Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 4:1

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μην το σβήνετε», τα έλεγε σε αυτούς επειδή γνώριζαν αυτό που είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια δε, όταν οι ευαγγελιστές αναφέρονται στον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε και λένε: «Ο Ιησούς, όντας πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» και το «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», αυτό έχει το ίδιο νόημα. Διότι είχε ειπωθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Συνέβη δε, ενώ βαπτιζόταν όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να κατέβει το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή σαν περιστέρι επάνω του». Και ήταν φανερό ότι, με την αναφορά στη λέξη Πνεύμα, υποδηλωνόταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους κατοικεί το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν αναφέρεται μόνο ως "το Πνεύμα" χωρίς τον επιπλέον προσδιορισμό, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, εφόσον μάλιστα συνοδεύεται από το οριστικό άρθρο.

Και γράφοντας προς τους Θεσσαλονικείς: «Το Πνεύμα μη σβήνετε», απευθυνόταν σε ανθρώπους που γνώριζαν και οι ίδιοι τι είχαν λάβει, ώστε να μη σβήσουν από αμέλεια τη χάρη του Πνεύματος που είχε ανάψει μέσα τους. Στα Ευαγγέλια, επίσης, όταν οι ευαγγελιστές μιλούν για τον Σωτήρα με τρόπο ανθρώπινο εξαιτίας της σάρκας που προσέλαβε, και αναφέρουν: «Ο δε Ιησούς, πλήρης Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη», και το: «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο», έχει ακριβώς το ίδιο νόημα. Διότι είχε ήδη αναφερθεί προηγουμένως από τον Λουκά: «Όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός, και αφού βαπτίστηκε και ο Ιησούς και προσευχόταν, άνοιξε ο ουρανός, και κατέβηκε το Άγιο Πνεύμα με σωματική μορφή, σαν περιστέρι, πάνω του». Και ήταν φανερό ότι, όταν αναφερόταν η λέξη «Πνεύμα», εννοούνταν το Άγιο Πνεύμα. Έτσι, λοιπόν, σε εκείνους στους οποίους υπάρχει το Άγιο Πνεύμα, ακόμη και αν λέγεται μόνο «το Πνεύμα» χωρίς τη σχετική προσθήκη δίπλα, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι υποδηλώνεται το Άγιο Πνεύμα, ιδίως μάλιστα όταν συνοδεύεται από το άρθρο.

Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. Ιδού, εγώ σας αποστέλλω σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους. Γίνετε, λοιπόν, φρόνιμοι σαν τα φίδια και ακέραιοι σαν τα περιστέρια. Να προσέχετε δε από τους ανθρώπους. Διότι θα σας παραδώσουν σε συνέδρια, και μέσα στις συναγωγές τους θα σας μαστιγώσουν. Θα οδηγηθείτε δε και ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων εξαιτίας μου, προς μαρτυρία σε αυτούς και στα έθνη. Και έπειτα από λίγο· Θα παραδώσει αδελφός τον αδελφό σε θάνατο, και ο πατέρας το παιδί του· και θα επαναστατήσουν τα παιδιά εναντίον των γονέων τους, και θα τους θανατώσουν. Και θα είστε μισητοί από όλους εξαιτίας του ονόματός μου· εκείνος, όμως, που θα υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί...

Κεφάλαιο δ΄. Ματθαίος. Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. Και αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, ύστερα πείνασε. Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι αυτοί οι λίθοι.

Έπειτα, κάθε ενέργεια επιτελούνταν με τη συμπαρουσία του Πνεύματος. Αυτό ήταν παρόν και όταν Εκείνος πειραζόταν από τον διάβολο. «Διότι οδηγήθηκε», λέει, «ο Ιησούς από το Πνεύμα στην έρημο, για να πειραστεί». Και όταν ενεργούσε τις δυνάμεις, το Πνεύμα ήταν αχώριστα μαζί Του. «Διότι εάν εγώ», λέει, «εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού». Και όταν αναστήθηκε από τους νεκρούς, δεν Τον εγκατέλειψε. Διότι, όταν ο Κύριος ανακαίνιζε τον άνθρωπο και του απέδιδε πάλι τη χάρη που είχε χάσει από το εμφύσημα του Θεού, φυσώντας στο πρόσωπο των μαθητών, τι λέει; «Λάβετε Πνεύμα Άγιο. Αν συγχωρήσετε τις αμαρτίες κάποιων, τους συγχωρούνται· και αν κάποιων τις κρατήσετε, παραμένουν κρατημένες». Η δε συγκρότηση της Εκκλησίας δεν ενεργείται σαφώς και αναντίρρητα διά του Πνεύματος; Διότι Αυτός έδωσε, λέει, στην Εκκλησία «πρώτον αποστόλους, δεύτερον προφήτες, τρίτον διδασκάλους, έπειτα δυνάμεις, έπειτα χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις, γένη γλωσσών».

