Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:18

Ερώτηση Δ΄. Εάν κάποιος στενοχωρεί τους αδελφούς ακόμη και για τα μικρά αμαρτήματα, λέγοντας «Οφείλετε να μετανοήσετε», μήπως είναι και ο ίδιος άσπλαγχνος και καταλύει την αγάπη; Απόκριση. Εφόσον ο Κύριος διαβεβαίωσε αφενός ότι ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου εκπληρωθούν όλα, και αποφάνθηκε αφετέρου ότι για κάθε αργό λόγο που θα πουν οι άνθρωποι, θα δώσουν λόγο για αυτόν την ημέρα της κρίσεως, δεν πρέπει να καταφρονούμε τίποτα ως μικρό. Διότι αυτός που καταφρονεί ένα πράγμα, λέγει, θα καταφρονηθεί από αυτό.

Προνόησέ μου λογικά το παρόν και το μέλλον, το οποίο να μην προδώσεις για αισχρό κέρδος. Θα σε εγκαταλείψει το σώμα, το γνώρισμά σου στη ζωή. Κατά την επιφάνεια, λοιπόν, του προσδοκώμενου Κριτή, ο οποίος αναμφίβολα θα έλθει, θα αποκλείσεις από τον εαυτό σου την απονομή των τιμών και την επουράνια δόξα, ενώ θα ανοίξεις το άσβεστο πυρ, τη γέεννα, τα κολαστήρια και πικρούς αιώνες μέσα σε οδύνες, αντί για μια μακρά και μακάρια ζωή. Μη με θεωρήσεις σαν κάποια μητέρα ή τροφό, που σου επισείει ψεύτικα φόβητρα, όπως συνηθίζουν εκείνες να κάνουν στα μικρά παιδιά· τα οποία, όταν κλαίνε άτακτα και ασταμάτητα, τα κατασιγάζουν με πλαστές διηγήσεις. Αυτά όμως δεν είναι μύθος, αλλά λόγος που έχει προαναγγελθεί με αψευδή φωνή. Και να γνωρίζεις με ακρίβεια, σύμφωνα με την ευαγγελική πρόρρηση, ότι ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει.

Και στον λαό που επιστρέφει θα βρεθούν πλήρεις ημέρες. Ολοκαυτώματα κριών και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ. Και αυτά ανήκουν στον λόγο που ακούγεται και στον νόμο που οφείλει να γίνει δεκτός από τις ακοές. Πρόσεξε όμως μήπως αυτά έρχονται σε αντίθεση με τον νόμο και τις διατάξεις που δόθηκαν μέσω του Μωυσή· διότι εκεί μεν τα επιζητεί, εδώ δε τα αποστρέφεται. Και πώς «ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν όλα»; Ή μήπως ο λόγος φανερώνει ότι το μεν σωματικό μέρος του νόμου το παραμερίζει, και πρέπει αυτό να ερμηνεύεται πνευματικά και υψηλά με μεγαλοφροσύνη; —Διότι δεν επιζήτησα (λέγει) εξάλλου το ζώο, τον κριό, αλλά τον νου, το ηγεμονικό της ψυχής, ο οποίος δεν διαμερίζεται στις γήινες μέριμνες, και επιζητώ, αφού καθαρθεί σαν μέσα από φωτιά και αποδειχθεί δόκιμος, να αναπεμφθεί ολόκληρος σε εμένα. Ούτε επιζητώ να καίγεται στη φωτιά το λίπος των αρνιών μέχρι να γίνει λεπτότατος καπνός, αλλά να μου προσφέρεται η απλότητα των τρόπων από μια άκακη ψυχή. Και δεν επιθυμώ να χύνεται στη βάση του θυσιαστηρίου αίμα ταύρων και τράγων· αλλά το επιθυμητικό και το θυμοειδές της ψυχής να αναλώνεται μέσω της φιλόπονης προσευχής και της προσήλωσης στα άγια.

Το «ναι» και το «όχι» είναι δύο συλλαβές· όμως το ύψιστο των αγαθών, η αλήθεια, και το έσχατο όριο της πονηρίας, το ψεύδος, εμπεριέχονται πολλές φορές σε αυτές τις μικρές λέξεις. Και γιατί τα λέω αυτά; Ήδη κάποιος, μόνο και μόνο κάνοντας ένα νεύμα με το κεφάλι κατά τα μαρτύρια υπέρ του Χριστού, κρίθηκε εκπληρωτής κάθε ευσέβειας. Εάν, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, ποια θεολογική λέξη είναι τόσο μικρή, ώστε, είτε διατυπώνεται ορθά είτε λανθασμένα, να μην προκαλεί μεγάλη βαρύτητα προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση; Διότι, εάν από τον Νόμο ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει, πώς θα ήταν ασφαλές για εμάς να παραβλέπουμε έστω και τα ελάχιστα;

Ως προς εκείνα, χωρίς τα οποία είναι αδύνατον να εισέλθει κανείς στη βασιλεία των ουρανών, στο μεν κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο αποφαίνεται ο Κύριος και λέει: «Εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Εάν δεν μεταστραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών»· και πάλι: «Όποιος δεν δεχθεί τη βασιλεία του Θεού σαν παιδί, δεν θα εισέλθει σε αυτήν». Στο δε κατά Ιωάννην λέει προς τον Νικόδημο: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί άνωθεν, δεν δύναται να δει τη βασιλεία του Θεού»· και πάλι: «Εάν κάποιος δεν γεννηθεί εξ ύδατος και Πνεύματος, δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού». Εφόσον, λοιπόν, για όλα αυτά η απόφαση είναι ενιαία, είναι προφανές ότι ο κίνδυνος είναι ίσος για όλα, εάν λείψει έστω και ένα. Διότι, εάν ο Κύριος λέει: «Ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν τα πάντα»· πόσο μάλλον από το Ευαγγέλιο, εφόσον ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δε λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν»; Γι' αυτό με παρρησία ο απόστολος Ιάκωβος αποφάνθηκε λέγοντας: «Όποιος τηρήσει όλο τον νόμο, αλλά πταίσει σε ένα σημείο, καθίσταται ένοχος για όλα».

