείς για αυτό ακριβώς, ότι δηλαδή το βάπτισμα του Ιωάννη είναι λύτρωση από την απειλή του πυρός, άκουσέ τον να λέει: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;». Μην είσαι λοιπόν πια έχιδνα, αλλά, αφού κάποτε υπήρξες γέννημα έχιδνας, απεκδύσου, λέει, την υπόσταση της προηγούμενης αμαρτωλής ζωής. Διότι κάθε φίδι, όταν μπει σε στενό μέρος, αποβάλλει το γήρας, και αφού απεκδυθεί την παλαιότητα μέσω της απόθλιψης, ανανεώνεται πλέον στο σώμα· έτσι είσελθε και εσύ από τη στενή και τεθλιμμένη θύρα· πίεσε τον εαυτό σου μέσω της νηστείας, εξώθησε βίαια από πάνω σου την απώλεια· απεκδύσου τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και πες εκείνο που αναφέρεται στο Άσμα Ασμάτων: «Απεκδύθηκα τον χιτώνα μου, πώς θα τον ξαναντυθώ;».

Και στον Ησαΐα με τις λέξεις «θηρία» και «ερπετά» ονομάζονται αλληγορικά τα έθνη, για τα οποία λέγεται: «Και θα βοσκήσει μαζί ο λύκος με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το κατσίκι, και το λιοντάρι θα φάει άχυρα σαν το βόδι. Και ένα νήπιο παιδί θα βάλει το χέρι του στην τρύπα των ασπίδων και στη φωλιά των απογόνων των ασπίδων, και δεν πρόκειται να το βλάψουν»· τα οποία ερμηνεύοντας στη συνέχεια ο λόγος προσθέτει: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα αναστηθεί για να άρχει στα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Εφόσον, λοιπόν, αυτή η μεταβολή των εθνών συντελείται κατά την παρουσία του Χριστού, δικαίως, μαζί με τον ουρανό και τους αγγέλους του ουρανού, προστάζονται και όσα αποδόθηκαν ως ερπετά να αινέσουν τον Θεό. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί και η γη, η θάλασσα και όλα τα ερπετά μέσα σε αυτά». Πώς όμως μπορούν τα ερπετά να αινέσουν τον Θεό, αν δεν μετέχουν στη φρόνηση και στη γνώση του Θεού; Επομένως, θα προσφέρουν τη θυσία της αινέσεως και τα ερπετά; Το ότι μέσω αυτών υπονοούνται άνθρωποι, το διδάσκει το Ευαγγέλιο, στο οποίο είναι γραμμένο: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας». «Διότι ο Θεός θα σώσει τη Σιών, και θα ανοικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας». Αποδίδει την αιτία για την οποία οι ουρανοί και η γη και η θάλασσα και όλα όσα βρίσκονται σε αυτά λέγεται ότι θα αινέσουν τον Θεό. Και η αιτία είναι αυτή: «Διότι ο Θεός θα σώσει τη Σιών, και θα ανοικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας».

Πότε υπήρξε ατιμασμένος; Όταν συνομιλούσε με τους αλιτήριους Ιουδαίους και αποκαλούνταν Σαμαρείτης και δαιμονισμένος, όταν ο Ιούδας ο Ισκαριώτης και τα γεννήματα του σκότους συνέλαβαν προς θάνατον τον Αχώρητο. Διόλου άσκοπα δεν τους έλεγε ο Ιωάννης: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;». Διότι πράγματι η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω τους.

Εσύ δε, προς τον οποίο απευθύνεται ο λόγος, όποιος κι αν είσαι, μίσησε τον καπηλικό τρόπο· ως άνθρωπος που είσαι, αγάπησε τους ανθρώπους και όχι το χρήμα. Σταμάτησε μέχρις εδώ την αμαρτία. Πες στους άλλοτε αγαπημένους σου τόκους με τη φωνή του Ιωάννη του Βαπτιστή: Γεννήματα εχιδνών, απομακρυνθείτε από εμένα. Είστε όλεθρος για εκείνους που σας κατέχουν και σας λαμβάνουν, τέρπετε για λίγο, αλλά έπειτα από καιρό το δηλητήριό σας γίνεται πικρό φαρμάκι για την ψυχή, φράζετε την οδό της ζωής, κλείνετε τις θύρες της Βασιλείας, και αφού τέρψετε για λίγο την όραση και αντηχήσετε στην ακοή, γίνεστε πρόξενοι αιώνιας λύπης. Αφού πεις αυτά, αποτάξου την πλεονεξία και τους τόκους, και συντάξου με τη φιλοπτωχία.

