Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 4:17

Κεφάλαιο α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών... Τότε άρχισε να επιπλήττει τις πόλεις στις οποίες έγιναν τα περισσότερα θαύματά του, επειδή δεν μετανόησαν. Αλίμονό σου, Χωραζίν, αλίμονό σου, Βηθσαϊδά· διότι, αν στην Τύρο και στη Σιδώνα είχαν γίνει τα θαύματα που έγιναν σε εσάς, προ πολλού θα είχαν μετανοήσει φορώντας σάκο και καθισμένες στη στάχτη. Εντούτοις, για την Τύρο και τη Σιδώνα η κατάσταση θα είναι πιο ανεκτή κατά την ημέρα της κρίσεως, παρά για εσάς, και τα εξής.

Ματθ. 4, 17. Σε ορισμένα αντίγραφα το «μετανοείτε» δεν υπάρχει. Εάν όμως ο Σωτήρας λέγει τα ίδια με τον Ιωάννη, ένας είναι ο Θεός που έστειλε και τους δύο. Και ίσως ο μεν Ιωάννης, ως εκείνος που «ετοιμάζει» στον Θεό λαό «κατασκευασμένο», λέγει πρώτος το «μετανοείτε», ενώ ο Ιησούς, παραλαμβάνοντας τα ετοιμασμένα τα οποία δεν έχουν πλέον ανάγκη μετανοίας, δεν λέγει το «μετανοείτε». Χωρίς να κηρύττει ενάντια στον νόμο και στους προφήτες, αφού ο Ιωάννης ολοκλήρωσε την παλαιά (εποχή), Εκείνος «άρχισε να κηρύττει» τη νέα, γενόμενος ο ίδιος αρχή αυτής. Γι' αυτό, στην περίπτωση του Ιωάννη δεν είναι γραμμένο το «άρχισε»· διότι αποτελούσε το τέλος. Και επίσης, ότι ο μεν κηρύττει στην έρημο, ο δε ανάμεσα στον λαό. Η δε «βασιλεία των ουρανών» δεν βρίσκεται σε κάποιον τόπο, αλλά στην εσωτερική διάθεση· διότι «είναι εντός μας». Πρόσεξε δε εάν ο μεν Ιωάννης κηρύττει την «βασιλεία των ουρανών» που πλησιάζει, ο Χριστός είναι ο βασιλιάς ο οποίος θα την παραδώσει «στον Θεό και Πατέρα».

Ας προσπέσουμε λοιπόν σε αυτόν και ας κλάψουμε ενώπιον της αγαθότητάς του, εξομολογούμενοι και λέγοντας: εσύ είσαι ο Θεός μας και κανένας άλλος, Κύριε. Σε εσένα αμαρτήσαμε και σε εσένα προσπίπτουμε, Κύριε· διότι κανείς δεν μπορεί να εναντιωθεί στη θέλησή σου να μας σώσεις, Κύριε. Διότι ο Κύριος είναι αγαθός και ελεήμων· και αν σφάλαμε από συναρπαγή, ας σπεύσουμε μέσω της μετάνοιας να θεραπευτούμε· και αν ως άνθρωποι παρασυρθήκαμε από κάποιο πάθος, ας μην απελπιστούμε εντελώς για τον εαυτό μας, αλλά, έχοντας επίγνωση του Θεού που μας κάλεσε και της κλήσης στην οποία κληθήκαμε, ας τον ακούσουμε να λέει: μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Και δεν όρισε τη μετάνοια για ορισμένα αμαρτήματα, και για άλλα όχι, αλλά για κάθε πληγή της αμαρτίας μάς έδωσε αυτό το φάρμακο ο μέγας ιατρός των ψυχών μας.

Πουθενά λοιπόν, όπως έχει προαναφερθεί, δεν επιτράπηκε στους Χριστιανούς να πράττουν κάτι τέτοιο. Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος και Σωτήρας μας, τα κατάργησε όλα εκείνα, δηλαδή τις διδασκαλίες του διαβόλου, τις οποίες κακώς διδάχθηκε ο άνθρωπος παραβαίνοντας την εντολή του Θεού που τον έπλασε, και γενόμενος εξόριστος από τον παράδεισο, και μαθαίνοντας κάθε τι που ονομάζεται κακό κάτω από τον ουρανό. Όλα αυτά λοιπόν, όπως προαναφέρθηκε, όταν ήλθε ο Κύριος τα έπαυσε και τα εξόρισε, τόσο μέσω του εαυτού Του, όσο και μέσω των μαθητών Του, λέγοντας: Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους και διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα. Δηλαδή, να τους λέτε να μετανοούν, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Μην μεθάτε, μην χορεύετε, αλλά να μετανοείτε, να πενθείτε, να γρηγορείτε και να προσεύχεστε. Να είστε πάντοτε έτοιμοι, διότι η παρουσία του Κυρίου έχει πλησιάσει, η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται επί θύραις.

Θα πούμε ότι η προκείμενη περικοπή της προφητείας συνδέεται με τους λόγους περί του Εμμανουήλ· αλλά, ενώ στα προηγούμενα εξέθετε όσα είχαν ειπωθεί για εκείνους που δεν τον πίστεψαν, στο κείμενο που έχουμε ανά χείρας, με απόλυτη λογική συνέπεια, αναφέρονται τα προκείμενα για όσους τον αποδέχθηκαν. Το ποιοι ήταν οι πρώτοι που αποδέχθηκαν τον Χριστό του Θεού, μπορεί κανείς να το μάθει από την ευαγγελική γραφή, στην οποία αναφέρονται τα εξής: «Όταν δε άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια Ζαβουλών και Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί το ρηθέν διά του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέγει: γη Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, προς τον δρόμο της θάλασσας, πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε μέγα φως, και σε όσους κάθονται σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε για αυτούς. Από τότε ο Ιησούς άρχισε να κηρύττει και να λέγει: πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Το μεν ιερό ευαγγέλιο λοιπόν εξιστορεί τις εκβάσεις των πρ......, η δε προφητεία προαναγγέλλει τα όσα πρόκειται να συμβούν· 〈πρώτα〉 λοιπόν κηρύττει το ευαγγέλιο σε όσους βρίσκονται στη 〈Γαλιλαία〉· διότι δεν έπρεπε να αποσιωπηθεί ούτε η χώρα, στην οποία επρόκειτο να διαμείνει ο Εμμανουήλ, αφότου φανερώθηκε στους ανθρώπους.

Διότι, μετά τα αγαθά που χαρίστηκαν στη γη, καθένας από αυτούς που κατοικούν τη γη, εφόσον μετάσχει στη δικαιοσύνη που πρόβαλε από τους ουρανούς, και αποκτήσει και ο ίδιος προσωπική δικαιοσύνη, θα την έχει να προπορεύεται και να τον οδηγεί στον δρόμο που φέρει προς τα άνω, και να κατευθύνει τα βήματά του· ώστε, αφού βαδίσει την οδό που οδηγεί στους ουρανούς, στηριζόμενος και χειραγωγούμενος από τη δική του δικαιοσύνη που προπορεύεται αυτού, να επιτύχει τις επουράνιες επαγγελίες, τις οποίες ο Σωτήρας και Κύριός μας κήρυττε σε όλους τους ανθρώπους λέγοντας: «Πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· και, «Μακάριοι είναι οι τέτοιοι, διότι δική τους είναι η βασιλεία των ουρανών».

