Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:15

Αλλά έχουμε και ισχύ, λένε, και μπορούμε με πανουργίες να υπερασπιστούμε την αίρεση. Θα ήταν όμως καλύτερη η απολογία τους, εάν μπορούσαν να την υπερασπιστούν όχι με κάποιο τέχνασμα ούτε με ελληνικά σοφίσματα, αλλά με την απλή πίστη. Επομένως, εάν έχουν θάρρος και πιστεύουν ότι αυτή είναι εκκλησιαστική, ας δηλώσουν φανερά το φρόνημά τους. Διότι κανείς δεν ανάβει λύχνο για να τον τοποθετήσει κάτω από τον μόδιο, αλλά τον βάζει πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους εισέρχονται. Εάν λοιπόν και αυτοί μπορούν να την υπερασπιστούν, ας γράψουν τα όσα προαναφέρθηκαν και ας δείξουν σε όλους, σαν τον λύχνο, γυμνή την αίρεσή τους· και ας κατηγορήσουν φανερά τον μακαριστό επίσκοπο Αλέξανδρο, ότι δήθεν αδίκως απέβαλε τον Άρειο ο οποίος έλεγε αυτά, και ας κατακρίνουν τη Σύνοδο της Νικαίας, η οποία, αντί της ασεβείας, υπενθύμισε και συνέγραψε την ευσεβή πίστη.

Ερώτηση ΣΚΓ΄. Εφόσον ο Κύριος είπε: «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις»· εκείνος που θέλει να νηστέψει για κάποιον λόγο αρεστό στον Θεό, όπως βρίσκουμε να έχουν κάνει πολλές φορές και οι άγιοι, εφόσον τελικά γίνεται φανερός έστω και αν δεν το θέλει, τι πρέπει να κάνει; Απόκριση. Το παράγγελμα αυτό απευθύνεται προς εκείνους που εφαρμόζουν επιτηδευμένα την εντολή του Θεού με σκοπό να φανούν στους ανθρώπους, ώστε να θεραπεύσουν το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Επειδή, το ότι η εντολή του Κυρίου, όταν τηρείται προς δόξαν Θεού, είναι από τη φύση της αδύνατον να κρυφτεί από τους φιλόθεους, ο Κύριος το φανέρωσε λέγοντας: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος· ούτε ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο», και τα εξής.

Ερώτηση ΣΟΖ΄. Ποιο είναι το ταμείο, στο οποίο προστάζει ο Κύριος να εισέλθει αυτός που προσεύχεται; Απόκριση. Η συνήθεια γνωρίζει να ονομάζει ταμείο τον χώρο που είναι κενός και απομονωμένος, στον οποίο αποθέτουμε όσα θα θέλαμε να αποταμιεύσουμε· ή εκείνο στο οποίο είναι δυνατόν να κρυφτούμε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί και από τον προφήτη: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στο ταμείο σου, κρύψου». Το νόημα όμως της εντολής το αποσαφηνίζει η αφορμή της· διότι ο λόγος απευθύνεται προς αυτούς που νοσούν από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Ώστε, εάν κάποιος ενοχλείται από το πάθος εκείνο, καλά κάνει να αποσύρεται κατά την προσευχή και να απομονώνεται, μέχρις ότου μπορέσει να αποκτήσει τη σταθερή έξη να μην αποβλέπει στους επαίνους των ανθρώπων, αλλά να στρέφει το βλέμμα του μόνο στον Θεό, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας». Εάν όμως κάποιος, με τη χάρη του Θεού, είναι καθαρός από το πάθος εκείνο, δεν έχει ανάγκη να κρύβει το καλό. Διδάσκοντας ακριβώς αυτό ο ίδιος ο Κύριος, λέει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε βουνό. Ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Κεφάλαιο ΣΤ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που βρίσκεται πάνω σε όρος· ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. ΛΟΥΚΑΣ. Κανείς δε, αφού ανάψει λύχνο, δεν τον καλύπτει με κάποιο σκεύος, ούτε τον τοποθετεί κάτω από το κρεβάτι, αλλά τον τοποθετεί πάνω στον λυχνοστάτη, ώστε εκείνοι που εισέρχονται να βλέπουν το φως. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ.