«Διότι τον είδαν τα ύδατα και φοβήθηκαν», εξεπλάγησαν και σχεδόν εγκατέλειψαν τα όριά τους. Γι' αυτό ο προφήτης, έχοντας δει αυτό από τα πολύ παλιά χρόνια, ερωτά λέγοντας: «Τι σου συμβαίνει, θάλασσα, και έφυγες; Και εσύ, Ιορδάνη, γιατί στράφηκες προς τα πίσω;» Και αυτά αποκρινόμενα είπαν: Είδαμε τον Κτίστη των πάντων σε «μορφή δούλου», και αγνοώντας το μυστήριο της οικονομίας καταδιωκόμαστε από τον φόβο, αλλά τώρα που γνωρίσαμε την οικονομία, προσκυνούμε την ευσπλαχνία του, διότι ήλθε για να σώσει και όχι για να κρίνει την οικουμένη. Γι' αυτό ο Ιωάννης, ο πρόδρομος του Κυρίου, που αρχικά αγνοούσε αυτό το μυστήριο και έπειτα έμαθε ότι είναι αληθινά ο Κύριος, φώναζε λέγοντας σε αυτούς που προσέρχονταν για να βαπτιστούν από αυτόν: «Γεννήματα εχιδνών», γιατί με κοιτάζετε τόσο επίμονα; «Δεν είμαι εγώ ο Χριστός». Υπηρέτης είμαι και όχι αυθέντης. Απλός άνθρωπος είμαι, όχι βασιλιάς. Πρόβατο είμαι, όχι ποιμένας. Άνθρωπος είμαι, όχι Θεός. Έλυσα τη στειρότητα της μητέρας μου με τη γέννησή μου, δεν κατέστησα στείρα την παρθενία. Από τα κάτω προήλθα, δεν κατήλθα από τα άνω. Έδεσα την πατρική γλώσσα, δεν άπλωσα θεϊκή χάρη. Από μητέρα κυοφορήθηκα, δεν φανερώθηκα από αστέρα. Εγώ είμαι ευτελής και ελάχιστος, «έρχεται όμως πίσω μου αυτός που βρίσκεται μπροστά μου», πίσω ως προς τον χρόνο, μπροστά ως προς το απρόσιτο και ανέκφραστο φως της θεότητας.

ΡΕ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΔΙΑΚΟΝΟ ΕΥΤΟΝΙΟ. Γιατί ο Ιωάννης αποκάλεσε τους Ιουδαίους γεννήματα εχιδνών. Ο Ιωάννης αποκάλεσε τους Ιουδαίους γεννήματα εχιδνών, ως πονηρότερα κυήματα πονηρών γονέων. Διότι λένε ότι αυτό το θηρίο κατατρώει τη μητρική κοιλιά όταν γεννιέται. Επειδή λοιπόν εγκατέλειψαν τον Θεό που τους γέννησε και νέκρωσαν, καταργώντας την, κάθε χάρη που τους είχε δοθεί, εύλογα τους παρομοιάζει με εκείνα τα ιοβόλα φίδια, επειδή με την αχαριστία τους εξαφανίζουν, ή μάλλον καλύτερα καταβροχθίζουν, τις ευεργεσίες.

Διότι αυτό που έλεγα χθες, το λέω και τώρα: πολλοί από τους ανθρώπους δεν είναι άνθρωποι. Έτσι και η Γραφή αποκαλεί λύκους τους άρπαγες, αποκαλεί όνους τους ανόητους, αποκαλεί σκύλους τους αναίσχυντους, αποκαλεί ψευδωνύμους τους Ιουδαίους· διότι, επειδή υιοθέτησαν την πονηρία, κληρονόμησαν και την ονομασία εκείνων. Για τον λόγο αυτόν ακριβώς λέγει και η Γραφή: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Διότι, όταν αρπάζει, γίνεται λύκος· όταν φέρεται με αναίδεια, γίνεται σκύλος· όταν ενεργεί ανόητα, γίνεται όνος· όταν έχει δόλο, γίνεται όφις. Διότι έτσι λέγει και ο Ιωάννης: «Φίδια, γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;» Και πάλι κάποιος άλλος: «Σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαυγίσουν.» Και πάλι άλλος: «Κάθισε στην έρημο σαν εγκαταλελειμμένη κουρούνα.» Και πάλι άλλος: «Έγιναν άλογα θηλυμανή, καθένας χρεμέτιζε για τη γυναίκα του πλησίον του.» Επειδή λοιπόν ο ένας έγινε όνος, ο άλλος σκύλος, και ο άλλος λύκος, λέγει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατενόησε· αλλά εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και ομοιώθηκε με αυτά.» Μη μου λες: «Ο δείνα είναι άνθρωπος.» Όχι, εάν έχει απλώς την όψη ανθρώπου, αλλά εάν έχει καρπό ανθρώπου. Επειδή και τα δέντρα με αυτόν τον τρόπο τα εξετάζουμε. Υπάρχει η ελιά, και υπάρχει η αγριελιά· υπάρχει ομοιότητα στην όψη, αλλά διαφορά στη φύση.

