Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 4:12

Απόκριση. Για να εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «Από την Αίγυπτο κάλεσα τον Υιό μου». Ερώτηση ι'. «Όταν όμως άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε στη Γαλιλαία». Γιατί αναχώρησε; Απόκριση. Για να μας διδάξει να αποφεύγουμε τους πειρασμούς.

Διότι και τον Μωυσή τον λιθοβόλησαν, τον δε Ησαΐα τον έκοψαν στα δύο πριονίζοντάς τον με ξύλινο πριόνι. Ερώτ. κα΄. Για ποιο λόγο, όταν παραδόθηκε ο Ιωάννης, αναχώρησε ο Ιησούς στη Γαλιλαία; Απόκ. Για να μας διδάξει να αποφεύγουμε τους πειρασμούς, αλλά, όταν περιπέσουμε σε αυτούς, να στεκόμαστε γενναία.

Ματθ. 4, 12. Αποτελεί μέρος της διδασκαλίας η αναχώρηση του Ιησού. Ο λόγος διδάσκει με σαφήνεια ότι δεν πρέπει κανείς να αναλάβει το έργο της διδασκαλίας, εάν δεν βαπτιστεί προηγουμένως, δεν λάβει το Άγιο Πνεύμα, δεν νηστέψει ολοκληρωτικά και δεν νικήσει κάθε είδος πειρασμού, όπως ακριβώς ο τύπος της αλήθειας ξεκίνησε στον Χριστό και πραγματοποιείται μέσω του Χριστού.

Ματθ. 4, 12—16 Δεν αποσύρθηκε από δειλία, αλλά για να μας διδάξει, μέσω όσων έπραττε, να υποχωρούμε σε όσους μας διώκουν. «Αναχωρεί» δε από την Ιουδαία προς τα έθνη, δείχνοντας ότι δεν απομακρύνεται από τους Ιουδαίους μόνο όταν υβρίζουν τον ίδιο τον Θεό, αλλά και όταν αμαρτάνουν εις βάρος των αγίων προφητών. Και «φως μέγα» είναι ο Κύριός μας Χριστός και η λαμπρότητα του ευαγγελικού κηρύγματος, όχι βέβαια ο νόμος, ο οποίος είχε παρομοιαστεί με λυχνάρι. Γι' αυτό έκαιγε πάντοτε λυχνάρι στη σκηνή, εξαιτίας της μικρής εμβέλειας της αυγής του νόμου, ο οποίος είχε τη δύναμη να εκπέμψει το δικό του «φως» μόνο μέχρι τα ιουδαϊκά όρια. Επομένως, οι εθνικοί βρίσκονταν «εν σκότει», αφού δεν είχαν ούτε καν το «φως» του λυχναριού.

Διότι αυτήν τη σειρά γεγονότων εξέθεσε ο Ματθαίος, ο οποίος λέει: «όταν άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, ήλθε στη Γαλιλαία». Ο Λουκάς, όμως, έχοντας δηλώσει με ακρίβεια και την αναχώρηση από το όρος, πρώτα μιλώντας για το όρος και τα βασίλεια που έδειξε στον Κύριο ο διάβολος, ύστερα μιλάει για το πτερύγιο και την Ιερουσαλήμ, και ότι επέστρεψε στη Γαλιλαία και τη Ναζαρέτ. Σε συμφωνία με αυτά και ο Ματθαίος λέει: «αφήνοντας τη Ναζαρέτ ήλθε στην Καπερναούμ». Διότι είχε έλθει στη Ναζαρέτ και από εκεί στον Ιορδάνη προς τον Ιωάννη, και αφού πέρασε τον Ιορδάνη, κατευθύνθηκε πάλι προς τον οικείο τόπο όπου είχε ανατραφεί, προς τη μητέρα του στη Ναζαρέτ, και αφού παρέμεινε εκεί δύο ημέρες, όταν και εκείνοι που ήταν μαζί με τον Ανδρέα έμειναν κοντά του, στη συνέχεια επειγόταν να αρχίσει το κήρυγμα για χάρη της σωτηρίας των ανθρώπων. Και έμεινε μεν δύο ημέρες επειδή είχε να έλθει καιρό, έχοντας μαζί του τους μαθητές που είχε ήδη παραλάβει, και αφού άφησε τους δύο που τον είχαν ακολουθήσει, αμέσως αναχώρησε για τη Γαλιλαία για το κήρυγμα και για το έργο του θεοσημείου που επιτελέστηκε στον γάμο. Διότι, πρόσεξε πώς μας βεβαιώνει ο λόγος, καθώς ο Ιωάννης ο Βαπτιστής μαρτυρεί, λέγοντας με το σκεπτικό ότι είχε ήδη συντελεστεί το έργο, ότι «ούτε εγώ τον γνώριζα, αλλά εκείνος που με έστειλε να βαπτίζω μου είπε: σε όποιον δεις το Πνεύμα να καταβαίνει εν είδει περιστεράς, αυτός είναι».