Αν και στα περισσότερα ζητήματα φαίνεται στους πολλούς ότι η λύση είναι φανερή, εντούτοις, για όσα φαίνεται να παρουσιάζουν αντίφαση οφείλουμε να παρατηρήσουμε τα εξής: Όταν μεν κάποιος λόγος ή έργο φαίνεται να αντίκειται στην εντολή του Θεού, είναι αναγκαίο ο καθένας να πειθαρχεί στην εντολή, και να μην επικρίνει το βάθος του πλούτου και της σοφίας, ούτε να προβάλλει προφάσεις για τις αμαρτίες του. Διότι έχουμε μάθει από τις θεόπνευστες Γραφές ότι τούτο είναι ευάρεστο στον Θεό και ακίνδυνο. Όταν, όμως, μια εντολή φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με άλλη εντολή, τότε, εξετάζοντας προσεκτικά τις περιστάσεις και διαβάζοντας ολόκληρη την περικοπή, πρέπει με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει σύγκρουση, και να τηρούμε ό,τι αρμόζει σε κάθε περίπτωση με βάση τον σκοπό της άνω κλήσεως. Διότι προς αυτόν τον σκοπό τείνουν και οι δύο εντολές: άλλες μεν θεραπεύοντας κάποια ασθένεια, άλλες δε επιφέροντας πνευματική προκοπή που οδηγεί στην τελειότητα της ευαρέστησης προς τον Θεό. Έτσι, ο Κύριος λέει άλλοτε μεν: «Κανείς, όταν ανάψει λύχνο, δεν τον κρύβει κάτω από το μόδιο, αλλά τον τοποθετεί στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι· έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Άλλοτε πάλι λέει: «Όταν, όμως, εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη μάθει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου». Και πολλά τέτοια παραδείγματα θα μπορούσε να βρει κανείς τόσο στους Ευαγγελιστές όσο και στον Απόστολο.

Έγιναν δε τέτοιοι, εννοώ βέβαια ως προς τη δόξα, οι θεσπέσιοι μαθητές, υψηλοί και περίβλεπτοι σε όλους παντού, σαν πόλη χτισμένη πάνω σε όρος και λύχνος τοποθετημένος πάνω στον λυχνοστάτη, που φωτίζει όλους όσοι βρίσκονται στο σπίτι, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του Σωτήρα. Αυτό λοιπόν το σπέρμα από τον Ιακώβ και από τον Ιούδα: «Θα κληρονομήσει», λέει, «το άγιο όρος μου»· και είναι φανερό ότι εννοεί την Εκκλησία. Διότι έτσι την υποδηλώνει και κάπου αλλού ο πάνσοφος Ησαΐας, μιλώντας για εκείνους που έχουν κληθεί μέσω της πίστης στον Χριστό στη μέθεξη, δηλαδή στην κοινωνία της θείας Του φύσης: «Διότι θα πιουν ευφροσύνη, και θα πιουν κρασί, θα χριστούν με μύρο σε αυτό το όρος». Παράδωσε όλα αυτά στα έθνη. Διότι αυτή η βουλή αφορά όλα τα έθνη. Σε αυτό λοιπόν το όρος, λέει, θα υπάρχει κλήρος για τους εκλεκτούς μου, και εκεί θα κατοικήσουν όλοι όσοι υπεισέρχονται στον ζυγό της βασιλείας μου· δεν είναι δε καθόλου παράλογο να πούμε ότι και η άνω πόλη, η επουράνια Ιερουσαλήμ, ονομάζεται όρος, στο οποίο βρίσκεται ο κλήρος των αγίων, καθώς ο Θεός διανέμει σε αυτούς τα αγαθά που ξεπερνούν κάθε νου και λόγο. «

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΤΙΜΟΘΕΟ Πάντοτε υπήρξα καλός θηρευτής των καλών (για να καυχηθώ και λιγάκι), εγώ που και τη δική σου λογιότητα, η οποία κρυβόταν και φιλοσοφούσε στην αφάνεια, ανακάλυψα με ανιχνευτικά λόγια και την έκανα γνωστή στους άλλους· και, για να αναφέρω κάτι από τα δικά μας, το φως που βρισκόταν κάτω από το μόδιο το φανέρωσα πάνω στον λυχνοστάτη.

Θ΄. Γι' αυτό ο φτωχός λαός θα σε αινέσει, έχοντας γίνει πλούσιος από άπορος· επειδή κατέστησες θαυμαστά τα ελέη σου σε εμάς, και προστέθηκε κάτι στις παλαιές διηγήσεις. Διότι, όπου πλεόνασε η αμαρτία, υπερπερίσσευσε η χάρη· επειδή, σπέρνοντας έναν κόκκο, αποκόμισα στάχυ· επειδή, ενώ πενθούσα για πρόβατα, απέκτησα ποιμένες· και θα προσεγγίσω, το γνωρίζω καλά, τον πιο τίμιο από τους ποιμένες, έστω και αν για κάποιους πνευματικούς λόγους αναβάλλει την ανάληψη του ποιμαντικού έργου, αυτόν στον οποίο έχει εμπιστευθεί το Πνεύμα, και την αξιοποίηση των ταλάντων, και τη μέριμνα του ποιμνίου, και έχει χριστεί με το χρίσμα της ιερωσύνης και της τελειώσεως, αλλά ακόμη αναβάλλει την επιστασία από σοφία, και κρατά τον λύχνο κάτω από το μόδιο (τον οποίο σε λίγο θα τοποθετήσει πάνω στη λυχνία, για να καταυγάσει κάθε ψυχή της Εκκλησίας και να γίνει φως στα μονοπάτια μας), ενώ ακόμη εποπτεύει κοιλάδες, και βουνά, και πηγές, και επινοεί παγίδες για τους λύκους που αρπάζουν τις ψυχές, ώστε στον κατάλληλο καιρό να δεχθεί και την ποιμαντική ράβδο, και να συμποιμάνει μαζί με τον αληθινό ποιμένα τούτο το λογικό ποίμνιο, εγκαθιστώντας το σε τόπο χλόης με τους αειθαλείς λόγους του Θεού και τρέφοντάς το με ύδωρ αναπαύσεως, δηλαδή με το Πνεύμα.

