Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 3:8

Διότι, όπως ακριβώς οι γιορτές των αμαρτωλών μεταβάλλονται σε πένθος και οι ωδές σε θρήνο, καθώς έλεγε ο Θεός: «Και θα μετατρέψω τις γιορτές σας σε πένθος και τις ωδές σας σε θρήνο», έτσι πάλι οι θρήνοι όσων μετανόησαν μεταβάλλονται σε ύμνους. «Εις το τέλος εν ύμνοις· ψαλμός τω Δαυίδ». Αγαθή πράξη και καρπός μετάνοιας υπάρχει και για τον προφήτη και για καθέναν που έχει τη δυνατότητα στα χέρια του: «Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας», ώστε καθένας που μετανόησε και προσέφερε καρπούς στον Θεό και στους φτωχούς να λέει: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή σου». Πες μου, Δαυίδ, απορρίπτεις εντελώς τον έλεγχο και την παιδαγωγία; Όπως φαίνεται, αποφεύγεις τον μακαρισμό. Διότι το ότι ο έλεγχος του Θεού είναι πρόξενος μακαρισμού, είναι γραμμένο στο βιβλίο του Ιώβ: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος πάνω στη γη». Και το ότι το να παιδαγωγείται κανείς από τον Κύριο είναι μακάριο, εσύ ο ίδιος το είπες: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε». Δεν αποφεύγω τον έλεγχο, λέει, αλλά φοβάμαι τον έλεγχο που γίνεται με θυμό· ούτε αποστρέφομαι την παιδαγωγία, αλλά τρέμω την παιδαγωγία που γίνεται με οργή.

Ποίησε δε «καρπούς άξιους της μετανοίας» και μην προσέχεις εμένα που τα λέω και δεν τα πράττω, αλλά προσευχήσου ώστε κι εγώ να έλθω κάποτε σε επίγνωση της αλήθειας, προς δόξαν της αγίας, ομοουσίου και ζωοποιού Τριάδος, νυν και εις τους αιώνας. Αμήν.

Φωνή Κυρίου εν ισχύι. Διότι αφαιρεί τις ασθένειες του λαού διά του βαπτίσματος της μετανοίας, βαπτίζοντας δι' αυτού εν ύδατι εις μετάνοιαν. Το «Εν ισχύι» είναι η φωνή που λέει: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών»· και, «Κάντε καρπούς άξιους της μετανοίας». Ή μήπως η φωνή είναι εν ισχύι, επειδή ο Ιωάννης μαρτυρεί πράγματι στον ισχυρό Κύριο, λέγοντας: «Εγώ βαπτίζω εν ύδατι· εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου». Η φωνή λοιπόν αυτή έδινε μαρτυρία στην ισχύ. «Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία»· καθώς ο Ιωάννης εκθέτει τα μεγάλα μυστήρια περί του Ιησού, λέγοντας: «Είδα το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει ως περιστερά και να παραμένει επάνω του»· και πάλι: «Διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε, και χάρη αντί χάριτος». Διότι είναι υψηλά τα ύδατα και παραστατικά του μεγέθους της δόξας του Μονογενούς. Γι' αυτό λέγεται «Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία». Μεγαλοπρεπές είναι επίσης και το να λέει: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό· ο μονογενής Υιός, ο οποίος ευρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε». Και φαίνεται να διηγείται μεγαλοπρεπώς πολλά περί του Κυρίου, όταν λέει: «Δεν δύναται ο άνθρωπος να λάβει τίποτε, εάν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό». Μεγαλοπρεπές είναι δε και το, «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι υπεράνω πάντων».

Κεφάλαιο Δ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν δε είδε πολλούς από τους Φαρισαίους και τους Σαδδουκαίους να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε: Γεννήματα οχιών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Παράγετε, λοιπόν, καρπούς αντάξιους της μετανοίας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Ήδη δε ο πέλεκυς βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν παράγει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά.

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Κάνετε λοιπόν καρπούς άξιους της μετανοίας, και μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας: Πατέρα έχουμε τον Αβραάμ.

Διότι δεν οφείλονται όλες οι ασθένειες στη φύση μας, ούτε προέρχονται σε εμάς από κακή διατροφή ή από κάποιες άλλες σωματικές αιτίες, για τις οποίες βλέπουμε ότι ορισμένες φορές χρησιμεύει η ιατρική. Διότι πολλές φορές οι ασθένειες αποτελούν και μάστιγες των αμαρτημάτων, οι οποίες επιβάλλονται για να μας οδηγήσουν σε επιστροφή στον Θεό. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «εκείνον που αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί»· και, «εξαιτίας αυτού υπάρχουν ανάμεσά σας πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και αρκετοί πεθαίνουν». Διότι, εάν ανακρίναμε οι ίδιοι τους εαυτούς μας, δεν θα κρινόμασταν. Όταν όμως κρινόμαστε από τον Κύριο, παιδαγωγούμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Αυτοί λοιπόν οφείλουν να παραμένουν ήσυχοι και, αφήνοντας τις ιατρικές μεθόδους, πρέπει να υπομένουν όσα τους επιβάλλονται, όταν αναγνωρίζουμε τα σφάλματά μας, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα απέναντί Του»· και να αποδεικνύουν τη διόρθωσή τους με το να παράγουν καρπούς άξιους της μετανοίας, και να θυμούνται τον Κύριο που είπε: «Ιδού, έγινες καλά· μην αμαρτάνεις πλέον, για να μη σου συμβεί κάτι χειρότερο». Άλλοτε πάλι αυτό συμβαίνει και κατόπιν αιτήματος του πονηρού, όταν ο φιλάνθρωπος Δεσπότης συγκαταβαίνει να τον βάλει στον αγώνα απέναντι σε έναν μεγάλο αγωνιστή, καταρρίπτοντας έτσι την αλαζονεία του μέσω της άκρας υπομονής των δούλων Του· πράγμα το οποίο έχουμε διδαχθεί ότι συνέβη στην περίπτωση του Ιώβ.