Ματθ. 4, 1 〈Υπό του διαβόλου〉 οδηγούνταν κατά παραχώρηση.

Ομοίως και για το Άγιο Πνεύμα λέγει: «εάν εγώ αναχωρήσω, εκείνος έρχεται», δηλαδή «το Πνεύμα της αληθείας»· και ακόμη για τον εαυτό του: «εγώ είμαι η αλήθεια»· και για τον Πατέρα: «το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» και για το Πνεύμα: «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Το δε Πνεύμα, συμπράττοντας αρρήτως με τον Υιό, «τον οδηγεί στην έρημο» για «να πειρασθεί από τον διάβολο», και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, εξαιτίας του οποίου με έχρισε», ενώ το Άγιο Πνεύμα, λαλώντας μέσω των προφητών, λέγει: «Αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ» και «αυτός που λαλεί στους προφήτες είναι ο Κύριος», «εκείνος που στερεώνει τη βροντή και δημιουργεί τον άνεμο», εννοώντας ως βροντή μεν αυτήν που αντηχεί στους ανθρώπους, και δημιουργώντας δε άνεμο για την ενέργεια των βροχών που αποστέλλονται από τον Θεό στη γη.

Εξαιτίας αυτού, ευλόγως ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο να έχει διδάξει ότι η προφητεία εκπληρώθηκε στο πρόσωπό του, όταν «ήλθε στη Ναζαρέτ, όπου είχε ανατραφεί, και εισήλθε σύμφωνα με τη συνήθειά του την ημέρα του Σαββάτου στη συναγωγή, και σηκώθηκε για να αναγνώσει. Και του δόθηκε το βιβλίο του προφήτη Ησαΐα, το οποίο αφού άνοιξε, βρήκε το χωρίο: ‹Πνεύμα Κυρίου είναι επάνω μου, γι’ αυτό με έχρισε για να ευαγγελιστώ στους φτωχούς, με απέστειλε για να κηρύξω στους αιχμαλώτους άφεση και στους τυφλούς ανάβλεψη, να αποστείλω τους συντετριμμένους ελεύθερους, να κηρύξω τον δεκτό ενιαυτό του Κυρίου›. Τότε, αφού έκλεισε το βιβλίο και το έδωσε πίσω στον υπηρέτη, κάθισε· και τα μάτια όλων μέσα στη συναγωγή ήταν προσηλωμένα σε αυτόν. Και άρχισε να τους λέει ότι σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας. Και όλοι έδιναν μαρτυρία για αυτόν και θαύμαζαν για τα λόγια της χάριτος που εκπορεύονταν από το στόμα του». Εάν δε στρέψεις την προσοχή σου στον χρόνο που υποδηλώνεται από το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή», θα διαπιστώσεις ότι κατά τον ίδιο ακριβώς καιρό, ‹μετά το βάπτισμά του στον Ιορδάνη, το Άγιο ‹Πνεύμα›, αφού κατήλθε με μορφή περιστεράς›, «έμεινε επάνω του». Έπειτα «αναχώρησε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο»· και στη συνέχεια ‹αφού ήλθε στη Ναζαρέτ ανέγνωσε› την προαναφερθείσα προφητεία. Γι’ αυτό ακριβώς προσέθεσε το: «σήμερα έχει εκπληρωθεί η Γραφή αυτή στα αυτιά σας».