ΕΡΩΤΗΣΗ Δʹ. Εάν πρέπει να πιστεύουμε σε κάθε λόγο του Θεού και να πειθόμαστε με πλήρη βεβαιότητα για την αλήθεια των όσων έχουν ειπωθεί, ακόμη και αν βρίσκεται κάποιος λόγος ή έργο, είτε από τον ίδιο τον Κύριο είτε από τους ίδιους τους αγίους, που να φαίνεται ότι είναι αντίθετο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Στο ερώτημα αυτό, αν και είναι παντελώς ανάξιο για τον καθένα που καταδέχτηκε να ομολογεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό ως μονογενή Υιό του ζώντος Θεού, δι' ου τα πάντα εγένετο, τα ορατά και τα αόρατα, και ο οποίος λαλεί ρήματα τα οποία άκουσε από τον Πατέρα, είναι ωστόσο αναγκαίο να αποκριθούμε, υπακούοντας στον Απόστολο που έγραψε: «Να είστε έτοιμοι προς απολογία σε καθέναν που σας ζητά τον λόγο για την πίστη που υπάρχει μέσα σας.» Και για να μην προκαλέσουμε αμφιβολία σε όσους μας ακούνε, λέγοντας κάτι από τον εαυτό μας, ας θυμηθούμε τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέω, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρις ότου εκπληρωθούν όλα»· και πάλι: «Είναι ευκολότερο να παρέλθει ο ουρανός και η γη, παρά να πέσει μία κεραία του νόμου.» Αν λοιπόν εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο του Σολομώντος, και κάτι ανώτερο του Ιωνά, είναι επακόλουθο να πούμε ότι εδώ υπάρχει και κάτι ανώτερο του Μωυσή, εφόσον ο Απόστολος, αφού περιέγραψε τη δόξα του Μωυσή, η οποία ήταν απρόσιτη για τους Ισραηλίτες, σε σύγκριση με τη δόξα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, πρόσθεσε ότι: «Δεν έχει δόξα εκείνο που είχε δοξαστεί ως προς αυτό το μέρος, εξαιτίας της υπερβάλλουσας δόξας.»

ΕΡΩΤΗΣΗ Ε΄. Εάν η ανυπακοή σε κάθε λόγο είναι άξια οργής και θανάτου, έστω και αν η απειλή δεν έχει επισυναφθεί ειδικά σε καθέναν χωριστά. ΑΠΑΝΤΗΣΗ. Σχετικά με το εάν η ανυπακοή σε κάθε λόγο είναι άξια οργής και θανάτου, έχει γίνει εκτενέστερος λόγος στην επιστολή περί της συμφωνίας· για να μνημονεύσουμε όμως και τώρα μία ή δύο από τις πολλές μαρτυρίες, ας ακούσουμε αφενός τον Ιωάννη τον Βαπτιστή που λέει: «Εκείνος που πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί στον Υιό (και η αόριστη διατύπωση περιλαμβάνει τα πάντα) δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού θα παραμείνει επάνω του»· αφετέρου τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος αποφάνθηκε οριστικά: «Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». Εάν όμως τα του νόμου έχουν έτσι, πόσο μάλλον τα του Ευαγγελίου; Όπως ο ίδιος ο Κύριος πολλές φορές επιβεβαίωσε.

Για να γίνει λοιπόν το ίδιο και σε εμάς, δώσε στους εβδομήντα αδελφούς μας τα βιβλία των κηρυγμάτων μου με το ίδιο μυστήριο της αγωγής, ώστε να εφοδιάζουν με τη σειρά τους αυτούς που επιθυμούν να αναλάβουν το έργο της διδασκαλίας. Διότι, εάν δεν γίνει έτσι, ο λόγος της αλήθειάς μας θα διασπαστεί σε πολλές γνώμες. Και το γνωρίζω αυτό όχι επειδή είμαι προφήτης, αλλά επειδή βλέπω ήδη την αρχή αυτού του κακού. Διότι κάποιοι από τους εθνικούς απέρριψαν το νόμιμο κήρυγμα που δόθηκε μέσω εμού, αποδεχόμενοι κάποια άνομη και φλύαρη διδασκαλία του εχθρού. Και ενώ βρίσκομαι ακόμη στη ζωή, επιχείρησαν κάποιοι με διάφορες ερμηνείες να μετασχηματίσουν τους λόγους μου προς την κατεύθυνση της κατάργησης του νόμου, με τον ισχυρισμό ότι και εγώ ο ίδιος αυτά φρονώ, αλλά δεν τα κηρύττω με παρρησία. Μη γένοιτο. Διότι κάτι τέτοιο σημαίνει να εναντιώνεται κανείς στον νόμο του Θεού, ο οποίος ειπώθηκε μέσω του Μωυσή και για τον οποίο μαρτύρησε ο Κύριός μας σχετικά με την αιώνια ισχύ του. Αφού έτσι είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο». Και το είπε αυτό, «για να γίνουν τα πάντα». Αυτοί όμως, δεν ξέρω πώς, προφασιζόμενοι ότι ερμηνεύουν τον δικό μου νου, τους λόγους που άκουσαν από εμένα επιχειρούν να τους ερμηνεύσουν πιο σοφά από εμένα που τους είπα, λέγοντας σε όσους κατηχούνται από αυτούς ότι αυτό είναι το δικό μου φρόνημα, το οποίο εγώ ούτε καν διανοήθηκα.