ΛΟΓΟΣ ΛΒʹ. Περί της ευταξίας στις συζητήσεις, και ότι δεν είναι ίδιον του κάθε ανθρώπου, ούτε του κάθε καιρού, το να συζητά περί Θεού. Αʹ. Επειδή συγκεντρωθήκατε με προθυμία και η πανήγυρη είναι πολυάνθρωπη, και για τον λόγο αυτόν ακριβώς είναι καιρός για εργασία, ελάτε να σας προσφέρουμε κάποιο πνευματικό εμπόρευμα, το οποίο, αν και δεν είναι αντάξιο της κοινής σας προθυμίας, τουλάχιστον δεν υπολείπεται των δικών μας δυνάμεων. Διότι η μεν προθυμία απαιτεί τα σπουδαιότερα, ενώ η δύναμη προσφέρει τα μέτρια· και είναι προτιμότερο να εισφέρει κανείς ό,τι είναι κατά δύναμιν, παρά να τα παραλείπει όλα. Επειδή δεν είναι υπεύθυνος εκείνος που δεν μπόρεσε να προσφέρει τέτοια πράγματα, αλλά είναι υπαίτιος εκείνος που δεν θέλησε, και τούτο ισχύει ομοίως τόσο στα θεία όσο και στα ανθρώπινα πράγματα. Είμαι βέβαια ένας ποιμένας μικρός και φτωχός, και δεν είμαι ακόμη αρεστός στους άλλους ποιμένες· για να εκφραστώ με μετριοπάθεια, δεν γνωρίζω αν αυτό συμβαίνει από αγαθή προαίρεση και ορθό λόγο, ή από μικροψυχία και έριδα· «ο Θεός γνωρίζει», όπως λέει ο θείος Απόστολος, και θα το φανερώσει ξεκάθαρα η ημέρα της αποκαλύψεως και το έσχατο πυρ, με το οποίο κρίνονται ή καθαρίζονται όλα τα δικά μας έργα. Θα προσπαθήσω όμως, κατά το δυνατόν, να μην αποκρύψω το χάρισμα, ούτε να θέσω τον λύχνο υπό τον μόδιο, ούτε να καταχωνιάσω το τάλαντο (πράγματα για τα οποία πολλές φορές σας άκουσα να επικρίνετε την απραξία μου και να δυσανασχετείτε για τη σιωπή μου), αλλά με λόγια αληθείας να σας διαπαιδαγωγήσω και να σας συνδέσω αρμονικά με το Πνεύμα.

ΣΤ΄. Αυτός είναι ο δικός μου λόγος προς εσάς, άνδρες, ο οποίος διατυπώθηκε με απλότητα και με κάθε καλή διάθεση, και αυτό είναι το μυστήριο της σκέψης μου. Ας επικρατήσει δε εκείνο που πρόκειται να ωφελήσει και εσάς και εμάς, υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος στα έργα μας (διότι πάλι στο ίδιο σημείο επανέρχεται ο λόγος), στο οποίο έχουμε παραδώσει τους εαυτούς μας, καθώς και την κεφαλή που χρίστηκε με το έλαιο της τελειώσεως εν Πατρί παντοκράτορι, και τω μονογενεί Λόγω, και τω αγίω Πνεύματι και Θεώ. Διότι μέχρι πότε θα κρύβουμε το λυχνάρι κάτω από το μόδιο και θα στερούμε από τους άλλους την τέλεια θεότητα, ενώ πρέπει πλέον να το τοποθετήσουμε πάνω στον λυχνοστάτη για να λάμπει σε όλες τις Εκκλησίες και τις ψυχές, και σε όλο το πλήρωμα της οικουμένης, χωρίς πλέον να εικάζεται, ούτε απλώς να σκιαγραφείται στη διάνοια, αλλά να διακηρύσσεται φανερά; Αυτή ακριβώς είναι η τελειότατη απόδειξη της θεολογίας για όσους έχουν αξιωθεί αυτήν τη χάρη, εν αυτώ τω Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα, η τιμή και το κράτος εις τους αιώνας.

Του ιδίου εγκώμιο εις τον όσιο πατέρα ημών Εφραίμ. Με παρακινεί προς το παρόν θέμα η παραβολή που βρίσκεται στα θεία Ευαγγέλια, η μυσταγωγία του λύχνου, και ελευθερώνει τη γλώσσα μου που ήταν υποδουλωμένη στο φίμωτρο της αφωνίας, και εξομαλύνει τις οδούς των νοημάτων σαν δρόμους κατάλληλους για άμαξες, και το πολυποίκιλο άρμα του λόγου ετοιμάζεται να τρέξει σε ευρεία λεωφόρο, φωνάζοντας κάπως έτσι με δυνατή φωνή: «Δεν ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία». Και προσθέτει το βαθύτερο νόημα που προκύπτει από αυτό, λέγοντας: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα». Δεν θα ήταν λοιπόν αξιοκατάκριτο να κρυβόμαστε και να δειλιάζουμε για εκείνα στα οποία ο ίδιος ο Δεσπότης μάς παρήγγειλε να έχουμε θάρρος; Ο Οποίος, έχοντας ανάψει την πολιτεία του θείου Πατρός ημών, την οποία προτιθέμεθα να διηγηθούμε, σαν μια λαμπάδα φαιδρή και λαμπρότερη από την ηλιακή, δεν θέλει να κρύβεται αυτή κάτω από τον μόδιο της σιωπής, αλλά να τοποθετείται ψηλά, πάνω στην ίδια την κορυφή της Εκκλησίας, ώστε να φωτίζει όλους όσους αναστρέφονται μέσα στην οικία του κόσμου· και εξαιτίας αυτής, όσοι τη βλέπουν, να δοξάζουν τον Πατέρα που βρίσκεται στους ουρανούς.