Διότι εκείνος μεν προφήτευε μέσω της προσευχής του Μωυσή την τελική απόρριψη του ιουδαϊκού έθνους· ο παρών όμως περιέχει τους αγώνες και τους πειρασμούς εκείνου που τελειούται σύμφωνα με το θέλημα του Κυρίου. Επιπλέον, προφητεύει και τον πειρασμό του ίδιου του Σωτήρα μας στην έρημο, όταν οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο, καθώς και τη νίκη Του επί πάντων. Τι λέει λοιπόν ο προφητικός λόγος; Ο μεν προηγούμενος λαός, ο οποίος θρηνεί μέσω της προηγηθείσας προσευχής του Μωυσή, ομολογεί λέγοντας: «Διότι εκλείψαμε εξαιτίας της οργής σου», και τα υπόλοιπα, όσα δηλώνονταν μέσα από τα συμφραζόμενα. Ο δε λαός που πρόκειται να συγκροτηθεί στον Θεό μετά από εκείνον μέσω του Χριστού, έχοντας πεποίθηση στη βοήθεια του Υψίστου και κατοικώντας πάντοτε σε αυτήν, παραμένει ατάραχος και ασάλευτος· ώστε, αναπαυόμενος υπό τη σκέπη του Θεού, δεν θα στραφεί προς κανέναν από τους πειρασμούς, αλλά για τον καθένα θα λέει στον Κύριο: «Αντιλήπτοράς μου είσαι και καταφυγή μου, ο Θεός μου, θα ελπίζω σε Αυτόν». Αντί δε της φράσης: «Εκείνος που κατοικεί με τη βοήθεια του Υψίστου», ο μεν Σύμμαχος απέδωσε: «Εκείνος που κατοικεί υπό τη σκέπη του Υψίστου»· ο δε Ακύλας και η Πέμπτη Έκδοση εξέδωσαν: «Εκείνος που κάθεται στο απόκρυφο του Υψίστου». Με αυτά ο λόγος υποδηλώνει το σταθερό και απτόητο της διανοίας εκείνου που αγωνίζεται κατά Θεόν εν Χριστώ, και ότι στο απόκρυφο της ψυχής του εγκαθίσταται ως ένοικος και βοηθός ο ίδιος ο Ύψιστος.

Επειδή, λοιπόν, ο Κύριος που υποδηλώνεται σε αυτά, αφού έλαβε μορφή δούλου, έγινε όμοιος με τους ανθρώπους και κατά το σχήμα βρέθηκε ως άνθρωπος, και υπέμεινε κάθε πειρασμό μετά το βάπτισμα στον Ιορδάνη, όταν οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο για να πειρασθεί από τον διάβολο, και πειραζόμενος στην έρημο σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες «ήταν μαζί με τα θηρία», όπως αναφέρει ο ευαγγελιστής· εύλογα όλα αυτά το Άγιο Πνεύμα τα προαναγγέλλει, σημαίνοντας όσα υπέμεινε πειραζόμενος κατά τις σαράντα ημέρες, καθώς και κατά τις ισάριθμες νύχτες. Διότι, επειδή επρόκειτο να προχωρήσει στο Ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού, πριν από την έναρξη του κηρύγματος και πριν από την ευεργεσία προς τους ανθρώπους, οδηγήθηκε εναντίον των εχθρικών και πολέμιων δυνάμεων του ανθρώπινου γένους, έτσι ώστε, αφού πρώτα τις καταπολεμήσει και τις καθαιρέσει, να προχωρήσει έπειτα στη λύτρωση και την ελευθερία εκείνων που από παλιά καταπονούνταν.

Διότι έπρεπε πρώτα από όλα, αυτούς ακριβώς που θεωρούνταν θεοί σε όλα τα έθνη, και οι οποίοι είχαν αρπάξει αιχμάλωτες τις ψυχές των ανθρώπων μακριά από τη γνώση και την ευσέβεια του Θεού των όλων, να τους υποτάξει και να τους καθαιρέσει από την τυραννία· και στη συνέχεια, με αυτόν τον τρόπο, να παραδώσει σε όλους τους ανθρώπους το Ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού. Γι' αυτό ακριβώς, πριν από κάθε καταγεγραμμένη πράξη Του, οδηγήθηκε στην έρημο για να πειρασθεί από τον διάβολο· και βρισκόταν μαζί με τα θηρία, όπως λέει ο ευαγγελιστής, αποκαλώντας θηρία τις εξαγριωμένες και θηριώδεις πονηρές δυνάμεις. Αυτά ακριβώς, λοιπόν, προαναγγέλλει κατ' ανάγκην και ο παρών ψαλμός μέσω του προφητικού Πνεύματος. Διότι, αφού διδαχθήκαμε από τα προηγούμενα για την παρουσία του Προφητευομένου ανάμεσα στους ανθρώπους, και για την ένσαρκη γέννησή Του, καθώς και για τον θάνατό Του, και για το πώς είχε προκηρυχθεί ότι θα προέλθει από το σπέρμα του Δαβίδ, πρέπει αναλόγως στη συνέχεια να μάθουμε και τον αγώνα που ανέλαβε εναντίον των αντίπαλων δυνάμεων.