Και αλλού εκθέτει πιο ξεκάθαρα αυτήν την καταδίκη, λέγοντας: «Πορευθείτε από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του». Και παραθέτει ως αιτία όχι την τέλεση κάποιου από τα απαγορευμένα έργα, αλλά την έλλειψη των επιβεβλημένων, λέγοντας: «Διότι πείνασα, και δεν μου δώσατε να φάω· δίψασα, και δεν μου δώσατε να πιω», και τα εξής. Και πολλά παρόμοια θα μπορούσε να βρει κανείς προς απόδειξη του ότι δεν είναι άξιοι θανάτου μόνο όσοι πράττουν τα πονηρά, για τους οποίους ετοιμάστηκε το άσβεστο πυρ, και μαζί με τους οποίους καταδικάζονται και όσοι αδρανούν ως προς τα καλά έργα, αλλά και εκείνοι που τα πράττουν με αμέλεια. Διότι είναι γεγραμμένο: «Επικατάρατος καθένας που πράττει τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Θα ήταν δε κατάλληλη ευκαιρία να θυμηθούμε και τον Ιωάννη, ο οποίος λέει προς εκείνους που έλαβαν την άφεση των αμαρτιών διά του βαπτίσματος: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας».

Τα άκαρπα δέντρα, λοιπόν, μας υποδεικνύονται από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, ο οποίος είπε σε εκείνους που αξιώθηκαν το βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών και καθαρίστηκαν από κάθε ρύπο: «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας»· και λίγο μετά προσθέτει: «Κάθε δέντρο, λοιπόν, που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά». Πολύ πιο ξεκάθαρα, όμως, το διδάσκει ο Κύριος, λέγοντας σε όσους στέκονται στα δεξιά: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε τη βασιλεία που έχει ετοιμαστεί για εσάς από την καταβολή του κόσμου», υποδεικνύοντας τους αγαθούς τους καρπούς με όσα αναφέρει στη συνέχεια. Εκείνους, αντίθετα, που βρίσκονται στα αριστερά, τους στέλνει στο αιώνιο πυρ, το οποίο έχει ετοιμαστεί για τον διάβολο και τους αγγέλους του· στους οποίους δεν προσάπτει τη διάπραξη αμαρτίας, αλλά την απραξία ως προς τους αγαθούς καρπούς. «Διότι πείνασα», λέει, «και δεν μου δώσατε να φάω», και τα εξής· αυτή ακριβώς η απραξία τούς έκανε να ενταχθούν στη μερίδα των αμαρτωλών, οι οποίοι ονομάζονται από τον Κύριο άγγελοι του διαβόλου.

Ματθ. 3, 8-9 Θα μπορούσε κανείς να πει ότι οι «καρποί της μετανοίας» είναι πρωτίστως η πίστη στον Χριστό, και μαζί με αυτήν η ευαγγελική πολιτεία, η οποία βρίσκεται «εν καινότητι ζωής» και είναι απαλλαγμένη από την παχύτητα του γράμματος. Μην προβάλλετε λοιπόν, λέει, τις συνηθισμένες προφάσεις, γι' αυτό πρόσθεσε: «ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ».

Διότι προσκύνησαν είδωλα, και στήνοντας κάτω από βελανιδιές και λεύκες αγάλματα και βωμούς, προσέφεραν θυσίες στα μάταια είδωλα και τελούσαν σπονδές, αδιαφορώντας παντελώς για τη δόξα που οφειλόταν στον πανάγιο Θεό. Γι' αυτό, μέσω της φωνής του Ιερεμία τους λέει για την Ιερουσαλήμ: «Και μη λέτε, Ναός Κυρίου είναι, διότι αν δεν διορθώσετε ριζικά τους δρόμους σας και τα έργα σας, θα κάνω αυτόν τον οίκο όπως τη Σηλώ». Τους κατηγορούσε δε πάλι μέσω του προφήτη Μιχαία λέγοντας: «Οι άρχοντές της έκριναν με δωροδοκίες, και οι ιερείς της έδιναν απαντήσεις με μισθό, και οι προφήτες της μάντευαν με χρήματα, και επαναπαύονταν στον Κύριο λέγοντας: Δεν είναι ο Κύριος ανάμεσά μας; Δεν πρόκειται να έρθουν σε εμάς κακά. Εξαιτίας σας, λοιπόν, η Σιών θα οργωθεί σαν χωράφι, και η Ιερουσαλήμ θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, και το όρος του ναού σαν άλσος δάσους». Ότι δε η κρίση του Θεού έρχεται οξεία εναντίον καθενός που συνηθίζει να αμαρτάνει, τους το έκανε φανερό και ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την επερχόμενη οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας πως, Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ».

Κάτι τέτοιο βλέπουμε να διακηρύσσει και ο μακάριος Ιωάννης ο Βαπτιστής προς τα πλήθη των Ιουδαίων· διότι, ενώ προσέρχονταν τιμώντας το δικό του βάπτισμα, το οποίο ήταν βάπτισμα μετανοίας, τους έλεγχε αυστηρά επειδή ήταν πολύ σκληροί, λέγοντας: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μέλλουσα οργή; Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετανοίας, και μην ξεγελιέστε λέγοντας μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ.» Και αλλού λέει: «Αν είχατε πατέρα τον Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ.» Μακάριος λοιπόν, λέει, δεν είναι όποιος απλώς είναι γιος του Αβραάμ, αλλά αυτός που τηρεί αυτά. Και ποια είναι αυτά; Την κρίση και τη δικαιοσύνη, και επιπλέον αυτού εκείνος που τα τηρεί και τα εφαρμόζει ορθά και τα κρατάει σταθερά, δηλαδή, δεν προχωράει σε αυτά παρεμπιπτόντως ή χαλαρά, αλλά με κάθε προθυμία και με ζωηρότητα, ώστε να προσκολλάται σθεναρά σε αυτά, και να τηρεί τα Σάββατα χωρίς να τα βεβηλώνει. Για να το κατανοήσεις πάλι αυτό: δεν επιτρεπόταν το Σάββατο να μεριμνά κανείς για κάποιον από τους σωματικούς κόπους ή τις ασχολίες.