Ως σκηνώματα του Ιακώβ νομίζω ότι αναφέρονται εδώ οι ιουδαϊκές παραδόσεις και οι κατά τον Μωυσή σωματικές λατρείες· από τις οποίες προτιμότερες ενώπιον του Θεού τυγχάνουν οι πύλες της Σιών, δηλαδή οι είσοδοι και οι οδοί εισαγωγής προς την επουράνια βασιλεία, οι οποίες έχουν ιδρυθεί πάνω στην Εκκλησία. Διότι μόνο σε αυτήν κηρύσσεται η βασιλεία των ουρανών, και προς τα εκεί αποβλέπει ολόκληρος ο σκοπός του σωτηρίου Ευαγγελίου. Επειδή και οι σωτήριες επαγγελίες, και το ευαγγελικό κήρυγμα, και κάθε ελπίδα του κατά Χριστόν πολιτεύματος, τη βασιλεία των ουρανών ατενίζει. Έχει γραφτεί, άλλωστε, ότι ο Σωτήρας κήρυξε λέγοντας: Πλησίασε η βασιλεία των ουρανών.

διότι θα αφαιρεθεί ο ζυγός που βρίσκεται πάνω τους και η ράβδος που είναι στον τράχηλό τους· επειδή τη ράβδο εκείνων που τους καταδυναστεύουν τη συνέτριψε ο Κύριος, όπως κατά την ημέρα της Μαδιάμ. Διότι κάθε στολή που αποκτήθηκε με δόλο, και κάθε ένδυμα με αντάλλαγμα, θα τα αποδώσουν, και θα ευχηθούν να είχαν καεί στη φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Άγγελος της μεγάλης βουλής, Άρχων της ειρήνης, Εξουσιαστής, Θεός ισχυρός, Πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Μαζί με όλα τα άλλα, εκπληρώνονταν και αυτά στο πρόσωπο του Σωτήρα και Κυρίου μας Ιησού, του Χριστού του Θεού, όταν, σύμφωνα με τον θαυμαστό ευαγγελιστή, «αφού άκουσε ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε για τη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια του Ζαβουλών και του Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: γη του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, οδός προς τη θάλασσα πέρα από τον Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε μεγάλο φως, και σε αυτούς που κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε γι' αυτούς. Από τότε», λοιπόν, «άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει» ότι «έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών».

Ποια είναι λοιπόν αυτή η εντολή του Θεού που βρίσκεται τώρα μπροστά μας; Η μετάνοια, της οποίας το κύριο γνώρισμα είναι το να μην αγγίζουμε πλέον τα απαγορευμένα. Διότι, επειδή απορριφθήκαμε από τον τόπο της θεϊκής τρυφής και αποκλειστήκαμε από τον παράδεισο του Θεού δικαίως και πέσαμε σε αυτό το βάραθρο, καταδικαστήκαμε να συνοικούμε και να συζούμε με τα άλογα ζώα και καταστήκαμε απελπισμένοι, σε ό,τι αφορούσε εμάς, για την ανάκλησή μας στον παράδεισο, Αυτός ο ίδιος που τότε επέβαλε την ποινή με δικαιοσύνη, ή μάλλον που δικαίως επέτρεψε να έλθει αυτή σε εμάς, από υπερβολική φιλανθρωπία και αγαθότητα, λόγω των σπλάχνων του ελέους Του, κατήλθε μέχρις εμάς για χάρη μας· και, αφού έγινε άνθρωπος όμοιος με εμάς, χωρίς αμαρτία, όπως ευδόκησε, για να διδάξει και να σώσει το όμοιο με το όμοιο, έφερε σε εμάς τη σωτήρια συμβουλή και εντολή της μετάνοιας, λέγοντας προς εμάς: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Διότι, πριν από την ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο μακριά μας ήταν η βασιλεία των ουρανών· αφού όμως ο βασιλιάς των ουρανών ήλθε ανάμεσά μας και ευδόκησε να ενωθεί μαζί μας, πλησίασε σε όλους μας η βασιλεία των ουρανών.

ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΣΤΗΣ Με θέμα τον Παράλυτο που θεραπεύθηκε από τον Κύριο στην Καπερναούμ και προς εκείνους που συνομιλούν άκαιρα μεταξύ τους κατά τις ιερές συνάξεις στην Εκκλησία. Αυτά τα δεσποτικά λόγια, ή μάλλον την ίδια την πεμπτουσία του ευαγγελικού κηρύγματος, θα πω σήμερα κάνοντας εισαγωγή προς την αγάπη σας: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών».

Ποια είναι λοιπόν αυτή η εντολή του Θεού που τίθεται τώρα ενώπιόν μας; Η μετάνοια, της οποίας το κύριο σημείο είναι να μην αγγίζουμε πλέον τα απαγορευμένα. Διότι, επειδή απορριφθήκαμε από τον τόπο της ένθεης τρυφής και αποκλειστήκαμε δίκαια από τον παράδεισο του Θεού και πέσαμε σε αυτό το βάραθρο και καταδικαστήκαμε να συγκατοικούμε και να συμβιώνουμε με τα άλογα ζώα και αποβήκαμε απελπισμένοι, σε ό,τι αφορούσε τις δικές μας δυνάμεις, για την ανάκλησή μας στον παράδεισο, ο Ίδιος που με δικαιοσύνη επέβαλε τότε την τιμωρία, ή μάλλον που δίκαια παραχώρησε να μας βρει αυτή, από υπερβολική φιλανθρωπία και αγαθότητα τώρα, λόγω της βαθιάς του ευσπλαχνίας, κατήλθε μέχρις εμάς για χάρη μας. Και αφού έγινε άνθρωπος όμοιος με εμάς, χωρίς αμαρτία, ώστε με το όμοιο να διδάξει και να σώσει το όμοιο, εισήγαγε τη σωτήρια συμβουλή και εντολή της μετάνοιας, λέγοντάς μας: «μετανοείτε, διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Διότι πριν από την ενανθρώπηση του Λόγου του Θεού, όσο απέχει ο ουρανός από τη γη, τόσο μακριά μας ήταν η βασιλεία των ουρανών· όταν όμως ο βασιλιάς των ουρανών κατοίκησε ανάμεσά μας και ευδόκησε να ενωθεί μαζί μας, πλησίασε σε όλους μας η βασιλεία των ουρανών.

Λύση. Πρώτον, επειδή οι απόστολοι ήταν γεμάτοι φόβο και δεν τολμούσαν ούτε καν να βγουν από την Ιερουσαλήμ εξαιτίας του φόβου των Ιουδαίων, ήταν εύλογο να εμφανιστεί ο Κύριος στη Σιών και να διώξει τον φόβο τους, να τους προσφέρει την ειρήνη και να επιβεβαιώσει την ανάσταση. Την παράδοση, όμως, του ζωοποιού βαπτίσματος, μαζί με τα τελειότερα δόγματα, έπρεπε να τους τα εμπιστευτεί στη Γαλιλαία, αφού θα είχαν αποτινάξει τον φόβο από το ιουδαϊκό θράσος. Διότι στη Γαλιλαία έδειξε το μέγα φως σε εκείνους που κάθονταν στο σκοτάδι, δηλαδή το σωτήριο βάπτισμα, για το οποίο τους προέτρεπε λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Τους έντεκα μαθητές τους μνημόνευσε ο Λουκάς για τον εξής λόγο: επειδή ο Ιούδας είχε εκπέσει και ο Θωμάς δεν ήταν παρών, ο Ματθίας παρευρισκόταν οπωσδήποτε, τον οποίο εξέλεξαν με κλήρο αντί του Ιούδα, διότι είχε γίνει μάρτυρας της ανάστασής Του σε όλο τον χρόνο μέχρι την ανάληψη του Χριστού, όπως εξιστορείται από τον Λουκά.