Εξάλλου, και οι άρχοντες του ιουδαϊκού έθνους, καθώς και η βασιλεία που είχε συσταθεί προηγουμένως σε αυτούς, η ιεροσύνη και η προεδρία των διδασκάλων, ονομαζόμενα τώρα αλληγορικά «όρη», λέγεται ότι «θα σαλευθούν» κατά την από τους ουρανούς παρουσία του Κυρίου. Και ποιος δεν θα ομολογούσε πώς αυτό εκπληρώθηκε, βλέποντας μετά τους χρόνους του Σωτήρος μας Ιησού Χριστού όλα εκείνα όχι μόνο να έχουν σαλευθεί αλλά και να έχουν εκλείψει εντελώς; Ως «κοιλάδες» δε, που ακόμη και τώρα λιώνουν, θα μπορούσαν να νοηθούν οι συναγωγές τους, οι οποίες έχουν συσταθεί σε κάθε πόλη αντί της Ιερουσαλήμ και του όρους Σιών, θρηνώντας και κλαίγοντας και λιώνοντας «σαν το κερί μπροστά στη φωτιά», εξαιτίας της λύπης και της υπερβολής του πένθους, λόγω της ερήμωσης των δικών τους και της μακράς και πολυετούς δουλείας. Και με άλλον τρόπο, πνευματικά, η «επίβαση» του θείου Λόγου δεν πραγματοποιούνταν σε χάσματα και κοιλώματα, ούτε σε ταπεινές και χαμερπείς διάνοιες, αλλά σε εκείνες που είχαν υψωμένο το φρόνημα. Έτσι λοιπόν, με πιο αλληγορικό τρόπο, ελέχθη ότι ο ίδιος ο Κύριος θα κατέβει «στα ύψη της γης». Και ως «όρη» που σείονταν «υποκάτωθέν του» νοούνταν ακριβώς εκείνα, όπου «οδηγήθηκε από το Πνεύμα για να πειραστεί από τον διάβολο», όταν και «τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε όρος πολύ υψηλό», «και ήταν μαζί με τα θηρία». «

Ο σωτήρας και κύριός μας Ιησούς, ο Χριστός του Θεού, καθόσον νοείται ότι ενανθρώπησε, λέγεται «αυτός που κατοικεί εν τη βοηθεία του Υψίστου» και αυλίζεται «υπό τη σκέπη του Θεού» και Πατέρα. Αυτός, λοιπόν, έχοντας μόνο τον Πατέρα και κανέναν άλλον ως καταφύγιο κατά τον καιρό του πειρασμού από τον διάβολο, λυτρώθηκε κάποτε από τις παγίδες των εναντίων δυνάμεων, οι οποίες εδώ ονομάζονται «θηρευτές», όταν σαν κοινός άνθρωπος «οδηγήθηκε στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο», «και βρισκόταν στην έρημο σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες πειραζόμενος από τον Σατανά, και ήταν», όπως μαρτυρεί ο ευαγγελιστής, «μαζί με τα θηρία». Ποια ήταν όμως αυτά τα θηρία, παρά εκείνα τα οποία μνημονεύει ο προκείμενος ψαλμός, λέγοντας προς αυτόν που κατοικεί «εν τη βοηθεία του Υψίστου»: «Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα»; Και λέει ότι θα λυτρωθεί όχι μόνο από αυτά, αλλά «και από ταραχώδη λόγο». Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο λόγος, παρά εκείνος που του πρότεινε ο πειράζων σύμφωνα με το ιερό ευαγγέλιο;