Ο Πρόδρομος της φωνής του Λόγου του Δεσπότου, που περιφρονεί βασιλείς και ελέγχει αυστηρά τον λαό: Φίδια, γεννήματα εχιδνών· ποιος σας υπέδειξε να φύγετε από τη μέλλουσα οργή;

Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος; Κάποιος φοβερός λέοντας που έχει εφορμήσει; Είδε ένα τόσο μεγάλο πλήθος να μαίνεται, να λυσσά, να πνέει θυμό, αναθρεμμένο με αίματα προφητικά, να διψά για φόνους δικαίων· τον Ησαΐα τον ατίμασαν, τον Μωυσή τον λιθοβόλησαν, άλλον τον έριξαν στον βούρκο. Αυτός τους κατέπτυσε, αυτός τους περιφρόνησε. Από πού αντλεί τόσο μεγάλο φρόνημα; Από τη γη προέρχεται, και όμως άγγιξε τον ουρανό· σε πλήθος εξακοσίων χιλιάδων λέει: «Φίδια, γεννήματα εχιδνών». Η θάλασσα σχίστηκε, και δεν τους έκανε πιο ταπεινούς· η πέτρα ράγισε, και δεν κατέστειλε την παραφροσύνη τους· προφήτες στάλθηκαν, αλλά δεν υπερίσχυσαν της κακίας τους.

Από πού αντλεί το θάρρος του; Από τα κτήματα; Μα δεν έχει τίποτε άλλο παρά ένα τρίχινο ένδυμα. Μήπως από την πολυτελή ζωή; Μα η τροφή του είναι ακρίδες και άγριο μέλι. Μήπως από το πλήθος των δούλων; Μα παρουσιάστηκε ολομόναχος. Ή μήπως από το μέγεθος της πόλης του; Μα διέτριβε στην έρημο. Από πού λοιπόν προέρχεται η παρρησία του; Από πού αυτό το μεγαλείο; Άκουσέ τον που λέει: «Φίδια, γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;» Βλέπεις ότι αποτελεί γέφυρα; Προσπερνά τα παρόντα και προχωρά στα μέλλοντα· ίσως θέλει να ανοίξει τον ουρανό. Διότι, αφού έδιωξαν τον άνθρωπο από τον παράδεισο, αυτός τους ετοιμάζει πάλι τον ουρανό. Τι συμβαίνει; Τα δικά μου χάθηκαν και καταστράφηκαν. Εγκατέλειψε την περιτομή και αυτός θεσπίζει κάποιον άλλον νόμο. Ξένος άνθρωπος, ξένος κήρυκας, ξένος ευαγγελιστής. Καταφέρεται εναντίον αυτών, κατηγορεί τους πατέρες, διαθέτει το φρόνημα των ζηλωτών. «Ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή;» Λέει «μέλλουσα»· διότι πράγματι αποκαλύπτει τα μελλοντικά. Αυτός έχει ήδη ανοίξει μια θύρα· απάλλαξε τους ανθρώπους από τη γη. Δεν υπάρχει ακόμη ο παράδεισος. Και εγώ τι θα απογίνω τελικά; Δεν ισχύει ακόμη ο νόμος; Δεν ισχύει η περιτομή; Δεν υπάρχει τιμωρία; Τι είναι αυτό το καινούργιο, τι είναι αυτό το πρωτόγνωρο;

Δεν απλώνω τα χέρια μου· αρνούνται την επαφή, μουδιάζουν, συστέλλονται· αυτό που δεν διδάχθηκαν να κρατούν, δεν το δέχονται. Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Γνωρίζω ποιος είσαι, και γνωρίζεις ότι σε ξέρω. Γιατί κρύβεσαι από εμένα που σε γνωρίζω; Ενώ βρισκόμουν ασφαλισμένος στην κοιλιά της μητέρας μου, και μη βρίσκοντας διέξοδο πριν την ώρα μου, απλώς σε αντίκρισα να κυοφορείσαι από εκείνην που διατηρείται στη ζωή από εσένα· σε αναγνώρισα, και μη βρίσκοντας πώς να μιλήσω, δανείστηκα το στόμα της μητέρας μου και φώναξα μέσω αυτής λέγοντας τα δικά μου λόγια: «Από πού μου γίνεται αυτή η τιμή, να έλθει η μητέρα του Κυρίου μου σε εμένα;». Εκεί δεν γελάστηκα, και εδώ δεν σε αναγνωρίζω; Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε εμένα; Ο δε Κύριος του αποκρίθηκε, όπως μόλις άκουσες: Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη. Άφησέ το τώρα· δεν γνωρίζεις τι λες· εγώ γνωρίζω το έργο που επιτελώ. Ζητάς να σου αποκαλυφθεί η δόξα της θεότητάς μου· δεν είναι κατάλληλος ο καιρός· όλα είναι καλά στον καιρό τους. Εσύ λες την αλήθεια, αλλά δεν σε πιστεύουν· διότι άπιστο είναι το έθνος των Ιουδαίων· δεν τους ονόμασες εσύ γεννήματα οχιών; Πώς λοιπόν θέλεις να αποκαλυφθώ σε αυτούς; Δεν δέχονται τη μαρτυρία σου για εμένα· σε υποπτεύονται από καχυποψία, επειδή είσαι πρόδρομος. Άφησέ το τώρα, θα λάβουν μεγαλύτερη μαρτυρία. Άφησέ το τώρα· διότι έτσι πρέπει να εκπληρώσουμε κάθε δικαιοσύνη.