«Στον ήλιο». Εκφράζει την ομοιότητα της λαμπρότητας· διότι και στον ήλιο κατοικεί ως Θεός· επειδή αυτός έδωσε στον ήλιο το να φέγγει. «Και αυτός». Διότι όπως ακριβώς ο νυμφίος στολισμένος εξέρχεται από τον νυμφικό θάλαμο, έτσι και ο ήλιος στολισμένος με τις ακτίνες προέρχεται από την άκρη του ουρανού· και έτσι ο Χριστός, στολισμένος με το φως, ανέρχεται εκ των νεκρών. «Θα αγαλλιάσει». Ως γίγαντας εξαιτίας της ισχύος του· διότι με χαρά και με δύναμη κατήλθε στον άδη, για να συντρίψει τη δύναμη που βρισκόταν σε αυτόν. «Από την άκρη». Και αυτό σημαίνει τον Χριστό· διότι, αφού ήλθε από τον ουρανό, πάλι στους ουρανούς ανήλθε, στα πατρικά του δώματα. «Και δεν υπάρχει». Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος φωτίζει κάθε τόπο [της γης], έτσι και ο Χριστός μετέδωσε σε κάθε ψυχή των πιστών τη θέρμη της πίστεως και το πυρ του Πνεύματος. «Ο νόμος». Ο νόμος της χάριτος, τον οποίο ο ίδιος ο Χριστός κήρυξε: μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. «Η μαρτυρία». Την οποία ο ίδιος μαρτυρεί λέγοντας: ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Διότι με αυτήν ο άπειρος λαός αποκτά ανδρείο φρόνημα. «Τα δικαιώματα». Διότι όλα τα μυστήρια, όσα παρέδωσε στους πιστούς ο Χριστός, είναι δικαιώματα· επειδή με αυτά ευφραίνονται οι καρδιές εκείνων που αγωνίζονται κατά Θεόν.

Αλλά αυτή μεν είναι η τράπεζα της εκκλησίας που παρατέθηκε τώρα από τα ευαγγέλια· εγώ δε παρέθεσα μόνο τα εδέσματά της ως υπηρέτης, γι' αυτό θα μεταβώ σε άλλη τράπεζα, αν σας φαίνεται καλό. Η κλήση στεφανώνει τον Ανδρέα· δείχνει στον στρατιώτη την εκλογή. Η μίσθωση παρέστησε την αξία του αμπελουργού, την οποία μας παρέθεσε ως εξής ο Ματθαίος: «Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.» «Από τότε.» Πότε; —Αφότου αγίασε τον Ιορδάνη και φύτευσε τη δωρεά του βαπτίσματος και συνέτριψε τα κεφάλια των δρακόντων μέσα στα ύδατα και κατέβασε τη δωρεά του πνεύματος από τον ουρανό, άνοιξε οδό ζωής, άνοιξε διάπλατα την πύλη της σωτηρίας· «Από τότε άρχισε να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.» Διότι ήλθε ο δανειστής που εξαλείφει από όλους τα εγκλήματα· ο άφθονος σε δωρεές βασιλιάς επεδήμησε· είναι παρών ο δικαστής που ελευθερώνει τους υποδίκους από τη φυλακή, αυτός που λύνει τα δεσμά, αυτός που εξαλείφει από όλους τα εγκλήματα, «αυτός που κλείνει τα μάτια του για να μην δει αδικία, αυτός που κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει κρίση αίματος.» «Μετανοείτε»· πλύνετε με τον λόγο τις πράξεις, καθαρίστε με τη γλώσσα το στόμα, καθαρίστε με την προσευχή τον βίο, προσφέρετε θυσία η οποία υπερέχει από πολλές. «

«Μετανοείτε». Επομένως, εκείνος που μετανοεί όχι μόνο απαλλάσσεται από τα δεινά, αλλά και δέχεται την κληρονομιά των αγαθών, όχι μόνο γίνεται ελεύθερος από την κακία, αλλά και καλλιεργητής της δικαιοσύνης. «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Οι δυνατοί αγωνιστείτε, οι ασθενείς δυναμωθείτε, οι χωλοί τρέξτε και όσοι τρέχετε σπεύσατε, και όσοι σπεύδετε μην έχετε πεποίθηση στον εαυτό σας, αλλά στον Θεό που κατευθύνει τον δρόμο: «Διότι δεν εξαρτάται από εκείνον που θέλει ούτε από εκείνον που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». «Μετανοείτε». Διότι δεν υπάρχει κακία που να νικά τη μετάνοια, δεν υπάρχει δηλητήριο που να μπορεί να εξαλείψει τη δύναμη αυτού του μελιού. Με όλους ο διάβολος παλεύει και σε όλους ανθίσταται και με όλους μάχεται. Μόνο με τη μετάνοια δεν τολμά να παλέψει. Διότι αυτή βγάζει το πρόβατο μέσα από τα λαρύγγια του, αυτή αποσπά τον αιχμάλωτο μέσα από τα χέρια του τυράννου. «Και καθώς περπατούσε ο Ιησούς στη θάλασσα της Γαλιλαίας είδε δύο αδελφούς, τον Σίμωνα που ονομαζόταν Πέτρος και τον Ανδρέα τον αδελφό του». Πολλούς είδε και τους παρέβλεψε, επειδή ήταν ανάξιοι των δεσποτικών οφθαλμών. «Είδε δύο αδελφούς», όχι μόνο κατά το σώμα αλλά και κατά την ψυχή, κατά τη φύση και κατά τη χάρη, κατά την πολιτεία και κατά τη συγγένεια. «Είδε δύο αδελφούς, τον Σίμωνα που ονομαζόταν Πέτρος», όχι που επρόκειτο να ονομαστεί. Διότι είχε ήδη αξιωθεί της κλήσης.

Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών. Από τότε· δηλαδή πότε; Από τότε που φυλακίστηκε ο Ιωάννης. Και γιατί δεν τους κήρυξε εξ αρχής; Και γιατί χρειαζόταν καθόλου ο Ιωάννης, εφόσον η μαρτυρία των έργων Του τον διακήρυττε; Για να μάθεις και από αυτό την αξία Του, ότι δηλαδή, όπως ακριβώς ο Πατέρας, έτσι και Αυτός έχει προφήτες· πράγμα που έλεγε και ο Ζαχαρίας: Και εσύ, παιδίον, θα ονομαστείς Προφήτης του Υψίστου· και για να μην αφήσει καμία πρόφαση στους αναίσχυντους Ιουδαίους· αυτό ακριβώς διατύπωσε και ο Ίδιος λέγοντας: Ήλθε ο Ιωάννης, ο οποίος ούτε έτρωγε ούτε έπινε, και λένε: Έχει δαιμόνιο. Ήλθε ο Υιός του ανθρώπου, ο οποίος τρώει και πίνει, και λένε: Ιδού άνθρωπος φαγάς και οινοπότης, φίλος τελωνών και αμαρτωλών.