Ας μην απιστεί κανείς, λοιπόν, στα σύμβολα του σταυρού, αλλά ας προσκυνά το μακάριο και τρισμακάριο ξύλο του σταυρού, και τα σύμβολα του σταυρού, αυτού που μας άνοιξε τις θύρες του ουρανού. Δεν «ανάβουν πλέον λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο», και ως μόδιο εννοώ τον Νόμο, «αλλά πάνω στη λυχνία», και ως λύχνο εννοώ τον Λόγο. Διότι ο Λόγος βρισκόταν υπό τον Νόμο και κρυβόταν από τους απίστους σαν κάτω από τον μόδιο. Όταν, όμως, ανήλθε στον σταυρό και τοποθετήθηκε πάνω στη λυχνία, τότε καταύγασε τον κύκλο της οικουμένης.

Εάν όμως παραμένετε να τους ελέγχετε και έπειτα σας κακολογούν, να χαίρεστε. Διότι αυτό είναι το έργο του αλατιού, το να τσούζει και να πονά τους νωθρούς. Επομένως, η κακολογία ακολουθεί αναγκαστικά, χωρίς να σας βλάπτει σε τίποτα, αλλά μάλλον μαρτυρεί τη σταθερότητά σας. Αν όμως, επειδή τη φοβηθείτε, προδώσετε την αυστηρότητα που σας αρμόζει, θα πάθετε πολύ χειρότερα, καθώς και θα κακολογείστε και θα καταφρονείστε από όλους. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το να καταπατείται κανείς. Έπειτα προχωρά σε ένα άλλο, υψηλότερο παράδειγμα: Εσείς είστε το φως του κόσμου. Πάλι λέει του κόσμου· όχι ενός έθνους, ούτε είκοσι πόλεων, αλλά ολόκληρης της οικουμένης. Και μάλιστα φως νοητό, πολύ ανώτερο από τούτη την υλική αχτίδα, όπως ακριβώς και το αλάτι είναι πνευματικό. Και πρώτα αναφέρει το αλάτι και ύστερα το φως, για να μάθεις πόσο μεγάλο είναι το κέρδος από τα αυστηρά λόγια και ποια η ωφέλεια της σεμνής διδασκαλίας. Διότι πράγματι συσφίγγει την ψυχή, δεν την αφήνει να χαλαρώσει, και την κάνει να βλέπει καθαρά, οδηγώντας την προς την αρετή. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό· ούτε ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο. Πάλι μέσω αυτών των παραδειγμάτων τους οδηγεί σε ακρίβεια βίου, διδάσκοντάς τους να ζουν με αγωνιστικότητα, εφόσον βρίσκονται εκτεθειμένοι στα μάτια όλων και αγωνίζονται στο μέσο του θεάτρου της οικουμένης.

Διότι, λέγει, μην κοιτάτε αυτό, ότι τώρα καθόμαστε εδώ και βρισκόμαστε σε μια μικρή γωνιά· διότι θα γίνετε τόσο ολοφάνεροι σε όλους, σαν την πόλη που είναι χτισμένη στην κορυφή του βουνού, σαν τον λύχνο μέσα στο σπίτι που φέγγει πάνω στον λυχνοστάτη.

Διότι δεν τους έκανε παντού γνωστούς μόνο η φήμη που κυκλοφορούσε, αλλά και η ίδια η απόδειξη μέσω των έργων τους. Επειδή, σαν να απέκτησαν φτερά, διέτρεξαν ολόκληρη τη γη πιο γρήγορα και από την ακτίνα του φωτός, σπέρνοντας το φως της ευσέβειας. Και εδώ μου φαίνεται ότι τους προετοιμάζει για να έχουν παρρησία. Διότι το να πει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που κείτεται πάνω σε όρος», φανερώνει τη δική Του δύναμη. Διότι, όπως ακριβώς είναι ακατόρθωτο να κρυφτεί εκείνη, έτσι είναι αδύνατο το κήρυγμα να αποσιωπηθεί και να μείνει άγνωστο. Επειδή δηλαδή ανέφερε διωγμούς, κακολογίες, επιβουλές και πολέμους, για να μη νομίσουν ότι αυτά θα μπορέσουν να τους αποστομώσουν, τους ενθαρρύνει λέγοντας ότι το κήρυγμα όχι μόνο δεν θα περάσει απαρατήρητο, αλλά και θα καταλάμψει ολόκληρη την οικουμένη. Γι' αυτό ακριβώς, λοιπόν, θα καταστούν λαμπροί και περίβλεπτοι. Με αυτόν τον τρόπο, συνεπώς, αποδεικνύει τη δική Του δύναμη· με τα επόμενα όμως απαιτεί από αυτούς την παρρησία, λέγοντας τα εξής: «Ούτε ανάβουν λύχνο και τον βάζουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στο σπίτι».