Α. Πολύ εύστοχα θα μπορούσε κάποιος να προσθέσει στα λεγόμενα και το εξής. Β. Ποιο; Α. Ότι κανείς, νομίζω, δεν θα μπορούσε με κανέναν τρόπο να αποδείξει πως ο Πατέρας και Θεός νομοθέτησε ιδιαιτέρως και αποκλειστικά στους αρχαιοτέρους ή σε όσους ακολούθησαν μετά από εκείνους, αλλά πολύ εύκολα θα παρατηρούσε ότι νομοθετεί μαζί με τον Υιό και μέσω του Υιού. Διότι πού ή σε ποιους νομοθέτησε ο Πατέρας, ενώ ο Υιός σιωπούσε και απουσίαζε; Β. Και όμως, ο σοφός Παύλος μάς γράφει ότι «Τον παλαιό καιρό ο Θεός μίλησε στους πατέρες μέσω των προφητών». Ο Μωυσής πάλι κάπου είπε στους Ισραηλίτες: «Κύριος ο Θεός μας, μας μίλησε στο Χωρήβ». Α. Πολύ καλά, φίλε μου. Επειδή λοιπόν οι άγιοι, όπως λες, απέδωσαν στο πρόσωπο του Θεού και Πατέρα εκείνη την αρχαία και σκιώδη θεία αποκάλυψη, έλα να σου δείξουμε ότι ο Υιός την ονόμασε δικό Του λόγο. Διότι ήρθε χωρίς να σκοπεύει καθόλου να καταλύσει τον νόμο, ούτε καθόλου να ανατρέψει τα λόγια των προφητών, αλλά μάλλον για να εκπληρώσει και τους προφήτες και τον νόμο: «Σας λέω λοιπόν», αναφέρει, «ότι ούτε ένα γιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου όμως λόγοι δεν πρόκειται να παρέλθουν». Καταλαβαίνεις λοιπόν πώς, αφού είπε ότι πρέπει οπωσδήποτε και με κάθε τρόπο να εκπληρωθεί πλήρως ο νόμος σύμφωνα με την αλήθεια, τον ονόμασε δικά Του λόγια;

Το λαμπρό λοιπόν καύχημα του Πατέρα, το να μπορεί δηλαδή να καλεί και να σώζει, λέω, όσους βρίσκονται στα πέρατα της γης, και να λαλεί τη δικαιοσύνη, και να διαθέτει λόγο τόσο ισχυρό και ανώτερο από κάθε αθέτηση, θα μπορούσες να το αποδώσεις σε κάποιον άλλον εκτός από Αυτόν, πες μου; Β. Εγώ τουλάχιστον όχι. Διότι μόνο στον Θεό θα ταίριαζαν όσα ανήκουν αποκλειστικά σε Αυτόν και μόνο. Α. Εάν όμως και η φύση του Υιού κοσμείται με τα ίδια καυχήματα, και έχει ισότιμη δόξα, μήπως θα του ταίριαζε πλέον κάτι το κατώτερο, καλέ μου, έστω και στο παραμικρό; Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Θα τον ακούσεις λοιπόν να διακηρύσσει φανερά: «Ελάτε προς εμένα, όλοι οι κοπιασμένοι και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας.» Μήπως αυτό δεν ισοδυναμεί με το «Εγώ είμαι ο Θεός και δεν υπάρχει άλλος;» Διότι τα πάντα έχουν υποταχθεί στον θείο ζυγό, και έχουν επιβαρυνθεί με τα μέτρα της δουλείας. Σχετικά δε με τους δικούς του λόγους λέει τα εξής: «Αλήθεια σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα γιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν θα παρέλθουν.» Κατανοείς λοιπόν πώς οι λόγοι του Υιού δεν επιδέχονται την αθέτηση, ακριβώς όπως άλλωστε και οι λόγοι του Πατέρα; Β. Το κατανοώ. Α.

Διότι ακριβώς γι' αυτό ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα. Ο δε Κύριός μας Ιησούς Χριστός, δεν μας υπέδειξε πλέον εικόνες πραγμάτων, αλλά ολοφάνερα την ίδια την αλήθεια, μη διαγράφοντας πια το είδος της αρετής με τύπους και σχήματα, όπως έκανε ο Μωυσής, αλλά καθιστώντας την γυμνή και εμφανή, και ολοκληρώνοντας τον άνθρωπο ως προς την ευσέβεια. Ήταν λοιπόν η διδασκαλία μέσω των λόγων του Χριστού μια μετάβαση και ανάπλαση από τους τύπους στην αλήθεια. Επειδή δε, εφόσον η αλήθεια πλέον έλαμπε, ήταν περιττό να διατηρείται ακόμα η σκιά, ο Χριστός νομοθετούσε ώστε όσοι τον πλησίαζαν μέσω της πίστεως να μην ζουν πλέον σύμφωνα με τους νομικούς τύπους. Αυτό λυπούσε πάρα πολύ τους Ιουδαίους, και νόμιζαν ότι ο Χριστός ήρθε για να καταλύσει τον αρχαίο νόμο, αν και τον άκουγαν να διακηρύσσει ρητά: «Δεν ήρθα για να καταλύσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω· διότι σας λέω ότι ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα». Διότι η αληθινή αρετή, που εισήχθη μέσω των νόμων του Χριστού, αποτελεί την εκπλήρωση της σκιάς του νόμου, όπως ακριβώς λέγαμε προηγουμένως.