Γι' αυτό λοιπόν και ο θεσπέσιος Ιωάννης, καταρρίπτοντας την έπαρση των Ιουδαίων και το μεγάλο τους θράσος, λέει: «Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας: Έχουμε πατέρα τον Αβραάμ· διότι σας λέω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ». Επομένως, εξέπεσε μεν από την κληρονομιά ο ασύνετος Ισραήλ, φύτρωσε όμως αντ' αυτού το ποίμνιο των εθνών, και σε αυτούς ο Χριστός απονέμει τον ένδοξο και αξιοσέβαστο κλήρο των άνωθεν αγαθών. Διότι έγιναν συμπολίτες των αγίων και οικείοι του Θεού, και σύσσωμοι με τον Χριστό, και, λαμπρυσμένοι από την ένωση μαζί Του δια του Πνεύματος, θα ζήσουν τον αληθινά πολυπόθητο βίο, με οσιότητα και αγιασμό και αφθαρσία. <Στην εκκλησία του Κυρίου μην κλαίτε με δάκρυα, και ας μην δακρύζουν γι' αυτό τα μάτια σας· διότι δεν θα αποδιώξει τα ονείδη εκείνος που λέει: Ο οίκος του Ιακώβ παρόργισε το Πνεύμα του Κυρίου. Μήπως αυτά είναι τα επιτηδεύματά του;> Άραγε λοιπόν αποκλείει ο Θεός τον Ισραήλ από το να επιλέξει να μετανοήσει; Και πες μου, ανακόπτει ο Θεός την πραότητά Του προς αυτούς, ακόμα και αν ήθελαν να μάθουν αυτά που τους είναι τα πλέον αρμόζοντα, και να πράττουν πλέον ό,τι είναι αρεστό σε Αυτόν; Δεν λέει κάτι τέτοιο.

Αυτός έγινε πατέρας πολλών εθνών, προσελκύοντας τους πάντες προς τον εαυτό του διά της πίστεως, και αγαλλιώμενος σφόδρα για το πλήθος των εθνών, και λέγοντας: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός.» Και αυτά μεν λέμε εμείς περί αυτών. Ας εισέλθει όμως και ο ίδιος ο μάρτυρας της αλήθειας, ας συνηγορήσει υπέρ των λεγομένων ο σοφότατος Παύλος, ας αναφωνήσει μαζί με εμένα: «Εκείνος, λοιπόν, που σας επιχορηγεί το Πνεύμα και ενεργεί θαύματα ανάμεσά σας, το κάνει από τα έργα του νόμου ή από την ακοή της πίστεως; Όπως ακριβώς ο Αβραάμ πίστεψε στον Θεό, και του λογίστηκε ως δικαιοσύνη.» Να γνωρίζετε άρα ότι αυτοί που προέρχονται από την πίστη, αυτοί είναι υιοί του Αβραάμ. Επομένως, η δύναμη της επαγγελίας δεν θα μεταβεί σε κάθε περίπτωση στους κατά σάρκα υιούς, αλλά δηλαδή σε εκείνους, οι οποίοι μέσω της πίστεως στον Χριστό θα αναγνωρίσουν ως πατέρα τους τον Αβραάμ. Διότι αυτό ακριβώς μου φαίνεται ότι λέει ρητά και ο μακάριος Βαπτιστής σε αυτούς που κατάγονταν από τον Ισραήλ, όταν βέβαια καυχώνταν μόνο για τη σαρκική τους συγγένεια, και προέβαλαν ως γενάρχη τους τον Αβραάμ: «Κάντε, λοιπόν, λέει, καρπούς άξιους της μετανοίας, και μην νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε μέσα σας πως έχουμε πατέρα τον Αβραάμ. Διότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ.» Και με τη λέξη πέτρες εννοεί εδώ αυτούς που έχουν ακόμη σκληρό τον νου και είναι βεβαρημένοι με μια καρδιά σαν αναίσθητη.

Και στον Ησαΐα με τις λέξεις «θηρία» και «ερπετά» ονομάζονται αλληγορικά τα έθνη, για τα οποία λέγεται: «Και θα βοσκήσει μαζί ο λύκος με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το κατσίκι, και το λιοντάρι θα φάει άχυρα σαν το βόδι. Και ένα νήπιο παιδί θα βάλει το χέρι του στην τρύπα των ασπίδων και στη φωλιά των απογόνων των ασπίδων, και δεν πρόκειται να το βλάψουν»· τα οποία ερμηνεύοντας στη συνέχεια ο λόγος προσθέτει: «Και θα υπάρξει η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα αναστηθεί για να άρχει στα έθνη, σε αυτόν θα ελπίσουν τα έθνη». Εφόσον, λοιπόν, αυτή η μεταβολή των εθνών συντελείται κατά την παρουσία του Χριστού, δικαίως, μαζί με τον ουρανό και τους αγγέλους του ουρανού, προστάζονται και όσα αποδόθηκαν ως ερπετά να αινέσουν τον Θεό. Γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Ας τον αινέσουν οι ουρανοί και η γη, η θάλασσα και όλα τα ερπετά μέσα σε αυτά». Πώς όμως μπορούν τα ερπετά να αινέσουν τον Θεό, αν δεν μετέχουν στη φρόνηση και στη γνώση του Θεού; Επομένως, θα προσφέρουν τη θυσία της αινέσεως και τα ερπετά; Το ότι μέσω αυτών υπονοούνται άνθρωποι, το διδάσκει το Ευαγγέλιο, στο οποίο είναι γραμμένο: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μέλλουσα οργή; Κάντε λοιπόν καρπούς άξιους της μετάνοιας». «Διότι ο Θεός θα σώσει τη Σιών, και θα ανοικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας». Αποδίδει την αιτία για την οποία οι ουρανοί και η γη και η θάλασσα και όλα όσα βρίσκονται σε αυτά λέγεται ότι θα αινέσουν τον Θεό. Και η αιτία είναι αυτή: «Διότι ο Θεός θα σώσει τη Σιών, και θα ανοικοδομηθούν οι πόλεις της Ιουδαίας».