Ανατρέπονται, λοιπόν, οι εν λόγω αιρετικοί από την αλήθεια και την ακρίβεια των θείων Γραφών, και προπαντός από τη συμφωνία των τεσσάρων ευαγγελίων. Διότι κανένας από τους ορθοφρονούντες δεν θα απέρριπτε όσα έχουν πραγματευθεί με απόλυτη ακρίβεια στο σύνολό τους μέσω των θείων ευαγγελίων από το Άγιο Πνεύμα. Επειδή, ακόμη κι αν ισχυρίζονται ότι οι μεν ευαγγελιστές Ματθαίος, Μάρκος και Λουκάς διηγήθηκαν για τον Σωτήρα ότι μετά το βάπτισμα οδηγήθηκε στην έρημο και πέρασε σαράντα ημέρες πειραζόμενος, και μετά τον πειρασμό, όταν άκουσε ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, πήγε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, ενώ ο Ιωάννης ψεύδεται επειδή δεν αναφέρει τίποτα για αυτά, αλλά εξιστορεί αμέσως από την αρχή, όταν ήλθε ο Σωτήρας προς τον Ιωάννη, και τα υπόλοιπα όσα αναφέρει ότι έπραξε, θα αποδειχθεί ότι έχουν αγνοήσει πλήρως και σε όλα την ακρίβεια των ευαγγελίων. Διότι ο ευαγγελιστής Ιωάννης υποδεικνύει ότι, πριν παραδοθεί ο βαπτιστής Ιωάννης, ο Κύριος, μετά τις ημέρες του πειρασμού, είχε έλθει προς αυτόν. Εξάλλου, πώς ήταν δυνατόν, εφόσον ο Ιωάννης είχε παραδοθεί, να έλθει πάλι ο Σωτήρας προς αυτόν στον Ιορδάνη; Δεν αντελήφθησαν δε ότι οι άλλοι τρεις ευαγγελιστές διηγούνται με ακρίβεια τον χρόνο μετά την παράδοση του Ιωάννη, λέγοντας: «Όταν δε άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ».

Και βλέπεις ότι πραγματικά όλα όσα έχουν ειπωθεί από τους τέσσερις ευαγγελιστές βρίσκονται σε συμφωνία. Διότι, καθώς ο Ιωάννης διηγείται και πάλι τα γεγονότα με τη σειρά, καθιστά φανερό ότι, αφού ο Σωτήρας επιτέλεσε το πρώτο σημείο και ήλθε στην Καφαρναούμ, και αφού επιτέλεσε εκεί κάποια σημεία, ανέβηκε στη Ναζαρέτ και ανέγνωσε το βιβλίο, και όταν πλέον παραδόθηκε ο Βαπτιστής, ήλθε και κατοίκησε στην Καφαρναούμ για όχι πολλές ημέρες. Αυτές δε είναι οι ημέρες μετά την εορτή των Επιφανείων, μετά την έλευσή του στην Καφαρναούμ και στη Ναζαρέτ, την άνοδό του στα Ιεροσόλυμα για το Πάσχα, και τη νέα του μετάβαση προς τον Ιωάννη, εκεί όπου βάπτιζε, στην Αινών κοντά στο Σαλείμ. Διότι έτσι λέγει: «Μετά από αυτό κατέβηκε στην Καφαρναούμ ο ίδιος, η μητέρα του και οι αδελφοί του, και εκεί παρέμειναν όχι πολλές ημέρες»· (επειδή δεν υποδήλωνε ακόμη την οριστική εγκατάσταση, για την οποία είπε αργότερα ότι, μετά την παράδοση του Ιωάννη, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καφαρναούμ). «Και πλησίαζε το Πάσχα των Ιουδαίων (όπως λέγει) και ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα ο Ιησούς, και βρήκε μέσα στο ιερό εκείνους που πουλούσαν τα βόδια, τα πρόβατα και τα περιστέρια, καθώς και τους ανταλλακτές νομισμάτων να κάθονται».