Δεν λέω τίποτα το δυσβάστακτο· δεν λέω: «Μην παντρευτείς»· δεν λέω: «Εγκατέλειψε τις πόλεις και απομακρύνσου από τις κοσμικές υποθέσεις», αλλά ζώντας μέσα σε αυτές, δείξε την αρετή σου. Διότι επιθυμώ να προοδεύουν περισσότερο όσοι ζουν μέσα στις πόλεις παρά εκείνοι που έχουν καταφύγει στα βουνά. Γιατί; Επειδή από αυτό προκύπτει μεγάλο κέρδος. Διότι κανείς δεν ανάβει λύχνο για να τον τοποθετήσει κάτω από τον μόδιο. Γι' αυτό επιθυμώ όλοι οι λύχνοι να τοποθετούνται πάνω στον λυχνοστάτη, ώστε να διαχέεται άπλετο το φως. Ας ανάψουμε, λοιπόν, τη φωτιά του, ας κάνουμε εκείνους που κάθονται στο σκοτάδι να απαλλαγούν από την πλάνη. Και μη μου λες ότι: «Έχω γυναίκα, έχω αποκτήσει παιδιά, προΐσταμαι οικίας και δεν μπορώ να τα κατορθώσω αυτά». Διότι, ακόμη και αν τίποτα από αυτά δεν έχεις, εάν όμως είσαι ράθυμος, τα πάντα χάνονται· ενώ, ακόμη και αν είσαι περιστοιχισμένος από όλα αυτά, εάν είσαι επιμελής, θα κατακτήσεις την αρετή.

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

Έτσι λοιπόν, σύμφωνα με μία προσέγγιση, κατανοήσαμε μέσω όσων αναφέρθηκαν τη λυχνία που είδε ο προφήτης. Το δε λυχνάρι που βρίσκεται επάνω της είναι το πατρικό και αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο οποίος εξαιτίας της προσλήψεως της προερχόμενης από εμάς και δικής μας σάρκας, και έγινε και ονομάστηκε λυχνάρι, δηλαδή η κατά φύση ενυπόστατη Σοφία και ο Λόγος του Θεού και Πατρός, ο οποίος κηρύσσεται μέσα στην εκκλησία του Θεού σύμφωνα με την ευσεβή πίστη, και μέσω του ενάρετου βίου με την τήρηση των εντολών υψώνεται ανάμεσα στα έθνη και διαλάμπει, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, εννοώ βέβαια σε τούτο τον κόσμο, όπως ακριβώς λέει κάπου ο ίδιος ο Θεός και Λόγος: «κανείς δεν ανάβει λύχνο και τον τοποθετεί κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους είναι μέσα στην οικία», αποκαλώντας δηλαδή λύχνο τον εαυτό Του, καθώς, ενώ είναι κατά φύση Θεός, έγινε σάρκα κατ' οικονομίαν, όντας ακριβώς φως κατ' ουσίαν, που συγκρατείται απεριγράπτως, δίκην λύχνου, στο όστρακο της σάρκας με τη μεσολάβηση της ψυχής, όπως ακριβώς το πυρ μέσω της θρυαλλίδας.

Με τον τρόπο της συμβολικής διαπλάσεως ονόμασε μόδιο τη συναγωγή των Ιουδαίων, δηλαδή τη σωματική λατρεία του νόμου, η οποία, εξαιτίας του πάχους των συμβόλων που βρίσκονται στο γράμμα, καθιστά εντελώς αδιάγνωστο το φως της αληθινής επιγνώσεως των νοημάτων. Κάτω από αυτόν τον μόδιο ο Λόγος δεν επιθυμεί καθόλου να κρύβεται, αλλά θέλει να τοποθετείται στο ύψος και στο μέγεθος του κάλλους της Εκκλησίας —διότι, αν ο Λόγος περιοριζόταν από το γράμμα του νόμου σαν από μόδιο, θα στερούσε τους πάντες από το αΐδιο φως, μην προσφέροντας πνευματική θεωρία σε όσους σπεύδουν να απεκδυθούν την αίσθηση, η οποία είναι απατηλή, επιδεκτική μόνο της απάτης και ικανή να αντιλαμβάνεται μόνο τη φθορά των συμφυών της σωμάτων—, αλλά πάνω στη λυχνία, εννοώ την Εκκλησία, δηλαδή τη λογική λατρεία εν Πνεύματι, για να φωτίσει τους πάντες. Έτσι διδάσκει τους ανθρώπους σε όλο τον κόσμο να ζουν και να πολιτεύονται μόνο σύμφωνα με τον Λόγο, και να έχουν τόση μόνο μέριμνα για τα σώματα, ώστε να αποτελεί έργο και σπούδασμά τους να διακόψουν εντελώς, με πολλή φροντίδα, τη σχέση της ψυχής με αυτά και να μην επιτρέπουν καμία απολύτως φαντασία της ύλης να εισέρχεται στην ψυχή, αφού έχει ήδη σβήσει μέσω του Λόγου η αίσθηση, η οποία στην αρχή απώθησε μεν τον Λόγο, ενώ δέχθηκε την αλογία της ηδονής σαν έρπον φίδι. Εναντίον αυτής ορίστηκε δικαίως ο θάνατος, ώστε να πάψει να παρέχει είσοδο στον διάβολο προς την ψυχή. Διότι η αίσθηση, ενώ είναι μία κατά το γένος, πενταπλασιάζεται στα είδη της, και μέσω της αντιληπτικής ενέργειας κάθε είδους πείθει την πλανεμένη ψυχή να αγαπά το οικείο της αισθητό αντί για τον Θεό.