Όποιος λοιπόν θέλει να λυτρωθεί από εκείνη την ατελεύτητη κόλαση και να γίνει κληρονόμος της αιώνιας βασιλείας του Θεού, ας μην είναι ζιζάνιο, σπόρος πονηρός και βλαβερός, ώστε να αποτελεί κοινή φθορά για τα σώματα και τις ψυχές όσων τον πλησιάζουν, προβάλλοντας ως θεομίσητο παράδειγμα πονηρών έργων και λόγων. Ούτε πάλι καλαμιά και άχυρο, τόσο ελαφρύς που να παρασύρεται εύκολα από τα φυσήματα και τις επιθέσεις του πονηρού πνεύματος, και τόσο άχρηστος που να προσφέρεται ως βορά στα άλογα πάθη και τους δαίμονες. Αντιθέτως, ας είναι σιτάρι, απέχοντας από όλα τα άχρηστα και πονηρά έργα και λόγια, καλλιεργώντας τις αντίθετες αρετές και αποδίδοντας τους καρπούς της μετανοίας. Διότι έτσι θα αναδεικνυόταν άξιος της ουράνιας αποθήκης και θα ονομαζόταν υιός του Ύψιστου Πατέρα, και θα εισερχόταν με χαρά στη βασιλεία Του ως κληρονόμος, περιλαμπόμενος από τη θεία δόξα.

Κάντε, λοιπόν, καρπό άξιο της μετάνοιας. Αλίμονό μου. Κηρύττει μετάνοια, την εξάλειψη των αμαρτημάτων, για να καταστρέψει τα κατασκευάσματά μου, τα οποία κατασκεύασα από χρυσάφι. Για τόσα πολλά αμαρτήματα τους έχω καταστήσει υπόλογους, και αυτός κηρύττει μετάνοια. Και έπειτα από τόσα, υπάρχει μετάνοια;» Υπάρχει, μιαρέ και παμμίαρε· υπάρχει. «Κάντε λοιπόν», λέει, «καρπό άξιο της μετάνοιας, και μην ξεγελαστείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ (λόγια Φιλοσόφου)· διότι θέλω να σας δείξω ότι ο Θεός μπορεί από αυτές τις πέτρες να εγείρει τέκνα στον Αβραάμ.» Διακηρύσσει τη δύναμη του Θεού, εισάγει τη φιλανθρωπία της μετάνοιας, διδάσκει φιλοσοφία, υπενθυμίζει τα μελλοντικά, τους προετοιμάζει για να στέκονται σταθεροί.

Κάντε, λοιπόν, καρπό άξιο της μετάνοιας, και μη νομίσετε ότι μπορείτε να λέτε: Πατέρα έχουμε τον Αβραάμ. Διότι σας λέω ότι μπορεί ο Θεός ακόμη και από αυτές τις πέτρες να αναδείξει τέκνα στον Αβραάμ. Είδες πόσο μεγάλο ήταν το όνομά του ανάμεσα σε όλους; Αλλά προς το παρόν, πριν από την έκβαση των γεγονότων, φανερώνεται η φιλοθεΐα του δικαίου, το πώς δηλαδή πίστεψε στα όσα ειπώθηκαν από τον Θεό, και όλα όσα φαίνονταν να είναι επαχθή τα αποδεχόταν με ευκολία. Και θα ευλογήσω, λέει, αυτούς που σε ευλογούν, και αυτούς που σε καταρώνται θα τους καταραστώ· και μέσω εσού θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης. Δες τη συγκατάβαση του Θεού, και τεκμήριο πόσο μεγάλης φιλίας του δείχνει.

Γ΄. Ο μεν ιουδαϊκός καθαρμός, λοιπόν, δεν απάλλασσε από τα αμαρτήματα, παρά μόνο από τους σωματικούς ρύπους. Το δικό μας, όμως, δεν είναι τέτοιο, αλλά πολύ ανώτερο και γεμάτο από άφθονη χάρη· διότι και από τα αμαρτήματα απαλλάσσει, και την ψυχή αποκαθαίρει, και παρέχει τη δωρεά του Πνεύματος. Το βάπτισμα του Ιωάννη ήταν πολύ ανώτερο από το ιουδαϊκό, αλλά κατώτερο από το δικό μας, καθώς αποτελούσε ένα είδος γέφυρας μεταξύ των δύο αυτών βαπτισμάτων, οδηγώντας μέσα από τον εαυτό του από το πρώτο στο δεύτερο. Διότι δεν τους οδηγούσε στην τήρηση σωματικών καθαρμών, αλλά τους απομάκρυνε από αυτούς, προτρέποντας και συμβουλεύοντάς τους να μεταστραφούν από την κακία στην αρετή, και να στηρίζουν τις ελπίδες της σωτηρίας τους στα κατορθώματα των ορθών έργων, και όχι σε διάφορα βαπτίσματα και καθαρμούς υδάτων. Διότι δεν έλεγε: «Πλύνε τα ενδύματά σου και λούσε το σώμα σου, και θα είσαι καθαρός»· αλλά τι έλεγε; «Αποδώστε καρπό άξιο της μετανοίας». Και ως προς αυτό ήταν ανώτερο από το ιουδαϊκό, αλλά κατώτερο από το δικό μας· επειδή το βάπτισμα του Ιωάννη ούτε το Άγιο Πνεύμα χορηγούσε ούτε παρείχε τη συγχώρηση μέσω της χάριτος. Διότι παρακινούσε μεν σε μετάνοια, αλλά δεν είχε την εξουσία να παρέχει άφεση. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με ύδωρ, εκείνος όμως θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Είναι προφανές, συνεπώς, ότι ο ίδιος δεν βάπτιζε με το Πνεύμα. Τι σημαίνει όμως το «Με Πνεύμα Άγιο και πυρ»;

Διότι, για εκείνον που έλεγε στους άλλους, «Κάντε καρπό άξιο της μετανοίας», άκουσε τι λέει σε Αυτόν: «Εγώ έχω ανάγκη να βαπτιστώ από εσένα, και εσύ έρχεσαι σε μένα;» Και το έλεγε αυτό φανερώνοντας ότι δεν προσήλθε σε αυτόν για την ίδια ανάγκη που προσέρχονταν οι πολλοί· και ότι απέχει τόσο πολύ από το να βαπτίζεται γι' αυτόν τον λόγο, αφού ήταν κατά πολύ ανώτερος και από τον ίδιο τον Βαπτιστή, και ασυγκρίτως καθαρότερος. Για ποιον λόγο λοιπόν βαπτιζόταν, αν δεν το έκανε ούτε για μετάνοια, ούτε για άφεση αμαρτιών, ούτε για χορηγία του Πνεύματος; Για δύο άλλες αιτίες, εκ των οποίων τη μία την αναφέρει ο μαθητής, και την άλλη την είπε ο Ίδιος προς τον Ιωάννη. Ποια λέει λοιπόν ο Ιωάννης ότι είναι η αιτία αυτού του βαπτίσματος; Το να γίνει γνωστός στους πολλούς, όπως ακριβώς έλεγε και ο Παύλος, ότι δηλαδή ο Ιωάννης τέλεσε βάπτισμα μετανοίας, προκειμένου να πιστέψουν σε εκείνον που θα ερχόταν μετά από αυτόν· αυτό ήταν το κατόρθωμα του βαπτίσματος.