Το δε «Σήμερα σε εγκαθιστώ», μην το εκλαμβάνεις ότι αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη ημέρα, αλλά στο αιώνιο και το παντοτινό, όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Σήμερα, εάν ακούσετε τη φωνή του, μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως κατά τον παραπικρασμό», που σημαίνει, σε όποια ημέρα ακούσετε τον Κύριο να λέει, «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μη σκληρύνετε τις καρδιές σας, όπως οι ονομαζόμενοι Καθαροί. Και αυτά ισχύουν όχι μόνο πριν από το βάπτισμα και υπό την εποχή του νόμου, αλλά και μετά το βάπτισμα και υπό την εποχή της χάριτος. Διότι ακριβώς αυτά ο Δεσπότης Χριστός, παραδίδοντάς τα στους μαθητές του, τα έλεγε με άλλες λέξεις: «Αμήν, αμήν σας λέω, όσα δέσετε πάνω στη γη, θα είναι δεμένα στον ουρανό». Και δεν κατέστησε τους μαθητές του υπευθύνους απλώς για κάποιες λέξεις, αλλά για πραγματικές καταστάσεις, δίνοντάς τους την εξουσία να λύνουν και να δένουν. Κοιτάξτε προπάντων τον μακάριο Πέτρο, πώς έδεσε με τον θάνατο αυτούς που συμφώνησαν στο ψέμα, τον Ανανία και τη Σάπφειρα· και πώς έλυσε αμέσως τη συμφορά του εκ γενετής αναπήρου, χαρίζοντάς του πόδια. Τι θα πουν σε αυτά οι Καθαροί, που παριστάνουν τους καθαρότερους, ενώ είναι πιο ακάθαρτοι από κάθε ακαθαρσία; Διότι κανείς δεν είναι καθαρός από ρύπο, ακόμη κι αν η ζωή του πάνω στη γη διαρκέσει μόνο μία ημέρα.

Όλοι να αγρυπνείτε και να είστε έτοιμοι, διότι δεν γνωρίζετε ποια ώρα έρχεται ο Κύριός μας· ελάτε, ακούστε τον να λέγει: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Λοιπόν, αδελφοί, εφόσον η κρίση βρίσκεται επί θύραις, υπάρχει ανάγκη από πολλά δάκρυα, από πολύν οδυρμό, από πολλή προσευχή, προσευχή που δεν γίνεται μόνο σήμερα και αύριο.

Αυτό ανήγγειλε και ο άγγελος, λέγοντας: «Διότι αυτός θα σώσει τον λαό του από τις αμαρτίες τους»· και πάλι ο προφήτης Δαβίδ λέει: «Κύριε, σε σένα κατέφυγα». Σε αυτόν και εσύ κατάφυγε, ο οποίος είπε: «Δεν ήρθα να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς»· σε αυτόν που είπε: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς»· σε αυτόν που είπε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· σε αυτόν που λέει: «Ελάτε σε μένα όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε φορτωμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω»· σε αυτόν που είπε: «Εξουσία έχει ο Υιός του ανθρώπου επί της γης να συγχωρεί αμαρτίες»· σε αυτόν που λέει ότι: «Αυτόν που έρχεται σε μένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω»· σε αυτόν που είπε μέσω του προφήτη: «Καθώς εγώ ζω, δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά να επιστρέψει και να ζήσει αυτός»· σε αυτόν που είπε ότι θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα· σε αυτόν που είπε: «Χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Σε αυτόν να καταφεύγεις με μετάνοια και δάκρυα. Μετανόησε, και μην αμφιβάλλεις· μετανόησε, και μην αποθαρρύνεσαι, ούτε να απελπίζεσαι για τον εαυτό σου, εφόσον διαθέτεις τα φάρμακα της σωτηρίας. Στον ουρανό γίνεται χαρά όταν εσύ μετανοείς, και εσύ ραθυμείς; Οι άγγελοι σκιρτούν από αγαλλίαση, και εσύ νυστάζεις; Για χάρη σου έχει έρθει ο ιατρός των ψυχών, και εσύ κρύβεις το τραύμα σου; Αυτός φωνάζει: «Επιστρέψτε σε μένα, υιοί των ανθρώπων, ελάτε σε μένα»· και εσύ δεν σπεύδεις;

Γι' αυτό δεν προσταχθήκαμε να απελπιζόμαστε για τα αμαρτήματά μας, αλλά να αναγνωρίζουμε την αγαθότητα του Θεού και να καταδικάζουμε τα αμαρτήματα, των οποίων η άφεση προσφέρεται χάρη στη φιλανθρωπία του Χριστού, ο οποίος έχυσε το ίδιο του το αίμα για τις αμαρτίες μας. Από πολλά σημεία της Γραφής διδασκόμαστε τη δύναμη της μετάνοιας, και κυρίως από τα προστάγματα και τις παραβολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, όπως αναφέρεται, από τότε άρχισε ο Ιησούς να διδάσκει και να λέει: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε μία παραβολή παρουσιάζει κάποιον γιο, ο οποίος πήρε την περιουσία του πατέρα του, έφυγε σε μακρινή χώρα, και εκεί σπατάλησε τα πάντα ζώντας στην ασωτία· έπειτα, αφού έπεσε πείνα στη χώρα εκείνη, πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πονηρούς πολίτες εκείνης της πολυαμάρτητης χώρας· ο οποίος και τον έστειλε, λέει, στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο την πιο σκληρή και βδελυρή αμαρτία. Αφού λοιπόν υπέφερε πολλά και έφτασε στην έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να μην έχει τη δύναμη να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τη δύσοσμη τροφή των χοίρων, ήλθε επιτέλους σε συναίσθηση αυτής της ντροπής, και θρηνώντας για τον εαυτό του έλεγε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα».

Και όταν εγώ σταμάτησα να μιλώ, ο Τρύφων είπε: Ασαφείς είναι όλοι οι λόγοι της προφητείας που αναφέρεις, άνθρωπε, και δεν περιέχουν τίποτα το αποφασιστικό προς απόδειξη αυτού που θέλεις να αποδείξεις. Και εγώ αποκρίθηκα: Εάν βέβαια δεν είχαν εκλείψει και εξακολουθούσαν να αναδεικνύονται προφήτες στο έθνος σας, Τρύφων, μετά από αυτόν τον Ιωάννη, ίσως να θεωρούσατε πως τα λεγόμενα είναι ασαφή. Εάν όμως ο μεν Ιωάννης προηγήθηκε καλώντας μεγαλοφώνως τους ανθρώπους να μετανοήσουν, ο δε Χριστός, ενώ εκείνος βρισκόταν ακόμη στον Ιορδάνη ποταμό, ήλθε και τον έπαυσε από το να προφητεύει και να βαπτίζει, και κήρυττε το ευαγγέλιο, λέγοντας και ο ίδιος ότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών, και ότι πρέπει να πάθει πολλά από τους γραμματείς και τους Φαρισαίους, και να σταυρωθεί και την τρίτη ημέρα να αναστηθεί, και να έλθει πάλι στην Ιερουσαλήμ και τότε να συνπιεί και να συνφάγει και πάλι μαζί με τους μαθητές Του, και προανήγγειλε ότι στον ενδιάμεσο χρόνο μέχρι την παρουσία Του, όπως προείπα, θα εμφανιστούν ιερείς και ψευδοπροφήτες στο όνομά Του, και καθώς φαίνεται έτσι ακριβώς συμβαίνει, πώς είναι δυνατόν να αμφιβάλλετε ακόμη, εφόσον μπορείτε να πεισθείτε από τα ίδια τα γεγονότα;

