Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 4:9

Ποια είναι αυτή; Αυτή της φιλαργυρίας, με την οποία πολεμά τους πάντες. Δείχνει στον Δεσπότη τα βασίλεια του κόσμου και τη δόξα τους και λέει: Τον μεν μαθητή σου τον αγοράζω με τριάντα αργύρια, αλλά επειδή, ως δάσκαλός του, αξίζεις περισσότερα, όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις. Γιατί τοξεύεις την πέτρα, μιαρέ; Όσα βέλη και αν ρίξεις, εκείνα μεν θα συντριβούν, η δε πέτρα δεν θα βλαφθεί. Και δες την πανουργία του διαβόλου. Συλλογίστηκε μέσα του: Του είπα να κάνει τις πέτρες ψωμιά, και προφανώς, επειδή δεν μπορούσε να το κάνει αυτό, δεν το έκανε.

Είπα: «Ρίξε τον εαυτό σου κάτω», και φοβούμενος το αρνήθηκε· από αυτό φαίνεται ότι είναι άνθρωπος. Επειδή, λοιπόν, η αλυσίδα της φιλαργυρίας νικά σχεδόν όλους τους ανθρώπους, θα του δείξω όλους τους θησαυρούς των βασιλέων, ώστε, βλέποντας τη θάλασσα των χρημάτων που του χαρίζω, να με προσκυνήσει. Γι' αυτό «του έδειξε όλα τα βασίλεια του κόσμου και τη δόξα τους, και είπε: Όλα αυτά θα σου τα δώσω». Ο αναιδής και πικρός τα έδινε όλα σε Αυτόν που κρατάει τα πάντα στο χέρι Του. Τα έδινε όλα αυτός που δεν έχει εξουσία ούτε καν στους χοίρους. «Όλα θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις»· και ο ξεπεσμένος υπαγόρευε την πτώση σε Εκείνον που τον κατακρήμνισε.

Όταν ο ισχυρός, όντας καθοπλισμένος, φυλάσσει τη δική του αυλή, κ.λπ. Ισχυρό ονομάζει τον διάβολο, ο οποίος κατίσχυσε επί του γένους των ανθρώπων· αυλή του δε, τον περίγειο τόπο των θνητών· και υπάρχοντά του, όλα εκείνα τα οποία δείχνοντας κάποτε στον Σωτήρα έλεγε: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις», όταν στο υψηλό όρος του έδειξε τα βασίλεια του κόσμου και τη δόξα του. Αλλά παλαιότερα μεν αυτά τα υπάρχοντά του βρίσκονταν εν ειρήνη, χωρίς κανείς να του τα αφαιρεί· όταν όμως επήλθε ο ισχυρότερός του, ο οποίος τον καταπάλαιψε και τον περιέβαλε με δεσμά, τότε αφαίρεσε και την πανοπλία του, στην οποία είχε στηριχθεί, και, αφού άρπαξε τα λάφυρά του, τα διαμοίρασε. Ως πανοπλία του δε, υπονόησε την πολυθεϊστική πλάνη των δαιμόνων.

«Λίθοι είναι· του λέω: "Μετάτρεψέ τους σε άρτους".» Επειδή, λοιπόν, μέσω της τροφής τον εξέβαλε, επιθυμεί και εδώ να ενεργήσει μέσω της τροφής. Ο δε Χριστός απαντά: «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο.» Δεν κατάφερε να τον εκβάλει μέσω της τροφής· στη συνέχεια, λοιπόν, του μιλά μέσω της φιλαργυρίας: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις.» Ο δε Χριστός λέει: «Είναι γραμμένο: Τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις.» Και πάλι συνομιλεί μαζί του ως άνθρωπος.

Και αφού τον ανέβασε σε ένα υψηλό όρος, του δείχνει όλα τα βασίλεια και του λέει: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις. Τότε του λέει: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις. Επειδή, λοιπόν, πλέον αμάρτανε απέναντι στον Πατέρα, ισχυριζόμενος ότι όλα τα δικά Του είναι δικά του, και προσπαθούσε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως θεό, ως δημιουργό των πάντων, τότε τον επιτίμησε. Και ούτε τότε με σφοδρότητα, αλλά απλώς: Ύπαγε, Σατανά· το οποίο ήταν περισσότερο πρόσταγμα, παρά επιτίμηση. Διότι, ταυτόχρονα με το που του είπε το «Ύπαγε», τον έκανε να τραπεί σε φυγή· γι' αυτό και δεν παρουσίασε άλλους πειρασμούς.