Διότι λέγει: κανείς δεν ανάβει λύχνο και τον τοποθετεί κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στη λυχνία, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, ονομάζοντας ίσως «λύχνο» τον κατά την πράξη λόγο εν πνεύματι γνώσεως, δηλαδή τον νόμο του πνεύματος, και «μόδιο» το χοϊκό φρόνημα της σαρκός, δηλαδή τον εμπαθή νόμο του σώματος, κάτω από τον οποίο δεν πρέπει να τίθεται ο νόμος της χάριτος, αλλά πάνω στην ψυχή, την όντως χρυσή λυχνία, ώστε, λάμποντας με τις αστραπές των έργων της δικαιοσύνης και των σοφών νοημάτων σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, δηλαδή στην Εκκλησία ή σε τούτον τον κόσμο, να καθιστά αυτούς που βλέπουν μιμητές του καλού, δοξάζοντας και αυτοί μέσω των έργων της αρετής, και όχι με την απλή προφορά λόγων, τον εν ουρανοίς Πατέρα, δηλαδή τον Θεό, ο οποίος στα ύψη των μυστικών θεωρημάτων της γνώσεως γεννά στους αξίους τη μεγαλοπρέπεια των έργων της δικαιοσύνης που φαίνονται σύμφωνα με την αρετή, «έτσι ώστε να δουν τα καλά σας έργα», λέγει, «και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

Έπρεπε, διότι έπρεπε, οι φιλόθεοι αγωνιστές, οι υπέρμαχοι της ευσέβειας, αυτοί που προ ολίγου είχαν συγκεντρωθεί σε συνέλευση –και λέω με θάρρος και θεία (συνέλευση), επειδή και ο Θεός, που πάντοτε κρατά την καρδιά σου στα χέρια Του, σε παρακίνησε τότε προς αυτόν τον σκοπό– αυτοί που συνέτριψαν και την καινοτομία η οποία εκδηλώθηκε αμέσως εναντίον της ορθής πίστεως, όχι μόνο να δείξουν οι ίδιοι ζήλο για τον Κύριο και να διεξαγάγουν αποκλειστικά οι ίδιοι τον αγώνα εναντίον εκείνης της δυσφημίας, αλλά να προτρέψουν και άλλους· και όχι μόνο να αποβλέψουν στο παρόν, αλλά να προνοήσουν και για το μέλλον, ώστε οι μεταγενέστεροι να έχουν να διηγούνται προς ένθεο ζήλο το έργο που επιτέλεσε ο Κύριος κατά τις ημέρες αυτές, οι οποίες γι' αυτούς θα είναι αρχαίες. Προτροπή δε για το καλό και πρόνοια για το μέλλον και ασφάλεια αποτελούν οι έπαινοι και τα στεφάνια εκείνων που επιτυγχάνουν σπουδαία κατορθώματα· διότι, όπως λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος, όπου υπάρχουν οι έπαινοι, εκεί υπάρχουν και οι επιδόσεις· όπως ακριβώς, αντίθετα, αποτροπή του κακού αποτελούν οι επικρίσεις και οι έλεγχοι εκείνων που σφάλλουν. Για αυτά τα δύο μερίμνησε, περισσότερο από κάθε άλλον, εκείνος που υπερέχει όλων σε όλα, στον βίο και στον λόγο και στο αξίωμα. Αυτόν, που πριν από τούτο απέφευγε τη μάταιη δόξα και για τον λόγο αυτό έσπευδε να περνά απαρατήρητος και έτσι κρυβόταν, φανερός μόνο στον Θεό, ο Οποίος βλέπει τα κρυπτά, εσύ ο ίδιος τον αναζήτησες υποκινούμενος από τον Θεό και τον βρήκες με τη θεία καθοδήγηση, και, αφού τον βρήκες, δεν του επέτρεψας πλέον να κρύβεται κάτω από το μόδιο, αλλά τον ανέβασες και τον τοποθέτησες πάνω στην οικουμενική λυχνία, στην εκκλησία που υπέρκειται όλων, ώστε το φως που καίει μέσα του να λάμπει τηλαυγώς σε όλους όσοι βρίσκονται στην οικία, δηλαδή σε ολόκληρο τον κόσμο.