Περί μετανοίας. Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, η δύναμη και η σοφία του Θεού, προνοώντας θεοπρεπώς για τη σωτηρία όλων όπως ο ίδιος γνωρίζει, θέτοντας τον νόμο της ελευθερίας με διάφορες διδασκαλίες, όρισε έναν σκοπό που αρμόζει σε όλους λέγοντας: «Μετανοείτε». Έτσι μπορούμε να κατανοήσουμε ότι όλη η ποικιλία των εντολών καταλήγει σε έναν όρο, αυτόν της μετανοίας, όπως ακριβώς εντέλλεται ανακεφαλαιώνοντας και στους αποστόλους λέγοντας: «Να τους λέτε: Μετανοείτε. Γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», χωρίς βεβαίως να εννοεί χρονική εγγύτητα της βασιλείας σαν να επίκειται άμεσα στον κόσμο —διότι η αλήθεια δεν θα καθόριζε κάτι αταίριαστο με τα πράγματα. Ιδού, και εκείνοι που ζούσαν τότε και οι μεταγενέστεροί τους κοιμήθηκαν χωρίς να προλάβουν τη γενική συντέλεια—, αλλά επειδή ο Κύριος γνώριζε ότι ο δικός του λόγος έχει τη δύναμη και της βασιλείας και της μετανοίας. «Μετανοείτε, λέει· γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.» Διότι, εάν δεν ίσχυε αυτό, πώς «η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι, το οποίο έλαβε μια γυναίκα και το έκρυψε μέσα σε τρία μέτρα αλεύρι, μέχρι που να ζυμωθεί όλο»;``` 400 Bad Request... Wait! I need to provide ONLY valid JSON. I won't write

Η δε Τρίτη των Βασιλειών, φανερώνοντας την υπερβολή της χρηστότητας του Θεού, λέγει τα εξής. Όταν ο Αχαάβ άκουσε τα λόγια του Ηλία – ευρισκόμενος στον αμπελώνα του Ναβουθαί, τον οποίο είχε κληρονομήσει αφού τον σκότωσε μέσω της Ιεζάβελ – που έλεγε: «Αυτά λέγει ο Κύριος: "Φόνευσες και κληρονόμησες· και στον τόπο όπου οι σκύλοι έγλειψαν το αίμα του Ναβουθαί, εκεί οι σκύλοι θα γλείψουν και το δικό σου αίμα· και την Ιεζάβελ θα την καταφάγουν οι σκύλοι στο προτείχισμα του Ισραήλ"». Και όταν άκουσε ο Αχαάβ τα λόγια αυτά, έσκισε τα ιμάτιά του, έβαλε σάκο πάνω στη σάρκα του, νήστεψε και κοιμόταν με τον σάκο. Και έγινε λόγος Κυρίου προς τον Ηλία, λέγοντας: «Είδες πώς ταπεινώθηκε ο Αχαάβ ενώπιόν μου; Δεν θα επιφέρω τη συμφορά στις ημέρες του». Ο δε Δαβίδ λέγει: «Την ανομία μου εγνώρισα, και την αμαρτία μου δεν απέκρυψα. Είπα: "Θα ομολογήσω στον Κύριο την ανομία μου εναντίον του εαυτού μου", και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου. Για τον λόγο αυτόν θα προσεύχεται σε εσένα κάθε όσιος στον κατάλληλο καιρό· και σε κατακλυσμό πολλών υδάτων, αυτά δεν πρόκειται να τον πλησιάσουν». Στο δε Ευαγγέλιο ο Κύριος λέγει: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Και όταν ο Πέτρος τον ρώτησε: «Πόσες φορές την ημέρα, εάν αμαρτήσει σε εμένα ο αδελφός μου, να τον συγχωρήσω; Έως επτά φορές;»

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, και εκείνος ο άριστος τεχνίτης της αθάνατης ζωής, κάνοντας την αρχή έλεγε: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», μετανοείτε όσοι έχετε την επιθυμία να επιτύχετε τη βασιλεία· «μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών», και κανείς δεν θα εισέλθει σε αυτήν χωρίς μετάνοια· κανένας εχθρός του βασιλιά δεν συνδειπνεί με τον βασιλιά. Αυτό λοιπόν και εσείς όλοι το γνωρίζετε, ότι κανείς που πράττει εχθρικά προς τον βασιλιά δεν θα ευφρανθεί μαζί του, εκτός αν βεβαίως επιστρέψει με καλό τρόπο και μετανοήσει θερμά· «μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Έπρεπε, λοιπόν, έπρεπε να το κάνετε αυτό ακόμη και χωρίς τη δική μου παρουσία· επειδή όμως δεν το καταλάβατε αυτό και γίνατε δούλοι της αμαρτίας, έστω και τώρα που ήρθα σε εσάς, μετανοήστε και επιστρέψτε σε εμένα· διότι γι' αυτό και ήρθα, «για να καλέσω τους αμαρτωλούς σε μετάνοια» και «να ζητήσω και να σώσω το απολωλός».

Το ότι βέβαια και η μετάνοια και η εξομολόγηση αρμόζουν στην ημέρα των Φώτων και ότι δεν λέμε τίποτα το ξένο προς την παρούσα εορτή, ας αναλογιστούμε πώς βαπτίζονταν τότε εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους, και πώς ο μέγας προφήτης και πρόδρομος και κήρυκας της αλήθειας, αγαπητέ, προέταξε πριν από κάθε αγαθό τη μετάνοια, διότι πριν από κάθε άλλο έργο προέβαλε τη μετάνοια λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών»· και: «κάντε καρπούς άξιους της μετανοίας». Και ο Δεσπότης, πριν από κάθε άλλο κήρυγμα, αυτή την ίδια φωνή άρθρωσε πρώτη. «Από τότε», λέει, «άρχισε ο Ιησούς να κηρύσσει και να λέει». Από τότε, δηλαδή, αφότου βαπτίστηκε και ο βαπτιστής κλείστηκε στη φυλακή, τότε επιβεβαιώνοντας ο Δεσπότης τα όσα ειπώθηκαν από εκείνον, άρχισε και ο ίδιος «να κηρύσσει και να λέει: μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Διότι είναι επαρκής ο τρόπος της μετανοίας· επειδή βασίλευσε η αμαρτία από τον Αδάμ μέχρι τώρα, έστω και από τώρα θελήστε να μετανοήσετε, «γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», ώστε να εισέλθετε μαζί μου σε αυτήν όπως εκείνες οι φρόνιμες παρθένες. Διότι κανείς που είναι υποδουλωμένος στην αμαρτία δεν θα μπορέσει να δει τα προπύλαια εκείνης της βασιλείας, παρά μόνο εάν φέρει «καρπό άξιο της μετανοίας». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε ήρθα σε εσάς, για να σας κηρύξω τη βασιλεία, και ότι εκείνος ο τόπος είναι εκ φύσεως απροσπέλαστος για τους αμαρτωλούς και τους απίστους.