Γι' αυτό και έλεγε: «Δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», και πάλι: «Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα». Πολύς καρπός λοιπόν είναι αυτός εν πνεύματι και αληθεία, η δύναμη της ευαγγελικής λατρείας, εφόσον για τη δόξα του Θεού και Πατρός ο Μονογενής έγινε άνθρωπος. Και εξαιτίας αυτού συνέβη να γίνουν και δικοί του μαθητές αυτοί που βρίσκονται πάνω στη γη· διότι μιλούσε στους αρχαιότερους από παλιά μέσω των προφητών ως Θεός, αλλά σε εμάς και για εμάς ελέχθη: «Και θα είναι όλοι διδακτοί του Θεού». Διότι σε εμάς που πιστέψαμε σε αυτόν, δεν μεσολάβησε κάποιος άλλος για να μεταφέρει τον λόγο του, ούτε έγινε μεσίτης των θελημάτων του προς εμάς, όπως ακριβώς ο Μωυσής στους Ισραηλίτες στο όρος Σινά, ή οι προφήτες μετά τον Μωυσή στους συγχρόνους τους, αλλά ο ίδιος ο Χριστός μας δίδαξε. Και για αυτόν τον λόγο είμαστε όλοι διδακτοί του Θεού. Δεν θα είχαμε γίνει λοιπόν καθόλου μαθητές του, δεν θα είχαμε γεννήσει τον καρπό της φιλοθεΐας, και μάλιστα πολύ, αν δεν είχε δοξαστεί μέσα από την αγαθότητά του ο Πατέρας, ευδοκώντας σε εμάς, ώστε να γίνει άνθρωπος ο Λόγος που προήλθε από την ουσία του. Διότι έτσι θα το εννοήσουμε, όταν ακούμε τη θεία Γραφή να λέει ότι παρέδωσε τον δικό του Υιό.

Μτ 5, 18 Αντί της σαρκικής λατρείας εισήγαγε ο Κύριος την «εν πνεύματι και αληθεία»· και ίσως όσα οι Ιουδαίοι δεν έπρατταν ούτε καν σαρκικά, αυτά τώρα οι μαθητές του Χριστού τα πράττουν πνευματικά. Γι' αυτό λέει: «ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα». Είναι φανερό ότι οι Ιουδαίοι δεν τα έπραξαν όλα, ή κι αν τα έπραξαν, έπαψαν να τα πράττουν, καθώς δεν τους επιτρεπόταν πλέον να τα κάνουν, αφενός εξαιτίας του φόβου των βασιλέων, αφετέρου και λόγω του ότι είχε καταστραφεί ο ναός, στον οποίο και μόνο έπρεπε να τελούνται οι θυσίες.

Καλεί δε όχι μόνο αυτούς που ανήκουν στους λαούς, αλλά μαζί με αυτούς και τους βασιλείς, για να εννοήσεις τους άρχοντες, δηλαδή τους ηγέτες των λαών. Διότι από το πλήθος εκείνων που πίστεψαν, πολλοί οδηγήθηκαν σε αυτό, των οποίων απαρχή υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές· έπειτα, μετά από εκείνους, βαδίζοντας στα ίχνη τους, εκείνοι που τους διαδέχτηκαν περιβλήθηκαν το όνομα της βασιλείας· καθότι απέκτησαν ως πλούτο το όνομα της βασιλείας, έχοντας ταχθεί και στο να καθοδηγούν τους λαούς. Και γι' αυτό, από την πάρα πολύ μεγάλη τους χαρά, αναπέμπουν ευχαριστήριες ωδές στον Θεό, λέγοντας: «Υπέταξε σε εμάς λαούς, και έθνη κάτω από τα πόδια μας.» Ψάλλει δε για αυτούς και ο θεσπέσιος Μελωδός: «Άρχοντες λαών συγκεντρώθηκαν μαζί με τον Θεό του Αβραάμ.» Ω λοιπόν λαοί και βασιλείς, λέει, ακούστε με και δώστε προσοχή στο τι εξαγγέλλεται για το μέλλον: «Νόμος από εμένα θα εξέλθει, και η κρίση μου ως φως των εθνών.» Με τη λέξη νόμο εννοεί εδώ το θείο και ευαγγελικό κήρυγμα. Διότι το νέο και σωτήριο θέσπισμα είναι βέβαια κατά κάποιον τρόπο διαφορετικού είδους· αποτελεί δε μεταβολή του αρχαίου νόμου προς το καλύτερο, και μετάβαση των παρωχημένων τύπων προς την αλήθεια. Είπε άλλωστε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέω, ότι ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα.»