Γι' αυτόν τον λόγο και η Θεία Γραφή, εξαιτίας των παθών που ενοχλούν κατ' αυτόν τον τρόπο, αποδίδει συχνά σε όσους έχουν τιμηθεί με τη λογική τις ονομασίες των άλογων ζώων, καθώς και των αγρίων θηρίων: άλλοτε μεν τους ονομάζει σκύλους, εξαιτίας της αναισχυντίας και της αυθάδειας· «Διότι είναι», λέει, «σκύλοι βουβοί, που δεν μπορούν να γαβγίσουν»· άλλοτε άλογα, εξαιτίας της λαγνείας· «Διότι έγιναν άλογα θηλυμανή, ο καθένας χλιμίντριζε για τη γυναίκα του πλησίον του»· άλλοτε γαϊδούρια, εξαιτίας της αγνωμοσύνης και της ανοησίας· «Διότι παραβλήθηκε», λέει, «με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά»· άλλοτε λιοντάρια και λεοπαρδάλεις, εξαιτίας της αρπακτικότητας και της πλεονεξίας· άλλοτε πάλι ασπίδες, εξαιτίας της δολιότητας· «Δηλητήριο», λέει, «ασπίδων βρίσκεται κάτω από τα χείλη τους»· άλλοτε φίδια και οχιές, εξαιτίας του δηλητηρίου και της πονηρίας, όπως ακριβώς φώναζε και ο μακάριος Ιωάννης λέγοντας: «Φίδια, γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;». Και τους προσάπτει και άλλα ονόματα, που είναι κατάλληλα για τα πάθη τους, ώστε, έστω και με αυτόν τον τρόπο, νιώθοντας ντροπή να επιστρέψουν επιτέλους κάποτε στην οικεία τους ευγένεια, να συμφιλιωθούν με το ομογενές τους και να θεωρήσουν τους νόμους του Θεού προτιμότερους από τα δικά τους πάθη, στα οποία από ραθυμία έχουν παραδώσει τον εαυτό τους.

Και θα μπορούσε να βρει κανείς πολλά ονόματα που αποδίδονται από τη Θεία Γραφή σε αυτούς οι οποίοι, εξαιτίας της ραθυμίας τους, παρασύρονται στα πάθη των άλογων ζώων. Και αυτό δεν μπορεί να το δει κανείς μόνο στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά και στην Καινή. Άκουσε, πράγματι, τον Ιωάννη τον Βαπτιστή να λέει στους Ιουδαίους: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μελλοντική οργή;» Είδες πώς και εδώ υπαινίχθηκε τη δολιότητα του φρονήματός τους μέσω της ονομασίας του θηρίου; Τι θα μπορούσε, λοιπόν, να γίνει πιο αξιοθρήνητο από εκείνους που ακολουθούν την κακία, όταν στερούνται ακόμη και αυτήν την ίδια την προσωνυμία του να ονομάζονται άνθρωποι, και για τον λόγο αυτόν υφίστανται μεγαλύτερη τιμωρία, επειδή, ενώ έλαβαν πολλά εφόδια από τη φύση τους, τα πρόδωσαν παρασυρόμενοι με τη θέλησή τους και αυτομολώντας προς την κακία; Επειδή, λοιπόν, όλοι οι άνθρωποι την εποχή εκείνη κατέστησαν τους εαυτούς τους ανάξιους αυτής της προσωνυμίας και του να ονομάζονται άνθρωποι, ενώ ο δίκαιος αυτός μέσα σε τέτοιον αυχμό αρετής επέδειξε τόσο μεγάλη υπερβολή της δικής του αρετής, η Θεία Γραφή, αρχίζοντας να διηγείται τη γενεαλογία του ανδρός, λέει: «Ο Νώε ήταν άνθρωπος». Είναι δυνατόν να βρει κανείς και σε άλλον δίκαιο αυτήν την προσωνυμία να τίθεται ως το μέγιστο εγκώμιο, και πριν από όλες τις άλλες να ανακηρύσσεται με αυτήν την προσωνυμία, ως εκείνος που επιδεικνύει την αρετή με ακρίβεια.

Διότι θα είσαι ευλογημένος, ώστε ο καθένας να θεωρεί ως τη μεγαλύτερη τιμή και να καταβάλλει κάθε προσπάθεια να συνδεθεί με στενή οικειότητα μαζί σου. Δες πώς από την αρχή και προοιμιακά του προέλεγε τη δόξα στην οποία επρόκειτο να τον αναδείξει. «Θα σε κάνω», λέει, «μέγα έθνος, και θα μεγαλύνω το όνομά σου, και θα σε ευλογήσω, και θα είσαι ευλογημένος». Γι' αυτό και οι Ιουδαίοι, υπερηφανευόμενοι για τον πατριάρχη, ήθελαν να εντάξουν τους εαυτούς τους στη συγγένειά του, και έλεγαν: «Είμαστε τέκνα του Αβραάμ». Αλλά για να μάθουν ότι, εξαιτίας της κακίας της διαγωγής τους, αποδεικνύονται ανάξιοι αυτής της συγγένειας, τους λέει ο Χριστός: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ». Ακόμη και ο Ιωάννης, ο γιος του Ζαχαρία, όταν συνέρρεαν στον Ιορδάνη όσοι έσπευδαν να βαπτιστούν, τους έλεγε: «Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;»