Διότι η οδός που οδηγεί εκεί «θα είναι καθαρή και θα ονομαστεί οδός αγίων και δεν θα περάσει από εκεί ακάθαρτος, ούτε θα υπάρξει εκεί ακάθαρτη οδός». Και «αν δεν είχα έρθει και δεν σας είχα μιλήσει» γι' αυτά, ίσως να είχατε ως πρόφαση την άγνοια, η οποία δεν θα σας ωφελούσε. Τώρα όμως σας τα λέω και τα προλέγω χίλια πεντακόσια χρόνια πριν έρθει ολοκληρωτικά η βασιλεία των ουρανών. Τα πέντε χιλιάδες πεντακόσια χρόνια έχουν ήδη παρέλθει, και ήλθα εγώ στους έσχατους χρόνους σύμφωνα με τις θείες Γραφές για να σας κηρύξω τη βασιλεία και τη μετάνοια, ώστε ο καθένας από εσάς να μετανοήσει και να βαπτιστεί στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Επομένως, χωρίς να πολλαπλασιάζετε ούτε να συστέλλετε τα ονόματα αυτής της ομοούσιας και άκτιστης Τριάδας, μήτε πάλι να υποβιβάζετε κάτι από αυτά, πιστεύοντας με αυτόν τον τρόπο να μετανοείτε για τις φαύλες πράξεις σας. Διότι από αυτό θα καταστεί σαφέστερη και θα αυξηθεί η πίστη σας, επειδή η πίστη χωρίς έργα θεωρείται νεκρή, όπως ακριβώς και το σώμα που δεν έχει ψυχή αποδεικνύεται νεκρό. Και κανείς την ημέρα της κρίσεως, αν βρεθεί αμετανόητος, δεν θα μπορέσει να προφασιστεί άγνοια· διότι «όποιος πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας» και σε όποια κατάσταση βρω τον καθένα, βάσει αυτής και θα τον κρίνω. Επειδή, όμως, θέλω να σωθούν όλοι, σας κηρύσσω και σας προλέγω: «Μετανοείτε, διότι επλησίασε η βασιλεία των ουρανών», προκειμένου να την κληρονομήσετε.

Επομένως, αγιάζεται η νηστεία, όταν αυτός που νηστεύει καθαρίζεται από κάθε κακό. Διότι νηστεύουν και οι δαίμονες, αλλά δεν αγιάζουν τη νηστεία και παραμένουν πάλι δαίμονες. Επειδή, όμως, εμείς εξαιτίας της ηδονής της βρώσεως, εννοώ του ξύλου, εκπέσαμε στην αφροσύνη και κυλιστήκαμε στην ασωτία και καταπληγώσαμε την ψυχή μας με τις φλεγμαίνουσες σήψεις των αμαρτιών, μας δόθηκαν λοιπόν ως φάρμακα η νηστεία και η μετάνοια, τα οποία δικαίως αντιστοιχούν προς τα αίτια της σήψεως. Διότι φάρμακο εκείνης της παραβατικής βρώσεως είναι η νηστεία, και της αφροσύνης η μετάνοια. Γι' αυτό και ο Σωτήρας, πριν από κάθε κήρυγμα ή θεοσημία, πρόταξε τη μετάνοια. «Μετανοείτε», λέει, «γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Εάν, λοιπόν, από τότε πλησίασε η βασιλεία, χίλια πεντακόσια χρόνια πριν από τη συντέλεια, τι θα μπορούσαμε να πούμε τώρα για αυτήν; Εάν πούμε ότι «είναι κοντά, επί θύραις» και ότι ήδη έφτασε, δεν θα διαψευστούμε.

Επειδή δε μέχρι και την παρουσία του Χριστού αγνοείτο το μέγεθος της μετάνοιας, ο Θεός δεν επέτρεψε να παραμείνει κρυφό μέχρι τέλους από τους ανθρώπους ένα τόσο μεγάλο αγαθό· αλλά, όταν εμφανίστηκε ο Δεσπότης με τη φιλάνθρωπη σαρκική του παρουσία, πριν από κάθε άλλο αγαθό πρόβαλε τη μετάνοια, λέγοντας: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Μετά την οποία έχει οριστεί να ακολουθεί η εξομολόγηση των σφαλμάτων και στη συνέχεια το θείο βάπτισμα. Διότι, αν κάποιος δεν μετανοήσει πρώτα και δεν μισήσει επάξια την αμαρτία, δεν επιλέγει ούτε να την εκθέσει μέσω της εξομολόγησης ούτε να προσέλθει στο βάπτισμα· γι' αυτό και έχουν τεθεί με αυτή τη σειρά η μετάνοια, η εξομολόγηση και το βάπτισμα. Διότι, αφού άκουσαν τότε το κήρυγμα της μετάνοιας, «βαπτίζονταν», λέει, «εξομολογούμενοι τις αμαρτίες τους». Επειδή δε ο λόγος υπέδειξε ικανοποιητικά πόσο κακό είναι να αμαρτάνει κανείς και να κρατά μέσα του αμετανόητα και ανεξομολόγητα τα αμαρτήματα, και μίλησε εν συντομία για τον Αδάμ, τώρα επείγεται να μιλήσει και για τον Κάιν, όπως υποσχέθηκε.

Χώρα Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικούν στα παράλια και πέραν του Ιορδάνου, τα μέρη των εθνών της Ιουδαίας, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, ας δει μέγα φως· σε όσους κατοικούν σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε για εσάς. Θεόπνευστος και σοφός εξηγητής αυτών των προφητικών ρήσεων, ο οποίος μας αναλύει με εξαιρετική σαφήνεια και παραστατικότητα τη δύναμή τους, και διατρανώνει την έκβαση όσων προαναγγέλθηκαν, είναι ο θείος απόστολος Ματθαίος, ο οποίος συνέθεσε για εμάς την ευαγγελική ιστορία. Αυτός, θέτοντάς την ως ρίζα και θεμέλιο της πίστης μας, και καθιστώντας έκδηλο και ολοφάνερο το μυστήριο της οικονομίας του Σωτήρος μας, ανέφερε τα εξής: Όταν άκουσε ο Ιησούς ότι ο Ιωάννης παραδόθηκε, αναχώρησε στη Γαλιλαία. Και εγκαταλείποντας τη Ναζαρέτ, ήλθε και κατοίκησε στην παραθαλάσσια Καπερναούμ, στα όρια της Ζαβουλών και της Νεφθαλείμ, για να εκπληρωθεί ο λόγος που ειπώθηκε μέσω του προφήτη Ησαΐα, ο οποίος λέει: Γη Ζαβουλών και γη Νεφθαλείμ, οδός της θάλασσας πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα, και σε όσους κάθονται σε χώρα και σκιά θανάτου, φως ανέτειλε σε αυτούς. Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει: Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.

Διότι προηγουμένως ολόκληρη η κτίση κραύγασε, καθώς παραδόθηκε στη φθορά, με την πτώση του Αδάμ που ήταν ο βασιλιάς της. Αυτόν, ως δική Του εικόνα, ήρθε ο Κύριος για να τον ανακαινίσει, όπως ακριβώς έπρεπε, και να τον αναδημιουργήσει. Συμπληρώθηκε ο χρόνος της καταδίκης του ανθρώπου· συμπληρώθηκαν οι καιροί που είχαν προαναγγελθεί από τους προφήτες· τώρα ανακαλείται από την αιχμαλωσία και την εξορία, διότι επλησίασε η βασιλεία των ουρανών· συμπληρώθηκε ο χρόνος των δεσμών, της φυλακής και της καταδίκης του Αδάμ στο σκοτάδι. Σήμερα συντελέστηκε γι' αυτόν η λύτρωση και η ελευθερία της καταλλαγής, και η κοινωνία με το Πνεύμα, και η ένωση με τον Θεό· σήμερα άρθηκε η ντροπή από το πρόσωπό του, και του δόθηκε η παρρησία να ατενίζει με ακάλυπτο πρόσωπο και να ενώνεται με το Πνεύμα· σήμερα η νύμφη απολαμβάνει τον δικό της νυμφίο· σήμερα επήλθε ενότητα, κοινωνία και καταλλαγή των επουρανίων και των επιγείων, μεταξύ Θεού και ανθρώπου.