Διότι, όπως ακριβώς είπε ότι απορρίφθηκε και διασκορπίστηκε η καλή ράβδος· επειδή διασκορπίστηκε, σαν στις χώρες των Χαναναίων, η ευαγγελική διδασκαλία, η οποία προφανώς μεταφέρθηκε παντού μέσω των αγίων αποστόλων· έτσι και η άλλη ράβδος, δηλαδή η διδασκαλία, που είναι το μέτρο, δηλαδή ο νόμος, ο οποίος τέθηκε ως διαθήκη από τον Θεό ανάμεσα στον Ιούδα και ανάμεσα στον Ισραήλ, δηλαδή σε όλο το γένος που προέρχεται από τον Ισραήλ. Διότι ονομάζει Ιούδα τις δύο φυλές στα Ιεροσόλυμα, εννοώ του Ιούδα και του Βενιαμίν, ενώ Ισραήλ τις άλλες δέκα, αυτές που εγκαταστάθηκαν στη Σαμάρεια μαζί με τον Ιεροβοάμ. Επομένως, έχει δοθεί και σε αυτούς από τη Χαναάν ο νόμος· διότι μυσταγωγούμαστε, όπως είπα, τόσο με τα νομικά όσο και με τα ευαγγελικά θεσπίσματα. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε ο Χριστός: «Μη νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι σας λέω, μέχρι να παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». Διότι εκπληρώνει τον νόμο διδάσκοντας αυτά που είναι ανώτερα από τον νόμο, και χωρίς να θέτει εκτός του νόμου αυτόν που διαπαιδαγωγείται, όπως ακριβώς για παράδειγμα όταν λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους, Μην φονεύσεις· και όποιος φονεύσει, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που οργίζεται εναντίον του αδελφού του άδικα, θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε, Μην μοιχεύσεις».

Διότι θα βρούμε μέσα στους τύπους τη δύναμη της εν πνεύματι λατρείας. Και ότι ήταν νόμος του Χριστού και εκείνος που από παλιά είχε αποκαλυφθεί στους αρχαίους μέσω του Μωυσή, θα μας πείσει ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Μη νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αλήθεια σας λέω, μέχρι να παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». <Με ειρήνη βαδίζοντας σωστά πορεύτηκε μαζί μου, και πολλούς απέστρεψε από την αδικία.> Η ειρήνευση με τον Θεό, τι άλλο θα μπορούσε να νοηθεί από εμάς και από τους άλλους, που είναι γνώστες των θείων λογίων, παρά η επιλογή να σκεφτόμαστε και να πράττουμε όσα Εκείνος θέλει, και να μην ερχόμαστε σε καμία απολύτως σύγκρουση μαζί του, αλλά μάλλον να σπεύδουμε να κατορθώσουμε την ένδοξη πολιτεία και την αξιοθαύμαστη και απολύτως σύμφωνη με τον νόμο ζωή; Έτσι και ο θείος Παύλος μας προσφώνησε: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε μέσω της πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό». Διότι με αυτόν τον τρόπο τιμούμε τον εκ φύσεως και αληθινά Δεσπότη, γνωρίζοντάς τον. Αν όμως αποδίδουμε τη λατρεία στην κτίση, και ενώ κυριαρχεί στις σκέψεις μας η βέβηλη και ρυπαρή αμαρτία, έχουμε αντισταθεί στον Δεσπότη, και τρόπον τινά ξεσηκωνόμαστε σε μάχη εναντίον του, υψώνοντας σκληρό τον αυχένα, και καλλιεργώντας ακόμη την απείθεια και το ατίθασο. Και αυτό θα το επιβεβαιώσει ο μαθητής του Σωτήρα λέγοντας: «Δεν γνωρίζετε ότι η φιλία του κόσμου είναι έχθρα προς τον Θεό;»

Έπειτα, πού άραγε καταλήγει λέγοντας ο αληθινά νομομαθής και σοφότατος Παύλος: «Γνωρίζουμε ότι ο νόμος είναι πνευματικός;» Και πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει ότι μιλάει με ευθύτητα και δεν θα μπορούσε ποτέ να ψεύδεται αυτός που έχει μέσα του τον Χριστό; Πώς λοιπόν και εμείς τερματίζουμε εκείνον τον αρχαίο νόμο, αφού ο Χριστός λέει ξεκάθαρα: «Μην νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω· διότι σας λέω, ούτε ένα ιώτα, ούτε μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα· ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν;» Επομένως, έχει θυσιαστεί και για εμάς, που μέσω της πίστης έχουμε κληθεί σε αγιασμό, ο αληθινός αμνός, που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου.

«Δεν ήρθα για να καταργήσω, αλλά για να εκπληρώσω. Διότι σας λέω την αλήθεια, ούτε ένα γιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να εκλείψει από τον νόμο, έως ότου γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι λόγοι μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Επειδή λοιπόν, όπως ήδη αναφέραμε προηγουμένως, η σκιά της λατρείας κατά τον νόμο είναι μη αποδεκτή από τον Θεό, ενώ έχουν εισαχθεί οι διδασκαλίες μέσω του Χριστού και η προαναγγελθείσα από παλιά Καινή Διαθήκη, και βεβαιώνει μάλιστα ο ίδιος ο Χριστός ότι έχει έρθει για να εκπληρώσει και τους προφήτες και τον νόμο, θεωρώ αναγκαίο και σοφό να ερευνήσουμε την εκπλήρωση του παλαιού νόμου μέσα στην Καινή Διαθήκη. Προσέφεραν λοιπόν εκείνοι που κατάγονταν από το αίμα του Ισραήλ στον πανάγιο Θεό τις θυσίες του νόμου, ίσως κάποιο μοσχάρι ή πρόβατο· αλλά αυτό, όπως προείπα, ήταν κάτι το ανεπιθύμητο και καθόλου ευάρεστο.