Σοδομίτες είναι εκείνοι που ακούν τα λόγια τους. Πάλι αλλού [λέει]: Βουβά σκυλιά είναι οι Ιουδαίοι, που δεν μπορούν να γαβγίσουν· όχι επειδή μετέπεσαν σε σκύλους κατά τη φύση τους, αλλά επειδή έγιναν σκύλοι κατά την προαίρεσή τους. Ο Ιωάννης, ο πολίτης της ερήμου, το υψηλό φρόνημα, η αδούλωτη γνώμη, εκείνος που βαδίζει κάτω στη γη και αγγίζει την ουράνια αψίδα, ο καρπός της στείρας, η λύση της αφωνίας του πατέρα, η φωνή του άφωνου, αυτός που βοά στην έρημο, μέσα στη μήτρα (διότι η μήτρα ήταν έρημος, αφού ήταν στείρα), ο διπλός κήρυκας, που περιφρονεί τους παίδες, που υψώνεται πάνω από τα ορατά, ήλθε προς τους Ιουδαίους και τους λέει: Φίδια, γεννήματα εχιδνών· όχι επειδή ήταν φίδια κατά τη φύση, αλλά επειδή ήταν δόλιοι κατά την προαίρεση.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑ΄. Όταν όμως είδε πολλούς από τους Σαδδουκαίους και τους Φαρισαίους να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε: Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; α΄. Πώς λοιπόν λέει ο Χριστός ότι δεν πίστεψαν στον Ιωάννη; Διότι το να μην αποδεχθούν εκείνον που κηρυσσόταν από αυτόν, δεν σήμαινε ότι είχαν πίστη. Επειδή φάνηκε μεν ότι έδιναν προσοχή και στους Προφήτες και στον Νομοθέτη (Μωυσή)· ωστόσο ο Χριστός είπε ότι δεν τους πρόσεξαν, επειδή δεν αποδέχθηκαν αυτόν που είχε προφητευθεί από εκείνους. Διότι, «εάν πιστεύατε στον Μωυσή», λέει, «θα πιστεύατε και σε εμένα». Και μετέπειτα, όταν ρωτήθηκαν από τον Χριστό: «Το βάπτισμα του Ιωάννη από πού προέρχεται;», έλεγαν: «Εάν πούμε, από τη γη, φοβόμαστε το πλήθος· εάν πούμε, από τον ουρανό, θα μας πει: Πώς λοιπόν δεν τον πιστέψατε;». Ώστε από όλα αυτά είναι φανερό, ότι προσήλθαν μεν και βαπτίστηκαν, δεν παρέμειναν όμως στην πίστη του κηρύγματος. Διότι και ο Ιωάννης (ο Ευαγγελιστής) φανερώνει την πονηριά τους, από εκείνους που έστελναν προς τον Βαπτιστή λέγοντας: «Είσαι εσύ ο Ηλίας; Είσαι εσύ ο Χριστός;»· γι' αυτό και πρόσθεσε: «Οι δε απεσταλμένοι ήταν από τους Φαρισαίους». Τι λοιπόν; Δεν νόμιζαν και τα πλήθη ακριβώς το ίδιο; λέει.

Και για να μάθεις ότι με διαφορετική διάθεση προσέρχονταν οι Φαρισαίοι και με διαφορετική ο λαός, άκουσε πώς ο Ευαγγελιστής φανέρωσε και αυτό: για μεν τον λαό λέει ότι προσέρχονταν και βαπτίζονταν από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους· για δε τους Φαρισαίους δεν λέει πλέον το ίδιο, αλλά ότι, βλέποντας πολλούς από τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους να έρχονται, έλεγε: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή;». Ω, της μεγαλοφροσύνης!

Διότι, θαυμάζοντάς τους, επειδή έστω και αργά κατόρθωσαν αυτά που τους φαίνονταν σχεδόν αδύνατα, έλεγε αυτά. Επομένως, η επίπληξη προέρχεται μάλλον από εκείνον που τους προσελκύει και τους προετοιμάζει να ανανήψουν. Διότι, όταν φαίνεται να εκπλήσσεται, δείχνει αφενός την προηγούμενη μεγάλη τους πονηρία και αφετέρου την αξιοθαύμαστη και παράδοξη μεταβολή τους. «Τι συνέβη λοιπόν», λέει, «που, ενώ είναι παιδιά εκείνων και ανατράφηκαν τόσο άσχημα, μετανόησαν; Από πού προήλθε τόσο μεγάλη μεταβολή; Ποιος μαλάκωσε τη σκληρότητα της διαθέσεώς τους; Ποιος διόρθωσε το ανίατο;» Και πρόσεξε πώς τους συγκλόνισε αμέσως από την αρχή, προβάλλοντας εκ των προτέρων τα λόγια για τη γέεννα. Διότι δεν είπε τα συνηθισμένα: «Ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τους πολέμους, τις επιδρομές των βαρβάρων, τις αιχμαλωσίες, τους λιμούς, τους λοιμούς;», αλλά προανήγγειλε κάποια άλλη κόλαση, η οποία ποτέ μέχρι τότε δεν τους ήταν φανερή, λέγοντας τα εξής: «Ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή;»