Και ο Σωτήρας, όταν φανερώθηκε στον κόσμο στον Ιορδάνη, από εδώ ξεκίνησε· διότι μετά το βάπτισμα, το Πνεύμα τον οδήγησε στην έρημο και νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Παρομοίως και όλοι όσοι εξέρχονται για να τον ακολουθήσουν, πάνω σε αυτό το θεμέλιο θέτουν την αρχή του αγώνα τους. Είναι όπλο κατασκευασμένο από τον Θεό· ποιος αμελεί ως προς αυτό και δεν θα κατακριθεί; Και αν αυτός που έθεσε τον νόμο νηστεύει, ποιος από εκείνους που τηρούν τον νόμο δεν χρειάζεται να νηστεύει; Γι' αυτό μέχρι τότε το ανθρώπινο γένος δεν γνώριζε τη νίκη, ούτε ο διάβολος γεύτηκε ποτέ την ήττα του από τη δική μας φύση, αλλά με αυτό το όπλο εξασθένησε εξαρχής, και ο Κύριός μας ήταν ο αρχηγός και πρωτότοκος της νίκης, για να δώσει το πρώτο στεφάνι της νίκης στο κεφάλι της φύσης μας.

δ'. Και ο Σωτήρας επίσης, όταν φανερώθηκε στον κόσμο στον Ιορδάνη, από εκεί ξεκίνησε. Διότι, μετά το βάπτισμα, το Πνεύμα τον οδήγησε στην έρημο και νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες. Παρομοίως και όλοι όσοι εξέρχονται για να τον ακολουθήσουν, πάνω σε αυτό το θεμέλιο βάζουν την αρχή του αγώνα τους. Διότι είναι όπλο κατασκευασμένο από τον Θεό, και ποιος που το αμελεί δεν θα κατακριθεί; Και αν αυτός που θέσπισε τον νόμο νηστεύει, ποιος από εκείνους που τηρούν τον νόμο δεν πρέπει να νηστεύει; Γι' αυτόν τον λόγο, μέχρι τότε το ανθρώπινο γένος δεν γνώριζε τη νίκη, ούτε ο διάβολος δοκίμασε ποτέ την ήττα του από τη φύση μας, αλλά με αυτό το όπλο εξασθένησε ευθύς εξαρχής, και ο Κύριός μας ήταν ο αρχηγός και πρωτεργάτης της νίκης, για να θέσει το πρώτο στεφάνι της νίκης στο κεφάλι της φύσης μας.

Άκουσε, αιρετικέ, την ακρίβεια του λόγου. Δεν είπε: «Αυτός ο Υιός μου ποιήθηκε», αλλά «είναι»· {δεν είπε: «δημιουργήθηκε», αλλά «είναι».} Πουθενά δεν υπάρχει η ονομασία του κτίσματος, αλλά της γεννήσεως: «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Τι λέει λοιπόν ο ίδιος; «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα· όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα μου. Αυτόν να ακούτε». Τότε οδηγήθηκε ο Ιησούς από το Πνεύμα, μετά το βάπτισμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. Βλέπεις ότι εκεί βρισκόταν ο διάβολος; Και πρόσεξε τι κάνει ο Χριστός. Ανέρχεται λοιπόν στους αγώνες, για να κατανοήσεις εκείνο το αποστολικό λόγιο που λέει: Διότι αυτό που ήταν αδύνατο στον νόμο, επειδή ήταν ανίσχυρος εξαιτίας της σάρκας, ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας και για την αμαρτία, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα.

Και ο μέγας Ηλίας επέδειξε νηστεία τόσων ημερών, και αφού διέφυγε την τυραννία του θανάτου και ανελήφθη με πύρινο άρμα σαν στον ουρανό, ούτε και μέχρι σήμερα έχει λάβει πείρα θανάτου. Και ο ανήρ των επιθυμιών, αφού επέδειξε νηστεία πολλών ημερών, αξιώθηκε με αυτόν τον τρόπο εκείνης της θαυμαστής οπτασίας· αυτός που και τον θυμό των λεόντων χαλιναγώγησε και τον μετέβαλε σε πραότητα προβάτων, χωρίς να αλλάξει τη φύση τους, αλλά, ενώ παρέμενε η θηριωδία, μετέβαλε τη διάθεσή τους. Αυτήν χρησιμοποιώντας και οι Νινευίτες, ανακάλεσαν την απόφαση του Δεσπότη, αφού υποχρέωσαν, μαζί με τους ανθρώπους, και το γένος των άλογων ζώων να επιδείξει αυτή τη νηστεία· και έτσι, αφού ο καθένας απομακρύνθηκε από τα πονηρά του έργα, προσέλκυσαν τη φιλανθρωπία του Δεσπότη των πάντων. Και γιατί περιστρέφομαι ακόμη γύρω από τους δούλους (διότι έχουμε να απαριθμήσουμε και πολλούς άλλους, που και στην Παλαιά και στην Καινή Διαθήκη διακρίθηκαν μέσω αυτής), ενώ πρέπει να έλθω στον κοινό Δεσπότη όλων μας; Διότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού και ο ίδιος επέδειξε νηστεία σαράντα ημερών, έτσι άρχισε την πάλη με τον διάβολο, δίνοντας σε όλους μας το υπόδειγμα, ώστε μέσω αυτής να εξοπλιζόμαστε και, αφού λάβουμε τη δύναμη που προέρχεται από αυτήν, να παρατασσόμαστε με αυτόν τον τρόπο στη μάχη εναντίον του.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Τότε οδηγήθηκε ο Ιησούς στην έρημο από το Πνεύμα, για να πειραστεί από τον διάβολο. αʹ. Τότε· πότε; Μετά την κάθοδο του Πνεύματος, μετά τη φωνή που ήλθε από ψηλά και έλεγε: Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα.