Διότι δεν ζήτησε να τιμωρηθούν όσοι αμάρτησαν πάνω στη γη· αντίθετα, δικαίωσε τους πάντες με χάρη και οικτιρμούς. Και επιπλέον αυτού, τους ανέδειξε πνευματικούς προσκυνητές, παρουσιάζοντάς μας λαμπρή και ξεκάθαρη την αλήθεια, δηλαδή τον αληθινό τρόπο της ενάρετης ζωής. Ο οποίος μέσω των ευαγγελικών κηρυγμάτων υποδεικνύεται πάρα πολύ καλά, και δεν φανέρωσε την αλήθεια κατακρίνοντας τις εντολές του Μωυσή, δηλαδή ανατρέποντας τα παλαιά θεσπίσματα· αλλά μάλλον απομακρύνοντας τη σκιά του νομικού γράμματος, και μεταφέροντας τους τύπους στην εν Πατρί και αληθεία προσκύνηση και λατρεία. Γι' αυτό τον λόγο άλλωστε έλεγε ξεκάθαρα: «Μην νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι σας λέω, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα περάσει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα.» Το να μεταφέρει βέβαια τους τύπους στην αλήθεια, δεν ήταν έργο κάποιου που τους καταργεί, αλλά μάλλον κάποιου που τους ολοκληρώνει, όπως ακριβώς είναι αληθές ότι όσοι γνωρίζουν να ζωγραφίζουν, όταν πάνω στις πρώτες σκιές προσθέτουν την ποικιλία των χρωμάτων, δεν τις καταστρέφουν, αλλά μάλλον τις αναδεικνύουν σε μια πιο φανερή όψη.

Και βέβαια ο Χριστός, έχοντας θέσει ρητά σε εμάς ευαγγελικούς νόμους, λέει: «Μη νομίσετε ότι ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήρθα για να καταργήσω, αλλά για να εκπληρώσω. Διότι, αληθινά σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». Κατανοείς, λοιπόν, ότι εκπληρώνουν τον νόμο εκείνοι που εν Χριστώ δέχονται την κατά πνεύμα περιτομή αντί της σαρκικής. Εισέρχονται μάλιστα στην κατάπαυση του Χριστού, σαββατίζουν εν Χριστώ, και φανερώνουν τον κρυφό και εσωτερικό Ιουδαίο.

Διότι το ότι αυτός μιλούσε στους αρχαιότερους, το βεβαιώνει γράφοντας ο σοφότατος Παύλος: «Πολυμερώς και πολυτρόπως ο Θεός, αφού μίλησε παλαιά στους πατέρες μέσω των προφητών, στις έσχατες αυτές ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού». Και ότι ο νόμος είναι δικοί του λόγοι, το απέδειξε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, μέχρι να παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα γιώτα ούτε μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου λόγοι όμως δεν θα παρέλθουν». Εάν λοιπόν είναι αληθές ότι ήταν λόγος του Χριστού και ο νόμος που δόθηκε μέσω αγγέλων, δόθηκε ως ευλογία στον Ισραήλ, ας νοήσουμε ότι ο Χριστός είναι η δροσιά του ουρανού και η ευφορία της γης. Διότι όπως το πλήθος των αγγέλων ευφραίνεται όταν αρδεύεται από τις άνωθεν και πνευματικές δροσιές, έτσι και η γη, όταν γίνεται εύφορη, εντρυφά στις νοητές βροχές για πνευματική καρποφορία.

Και φέρνω ενώπιόν μας την ιερή Βίβλο· διότι, παρά τους μυρίους κόπους που έχω καταβάλει, δεν μπορώ να κατανοήσω καθόλου περισσότερο τι ακριβώς υποδηλώνει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, όταν από τη μια στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει: «Μη νομίσετε ότι ήλθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες. Δεν ήλθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα». Ενώ από την άλλη στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο λέει προς τη Σαμαρείτιδα γυναίκα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται ώρα που ούτε στο όρος αυτό ούτε στα Ιεροσόλυμα θα προσκυνήσετε τον Πατέρα. Εσείς προσκυνάτε αυτό που δεν γνωρίζετε· εμείς προσκυνάμε αυτό που γνωρίζουμε, διότι η σωτηρία προέρχεται από τους Ιουδαίους. Αλλά έρχεται ώρα, και είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία».

Διότι άλλοι μεν αναχωρούν από το όρος του Κυρίου, ενώ η κιβωτός προπορεύεται αυτών και αναζητά εκ των προτέρων τόπο αναπαύσεως· και ενώ ο Μωυσής προσεύχεται και μεσιτεύει, και μάλιστα ενώ η νεφέλη τους επισκιάζει, άλλοι δε, αποκαλώντας κενό τον άρτον εξ ουρανού, καταφέρονταν με σφοδρότατη κατακραυγή εναντίον του Θεού και του Μωυσή. Εξαιτίας αυτού, οι μεν έγιναν αναγκαστικά βορά του πυρός, οι δε εξολοθρεύτηκαν αμέσως από τα δαγκώματα φαρμακερών φιδιών. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Και ποια μπορεί να είναι πάλι η βαθύτερη σημασία και στα δύο; Και τι είναι το όρος του Κυρίου; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Όρος του Κυρίου νομίζω πως ονομάζει το Σινά, στο οποίο κατέβηκε με τη μορφή πυρός ο Δημιουργός των πάντων, και εμφανίστηκε σε όλο τον λαό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, και εξήγγειλε τους νόμους για όσα έπρεπε να πράξουν· «Διότι εκεί έθεσε για τους υιούς του Ισραήλ προστάγματα και κρίσεις». Αλλά και παλαιότερα ο Χριστός ήταν εκείνος που τα νομοθετούσε. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, ονομάζει δικούς του λόγους τους νόμους που δόθηκαν μέσω του Μωυσή. Διότι είπε: «Αλήθεια σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δικοί μου λόγοι όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Εμπρός λοιπόν, αφήνοντας την παχύτητα της ιστορίας, ας εξετάσουμε προσεκτικά τη λεπτότητα των πνευματικών εννοιών.