Έτσι λοιπόν, όπως αναφέρουν τα άλλα ευαγγέλια, μετά την παράδοση του Ιωάννη, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ· όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Ιωάννης διαπιστώνεται ότι λέγει σύμφωνα με τους άλλους. Διότι, εφόσον το Πάσχα λαμβάνει χώρα τον μήνα Μάρτιο ή Απρίλιο, αποδεικνύεται εξάπαντος ότι ήταν διαφορετικοί οι καιροί κατά τους οποίους ο Σωτήρας, μετά τον πειρασμό, φθάνει προς τον Ιωάννη. 22. Οι ίδιοι δε πάλι κατηγορούν τον άγιο ευαγγελιστή, ή μάλλον το ίδιο το ευαγγέλιο, ότι, όπως ισχυρίζονται, ο Ιωάννης ανέφερε πως ο Σωτήρας εόρτασε δύο Πάσχα σε περίοδο δύο ετών, ενώ οι άλλοι ευαγγελιστές διηγούνται περί ενός Πάσχα. Και δεν γνωρίζουν οι αδαείς ότι όχι μόνο δύο Πάσχα ομολογούν τα ευαγγέλια, όπως αποδείξαμε με κάθε τρόπο, αλλά αναφέρει μεν δύο πρώτα, καθώς και αυτό κατά το οποίο έπαθε ο Σωτήρας ως ένα άλλο Πάσχα, ώστε να προκύπτουν τρία Πάσχα από τον χρόνο του βαπτίσματος και της αρχής του κηρύγματος, σε διάστημα τριών ετών έως τον σταυρό.

Θα πούμε ότι η προκείμενη περικοπή της προφητείας συνδέεται με τους λόγους περί του Εμμανουήλ· αλλά, ενώ στα προηγούμενα εξέθετε όσα είχαν ειπωθεί για εκείνους που δεν τον πίστεψαν, στο κείμενο που έχουμε ανά χείρας, με απόλυτη λογική συνέπεια, αναφέρονται τα προκείμενα για όσους τον αποδέχθηκαν. Το ποιοι ήταν οι πρώτοι που αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού, μπορεί κανείς να το μάθει από την ευαγγελική γραφή, στην οποία αναφέρονται τα εξής: «Όταν δε άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια Ζαβουλών και Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί το ρηθέν διά του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέγει: γη Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, προς τον δρόμο της θάλασσας, πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε μέγα φως, και σε όσους κάθονται σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε για αυτούς. Από τότε ο Ιησούς άρχισε να κηρύττει και να λέγει: πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Το μεν ιερό ευαγγέλιο λοιπόν εξιστορεί τις εκβάσεις των πρ......, η δε προφητεία προαναγγέλλει τα όσα πρόκειται να συμβούν· 〈πρώτα〉 λοιπόν κηρύττει το ευαγγέλιο σε όσους βρίσκονται στη 〈Γαλιλαία〉· διότι δεν έπρεπε να αποσιωπηθεί ούτε η χώρα, στην οποία επρόκειτο να διαμείνει ο Εμμανουήλ, αφότου φανερώθηκε στους ανθρώπους.