Γιατί; Διότι δεν ενήργησαν εκ πίστεως, αλλά ωσάν εκ των έργων. Επειδή λοιπόν αυτή ήταν η αιτία των κακών, παρουσιάζεται ο Ιωάννης, μη κάνοντας τίποτε άλλο παρά να τους οδηγεί στην επίγνωση των δικών τους αμαρτημάτων. Αυτό άλλωστε φανέρωνε και η εμφάνισή του, η οποία ήταν σχήμα μετανοίας και εξομολογήσεως. Αυτό απεδείκνυε και το κήρυγμά του· διότι δεν έλεγε τίποτε άλλο, παρά μόνο: «Αποδώστε καρπούς άξιους της μετανοίας». Επειδή λοιπόν το να μην κατακρίνουν τα δικά τους αμαρτήματα, όπως δήλωσε και ο Παύλος, τους έκανε να απομακρύνονται από τον Χριστό, ενώ αντίθετα το να αποκτούν επίγνωση αυτών τους προκαλούσε την επιθυμία να αναζητήσουν τον Λυτρωτή και να ποθήσουν την άφεση· αυτό ακριβώς ήλθε να προετοιμάσει ο Ιωάννης, πείθοντάς τους να μετανοήσουν· όχι για να τιμωρηθούν, αλλά για να γίνουν ταπεινότεροι μέσω της μετανοίας και, αφού καταδικάσουν τους εαυτούς τους, να σπεύσουν για να λάβουν την άφεση.

Αναλογίσου, λοιπόν, πόσο σπουδαίο ήταν να βλέπει κανείς έναν άνθρωπο, έπειτα από τριάντα χρόνια, να κατεβαίνει από την έρημο, ο οποίος γεννήθηκε γιος αρχιερέα, δεν είχε ποτέ ανάγκη από τα ανθρώπινα, ήταν από παντού σεβαστός και είχε τον Ησαΐα μαζί του. Διότι ήταν παρών και αυτός προαναγγέλλοντάς τον και λέγοντας: «Αυτός είναι για τον οποίο είπα ότι θα εμφανιστεί φωνάζοντας, και θα κηρύττει τα πάντα μέσα στην έρημο με καθαρή και δυνατή φωνή». Τόσο μεγάλο ενδιαφέρον έδειξαν οι Προφήτες για τα γεγονότα αυτά, ώστε προανήγγειλαν από πολύ παλιά όχι μόνο τον Δεσπότη τους, αλλά και εκείνον που επρόκειτο να τον διακονήσει· και μάλιστα δεν μίλησαν μόνο για το πρόσωπό του, αλλά και για τον τόπο στον οποίο επρόκειτο να διαμείνει, για τον τρόπο του κηρύγματος που θα δίδασκε όταν θα ερχόταν, καθώς και για το έργο που θα προέκυπτε από αυτόν. Δες, λοιπόν, πώς καταλήγουν στα ίδια νοήματα, έστω κι αν δεν χρησιμοποιούν τις ίδιες ακριβώς λέξεις, τόσο ο Προφήτης όσο και ο Βαπτιστής. Διότι ο μεν Προφήτης λέει ότι θα παρουσιαστεί λέγοντας: «Ετοιμάστε την οδό του Κυρίου, κάντε ευθείες τις τρίβους του». Αυτός δε, όταν ήλθε, έλεγε: «Κάντε καρπούς άξιους της μετανοίας».

βʹ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην υπερηφανευόμαστε ούτε για τα αξιέπαινα παιδιά μας, εάν δεν διαθέτουμε τη δική τους αρετή· ούτε για τους σπουδαίους πατέρες μας, εάν δεν έχουμε όμοιο τρόπο ζωής με αυτούς. Διότι είναι δυνατόν και αυτός που γέννησε να μην είναι πατέρας, και αυτός που δεν γέννησε να είναι. Γι' αυτό ακριβώς και αλλού, όταν κάποια γυναίκα είπε: «Μακάρια η κοιλιά που σε βάσταξε και οι μαστοί που θήλασες», δεν απάντησε: «Δεν με βάσταξε κοιλιά, ούτε θήλασα μαστούς»· αλλά είπε τούτο: «Μάλλον μακάριοι είναι εκείνοι που πράττουν το θέλημα του Πατέρα μου». Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο δεν αρνείται τη φυσική συγγένεια, αλλά προσθέτει τη συγγένεια ως προς την αρετή; Και ο Πρόδρομος, επίσης, όταν έλεγε: «Γεννήματα εχιδνών, να μη νομίζετε πως μπορείτε να λέτε, έχουμε πατέρα τον Αβραάμ», δεν εννοούσε με αυτό ότι δεν προέρχονταν από τον Αβραάμ κατά φύση, αλλά ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί η καταγωγή τους από τον Αβραάμ, εάν δεν έχουν τη συγγένεια των ηθών. Αυτό φανέρωνε και ο Χριστός όταν έλεγε: «Εάν ήσασταν τέκνα του Αβραάμ, θα κάνατε τα έργα του Αβραάμ»· δεν τους στερούσε τη σαρκική συγγένεια, αλλά τους παιδαγωγούσε να επιζητούν εκείνη που είναι ανώτερη και κυριότερη από αυτήν. Αυτό ακριβώς αναπτύσσει και εδώ, αλλά πιο ήπια και πιο διακριτικά· διότι ο λόγος Του απευθυνόταν προς τη μητέρα Του.