Τέτοιος ήταν ο Ιωάννης· γι' αυτό εκείνον μεν κανείς δεν τον έθλιβε, ο ίδιος όμως έθλιβε τον Ηρώδη. Και ο μεν, παρότι δεν είχε τίποτα, ορθώθηκε εναντίον του άρχοντα· ο δε, ντυμένος με διάδημα και πορφύρα και άπειρη μεγαλοπρέπεια, έτρεμε και φοβόταν αυτόν που ήταν στερημένος από όλα, και ούτε καν με κομμένο το κεφάλι δεν μπορούσε να τον αντικρίσει χωρίς φόβο. Διότι, για να καταλάβεις ότι και μετά τον θάνατό του διατηρούσε ακμαίο τον φόβο του, άκουσε τι λέει: «Αυτός είναι ο Ιωάννης, τον οποίο εγώ θανάτωσα». Το δε «θανάτωσα», δεν ήταν λόγος κάποιου που υπερηφανεύεται, αλλά κάποιου που προσπαθεί να κατευνάσει τον φόβο του, και να πείσει την ταραγμένη του ψυχή να θυμηθεί ότι αυτός ο ίδιος τον έσφαξε. Τόσο μεγάλη είναι η δύναμη της αρετής, ώστε και μετά τον θάνατο είναι ισχυρότερη από τους ζωντανούς. Γι' αυτό ακριβώς, και όταν ζούσε, αυτοί που κατείχαν πολλά χρήματα έρχονταν σε αυτόν και του έλεγαν: «Τι να κάνουμε;». Τόσα έχετε, και από αυτόν που δεν έχει τίποτα θέλετε να μάθετε την οδό της δικής σας ευημερίας; Οι πλούσιοι από τον φτωχό; Οι στρατιώτες από αυτόν που δεν έχει ούτε σπίτι; Τέτοιος ήταν και ο Ηλίας· γι' αυτό και με την ίδια παρρησία απευθυνόταν στον λαό. Διότι ο μεν έλεγε: «Γεννήματα οχιών», ενώ αυτός: «Έως πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας πόδια;». Και ο μεν έλεγε: «Φόνευσες και κληρονόμησες», ο δε έλεγε: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του Φιλίππου, του αδελφού σου». Είδες την πέτρα; Είδες την άμμο; Πόσο εύκολα καταρρέει; Πόσο υποχωρεί στις συμφορές;

βʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τα αξιέπαινα παιδιά μας, εάν δεν διαθέτουμε τη δική τους αρετή· ούτε για τους σπουδαίους πατέρες μας, εάν δεν έχουμε όμοιο τρόπο ζωής με αυτούς. Διότι είναι δυνατόν και αυτός που γέννησε να μην είναι πατέρας, και αυτός που δεν γέννησε να είναι. Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν κάποια γυναίκα είπε: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες», δεν απάντησε: «Δεν με βάσταξε κοιλιά, ούτε θήλασα μαστούς»· αλλά είπε τούτο: «Μάλλον μακάριοι είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατέρα μου». Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο δεν αρνείται τη φυσική συγγένεια, αλλά προσθέτει τη συγγένεια ως προς την αρετή; Και ο Πρόδρομος, επίσης, όταν έλεγε: «Γεννήματα εχιδνών, να μη νομίζετε πως μπορείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», δεν εννοούσε με αυτό ότι δεν προέρχονταν από τον Αβραάμ κατά φύση, αλλά ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί η καταγωγή τους από τον Αβραάμ, εάν δεν έχουν τη συγγένεια των ηθών. Αυτό φανέρωνε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· δεν τους στερούσε τη σαρκική συγγένεια, αλλά τους παιδαγωγούσε να επιζητούν εκείνη που είναι ανώτερη και κυριότερη από αυτήν. Αυτό ακριβώς αναπτύσσει και εδώ, αλλά πιο ήπια και πιο διακριτικά· διότι ο λόγος Του απευθυνόταν προς τη μητέρα Του.

Μήπως αυτά δεν απαιτούν περισυλλογή και κατάνυξη; Για ποιον λόγο, λοιπόν, να σε βαπτίσω τώρα, εσένα τον δημιουργό του ποταμού και χορηγό του βαπτίσματος, που από φιλανθρωπία έγινες άνθρωπος; Ίχνος ανομίας δεν υπάρχει σε εσένα, ούτε κηλίδα αμαρτίας μόλυνε την άχραντη σάρκα σου, ούτε στο στόμα σου στάθηκε ποτέ δόλος. Δηλητήριο ασπίδων κρύβεται στα ιουδαϊκά χείλη· διότι είναι γεννήματα εχιδνών, και οι γλώσσες τους είναι δόλιες· ενώ στο δικό σου στόμα αναβλύζουν πηγές αέναης ζωής· διότι, όντας ο ίδιος η ζωή, ζωή φθέγγεσαι και ζωή χορηγείς.