Και ο λόγος αυτός είναι βεβαίως αληθινός. Μπορεί κανείς, άλλωστε, να διαπιστώσει ότι οι τρεις ευαγγελιστές συνέγραψαν μόνο τα όσα έπραξε ο Σωτήρας μέσα σε έναν χρόνο μετά τη φυλάκιση του Ιωάννη του Βαπτιστή, και μάλιστα επισήμαναν το γεγονός αυτό στις αρχές της διήγησής τους· έπειτα, δηλαδή, από την τεσσαρακονθήμερη νηστεία και τον πειρασμό που την ακολούθησε, τον χρόνο του δικού του συγγράμματος ο μεν Ματθαίος τον προσδιορίζει λέγοντας: «Όταν δε άκουσε ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε» από την Ιουδαία «για τη Γαλιλαία», ο δε Μάρκος ομοίως λέει: «Μετά δε την παράδοση του Ιωάννη, ήλθε ο Ιησούς στη Γαλιλαία», αλλά και ο Λουκάς, προτού αρχίσει να εξιστορεί τις πράξεις του Ιησού, παρατηρεί παρομοίως, αναφέροντας ότι ο Ηρώδης, προσθέτοντας και αυτό σε όσα πονηρά διέπραξε, «έκλεισε τον Ιωάννη στη φυλακή». Λένε, λοιπόν, ότι εξαιτίας αυτών ακριβώς παρακλήθηκε ο απόστολος Ιωάννης να παραδώσει στο δικό του Ευαγγέλιο τον χρόνο που αποσιωπήθηκε από τους προηγούμενους ευαγγελιστές και τα όσα έπραξε κατ' αυτόν ο Σωτήρας (αυτά δηλαδή που προηγήθηκαν της φυλάκισης του Βαπτιστή), και να επισημάνει ακριβώς αυτό το γεγονός, αφενός λέγοντας: «Αυτήν την αρχή των θαυμάτων έκανε ο Ιησούς», αφετέρου μνημονεύοντας τον Βαπτιστή ενδιάμεσα στις πράξεις του Ιησού, αναφέροντας ότι βάπτιζε ακόμη τότε στην Αινών κοντά στο Σαλείμ, και το δηλώνει αυτό σαφώς λέγοντας: «Διότι δεν είχε ακόμη ριχτεί στη φυλακή ο Ιωάννης».

διότι θα αφαιρεθεί ο ζυγός που βρίσκεται πάνω τους και η ράβδος που είναι στον τράχηλό τους· επειδή τη ράβδο εκείνων που τους καταδυναστεύουν τη συνέτριψε ο Κύριος, όπως κατά την ημέρα της Μαδιάμ. Διότι κάθε στολή που αποκτήθηκε με δόλο, και κάθε ένδυμα με αντάλλαγμα, θα τα αποδώσουν, και θα ευχηθούν να είχαν καεί στη φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Άγγελος της μεγάλης βουλής, Άρχων της ειρήνης, Εξουσιαστής, Θεός ισχυρός, Πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Μαζί με όλα τα άλλα, εκπληρώνονταν και αυτά στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας Ιησού, του Χριστού του Θεού, όταν, σύμφωνα με τον θαυμαστό ευαγγελιστή, «αφού άκουσε ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια του Ζαβουλών και του Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: γη του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, οδός προς τη θάλασσα πέρα από τον Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε μεγάλο φως, και σε αυτούς που κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε γι' αυτούς. Από τότε», λοιπόν, «άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει» ότι «έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών».

Αυτές λοιπόν ας μην τις διαχωρίζουμε απόλυτα μεταξύ τους ούτε εμείς τώρα, αλλά στο σεπτό πενθήμερο των ημερών της εβδομάδας ας προσηλωνόμαστε περισσότερο στη νηστεία, ενώ το Σάββατο και την Κυριακή ας δίνουμε προσοχή περισσότερο στην εγκράτεια παρά στη νηστεία, ώστε να ακούμε με σύνεση τα ευαγγελικά λόγια, τα οποία μας αναγγέλλουν σήμερα τη θαυμαστή θεραπεία του παραλύτου, όχι αυτήν που έγινε στα Ιεροσόλυμα, αλλά αυτήν που πραγματοποιήθηκε στην Καπερναούμ από τον Κύριο. Διότι τον καιρό εκείνο, λέει ο θεηγόρος Μάρκος, «εισήλθε πάλι ο Ιησούς στην Καπερναούμ μετά από μερικές ημέρες». Και αυτήν την Καπερναούμ ο Ματθαίος την ονομάζει δική Του πόλη· διότι και εκείνος, εξιστορώντας τα σχετικά με αυτόν τον παράλυτο, λέει: «ήλθε ο Ιησούς στη δική Του πόλη». Διότι, μετά τη βάπτισή Του στον Ιορδάνη από τον Ιωάννη και την κάθοδο του Πνεύματος από τον ουρανό επάνω Του, οδηγείται στην έρημο από το Πνεύμα για να δοκιμαστεί και, αφού νίκησε τον πειραστή, επέστρεψε κοντά στον Ιορδάνη και περιφερόταν διδάσκοντας, ενώ ο Βαπτιστής έδινε γι' αυτόν πολλαπλές μαρτυρίες, μέχρις ότου ο Ιωάννης φυλακίστηκε από τον Ηρώδη. Τότε δε, όπως λέει ο Ματθαίος, «αναχώρησε στη Γαλιλαία και, αφού εγκατέλειψε τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ».