Αυτό ακριβώς έκανε και στην περίπτωση του Ιώβ. Γι' αυτό λοιπόν και εδώ, αρχίζοντας από εκείνα που φαίνονται να είναι πιο ευτελή και πιο αδύναμα, προχωρά προς το ισχυρότερο. Πώς λοιπόν πρέπει να υπερισχύσουμε αυτού; Έτσι όπως δίδαξε ο Χριστός, με το να καταφεύγουμε στον Θεό, και ούτε στην πείνα να καταβαλλόμαστε, πιστεύοντας σε Εκείνον που μπορεί να τρέφει ακόμη και μόνο με τον λόγο Του, ούτε στα αγαθά που τυχόν λαμβάνουμε να εκπειράζουμε Εκείνον που τα έδωσε, αλλά να αρκούμαστε στην άνωθεν δόξα, μην υπολογίζοντας καθόλου την ανθρώπινη, και παντού να περιφρονούμε καθετί το περιττό πέραν των αναγκών μας. Διότι τίποτα δεν κάνει τον άνθρωπο να υποκύπτει τόσο πολύ στον διάβολο, όσο το να επιθυμεί τα περισσότερα και να αγαπά την πλεονεξία. Και αυτό μπορεί να το δει κανείς και από όσα συμβαίνουν σήμερα. Διότι και τώρα υπάρχουν εκείνοι που λένε: «Όλα αυτά θα σου τα δώσουμε, εάν πέσεις και προσκυνήσεις»· οι οποίοι είναι μεν άνθρωποι κατά τη φύση, αλλά έχουν γίνει όργανά του. Επειδή και τότε δεν τον πλησίαζε μόνο ο ίδιος, αλλά και μέσω άλλων. Πράγμα που φανέρωσε και ο Λουκάς λέγοντας, ότι «απομακρύνθηκε από αυτόν για κάποιο διάστημα»· υποδηλώνοντας ότι μετά από αυτά τον πλησίαζε μέσω των δικών του οργάνων. «Και ιδού, προσήλθαν άγγελοι και τον διακονούσαν».

Εκείνος που ενοχλείται από το πνεύμα της βλασφημίας και επιθυμεί να απαλλαγεί από αυτό, ας γνωρίζει με ακρίβεια ότι δεν είναι η δική του ψυχή η αιτία τέτοιων λογισμών, αλλά ο ίδιος ο ακάθαρτος δαίμονας, αυτός που κάποτε είπε στον Κύριο: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις. Γι' αυτό κι εμείς, περιφρονώντας τον και χωρίς να δίνουμε καμία απολύτως σημασία στους λογισμούς που προέρχονται από αυτόν, ας πούμε: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά, Κύριον τον Θεό μου θα προσκυνήσω και αυτόν μόνο θα λατρεύσω. Σε εσένα δε ας επιστρέψει ο πόνος και ο λόγος στο κεφάλι σου, και στην κορυφή σου ας κατέβει η βλασφημία σου και στον παρόντα και στον μέλλοντα αιώνα. Όποιος επιθυμεί να παλέψει με τον δαίμονα της βλασφημίας εκτός από τον προαναφερθέντα τρόπο, είναι όμοιος με αυτόν που προσπαθεί να πιάσει την αστραπή με τα χέρια του. Διότι, πώς θα πιάσει, ή θα αντικρούσει, ή θα παλέψει με αυτόν που περνάει ξαφνικά μέσα στην καρδιά σαν άνεμος και ριπή, λέγοντας ταχύτατα τον λόγο και αμέσως εξαφανίζεται;