αʹ. Προτρεπτικός λόγος από τα προοίμια για μετάνοια· και στο ρητό του Αποστόλου: «Εκείνους που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε» και στα επόμενα· και εναντίον εκείνων που διαστρεβλώνουν και αυτό και ολόκληρη τη θεία Γραφή. Έχω ακούσει πολλούς ανθρώπους να λένε: «Εφόσον λέει: εκείνους που προγνώρισε ο Θεός, αυτούς και προόρισε· κι εκείνους που προόρισε, αυτούς και κάλεσε· κι εκείνους που κάλεσε, αυτούς και δόξασε, ποιο είναι το όφελος για μένα αν υποβληθώ σε πολλούς κόπους, αν επιδείξω επιστροφή και μετάνοια, αλλά δεν είμαι προγνωσμένος από τον Θεό ούτε προορισμένος στο να σωθώ και να γίνω σύμμορφος με τη δόξα του Υιού Του και Θεού;» Προς αυτούς είναι εύλογο να αναφωνήσει κανείς και να πει: «Άνθρωποί μου, γιατί δεν συλλογίζεστε αυτά που σας σώζουν, αλλά αυτά που σας οδηγούν στην απώλεια, και διαλέγοντας τα δυσνόητα χωρία της θεόπνευστης Γραφής τα αποκόπτετε και τα διαστρεβλώνετε και τα ερμηνεύετε προς την ίδια σας την καταστροφή; Δεν ακούτε καθημερινά τον Σωτήρα που βροντοφωνάζει: «Ζω εγώ, και δεν επιθυμώ τον θάνατο του αμαρτωλού, παρά το να επιστρέψει και να ζήσει»; Δεν Τον ακούτε που λέει: «Μετανοείτε· γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Αλήθεια σας λέω, χαρά γίνεται στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί»; Μήπως είπε ή λέει σε κάποιους: «Μη μετανοείτε, διότι δεν θα σας δεχτώ», ενώ σε κάποιους άλλους, σαν να λέμε στους προορισμένους: «Εσείς όμως μετανοείτε, διότι σας έχω προγνωρίσει»;

Επειδή όμως τότε ο Αδάμ δεν θέλησε να μετανοήσει, εξαιτίας και πάλι της επιβουλής του πονηρού δαίμονα, για αυτό τον λόγο πάλι, ερχόμενος ο Θεός στη γη, προσκαλεί τους πάντες κοντά του μέσω της μετάνοιας και λέει: «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Έχει πλησιάσει, στέκεται μπροστά στις πύλες των καρδιών και των στομάτων σας· ανοίξτε με την πίστη τις καρδιές σας και αμέσως θα εισέλθει και πάραυτα θα διανοιχτούν τα στόματά σας και θα φωνάξετε: «Έχουμε τον θησαυρό του Πνεύματος μέσα μας, τον έχουμε· αποκτήσαμε στις καρδιές μας την αιώνια ζωή». Και πρόσεξε: τους Ιουδαίους κάλεσε πρώτα ο Θεός, αλλά δεν πείστηκαν να πάνε· καλεί όλα τα έθνη μέσω του Υιού στο τέλος, και αυτά πείστηκαν και κατέφυγαν σε αυτόν και έτρεξαν κοντά του. Γι' αυτό και λέει προς τους αποστόλους του: «Βγείτε γρήγορα στις πλατείες και τους δρόμους της πόλης και όλους τους φτωχούς και αναπήρους, τους κουτσούς και τους τυφλούς, φέρτε τους εδώ», εννοώντας ως πόλη ολόκληρο αυτόν τον κόσμο, ως πλατείες και δρόμους τις φυλές των εθνών και τις κρυμμένες και μακρινές χώρες, και ως φτωχούς, αναπήρους, κουτσούς και τυφλούς, όσους είναι συντριμμένοι από πολλά αμαρτήματα, διάφορα πταίσματα και ανομίες και είναι τυφλωμένοι από την άγνοια του Θεού.

Και γι' αυτό, πριν από όλα και μετά από όλα, έργο όλων μας ας είναι, αδελφοί, η μετάνοια και ο συνδεδεμένος με αυτήν κλαυθμός και τα δάκρυα που ακολουθούν τον κλαυθμό. Διότι ούτε χωρίς μετάνοια υπάρχει κλαυθμός, ούτε χωρίς κλαυθμό υπάρχουν δάκρυα, αλλά αυτά τα τρία συνδέονται μεταξύ τους, και δεν είναι δυνατόν να φανεί το ένα χωρίς το άλλο. Ας μη λέει λοιπόν κάποιος ότι είναι αδύνατο να κλαίει κανείς καθημερινά. Διότι όποιος λέει αυτό, λέει ότι είναι αδύνατο και το να μετανοεί καθημερινά και ανατρέπει όλες τις θείες Γραφές, για να μην πω και την ίδια την εντολή του Κυρίου που λέει: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Ζητάτε και θα λάβετε, ψάχνετε και θα βρείτε, χτυπάτε και θα σας ανοιχθεί.» Αν δηλαδή λες ότι είναι αδύνατο να μετανοεί και να κλαίει και να χύνει δάκρυα κανείς καθημερινά, το να ταπεινοφρονεί και να χαίρεται πάντοτε και να προσεύχεται αδιάλειπτα, αλλά ακόμη και το να αποκτήσει καθαρή την καρδιά από κάθε λογής πάθη και πονηρούς λογισμούς ώστε να δει κάποιος τον Θεό, πώς θα πεις ποτέ ότι είναι δυνατόν να κατορθωθεί από φθαρτούς ανθρώπους; Με κανέναν τρόπο. Και έτσι θα συμβεί σε σένα να καταταγείς με τους απίστους και όχι με τους πιστούς. Αν δηλαδή ο Θεός και είπε και λέει και καθημερινά διαλαλεί ότι όλα αυτά είναι δυνατόν να γίνουν από εμάς, εσύ όμως αντιλέγεις ενάντια σε Εκείνον, λέγοντας ότι είναι για εμάς αδύνατα και όχι δυνατά, τότε σε τίποτα δεν διαφέρεις από τους απίστους.

Λόγος Ε'. Αδελφοί και πατέρες, καλό πράγμα είναι η μετάνοια και η ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν. Γνωρίζοντας αυτό, ο Κύριος Ιησούς Χριστός, ο Θεός μας, ο οποίος προγνωρίζει τα πάντα, είπε: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Θέλετε λοιπόν να μάθετε πώς χωρίς μετάνοια, και μάλιστα μετάνοια εκ ψυχής και τέτοια που ο λόγος ζητά από εμάς, είναι αδύνατο να σωθούμε;

Και για να σας κάνω σαφές το θέμα του λόγου με ένα παράδειγμα, όταν ο μεν Θεός προστάζει και βροντοφωνάζει ρητά: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών» και πάλι: «Αγωνιστείτε να εισέλθετε από τη στενή πύλη», και εκείνος που τα ακούει αυτά όχι μόνο δεν προαιρείται να μετανοήσει και να βιάσει τον εαυτό του να εισέλθει από τη στενή πύλη, αλλά περνάει όλες τις ημέρες της ζωής του με μετεωρισμό και διάχυση της ψυχής, προσθέτοντας κάθε ώρα κακά στα ήδη υπάρχοντα κακά του, και αναζητώντας την άνεση του σώματος και την περιποίησή του πέρα από το αναγκαίο, πράγμα που είναι γνώρισμα μάλλον της πλατιάς και ευρύχωρης οδού και όχι της στενής και τεθλιμμένης που οδηγεί στην αιώνια ζωή, έτσι λοιπόν και ένας τέτοιος άνθρωπος ρίχνει πίσω του τους λόγους του Θεού και πράττει τα δικά του θελήματα, ή μάλλον του διαβόλου.