Εδώ επιθυμώ να εξαλείψω ένα πονηρό νόσημα της ψυχής σας. Διότι πολλοί από τους πιο απλοϊκούς νομίζουν ότι οι ψυχές εκείνων που πεθαίνουν με βίαιο θάνατο γίνονται δαίμονες. Αυτό όμως δεν ισχύει, δεν ισχύει καθόλου. Διότι δεν γίνονται δαίμονες οι ψυχές όσων έχουν βίαιο τέλος, αλλά οι ψυχές εκείνων που ζουν μέσα στις αμαρτίες, όχι επειδή μεταβάλλεται η ουσία τους, αλλά επειδή η προαίρεσή τους μιμείται τη δική τους κακία. Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και ο Χριστός έλεγε προς τους Ιουδαίους: «Εσείς είστε υιοί του διαβόλου»· και τους ονόμασε υιούς του διαβόλου, όχι επειδή μεταβλήθηκαν στη δική του ουσία, αλλά επειδή έπρατταν τα δικά του έργα· γι' αυτό και προσθέτει: «Διότι τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε». Και πάλι ο Ιωάννης λέει: «Γεννήματα οχιάς, ποιος σας υπέδειξε να αποφύγετε τη μελλοντική οργή; Ποιήστε λοιπόν καρπό άξιο της μετανοίας, και μην νομίσετε πως αρκεί να λέτε: Πατέρα έχουμε τον Αβραάμ». Διότι η Γραφή γνωρίζει να αναγνωρίζει ως νόμους συγγένειας όχι εκείνους που προέρχονται από τη φύση, αλλά εκείνους που πηγάζουν από την αρετή και την κακία· και με όποιον κάποιος αποκτήσει τον ίδιο τρόπο ζωής, αυτού τον ονομάζει η Γραφή και υιό και αδελφό.

Αποδώστε καρπό άξιο της μετάνοιας, και μην σκεφθείτε να πείτε: Πατέρα έχουμε τον Αβραάμ. Έχεις ενάρετο πρόγονο; Εάν τον μιμηθείς, βγήκες κερδισμένος· εάν όμως δεν τον μιμηθείς, ο ενάρετος πρόγονος γίνεται κατήγορός σου, επειδή από δίκαιη ρίζα βλάστησες ως πικρός καρπός. Ποτέ να μην μακαρίσεις άνθρωπο που έχει δίκαιο συγγενή, εάν δεν μιμείται τον τρόπο της ζωής του. Έχεις μητέρα αγία; Δεν σημαίνει τίποτα για εσένα. Έχεις μητέρα αμαρτωλή; Δεν σημαίνει τίποτα για εσένα. Όπως ακριβώς η αρετή εκείνης δεν σε ωφελεί εάν δεν μιμηθείς την αρετή της, έτσι ούτε και η κακία της σε βλάπτει, εάν εσύ αποστραφείς την πονηρία.

Ο υποκριτής, εφόσον νομίζει ότι περνά απαρατήρητος, παραμένει ήσυχος, θηρεύοντας τη δόξα του να φαίνεται δίκαιος· όταν όμως αποκαλυφθεί, προβάλλει θανατηφόρους λόγους, νομίζοντας ότι με τις εις βάρος των άλλων λοιδορίες συγκαλύπτει τη δική του ασχημοσύνη. Αυτόν ο λόγος του Θεού τον παρομοίασε με γέννημα εχίδνης ως δόλιο και τον πρόσταξε να φέρει καρπούς άξιους της μετάνοιας, δηλαδή να εναρμονίσει την κρυμμένη διάθεση της καρδιάς του με τη συμπεριφορά που επιδεικνύει εξωτερικά. κδ. Λένε μερικοί ότι θηρίο είναι κάθε ζώο το οποίο, σύμφωνα με τον νόμο περί των ζώων του αέρα, της γης και της θάλασσας, δεν έχει κριθεί καθαρό, έστω και αν φαίνεται ήμερο στον χαρακτήρα· με τα ονόματα των οποίων ο λόγος αποκαλεί καθέναν από τους ανθρώπους, με βάση το ιδιαίτερο πάθος του. κε. Εκείνος που προσποιείται φιλία με σκοπό τη βλάβη των πλησίον είναι λύκος που κρύβει την κακουργία του κάτω από προβιά. Αυτός, όταν βρει κάποιο απλό ήθος ή λόγο που εφαρμόζεται ή λέγεται με απλοϊκότητα κατά Χριστόν, το αρπάζει και το διαφθείρει εκτοξεύοντας αναρίθμητους ψόγους, και επιτίθεται στα λόγια ή στα ήθη τους σαν κατάσκοπος της εν Χριστώ ελευθερίας των αδελφών.

Άκουσε, εσύ που ρωτάς, την αληθινή απάντηση, άκουσε τη μία απάντηση και αγαλλίασε στο πνεύμα και άκουσε την άλλη και φρίξε και τρόμαξε· «διότι ο Θεός θέλει να σωθούν όλοι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας»· γι' αυτό και έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε και κάλεσε τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και δεν επιθυμεί διόλου τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει. Και χαίρεται ο καλός ποιμένας με την εύρεση του χαμένου προβάτου· και προτρέπει τις φιλικές του δυνάμεις να χαρούν, όταν βρει τη θαμμένη δραχμή που ανένηψε από τα πάθη· και γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί· και ευφραίνεται ο πατέρας του ασώτου που επέστρεψε, και εορτάζοντας λαμπρά απευθύνεται προς τον δίκαιο· «Αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός, και ξανάζησε, ήταν χαμένος, και βρέθηκε». Έχοντας λοιπόν τόσο μεγάλες μαρτυρίες, ας μην απελπίζεται κανείς· μόνο ας σπεύσει ο καθένας να παραγάγει καρπό άξιο της μετάνοιας, και έτσι όχι μόνο θα αποφύγει να τιμωρηθεί μαζί με τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά και η μερίδα του θα βρεθεί μαζί με τους αγίους με τη χάρη του Θεού. Διότι αυτή είναι η μόνη, μετά τον Θεό, ελπίδα σωτηρίας, μέσω της οποίας σώθηκε ο ληστής και ο άσωτος και ο τελώνης και η πόρνη και οι Νινευίτες και ο Μανασσής, εκείνος που ήταν φοβερός στην κακία.