Από αυτόν προέρχεται ο νόμος, ακόμη και αν παραδόθηκε μέσω αγγέλων. Είναι δυνατόν βέβαια, αν κάποιος το επιθυμεί, να τον ακούσει να λέει καθαρά: «Εγώ που μιλώ, είμαι παρών». Και, «Δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες, αλλά για να τους εκπληρώσω. Διότι σας λέω, έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα δικά μου λόγια όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Επομένως, αποκαλεί τον νόμο δικά του λόγια, διότι τον ελάλησε η φωνή του Θεού, όπως ακριβώς είπα προηγουμένως, δηλαδή ο Υιός. Έπειτα αναφέρει ότι «Κατέβηκε ο Κύριος στο όρος Σινά, στην κορυφή του όρους, και κάλεσε ο Κύριος τον Μωυσή στην κορυφή του όρους, και ανέβηκε ο Μωυσής».

Ακούστε τα διδάγματά μου, μαθητές, και να με μνημονεύετε πάντοτε. Μην απομακρυνθείτε από την αληθινή οδό και μην παρεκκλίνετε από τις παραδόσεις μου. Όταν δε ακούσετε για πολέμους και ταραχές μέσα στην κτίση, να γνωρίζετε ότι το τέλος βρίσκεται επί θύραις. Και να κρατάτε σταθερά την ελπίδα σας, διότι είναι γραμμένο να εκπληρωθούν όλα όσα έχουν ειπωθεί στην Γραφή. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, όμως ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία του νόμου δεν πρόκειται να παρέλθει, όπως ακριβώς ο Διδάσκαλός μας ορκίστηκε στον εαυτό του και είπε. Γνωρίζετε δε ότι αυτός λέει την αλήθεια και ποτέ δεν ψεύδεται. Επειδή, λοιπόν, πρόκειται να παραστούμε ενώπιον του αδέκαστου Κριτή της δικαιοκρισίας, ας φροντίσουμε με ζήλο να καταστήσουμε τους εαυτούς μας τέλειους μέσω αγαθών έργων με υπομονή.

Ισχυρίζονται δε ότι η προβολή της δωδεκάδας των Αιώνων υποδηλώνεται από το ότι ο Κύριος, όντας δώδεκα ετών, συνομίλησε με τους νομοδιδασκάλους και από την εκλογή των αποστόλων· διότι οι απόστολοι ήταν δώδεκα. Και ότι οι υπόλοιποι δεκαοκτώ Αιώνες φανερώνονται από το γεγονός ότι, όπως λένε, μετά την εκ νεκρών ανάσταση διέτριψε δεκαοκτώ μήνες μαζί με τους μαθητές· αλλά και ότι, μέσω των δύο πρώτων γραμμάτων του ονόματός του, του ιώτα και του ήτα, υποδηλώνονται ευκρινώς οι δεκαοκτώ Αιώνες. Και λένε ότι οι δέκα Αιώνες, ομοίως, σημαίνονται μέσω του γράμματος ιώτα, το οποίο προηγείται του ονόματός του. Και ότι για αυτόν τον λόγο ο Σωτήρας είπε: «Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει, μέχρι να γίνουν όλα».

Γι' αυτό και ο μέγας απόστολος, όταν πληρωθούν τα πάντα από την πίστη και την επίγνωση, λέει ότι εκείνος που είναι πάνω από κάθε όνομα προσκυνείται στο όνομα του Ιησού Χριστού και από τα επουράνια και από τα επίγεια και από τα καταχθόνια. Πάλι, μέσα από αυτά, επιμερίζει την προσκύνηση του Χριστού σύμφωνα με το σχήμα του σταυρού· διότι η υπερκόσμια τάξη εκπληρώνει την προσκύνηση προς τον Δεσπότη στο άνω μέρος του σταυρού, η εγκόσμια στα μεσαία μέρη, ενώ η υποχθόνια προσκολλάται στο βάθος. Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, και το ιώτα που νοείται μαζί με την κεραία, το οποίο είναι μονιμότερο από τους ουρανούς, σταθερότερο από τη γη και διαρκέστερο από κάθε σύσταση των όντων. Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν και το σχήμα όλου του κόσμου παρέρχεται, το ιώτα όμως του νόμου και η κεραία δεν παρέρχονται. Η κάθετη γραμμή που κατέρχεται από πάνω προς το βάθος λέγεται ιώτα, ενώ εκείνη που φέρεται εγκαρσίως και πλαγίως ονομάζεται κεραία, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να το μάθει και από τους ναυτικούς· διότι το ξύλο που τοποθετείται πλαγίως στο κατάρτι, στο οποίο και απλώνουν το πανί, το αποκαλούν κεραία, ονομάζοντάς το έτσι εξαιτίας του σχήματός του.

Διότι αληθώς, για όσους έχουν την ικανότητα να διαβλέπουν, το μυστήριο του σταυρού θεωρείται κατεξοχήν μέσα στον Νόμο. Γι' αυτό αναφέρει κάπου το Ευαγγέλιο ότι από τον Νόμο ούτε ένα ιώτα ούτε μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει, υποδηλώνοντας με τα λόγια αυτά την οριζόντια και την κάθετη γραμμή, δια των οποίων διαγράφεται το σχήμα του σταυρού, πράγμα το οποίο, όταν έγινε ορατό τότε και στο πρόσωπο του Μωυσή –ο οποίος νοείται στη θέση του Νόμου– καθίσταται τρόπαιο και αίτιο νίκης για όσους το βλέπουν.