«Αυτός είναι ο ξακουστός Γεώργιος, ο οποίος κάπου στα όρια των Θηβών της Ελλάδας, στο νότιο μέρος της πόλεως, ετοίμασε για σένα το κατάλυμα». Αυτά είπε εκείνος που του εμφανίστηκε και, αφού τον συνόδευσε για ένα αρκετό διάστημα, στη συνέχεια έγινε αόρατος. Εκείνος δε, έχοντας κατανοήσει ότι, όπως ακριβώς και ήταν, επρόκειτο για θεία πρόνοια και ότι η οπτασία δεν ήταν τίποτε άλλο, πείθεται στα λόγια αυτού που εμφανίστηκε και, ακολουθώντας σαν να είχε οδηγό, φτάνει στον καθορισμένο τόπο. Εκεί, αφού βρήκε ένα ευκτήριο του μεγαλομάρτυρα Γεωργίου, το οποίο απείχε από την πόλη των Θηβών περίπου είκοσι στάδια, εγκαθίσταται παραπλεύρως αυτού, όπου και διέτριψε αρκετό χρόνο, ιδρώνοντας σε πολλούς ασκητικούς αγώνες. Επειδή όμως δεν ήταν καθόλου δυνατόν να παραμείνει κρυμμένος, μολονότι το επιδίωκε αυτό με μεγάλο ζήλο —διότι ούτε πόλη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, που βρίσκεται πάνω σε όρος μπορεί να κρυφτεί, αλλά το μεγάλο φως της αρετής του, που έλαμπε παντού λαμπρό, φανέρωνε τον λύχνο σε όσους έβλεπαν, έστω και παρά τη θέλησή του— προσείλκυσε με αυτόν τον τρόπο πολλούς προς τον έρωτα του καλού και τους θέρμανε με ένθεο ζήλο. Και τους παρακίνησε να αποταχθούν όλα τα παρόντα και να ενταχθούν στον μοναχικό βίο, και αφού τους προσέλαβε ως συνοίκους, μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα μετέτρεψε το ευκτήριο σε μοναστήρι.

Γνωρίζουμε, λοιπόν, γνωρίζουμε για εκείνους που είναι υποδουλωμένοι στην προκατάληψη ότι δεν είναι εύκολο να τους αποσπάσει κανείς από την άποψη που τους έχει ήδη κυριεύσει και να προετοιμάσει τα μάτια τους να ατενίσουν το κάλλος της αλήθειας. Διότι, έχοντας προκαταλάβει τα ταμεία της ψυχής, οι αντιλήψεις που μάχονται τις ορθές δοξασίες δεν καθιστούν εύκολη τη δίοδο για την ευσέβεια, όπως ακριβώς και το αντίθετο, όταν η ευσέβεια έχει εδραιωθεί καλά και σταθερά, προετοιμάζει τον άνθρωπο να αντισταθεί στα σπέρματα της δυσσέβειας και αποκρούει και αποκόπτει κάθε αφορμή να πλησιάσει κανείς και να παρασυρθεί. Ωστόσο, δεν θα υβρίσουμε την παραίνεση με οκνηρία, ούτε θα βυθίσουμε τη νουθεσία στη σιωπή, ούτε θα αποδειχθούμε κακοί τραπεζίτες των χαρισμάτων που μας δόθηκαν, θάβοντας το τάλαντο με την αποσιώπηση, ούτε κρύβοντας τον λύχνο της ορθοδοξίας κάτω από το μόδιο της ραθυμίας, αλλά όπως παραγγέλλουν τα κυριακά λόγια, τοποθετώντας τον πάνω στη λυχνία, ιδού και πάλι ανάβουμε το φως, συντελώντας μέσω του διδακτικού λόγου ώστε να αστράψουν οι ακτίνες της σε όλους, και μάλιστα σε εσένα, καθώς φλεγόμαστε για τη σωτηρία σου περισσότερο από ό,τι για των άλλων. Διότι την τιμούμε πολύ, αφού δεν συνδεόμαστε με αυτήν μόνο με το κοινό δίκαιο της φύσης, αλλά και επειδή έχει επιπλέον τον ιδιαίτερο δεσμό των οικείων μελών και προέρχεται από συγγενικό αίμα.

Έτσι, λοιπόν, θα αξιωθούν και τα σώματα κατά την ανάσταση, εφόσον η ψυχή έχει ήδη δοξαστεί από τώρα κατ' αυτόν τον τρόπο και έχει αναμειχθεί με το Πνεύμα. Και ότι οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι ο ίδιος, αφού τους κατέστησε φως, πρόσταξε μέσω αυτών να φωτιστεί ο κόσμος και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί να πει: «Μην κρύψετε το χάρισμα που λάβατε από εμένα, αλλά να το μεταδώσετε σε όλους όσοι το επιθυμούν». Και πάλι: «Το λυχνάρι του σώματος είναι το μάτι. Εάν, λοιπόν, το μάτι σου είναι φωτεινό, όλο το σώμα σου θα είναι φωτισμένο· εάν όμως το μάτι σου είναι πονηρό, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν, λοιπόν, το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια είναι το φως του σώματος και όταν τα μάτια είναι υγιή, όλο το σώμα είναι φωτισμένο, όταν όμως τους συμβεί κάτι και σκοτιστούν, όλο το σώμα είναι σκοτεινό — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως μάτια και φως όλου του κόσμου. Έλεγε, λοιπόν, δίνοντάς τους παραγγελία ο Κύριος: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, ως φως του σώματος που είστε, ιδού όλο το σώμα του κόσμου έχει φωτιστεί».