«Εσύ όμως θα ριχτείς στα βουνά σαν βδελυρός νεκρός, μαζί με πολλούς νεκρούς που έχουν κατατρυπηθεί από μάχαιρα, οι οποίοι κατεβαίνουν στον άδη. Διότι, όπως ακριβώς ένα ένδυμα βουτηγμένο στο αίμα δεν θα είναι καθαρό, έτσι ούτε και εσύ θα είσαι καθαρός· επειδή κατέστρεψες τη γη μου και σκότωσες τον λαό μου, λέει ο Κύριος.» «Ο δόλος είναι στο χέρι του, και στην καρδιά του θα υπερηφανευτεί, και με δόλο θα διαφθείρει πολλούς, και θα σταθεί ως αιτία για την απώλεια πολλών.» «Με τον φθόνο του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο.» «Τότε ο Ιησούς οδηγήθηκε από το Πνεύμα στην έρημο για να πειραστεί από τον διάβολο· και αφού νήστεψε σαράντα ημέρες και σαράντα νύχτες, ύστερα πείνασε. Και αφού τον πλησίασε ο πειράζων, του είπε: Αν είσαι Υιός του Θεού, πες να γίνουν άρτοι οι λίθοι αυτοί. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε: Έχει γραφτεί: Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού. Τότε τον παραλαμβάνει ο διάβολος στην αγία πόλη, και τον στήνει στο πτερύγιο του ναού, και του λέει: Αν είσαι Υιός του Θεού, ρίξε τον εαυτό σου κάτω. Του είπε τότε ο Ιησούς: Έχει γραφτεί: Δεν θα εκπειράσεις Κύριον τον Θεό σου. Πάλι τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε ένα πολύ ψηλό όρος, και του δείχνει όλα τα βασίλεια του κόσμου και τη δόξα τους, και του λέει: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις. Τότε του λέει ο Ιησούς: Πήγαινε πίσω μου, Σατανά.»

Όταν ο Ηρώδης διαδέχθηκε τον Αρχέλαο, αναλαμβάνοντας την εξουσία που του είχε απονεμηθεί, στον οποίο και ο Πιλάτος, θέλοντας να τον ευχαριστήσει, έστειλε δεμένο τον Ιησού, και ο Θεός, προγνωρίζοντας ότι αυτό θα συνέβαινε, είχε πει τα εξής: «Και τον ίδιο τον πήγαν στην Ασσυρία ως δώρο στον βασιλιά». Ή με το «λέοντα που ωρύεται εναντίον του» εννοούσε τον διάβολο, τον οποίο ο Μωυσής ονομάζει όφι, ενώ στον Ιώβ και τον Ζαχαρία έχει ονομαστεί διάβολος, και από τον Ιησού προσαγορεύεται σατανάς, φανερώνοντας ότι απέκτησε ένα όνομα σύνθετο από την πράξη που διέπραξε. Διότι το «σατάν» στη γλώσσα των Ιουδαίων και των Σύρων σημαίνει αποστάτης, ενώ το «νας» είναι η λέξη από την οποία προήλθε η ερμηνεία «όφις»· από αυτά τα δύο προκύπτει το ένα όνομα, σατανάς. Διότι και αυτός ο διάβολος, αμέσως μόλις Εκείνος ανέβηκε από τον ποταμό Ιορδάνη και του απευθύνθηκε η φωνή: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα», όπως είναι γραμμένο στα Απομνημονεύματα των αποστόλων, τον πλησίασε και τον πείραζε, φτάνοντας μέχρι το σημείο να του πει: «Προσκύνησέ με», και του αποκρίθηκε ο Χριστός: «Ύπαγε οπίσω μου, σατανά· Κύριον τον Θεόν σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Διότι, όπως πλάνησε τον Αδάμ, έτσι νόμιζε ότι θα μπορούσε να καταφέρει κάτι και με Αυτόν.

Όταν του λέει εκείνος: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις», και άκουσε από αυτόν: «Ύπαγε οπίσω μου σατανά» και τα υπόλοιπα; Δεν έπλυνε υπηρετικά τα πόδια των δικών του μαθητών; Δεν απαρνήθηκε από τον προδότη; Δεν συνελήφθη από τους Ιουδαίους; Δεν χλευάστηκε από τον Άννα και τον Καϊάφα; Δεν ραπίστηκε από χέρι δούλου; Δεν φραγγελώθηκε από τον Πιλάτο; Δεν μαστιγώθηκε από τα χέρια εκείνων που ο ίδιος έπλασε, φορώντας αγκάθια μέσα σε εμπαιγμό;

Το να σώζει, όμως, είναι έργο του Θεού. Και το ρητό «στα χέρια τους θα σε σηκώσουν» δεν έχει γραφτεί για τον Χριστό, αλλά για τους αγίους, οι οποίοι έχουν ανάγκη από αγγελική βοήθεια. Ο Χριστός, όμως, δεν την έχει ανάγκη, εφόσον είναι Θεός. «Του είπε ο Ιησούς: Πάλι είναι γραμμένο: Δεν θα εκπειράσεις τον Κύριο τον Θεό σου.» Ήπια τον αποκρούει ο Χριστός, διδάσκοντάς μας να νικούμε τους δαίμονες μέσω της πραότητας. «Πάλι τον παραλαμβάνει ο διάβολος σε ένα πολύ ψηλό όρος, και του δείχνει όλες τις βασιλείες του κόσμου και τη δόξα τους, και του λέει: Όλα αυτά θα σου τα δώσω, εάν πέσεις και με προσκυνήσεις.» Ορισμένοι μεν νομίζουν ότι το ψηλό όρος είναι το πάθος της φιλαργυρίας, στο οποίο ο εχθρός προσπαθεί να ανεβάσει τον Ιησού, αλλά δεν σκέφτονται σωστά.