Και πρώτη εντολή είναι αυτή: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών», και πάλι: «Ζητάτε και θα σας δοθεί, ψάχνετε και θα βρείτε, χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί· γιατί καθένας που ζητάει λαμβάνει και εκείνος που ψάχνει βρίσκει και σε εκείνον που χτυπάει θα ανοιχτεί». Θέλοντας δε ο Θεός να μας διδάξει πάνω σε αυτά, πώς πρέπει να ζητάμε και με ποια λόγια και έργα, είπε: «Εκείνος που θέλει να είναι πρώτος ανάμεσά σας, ας γίνει τελευταίος από όλους και δούλος όλων και διάκονος όλων. Διότι εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Όλα αυτά και τα παρόμοια με αυτά, όποιος τα κρατά αδιάλειπτα στη διάνοιά του και ασχολείται με αυτά νύχτα και μέρα, αναλογιζόμενος αυτά νοερά και αισθητά και εφαρμόζοντάς τα με προθυμία, αποχωρίζεται λίγο-λίγο από τη μνήμη του κόσμου, των πραγμάτων του βίου, των χρημάτων, των συγγενών και των οικείων, και εξοικειώνεται αναλόγως με τα πνευματικά. Προκόβοντας δε έτσι καθημερινά, αισθάνεται πώς υποχωρούν σιγά-σιγά οι λογισμοί των προλήψεων, έπειτα πώς μειώνονται και αυτές οι προλήψεις, και πώς μαλακώνει η καρδιά και φτάνει στην ταπείνωση· και πώς πάλι αυτή γεννά λογισμούς που προξενούν ταπεινοφροσύνη. Αισθανόμενος λοιπόν αυτά με αυτόν τον τρόπο, μετά βίας μέσα από όλα αυτά φτάνει στην κατάνυξη και στα δάκρυα. Φτάνει πάντως, μέσα από πολλές θλίψεις, και όσο περισσότερο ταπεινώνεται, τόσο περισσότερο κατανύσσεται.

Πράγματι, αγαπητοί μου αδελφοί, όπως κάθε Γραφή ρητά βροντοφωνάζει, μεγάλη ανάγκη, μέγας φόβος και τρόμος θα καταλάβει εκείνη την ώρα τους ράθυμους, τους χαύνους και τους οκνηρούς σαν κι εμένα. Μακάριος όμως είναι, αδελφοί, εκείνος που τώρα στέκεται κάτω από όλη την κτίση, πενθώντας και κλαίγοντας νύχτα και μέρα ενώπιον του Θεού, διότι τότε θα σταθεί στολισμένος στα δεξιά Του. Μακάριος εκείνος που τα ακούει αυτά και δεν στενάζει μόνο, ούτε, αναβάλλοντας από μέρα σε μέρα, αφήνει να περνά ανωφελώς ο χρόνος της ζωής του, αλλά με το που ακούει τον Κύριο να λέει: «Μετανοείτε!», αρχίζει αμέσως το έργο. Διότι ένας τέτοιος, ως υπάκουος και ευγνώμων δούλος, θα ελεηθεί και δεν θα κατακριθεί μαζί με τους ανυπάκουους, και τώρα μεν θα απαλλαγεί από όλα τα πάθη και θα γίνει δόκιμος εργάτης όλων των αρετών, στον δε μέλλοντα αιώνα θα απολαύσει τα απόρρητα αγαθά του Θεού μαζί με όλους όσους από την αρχή του αιώνος Τον ευαρέστησαν· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τι σημαίνει λοιπόν, όπως προείπαμε προηγουμένως, το να προσέχει κανείς και να εξετάζει τον εαυτό του; Το να προσέχει ο καθένας τον εαυτό του είναι το εξής, το να λέει μέσα του: «Μήπως άραγε με κατέχει κάποιο πάθος; Διότι, όπως ακούω στις θείες Γραφές, αυτός που έχει έστω και ένα μόνο πάθος δεν εισέρχεται στη βασιλεία των ουρανών, καθώς είναι γραμμένο: 'Αν κάποιος τηρήσει όλον τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, γίνεται ένοχος για όλα'.» Παρομοίως και το να εξετάζει τον εαυτό του σημαίνει να λέει μέσα του: «Μήπως τυχόν παραμέλησα αυτήν ή εκείνη την εντολή, ή αμελώ και την περιφρονώ και δεν την εφαρμόζω; Διότι λέει ο Χριστός και Θεός: 'Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο των εντολών μου, μέχρι να εκπληρωθούν όλα', και πάλι: 'Εκείνος που θα αθετήσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών'.» Αλλά πρέπει να προσέχουμε και τις θείες Γραφές, και όταν αυτές διαβάζονται, οφείλει ο άνθρωπος να παρατηρεί τον εαυτό του, να κατανοεί και να εξετάζει την ψυχή του σαν σε καθρέφτη, για να δει σε ποια κατάσταση βρίσκεται. Τι εννοώ με αυτό; Ακούει τον Κύριο να λέει: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Οφείλει λοιπόν να αναλογιστεί πώς περνάει τις ημέρες του. Και αν μετανοεί σωστά, ας αυξήσει και ας εντείνει την πνευματική του εργασία· αν όμως το κάνει με αμέλεια, ας διορθωθεί.

Διότι, όπως ο θάνατος κατέχει το σώμα, έτσι και αυτή κατέχει την ψυχή. Ανέτειλε όμως το φως για εμάς. Διότι δεν το αναζητήσαμε εμείς, αλλά εκείνο φανερώθηκε σε εμάς, σαν να μας καταδίωξε. «Από τότε άρχισε ο Ιησούς να κηρύττει και να λέει.» Αφότου φυλακίστηκε ο Ιωάννης, άρχισε να κηρύττει ο Ιησούς. Διότι περίμενε τον Ιωάννη να μαρτυρήσει πρώτα για αυτόν και να του ετοιμάσει τον δρόμο, από τον οποίο επρόκειτο να έλθει, όπως ακριβώς οι δούλοι προετοιμάζουν για τους κυρίους τους. Διότι ο Κύριος, όντας ίσος με τον Πατέρα, είχε και αυτός προφήτη τον Ιωάννη, όπως ακριβώς ο Πατέρας του και Θεός είχε τους προφήτες πριν από τον Ιωάννη, ή μάλλον και εκείνοι ανήκουν και στον Πατέρα και στον Υιό. «Μετανοείτε· διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.» Βασιλεία των ουρανών είναι και ο Χριστός, είναι όμως και η ενάρετη ζωή. Διότι, όταν κάποιος ζει σαν άγγελος στη γη, άραγε δεν είναι ουράνιος; Ώστε στον καθένα μας υπάρχει η βασιλεία των ουρανών, εάν ζούμε αγγελικά. «Περπατώντας δε δίπλα στη θάλασσα της Γαλιλαίας, είδε δύο αδελφούς, τον Σίμωνα που λεγόταν Πέτρος, και τον Ανδρέα τον αδελφό του, να ρίχνουν δίχτυ στη θάλασσα (διότι ήταν ψαράδες), και τους λέει.» Αυτοί είχαν γίνει μαθητές του Ιωάννη. Και ενώ ζούσε ακόμη ο Ιωάννης, προσήλθαν στον Χριστό.