Έτσι θα αξιωθούν τη λαμπρότητα και τα σώματα κατά την ανάσταση, καθώς η ψυχή ήδη από τώρα προδοξάζεται με αυτόν τον τρόπο και αναμειγνύεται με το Πνεύμα. Το ότι δε οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι, αφού τους έκανε φως, προσέταξε να φωτίζουν τον κόσμο μέσω αυτών. Και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι για να το βάλουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί του: «μην κρύψετε το δώρο που λάβατε από εμένα, αλλά δώστε το σε όλους όσους το βούλονται και το ποθούν». Και πάλι λέει: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Αν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι φωτεινός, όλο το σώμα σου είναι φωτεινό». «Αν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο μεγάλο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος είναι φως, και όταν οι οφθαλμοί του σώματος είναι υγιείς, όλο το σώμα φωτίζεται. όταν όμως κάτι παρεμβληθεί και σκοτεινιάσουν, «όλο το σώμα σου είναι σκοτεινό», — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως οφθαλμοί και φως όλου του σώματος, δηλαδή του κόσμου. Τους έλεγε λοιπόν ο Κύριος δίνοντας παραγγελία: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, όντας φως του σώματος, ιδού, όλο το σώμα του κόσμου φωτίζεται».

Είθε να παραμείνεις λοιπόν, τριπόθητε, τοποθετημένος πάνω στη λυχνία του λόγου σύμφωνα με το ευαγγελικό πρόσταγμα και να λάμπεις σε όλους όσους βρίσκονται στην οικία, ώστε όσοι έχουν ανοιχτά τα μάτια τους να δέχονται το φως, ενώ όσοι κλείνουν τις αισθήσεις τους να δρέπουν τον καρπό της δικής τους τυφλότητας. Και εύχου αυτό να το πράττουμε και εμείς και να διαφυλάξουμε ακατάκριτο το δώρο της προστασίας. Θέλουμε δε να γνωρίζεις ότι ένας από τους φωστήρες πέταξε προς τον Κύριο, δηλαδή ο αγιώτατος μητροπολίτης Συννάδων, όπως και πρωτύτερα οι φημισμένοι αδελφοί και πατέρες, ο Αθανάσιος ο ηγούμενος της Μονής του Παυλοπετρίου και ο Ιωάννης ο ηγούμενος της Μονής της Χάλκης. Και οι αιρετικοί μεν νομίζουν ότι περικόπτουν το ομολογιακό πλήρωμα του Χριστού, αγνοούν όμως ότι αυτό μάλλον πληθαίνει, καθώς με τον ζήλο εκείνων που έχουν ήδη αγωνιστεί πετάει ψηλά μαζί τους και το πλήθος που τυχόν είχε χάσει τα φτερά του. Ο Χριστός όμως ακόμη καθεύδει, σε άλλους μεν ανοίγοντας τη θύρα με ανεκδιήγητη χρηστότητα, άλλων δε δοκιμάζοντας τον πόθο με το στεφάνι της υπομονής, και άλλους προσλαμβάνοντας κάθε φορά ως δοκιμασμένο χρυσάφι για το διάδημα του κάλλους της δόξας Του.

Διότι μην νομίσετε, λέγει, ότι θα κρυφτείτε σε κάποια γωνία, αλλά θα είστε περίβλεπτοι, ώστε να προσέχετε πώς θα ζήσετε άμεμπτα, για να μην σκανδαλίσετε και άλλους. «Ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι». Εγώ μεν, λέγει, άναψα το φως, το να μην σβήσει όμως η χάρη ας είναι δική σας φροντίδα, ώστε να λάμπει και στους άλλους η λαμπρότητα του δικού σας βίου. Λέγει λοιπόν: «Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Δεν είπε ότι εσείς πρέπει να επιδεικνύετε την αρετή (διότι αυτό δεν είναι καλό), αλλά εκείνη μόνη της ας λάμψει, ώστε και οι εχθροί σας να θαυμάζουν και να δοξάζουν, όχι εσάς, αλλά τον Πατέρα σας. Ώστε εάν πράττουμε την αρετή, πρέπει να την πράττουμε προς δόξαν του Θεού, όχι για τη δική μας. «Μην νομίσετε ότι ήλθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήλθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω». Επειδή επρόκειτο ο ίδιος να εισαγάγει καινούργιους νόμους, για να μην νομίσουν ότι είναι αντίθεος, λέγει, προλαμβάνοντας και θεραπεύοντας την υποψία των πολλών, ότι δεν ήλθα να καταργήσω τον νόμο, αλλά μάλλον να τον εκπληρώσω.