Μεγάλη ασθένεια· διότι αντί του ζωντανού Θεού προτιμήθηκε το ομοίωμα ενός μόσχου. Ποιο είναι λοιπόν το φάρμακο για ένα τόσο μεγάλο κακό; Πάλι νηστεύει ο Μωυσής, η ρίζα του παλαιού νόμου, ο οποίος δεν είχε αμαρτήσει, και συγχωρούνται όσοι αμάρτησαν. Από τη νηστεία άρχισε το κήρυγμα της Καινής Διαθήκης, από τη νηστεία έλαβε την αρχή του. Διότι ο Σωτήρας, αφού βαπτίστηκε για χάρη μας και αναχώρησε στην έρημο, πρώτα νήστεψε, και έτσι ξεκίνησε τα θαύματα, όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη από νηστεία, αλλά για να διδάξει εμάς να στρεφόμαστε προς τη δύναμη της νηστείας. Εάν λοιπόν η Παλαιά Διαθήκη αρχίζει από τη νηστεία, και η Καινή από αυτήν θέτει το θεμέλιό της, ας μη νομίσουμε ότι η νηστεία είναι κάτι κακό. Δυσφορούν μερικοί, βλέποντας τον κοπιαστικό νόμο, και δεν βλέπουν το κέρδος που προκύπτει από τον νόμο αυτόν. Δεν βλέπεις ότι και τα λιοντάρια μέσα στον λάκκο πείστηκαν να νηστέψουν, και δεν άγγιξαν τον Δανιήλ; Εάν λοιπόν τα λιοντάρια πειθαρχούν στο πρόσταγμα, και απέβαλαν τη φυσική τους αγριότητα, και φέρονται σαν γνώριμα και δεν επιτίθενται σαν ξένα, ας σπεύσουμε προς τη νηστεία εφόσον λάβαμε την εντολή.

«Εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά σαν βδελυρός νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς που έχουν κατατρυπηθεί από μάχαιρα, οι οποίοι κατεβαίνουν στον άδη. Διότι, όπως ακριβώς ένα ένδυμα βουτηγμένο στο αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός· επειδή κατέστρεψες τη γη μου και σκότωσες τον λαό μου, λέει ο Κύριος.» «Ο δόλος είναι στο χέρι του, και στην καρδιά του θα υπερηφανευτεί, και με δόλο θα διαφθείρει πολλούς, και θα σταθεί ως αιτία για την απώλεια πολλών.» «Με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο.» «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο· και αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, ύστερα πείνασε. Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, του είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι οι λίθοι αυτοί. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Έχει γραφτεί: Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού. Τότε τον παραλαμβάνει ο διάβολος στην αγία πόλη, και τον στήνει στο πτερύγιο του ναού, και του λέει: Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Του είπε τότε ο Ιησούς: Έχει γραφτεί: Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου. Πάλι τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε ένα πολύ ψηλό όρος, και του δείχνει όλα τα βασίλεια του κόσμου και τη δόξα τους, και του λέει: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις. Τότε του λέει ο Ιησούς: Πήγαινε πίσω μου, Σατανά.»