Εδώ επιθυμώ να εξαλείψω ένα πονηρό νόσημα της ψυχής σας. Διότι πολλοί από τους πιο απλοϊκούς νομίζουν ότι οι ψυχές εκείνων που πεθαίνουν με βίαιο θάνατο γίνονται δαίμονες. Αυτό όμως δεν ισχύει, δεν ισχύει καθόλου. Διότι δεν γίνονται δαίμονες οι ψυχές όσων έχουν βίαιο τέλος, αλλά οι ψυχές εκείνων που ζουν μέσα στις αμαρτίες, όχι επειδή μεταβάλλεται η ουσία τους, αλλά επειδή η προαίρεσή τους μιμείται τη δική τους κακία. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Χριστός έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Εσείς είστε υιοί του διαβόλου»· και τους ονόμασε υιούς του διαβόλου, όχι επειδή μεταβλήθηκαν στη δική του ουσία, αλλά επειδή έπρατταν τα δικά του έργα· γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε». Και πάλι ο Ιωάννης λέει: «Γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μελλοντική οργή; Ποιήστε λοιπόν καρπό άξιο της μετανοίας, και μην νομίσετε πως αρκεί να λέτε: Πατέρα έχουμε τον Αβραάμ». Διότι η Γραφή γνωρίζει να αναγνωρίζει ως νόμους συγγένειας όχι εκείνους που προέρχονται από τη φύση, αλλά εκείνους που πηγάζουν από την αρετή και την κακία· και με όποιον κάποιος αποκτήσει τον ίδιο τρόπο ζωής, αυτού τον ονομάζει η Γραφή και υιό και αδελφό.

Διότι εκείνοι, όταν λυσσούν, δεν επιτίθενται με γαβγίσματα, αλλά πλησιάζοντας σιωπηλά, προκαλούν σε όσους συλλαμβάνουν χειρότερα δεινά από ό,τι εκείνα που γαβγίζουν. Κάποιος άλλος πάλι αποκαλούσε ορισμένους ανθρώπους «κουρούνες». Άλλος δε έλεγε: «Ο άνθρωπος, αν και βρισκόταν σε τιμητική θέση, δεν το κατενόησε· εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και έγινε όμοιός τους». Ο δε ανώτερος των προφητών, ο υιός της στείρας, στεκόμενος παρά τον Ιορδάνη, αποκάλεσε κάποιους «όφεις και γεννήματα εχιδνών».

Μην αφήσεις ανεξάλειπτη καμία αμαρτία, ακόμη και αν τυχαίνει να είναι ελάχιστη, για να μην σε παρασύρει αργότερα σε μεγαλύτερο κακό. Εάν θέλεις να σωθείς, να αγαπήσεις τον αληθινό λόγο και ποτέ να μην αποστραφείς άκριτα τον έλεγχο. Ο αληθινός λόγος μετέβαλε τα «γεννήματα των εχιδνών» και τους υπέδειξε να «φύγουν από την επερχόμενη οργή».

Ο υποκριτής, εφόσον νομίζει ότι περνά απαρατήρητος, παραμένει ήσυχος, θηρεύοντας τη δόξα του να φαίνεται δίκαιος· όταν όμως αποκαλυφθεί, προβάλλει θανατηφόρους λόγους, νομίζοντας ότι με τις εις βάρος των άλλων λοιδορίες συγκαλύπτει τη δική του ασχημοσύνη. Αυτόν ο λόγος του Θεού τον παρομοίασε με γέννημα εχίδνης ως δόλιο και τον πρόσταξε να φέρει καρπούς άξιους της μετάνοιας, δηλαδή να εναρμονίσει την κρυμμένη διάθεση της καρδιάς του με τη συμπεριφορά που επιδεικνύει εξωτερικά. κδ. Λένε μερικοί ότι θηρίο είναι κάθε ζώο το οποίο, σύμφωνα με τον νόμο περί των ζώων του αέρα, της γης και της θάλασσας, δεν έχει κριθεί καθαρό, έστω και αν φαίνεται ήμερο στον χαρακτήρα· με τα ονόματα των οποίων ο λόγος αποκαλεί καθέναν από τους ανθρώπους, με βάση το ιδιαίτερο πάθος του. κε. Εκείνος που προσποιείται φιλία με σκοπό τη βλάβη των πλησίον είναι λύκος που κρύβει την κακουργία του κάτω από προβιά. Αυτός, όταν βρει κάποιο απλό ήθος ή λόγο που εφαρμόζεται ή λέγεται με απλοϊκότητα κατά Χριστόν, το αρπάζει και το διαφθείρει εκτοξεύοντας αναρίθμητους ψόγους, και επιτίθεται στα λόγια ή στα ήθη τους σαν κατάσκοπος της εν Χριστώ ελευθερίας των αδελφών.