Ακούγοντας λοιπόν ο ιερός Ζαχαρίας αυτά τα μεγάλα και θαυμαστά για το παιδί που επρόκειτο να συλληφθεί, προβάλλει τα γηρατειά τα δικά του και της συζύγου του και δεν πιστεύει τα λεγόμενα, δεχόμενος ως ποινή τη σιωπή. Δες, παρακαλώ, και από τα λόγια του αγγέλου τι λογής και πόσο σπουδαίο επρόκειτο να γίνει το παιδί. Διότι λέει: «Θα είναι μέγας ενώπιον του Κυρίου», και ότι «θα γεμίσει με Πνεύμα Άγιο», και ότι «θα επιστρέψει πολλούς προς τον Κύριο», και ότι «θα προπορευθεί με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία». Και πώς με το πνεύμα και τη δύναμη του Ηλία; Ας ακούσουμε. Έλεγε, δηλαδή, ο Ηλίας στον Αχαάβ: «Δεν διαστρέφω εγώ τον Ισραήλ, αλλά εσύ και ο οίκος του πατέρα σου». Και ο Ιωάννης έλεγε στον Ηρώδη: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου». Έλεγε ο Ηλίας στον ειδωλολατρικό λαό: «Μέχρι πότε θα χωλαίνετε και στα δύο σας γόνατα; Αν ο Κύριος είναι ο Θεός, ακολουθήστε αυτόν». Και έλεγε ο Ιωάννης στον παράνομο λαό: «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή; Κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας». Προσφέροντας ως ολοκαύτωμα τις θυσίες διά του ύδατος και του πυρός, ο Ηλίας επέστρεψε στον Θεό τον ειδωλολατρικό λαό. Και ο Ιωάννης, βαπτίζοντας στα ύδατα του Ιορδάνη τον Ιησού, προσήγαγε στον Θεό την εκκλησία των εθνών.

Το ότι βέβαια και η μετάνοια και η εξομολόγηση αρμόζουν στην ημέρα των Φώτων και ότι δεν λέμε τίποτα το ξένο προς την παρούσα εορτή, ας αναλογιστούμε πώς βαπτίζονταν τότε εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους, και πώς ο μέγας προφήτης και πρόδρομος και κήρυκας της αλήθειας, αγαπητέ, προέταξε πριν από κάθε αγαθό τη μετάνοια, διότι πριν από κάθε άλλο έργο προέβαλε τη μετάνοια λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· και: «κάντε καρπούς άξιους της μετανοίας». Και ο Δεσπότης, πριν από κάθε άλλο κήρυγμα, αυτή την ίδια φωνή άρθρωσε πρώτη. «Από τότε», λέει, «άρχισε ο Ιησούς να κηρύσσει και να λέει». Από τότε, δηλαδή, αφότου βαπτίστηκε και ο βαπτιστής κλείστηκε στη φυλακή, τότε επιβεβαιώνοντας ο Δεσπότης τα όσα ειπώθηκαν από εκείνον, άρχισε και ο ίδιος «να κηρύσσει και να λέει: μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Διότι είναι επαρκής ο τρόπος της μετανοίας· επειδή βασίλευσε η αμαρτία από τον Αδάμ μέχρι τώρα, έστω και από τώρα θελήστε να μετανοήσετε, «γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», ώστε να εισέλθετε μαζί μου σε αυτήν όπως εκείνες οι φρόνιμες παρθένες. Διότι κανείς που είναι υποδουλωμένος στην αμαρτία δεν θα μπορέσει να δει τα προπύλαια εκείνης της βασιλείας, παρά μόνο εάν φέρει «καρπό άξιο της μετανοίας». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ήρθα σε εσάς, για να σας κηρύξω τη βασιλεία, και ότι εκείνος ο τόπος είναι εκ φύσεως απροσπέλαστος για τους αμαρτωλούς και τους απίστους.

Και βεβαίως, Εκείνος που ευλογεί και στεφανώνει τον κύκλο του έτους είθε να ευλογήσει και να ενδυναμώσει κι εμάς να Του προσφέρουμε «καρπόν άξιον της μετανοίας». Αυτός καθαγίασε και την παρούσα αρχή του έτους, πορφυρώνοντάς την με μαρτυρικό αίμα και τιμώντας την με τις μνήμες πολλών αγίων και της Θεοτόκου, ώστε κι εμείς, δια των δικών τους ικεσιών και της άχραντης Θεοτόκου, αφού κάνουμε μια καλή αρχή, να την ολοκληρώσουμε καλώς, εάν βεβαίως φτάσουμε έως εκεί, και δεν μας προφθάσει γρηγορότερα το δικό μας τέλος πριν από το τέλος του έτους.

Ακόμη, και ο Μάρκος πάλι, αφού οι Φαρισαίοι και οι Σαδδουκαίοι διέφυγαν από τη μέλλουσα οργή (και ποια θα μπορούσε να είναι η φυγή, αν όχι η προσφυγή στο βάπτισμα;), προσθέτει: «κάντε καρπούς άξιους της μετάνοιας», σαν να μην είχε το βάπτισμα που τους δόθηκε τη δύναμη να προσφέρει την τέλεια λύτρωση των αμαρτιών. Ή θα μπορούσε κάποιος να θεωρήσει ότι αυτό δεν ειπώθηκε προς εκείνους που τα καθαγιασμένα νερά τους δέχθηκαν και τους ξέπλυναν από τους μολυσμούς, αλλά προς εκείνους που είχαν μεν την ορμή να βαπτιστούν, αλλά δεν είχαν ακόμη αξιωθεί της κάθαρσης. Εκτός κι αν κάποιος παραδεχόταν ότι ο εν λόγω λόγος αρμόζει και σε εκείνους που ήδη έχουν βαπτιστεί, οπότε ούτε και αυτό κατ' ανάγκην θα φαινόταν να αφαιρεί από το βάπτισμα του Προδρόμου την άφεση των αμαρτιών· διότι η καρποφορία των αρετών βρίσκεται πολύ πιο κοντά στην κεκαθαρμένη ψυχή παρά σε εκείνην που τα πολλά αγκάθια των παθών και οι παραφυάδες των ζιζανίων την έχουν διαφθείρει και την έχουν κάνει ρυπαρή.