Αλλά και ο Ιωάννης ο Βαπτιστής στον Ιορδάνη κήρυττε με παρρησία στους Ιουδαίους λέγοντας: «Εγώ μεν σας βαπτίζω με νερό, για μετάνοια· εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου, του οποίου δεν είμαι άξιος να βαστάξω τα υποδήματα· αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και πάλι, «στους ίδιους ο ίδιος μαρτύρησε λέγοντας, ότι έχω δει το Πνεύμα να καταβαίνει σαν περιστέρι από τον ουρανό και να μένει πάνω του· και εγώ δεν τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω με νερό, εκείνος μου είπε: σε όποιον δεις το Πνεύμα να καταβαίνει και να μένει πάνω του, αυτός είναι που βαπτίζει με Πνεύμα Άγιο». Και πάλι, «διότι ο Πατέρας δεν δίνει με το μέτρο το Πνεύμα σε εκείνον, μιλώντας περί του Υιού». Και οι ευαγγελιστές αναφέρουν: «Αφού βαπτίστηκε ο Ιησούς, ανέβηκε αμέσως από το νερό, και ιδού του ανοίχτηκαν οι ουρανοί, και είδε το Πνεύμα του Θεού να καταβαίνει σαν περιστέρι και να έρχεται πάνω του· και τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα· και ο Ιησούς πλήρης Πνεύματος Αγίου επέστρεψε από τον Ιορδάνη· και συνέβη, όταν βαπτίστηκε όλος ο λαός και ενώ ο Ιησούς είχε βαπτιστεί και προσευχόταν, να ανοίξει ο ουρανός και να καταβεί το Άγιο Πνεύμα πάνω του με σωματική μορφή σαν περιστέρι». Και αυτό το έλεγε περί του Πνεύματος το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πίστευαν σε αυτόν.

Εμείς όμως ας επαναφέρουμε και πάλι τον λόγο από εκεί, δηλαδή από όπου οικονομήθηκε από φιλανθρωπία για εμάς η φανέρωση της Τριάδας, εκεί όπου ο Υιός βαπτιζόταν από έναν δούλο, και ο Πατέρας προσφωνούσε, και το Πνεύμα κατερχόταν. Από εκεί άλλωστε και ο λόγος μας ευλόγως ανέδραμε προς την Αγία Τριάδα· και, συγκεντρώνοντας συνοπτικά γραφικές μαρτυρίες γι' αυτήν, διερωτήθηκε, πώς, ενώ η αληθινή θεοσέβεια λάμπει περισσότερο από τον ήλιο μέσα από τις θείες Γραφές, οι αιρετικοί καλύφθηκαν τόσο άθλια από το σκοτάδι της δυσσέβειας και της ασέβειας. Και αφού ο λόγος ασχολήθηκε λίγο με τις δικές τους ανοησίες για τη δική μας ασφάλεια, αμέσως επανήλθε στο προκείμενο θέμα, ώστε, αφού μιλήσει και πάλι εν συντομία για τον Χριστό, οδηγούμενος από τον Χριστό να σταθεί στον σκοπό της επιθυμίας του. «Τότε», αφού βαπτίστηκε, «ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα για να πειραστεί από τον διάβολο». Για να δείξει, λοιπόν, το τέλειο της ανθρώπινης φύσης του, οδηγείται στην έρημο όχι από τον εαυτό του, αλλά καθοδηγούμενος από το Πνεύμα που ήλθε προς αυτόν με μορφή περιστεριού.