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός Ζαχαρίας αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά για το παιδί που επρόκειτο να συλληφθεί, προβάλλει τα γηρατειά τα δικά του και της συζύγου του και δεν πιστεύει τα λεγόμενα, δεχόμενος ως ποινή τη σιωπή. Δες, παρακαλώ, και από τα λόγια του αγγέλου τι λογής και πόσο σπουδαίο επρόκειτο να γίνει το παιδί. Διότι λέει: «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου», και ότι «θα γεμίσει με Πνεύμα Άγιο», και ότι «θα επιστρέψει πολλούς προς τον Κύριο», και ότι «θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Και πώς με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία; Ας ακούσουμε. Έλεγε, δηλαδή, ο Ηλίας στον Αχαάβ: «Δεν διαστρέφω εγώ τον Ισραήλ, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Και ο Ιωάννης έλεγε στον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου». Έλεγε ο Ηλίας στον ειδωλολατρικό λαό: «Μέχρι πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός, ακολουθήστε αυτόν». Και έλεγε ο Ιωάννης στον παράνομο λαό: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή; Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Προσφέροντας ως ολοκαύτωμα τις θυσίες διά του ύδατος και του πυρός, ο Ηλίας επέστρεψε στον Θεό τον ειδωλολατρικό λαό. Και ο Ιωάννης, βαπτίζοντας στα ύδατα του Ιορδάνη τον Ιησού, προσήγαγε στον Θεό την εκκλησία των εθνών.

Ακόμη, και ο Μάρκος πάλι, αφού οι Φαρισαίοι και οι Σαδδουκαίοι διέφυγαν από τη μέλλουσα οργή (και ποια θα μπορούσε να είναι η φυγή, αν όχι η προσφυγή στο βάπτισμα;), προσθέτει: «κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας», σαν να μην είχε το βάπτισμα που τους δόθηκε τη δύναμη να προσφέρει την τέλεια λύτρωση των αμαρτιών. Ή θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι αυτό δεν ειπώθηκε προς εκείνους που τα καθαγιασμένα νερά τους δέχθηκαν και τους ξέπλυναν από τους μολυσμούς, αλλά προς εκείνους που είχαν μεν την ορμή να βαπτιστούν, αλλά δεν είχαν ακόμη αξιωθεί της κάθαρσης. Εκτός κι αν κάποιος παραδεχόταν ότι ο εν λόγω λόγος αρμόζει και σε εκείνους που ήδη έχουν βαπτιστεί, οπότε ούτε και αυτό κατ' ανάγκην θα φαινόταν να αφαιρεί από το βάπτισμα του Προδρόμου την άφεση των αμαρτιών· διότι η καρποφορία των αρετών βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην κεκαθαρμένη ψυχή παρά σε εκείνην που τα πολλά αγκάθια των παθών και οι παραφυάδες των ζιζανίων την έχουν διαφθείρει και την έχουν κάνει ρυπαρή.

Διότι, το ότι μέσω της κακίας ο άνθρωπος εξομοιώθηκε με το φίδι, άκουσέ το στο Ευαγγέλιο όπου ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει σε αυτούς που έρχονταν να βαπτιστούν από αυτόν: «Φίδια, γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την οργή που μέλλει να έρθει; Κάντε λοιπόν καρπό άξιο της μετανοίας». Αφού λοιπόν θανατώθηκε ο άνθρωπος και εξομοιώθηκε με τον θάνατο, βρέθηκε γι' αυτόν ως φάρμακο ζωής ο ίδιος ο Κύριος, μέσω του οποίου θανατώνεται ο θάνατος, καταργείται από αυτόν ο θανατηφόρος ιός των παθών της κακίας και ζωοποιούνται οι άνθρωποι.

«Και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους.» Αν και βαπτίζονταν, ωστόσο το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών. Αλλά ο Ιωάννης κήρυττε μόνο μετάνοια και οδηγούσε στην άφεση των αμαρτιών· δηλαδή, οδηγούσε στο βάπτισμα του Χριστού, από το οποίο προέρχεται η άφεση των αμαρτιών. «Όταν όμως είδε πολλούς από τους Φαρισαίους.» Φαρισαίος ερμηνεύεται αποκομμένος. Διότι θεωρούσαν ότι στη ζωή και στη γνώση είχαν αποκοπεί και υπερείχαν των άλλων. «Και από τους Σαδδουκαίους.» Αυτοί δεν πίστευαν ούτε σε ανάσταση, ούτε σε άγγελο, ούτε σε πνεύμα. Ερμηνεύονται δε ως δίκαιοι. Διότι «Σεδέκ» σημαίνει δικαιοσύνη. Επειδή ονόμαζαν τους εαυτούς τους δικαίους. Ή παίρνουν το όνομά τους από τον αιρεσιάρχη Σαδώκ. «Να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε.» Δεν έρχονταν με ορθή διάθεση, όπως οι υπόλοιποι. Γι' αυτό και τους επιπλήττει αυστηρά. «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;» Τους μιλάει με δριμύτητα, γνωρίζοντας τη διαστροφή τους, όμως ταυτόχρονα τους επαινεί, λέγοντας: Ποιος σας υπέδειξε; Διότι θαυμάζει πώς συνέβη αυτό, το να μετανοήσει δηλαδή η πονηρή γενεά τους. Τους ονομάζει δε γεννήματα εχιδνών, διότι όπως ακριβώς αυτά βγαίνουν κατατρώγοντας τις μήτρες, έτσι και αυτοί φόνευαν τους πατέρες, δηλαδή τους διδασκάλους, τους προφήτες· και από τη μελλοντική οργή, εννοεί τη γέεννα. «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας.»