Διότι ο διάβολος του εμφανίστηκε αισθητά· επειδή ο Κύριος δεν δέχτηκε λογισμούς, μη γένοιτο. Αισθητά λοιπόν του έδειξε στο όρος όλες τις βασιλείες, στήνοντάς τες φανταστικά μπροστά στα μάτια του, και λέει: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω». Διότι, από υπερηφάνεια, θεωρεί ότι ο κόσμος είναι δικός του· αυτό λέει και τώρα στους πλεονέκτες, ώστε εκείνοι που τον προσκυνούν, αυτοί τα έχουν. «Τότε του λέει ο Ιησούς: Ύπαγε οπίσω μου, Σατανά· διότι είναι γραμμένο: Κύριον τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις». Ο Κύριος οργίζεται εναντίον του, όταν τον είδε να σφετερίζεται τα του Θεού, και να λέει: «Όλα αυτά θα σου τα δώσω» σαν να είναι δικά του. Μάθε λοιπόν πόσο ωφελούν οι Γραφές· διότι ο Κύριος με αυτές αποστόμωσε τον εχθρό. «Τότε τον αφήνει ο διάβολος· και ιδού, άγγελοι προσήλθαν και τον διακονούσαν». Τους τρεις πειρασμούς νίκησε ο Κύριος, της γαστριμαργίας, της κενοδοξίας και της φιλοχρηματίας, δηλαδή της φιλοπλουτίας. Διότι αυτοί είναι οι άρχοντες των παθών· αφού νίκησε αυτούς λοιπόν, πολύ περισσότερο και τους άλλους. Γι' αυτό ο Λουκάς λέει ότι ολοκλήρωσε κάθε πειρασμό, έχοντας ολοκληρώσει τις κεφαλές των πειρασμών.

Τον μεν πειρασμό της γαστριμαργίας, λοιπόν, τον απέκρουσε με το να πει ότι δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο· διότι πρώτα του παρουσίασε αυτόν τον πειρασμό, όπως ακριβώς και στον Αδάμ· γιατί τον Αδάμ ούτε από πλεονεξία μπορούσε να τον υποσκελίσει, διότι δεν υπήρχε κανείς να πλεονεκτηθεί εις βάρος του, αφού ήταν μόνος του. Ούτε από οργή· γιατί δεν είχε με ποιον να οργιστεί. Ούτε από φθόνο· τον υποσκέλισε, λοιπόν, από την κοιλιά. Τον δε πειρασμό της φιλοχρηματίας τον απέκρουσε, με το να μην πέσει και τον προσκυνήσει. Διότι, όταν του υπέδειξε όλες τις βασιλείες αισθητά κατά φαντασία, δεν υπέκυψε· αν και βέβαια μερικοί δεν το εννόησαν αυτό για αισθητές βασιλείες, αλλά για νοητές· δηλαδή, ότι του υπέδειξε τη βασιλεία της ακολασίας, τη βασιλεία του φθόνου, και γενικώς τις βασιλείες όλων των αμαρτιών· και σαν να του έλεγε τα εξής: Αν θέλεις να βασιλεύσεις σε αυτά τα πάθη, και για αυτό έχεις έρθει, για να αρπάξεις αυτούς που κατέχονται από εμένα, πέσε και προσκύνησέ με, και πάρε όλους αυτούς στους οποίους εγώ βασιλεύω. Ο Κύριος όμως θέλει μεν να βασιλεύσει, και για αυτό έχει έρθει, αλλά να βασιλεύσει όχι με αμαρτία, ούτε χωρίς αγώνα, αλλά αφού παλέψει και νικήσει. Αυτά εννόησαν μερικοί· και σε όποιον είναι αρεστά, ας τα αποδεχθεί. Αλλά και τον πειρασμό της φιλοδοξίας τον απέκρουσε, με το να πει το γραφικό ρητό.