Εφόσον όλοι είχαν ήδη δεχθεί τον ήλιο, επιβαίνει σε νεφέλη, ώστε να δείξει το σώμα του ελαφρύτερο και από τον αέρα και να αποδείξει ότι αυτός είναι εκείνος, «που θέτει τα νέφη ως όχημά του και περπατά πάνω σε φτερούγες ανέμων». Η νεφέλη επίσης τον περιέβαλε όταν άλλαζε μορφή, και κατά την έσχατη ημέρα θα τον φέρει κατερχόμενο στη γη, και νεφέλη θα συγκεντρώσει από παντού τους εκλεκτούς του. Και γενικώς η νεφέλη του ήταν παντού απαραίτητη· πρώτον μεν, επειδή την κοινή κτίση, της οποίας αυτός μόνος προσήλθε ως δημιουργός, και υπέρ της οποίας τα πάντα εργάστηκε και τα πάντα επέδειξε, τη συνιστούν γι' αυτόν το πνεύμα και το ύδωρ, και από αυτά αποτελείται η νεφέλη· έπειτα δε, διότι απλώς αποτελούσε σύμβολο του ομοτίμου και πάντοτε παρόντος Παρακλήτου, ο οποίος και ύδωρ λέγεται και πνεύμα ονομάζεται, μέσω του οποίου συνεστήθη στον Σωτήρα εκείνη η ομόθεη σάρκα, και με το οποίο υπήρξε αυτουργός των υπερφυών έργων, και ο οποίος μαρτύρησε τη θεότητά του ερχόμενος κατά τη βάπτισή του, και ο οποίος ήταν παρών κατά τη μεταμόρφωση, φανερωνόμενος μέσω της νεφέλης, συμπληρώνοντας την Τριάδα και συνδέοντας τον εαυτό του ως τρίτο με αυτόν που μαρτυρούσε και με αυτόν για τον οποίο γινόταν η μαρτυρία. Έπρεπε, λοιπόν, και τότε, καθώς ο Υιός ανερχόταν και ο Πατέρας φανερωνόταν από την πορεία του Υιού (διότι, καθώς ο Υιός αποκαθίστατο, πού αλλού ήταν φυσικό να σπεύδει;), να φανεί και ο Παράκλητος μέσω της νεφέλης, ανάγοντας τον ομότιμο στον ουρανό, όπως ακριβώς προηγουμένως τον είχε αναγάγει στην έρημο (διότι λέγει: «οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο»).

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ'. Περί του πειρασμού του Χριστού, περί της κλήσεως του Πέτρου και του Ανδρέα, και των υιών του Ζεβεδαίου. «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε στην έρημο από το Πνεύμα.» Διδάσκοντάς μας ότι, μετά το βάπτισμα, πρέπει μάλλον να περιμένουμε πειρασμούς, οδηγείται από το Άγιο Πνεύμα, διότι δεν έπραττε τίποτα χωρίς το Πνεύμα. Οδηγείται δε στην έρημο, για να μας δείξει ότι ο διάβολος τότε μας πειράζει, όταν δει ότι είμαστε απομονωμένοι και δεν βοηθούμαστε μεταξύ μας.

Πρέπει λοιπόν να μην εμπιστευόμαστε απερίσκεπτα τον εαυτό μας. «Για να πειρασθεί από τον διάβολο.» Διάβολος λέγεται επειδή διέβαλε τον Θεό στον Αδάμ. Διότι του είπε ότι ο Θεός σας φθονεί. Και τώρα διαβάλλει την αρετή σε εμάς. «Και αφού νήστευσε.» Νήστευσε, για να δείξει ότι η νηστεία είναι μεγάλο όπλο κατά των πειρασμών, όπως ακριβώς η τρυφή είναι η αρχή κάθε αμαρτίας. «Σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες.» Νηστεύει τόσες ημέρες όσες ο Μωυσής και ο Ηλίας· διότι εάν νήστευε περισσότερες, η σάρκωση θα φαινόταν ότι ήταν φαντασία. «Ύστερα πείνασε.» Επειδή παραχώρησε στη φύση, τότε και πείνασε, ώστε να δώσει αφορμή στον διάβολο να πλησιάσει και να συμπλακεί μαζί του μέσω της πείνας, και έτσι να τον ρίξει κάτω και να τον καταβάλει, και να χαρίσει τη νίκη σε εμάς. «Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, είπε: Εάν είσαι Υιός του Θεού, πες αυτοί οι λίθοι να γίνουν άρτοι.» Άκουσε τη φωνή από τον ουρανό ο ληστής. Πάλι όμως τον είδε να πεινά, και αμφέβαλλε λοιπόν, πώς ο Υιός του Θεού πεινά· γι' αυτό λοιπόν τον πειράζει, για να μάθει. Τον κολακεύει δε, νομίζοντας ότι θα τον εξαπατήσει, λέγοντας: «Εάν είσαι Υιός του Θεού.» Αλλά ρωτάς: Και τι αμάρτημα ήταν το να κάνει τους λίθους άρτους; Άκου λοιπόν, ότι το να υπακούει κανείς τον διάβολο σε κάτι, είναι αμάρτημα. Άλλωστε πρόσεξε: δεν είπε, να γίνει αυτός ο λίθος άρτος, αλλά οι λίθοι, θέλοντας να παρασύρει τον Χριστό στην περιττότητα.