Λέει, λοιπόν, ότι είναι αδύνατον η μετάνοια που προηγείται του βαπτίσματος να ενεργηθεί για δεύτερη φορά, επειδή ούτε το βάπτισμα είναι δυνατόν να το δεχτεί κανείς δεύτερη φορά. Έτσι και ο Ιωάννης όταν βάπτιζε, τότε που βάπτισε και τους μαθητές του Κυρίου, λέει: «Εγώ μεν σας βαπτίζω στο νερό εις μετάνοιαν», και πάλι προς τα πλήθη: «Κάνετε καρπούς άξιους της μετανοίας», εννοώντας προφανώς τη μετάνοια, λέει, που συντελείται μέσω αυτού του ίδιου του βαπτίσματος.

Διότι, το ότι μέσω της κακίας ο άνθρωπος εξομοιώθηκε με το φίδι, άκουσέ το στο Ευαγγέλιο όπου ο Ιωάννης ο Βαπτιστής λέει σε αυτούς που έρχονταν να βαπτιστούν από αυτόν: «Φίδια, γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από την οργή που μέλλει να έρθει; Κάντε λοιπόν καρπό άξιο της μετανοίας». Αφού λοιπόν θανατώθηκε ο άνθρωπος και εξομοιώθηκε με τον θάνατο, βρέθηκε γι' αυτόν ως φάρμακο ζωής ο ίδιος ο Κύριος, μέσω του οποίου θανατώνεται ο θάνατος, καταργείται από αυτόν ο θανατηφόρος ιός των παθών της κακίας και ζωοποιούνται οι άνθρωποι.

Διότι όλοι όσοι εξάντλησαν όλο τον πλούτο που τους εμπιστεύτηκαν και κατασπατάλησαν την πατρική τους περιουσία με πόρνες και τελώνες, και από την πολλή ντροπή έχουν τη συνείδησή τους να γέρνει προς τα κάτω και να μην μπορεί να ανασηκωθεί, όντας χωρίς παρρησία, εύλογα ζητούν να γίνει κάποιος άνθρωπος του Θεού εγγυητής του χρέους τους, ώστε μέσω αυτού να προσέλθουν σε Αυτόν. Αυτό βέβαια, όπως νομίζω, είναι αδύνατον να συμβεί χωρίς ειλικρινή και επίπονη μετάνοια από μέρους εκείνου που πρόκειται ή και επιθυμεί να συμφιλιωθεί με τον Θεό. Διότι ούτε ακούστηκε ποτέ ούτε έχει γραφτεί στις θεόπνευστες Γραφές να αναλάβει κάποιος τις αμαρτίες ενός άλλου και να απολογηθεί εκείνος για αυτές, χωρίς πρώτα αυτός που αμάρτησε να επιδείξει μετάνοια αντάξια και ανάλογη με το είδος της αμαρτίας, καταβάλλοντας τους αντίστοιχους κόπους και παράγοντας τους καρπούς της. Διότι η πρόδρομος φωνή του Λόγου λέει: «Παράγετε καρπούς άξιους της μετανοίας και μην έχετε την ψευδαίσθηση να λέτε μέσα σας: έχουμε πατέρα τον Αβραάμ». Επειδή και ο ίδιος ο Κύριός μας, μιλώντας για όσους έχουν τέτοιες ανόητες διαθέσεις, είπε τα εξής: Αλήθεια σας λέω, έστω κι αν σταθούν ο Μωυσής και ο Δανιήλ για να σώσουν τους γιους και τις κόρες τους, δεν πρόκειται να τους σώσουν.

«Και βαπτίζονταν στον Ιορδάνη από αυτόν, εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους.» Αν και βαπτίζονταν, ωστόσο το βάπτισμα του Ιωάννη δεν παρείχε άφεση αμαρτιών. Αλλά ο Ιωάννης κήρυττε μόνο μετάνοια και οδηγούσε στην άφεση των αμαρτιών· δηλαδή, οδηγούσε στο βάπτισμα του Χριστού, από το οποίο προέρχεται η άφεση των αμαρτιών. «Όταν όμως είδε πολλούς από τους Φαρισαίους.» Φαρισαίος ερμηνεύεται αποκομμένος. Διότι θεωρούσαν ότι στη ζωή και στη γνώση είχαν αποκοπεί και υπερείχαν των άλλων. «Και από τους Σαδδουκαίους.» Αυτοί δεν πίστευαν ούτε σε ανάσταση, ούτε σε άγγελο, ούτε σε πνεύμα. Ερμηνεύονται δε ως δίκαιοι. Διότι «Σεδέκ» σημαίνει δικαιοσύνη. Επειδή ονόμαζαν τους εαυτούς τους δικαίους. Ή παίρνουν το όνομά τους από τον αιρεσιάρχη Σαδώκ. «Να έρχονται στο βάπτισμά του, τους είπε.» Δεν έρχονταν με ορθή διάθεση, όπως οι υπόλοιποι. Γι' αυτό και τους επιπλήττει αυστηρά. «Γεννήματα εχιδνών, ποιος σας υπέδειξε να ξεφύγετε από τη μελλοντική οργή;» Τους μιλάει με δριμύτητα, γνωρίζοντας τη διαστροφή τους, όμως ταυτόχρονα τους επαινεί, λέγοντας: Ποιος σας υπέδειξε; Διότι θαυμάζει πώς συνέβη αυτό, το να μετανοήσει δηλαδή η πονηρή γενεά τους. Τους ονομάζει δε γεννήματα εχιδνών, διότι όπως ακριβώς αυτά βγαίνουν κατατρώγοντας τις μήτρες, έτσι και αυτοί φόνευαν τους πατέρες, δηλαδή τους διδασκάλους, τους προφήτες· και από τη μελλοντική οργή, εννοεί τη γέεννα. «Κάντε, λοιπόν, καρπούς άξιους της μετάνοιας.»