ΟΜΙΛΙΑ ΙΔʹ. Όταν δε άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία. αʹ. Για ποιο λόγο αναχωρεί; Για να μας διδάξει πάλι να μην προχωρούμε κατά μέτωπο στους πειρασμούς, αλλά να υποχωρούμε και να παραμερίζουμε. Διότι δεν αποτελεί σφάλμα το να μη ρίχνει κανείς τον εαυτό του σε κίνδυνο, αλλά το να μη σταθεί γενναία όταν περιπέσει σε αυτόν.

Χώρα Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικούν στα παράλια και πέραν του Ιορδάνου, τα μέρη των εθνών της Ιουδαίας, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, ας δει μέγα φως· σε όσους κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε για εσάς. Θεόπνευστος και σοφός εξηγητής αυτών των προφητικών ρήσεων, ο οποίος μας αναλύει με εξαιρετική σαφήνεια και παραστατικότητα τη δύναμή τους, και διατρανώνει την έκβαση όσων προαναγγέλθηκαν, είναι ο θείος απόστολος Ματθαίος, ο οποίος συνέθεσε για εμάς την ευαγγελική ιστορία. Αυτός, θέτοντάς την ως ρίζα και θεμέλιο της πίστης μας, και καθιστώντας έκδηλο και ολοφάνερο το μυστήριο της οικονομίας του Σωτήρος μας, ανέφερε τα εξής: Όταν άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε στη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια της Ζαβουλών και της Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί ο λόγος που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Γη Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, οδός της θάλασσας πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα, και σε όσους κάθονται σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε σε αυτούς. Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.

Γι' αυτό και άγγελοι τον διακονούν, για να δειχθεί ότι και σε εμάς μετά τη νίκη άγγελοι θα υπηρετήσουν. Διότι τα πάντα για χάρη μας τα πράττει και τα φανερώνει ο Χριστός. Επειδή σε αυτόν, ως Θεό, πάντοτε οι άγγελοι υπηρετούν. «Όταν δε άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία· και αφού εγκατέλειψε τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην Καπερναούμ, την παραθαλάσσια, στα όρια Ζαβουλών και Νεφθαλείμ.» Αναχωρεί ο Ιησούς, διδάσκοντάς μας να μην ρίχνουμε τους εαυτούς μας στους κινδύνους. Αναχωρεί δε στη Γαλιλαία, που σημαίνει την κατακυλιστή. Διότι τα έθνη κατακυλίονταν στην αμαρτία. Και κατοικεί στην Καπερναούμ, που σημαίνει οίκος παρακλήσεως· διότι για να καταστήσει τα έθνη οίκο του Παρακλήτου, γι' αυτό τον λόγο κατήλθε. Το δε Ζαβουλών ερμηνεύεται νυκτερία·

«Μετά την παράδοση του Ιωάννη, ήλθε ο Ιησούς στη Γαλιλαία κηρύσσοντας το Ευαγγέλιο της βασιλείας του Θεού και λέγοντας: Έχει εκπληρωθεί ο καιρός και έχει πλησιάσει η βασιλεία του Θεού, μετανοείτε και πιστεύετε στο Ευαγγέλιο». Αναχωρεί για τη Γαλιλαία, αφού άκουσε ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε στη φυλακή, για να δείξει και σε εμάς ότι δεν πρέπει να ορμούμε απευθείας πάνω στους πειρασμούς, αλλά να τους αποφεύγουμε.