«Μα αυτά», λέει, «ανήκουν στον παλαιό νόμο, και τι σχέση έχουν με εμάς, τον λαό της Καινής Διαθήκης;» Λοιπόν, δεν άκουσες τον νομοθέτη και Δεσπότη Χριστό να λέει, «δεν ήρθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», και «ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να περάσει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν όλα»; Εάν λοιπόν αυτά έχουν έτσι, εξάπαντος θα θανατωθεί και θα παραδοθεί στους εχθρούς αισχρά ηττημένος, και θα υποστεί όλα τα δεινά εκείνος που είναι υπόδικος, εξαιτίας της αμαρτίας του, στην καταδίκη του θανάτου και των άλλων απειλούμενων ποινών. Ένα είναι το φάρμακο που έχει βρεθεί από τη σοφία και τη χάρη του μόνου Θεού και Σωτήρα Χριστού: το να θανατώσουμε μέσω της μετάνοιας τον εαυτό μας ως προς την αμαρτία, και έτσι, αποδίδοντας από μόνοι μας το χρέος στις νομικές αποφάσεις, να ενδυθούμε μέσω της αρετής τον νέο άνθρωπο εν Χριστώ, και να ελευθερωθούμε με αυτόν τον τρόπο από την κατάρα του νόμου, ζώντας σύμφωνα με τον Χριστό που έδωσε τον εαυτό Του λύτρο για εμάς. Εξάλλου, αν η Καινή Διαθήκη δεν απαγόρευε την αμαρτία, καλά θα την επικαλούσουν εσύ που θέλεις να δικαιώσεις τον εαυτό σου ενώ βαρύνεσαι με θανατηφόρες καταδίκες· τώρα όμως, όχι μόνο το τέλος της αμαρτίας (την ολοκληρωμένη πράξη), αλλά και το πολύ πιο ελαφρύ από αυτό, τις πρώτες αρχές της αμαρτίας απαγόρευσε, και καταδικάζει σε αιώνιο θάνατο αυτούς που υποπίπτουν σε αυτές, σαν να έχουν διαπράξει ολόκληρη την αμαρτία. Διότι λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει, θα είναι ένοχος στην κρίση».

Αυτός δε ο άνθρωπος είναι μία μονάδα, λέει: ασύνθετος, σύνθετη, αδιαίρετος, διαιρετή, στα πάντα φιλική, στα πάντα μαχητική, στα πάντα ειρηνική, στα πάντα πολέμια προς τον εαυτό της· ανόμοια, όμοια, σαν κάποια μουσική αρμονία· η οποία έχει τα πάντα μέσα της, όσα κι αν πει κανείς ή και παραλείψει επειδή δεν τα κατενόησε· που τα πάντα αναδεικνύει, τα πάντα γεννά· αυτή είναι μητέρα, αυτή πατέρας, τα δύο αθάνατα ονόματα. Χάριν παραδείγματος δε, αυτού του τέλειου ανθρώπου, λέει, κατανόησε τη μέγιστη εικόνα ως ένα «ιώτα», την «μία κεραία»· η οποία είναι ασύνθετη, απλή, καθαρή μονάδα, η οποία δεν αντλεί τη σύνθεσή της απολύτως από πουθενά· και πάλι είναι σύνθετη, πολυειδής, πολυσχιδής, πολυμερής. Εκείνη η αμερής μία μονάδα, λέει, είναι η πολυπρόσωπη και μυριόμματη και μυριώνυμη μία κεραία του ιώτα, η οποία είναι εικόνα εκείνου του τέλειου ανθρώπου, του αοράτου.

Λέγει λοιπόν ο Μωυσής ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε σε έξι ημέρες, δηλαδή σε έξι δυνάμεις, 〈οι οποίες περιλαμβάνονται στη μία κεραία του ιώτα 〈*〉 της γης και του ύδατος και του αέρα και του πυρός〉, από τις οποίες ο κόσμος δημιουργήθηκε από τη μία κεραία. Διότι οι κύβοι και τα 〈εικοσάεδρα και τα〉 οκτάεδρα και οι πυραμίδες και όλα τα παρόμοια με αυτά σχήματα [ήταν ίσα], από τα οποία έχουν συσταθεί το πυρ, ο αέρας, το ύδωρ, η γη, έχουν προέλθει από τους αριθμούς που περιλαμβάνονται σε εκείνη την απλή κεραία του ιώτα, η οποία είναι ο Υιός του ανθρώπου, 〈τέλειος από τέλειο〉. Όταν λοιπόν, λέγει, ο Μωυσής αναφέρει ράβδο που μετατρέπεται 〈ποικιλοτρόπως〉 στις 〈πληγές στην〉 Αίγυπτο, απαριθμεί αλληγορικά τις πληγές του κόσμου με το ιώτα, και δεν σχημάτισε 〈τη ράβδο〉 σε περισσότερες από δέκα πληγές. «Εάν δε», λέγει, «θέλεις να γνωρίσεις το παν, αναζήτησε μέσα σου ποιος είναι αυτός που λέει: η ψυχή μου, η σάρκα μου, ο νους μου· και 〈ποιος είναι αυτός〉 μέσα 〈σου〉 που οικειοποιείται το καθένα ως κάτι διαφορετικό από τον εαυτό 〈σου〉· αυτόν 〈λοιπόν θα〉 νοήσεις, τέλειο από τέλειο, που θεωρεί τα πάντα δικά του, τα μη όντα που καλούνται σε ύπαρξη και [όλα] τα όντα». Αυτές λοιπόν είναι οι απόψεις και του Μονόιμου.

Και για τον λόγο αυτόν λένε ότι είπε ο Σωτήρας: «ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει, έως ότου γίνουν όλα». Και το πάθος που συνέβη γύρω από τον δωδέκατο Αιώνα λένε ότι υποδηλώνει την αποστασία, η οποία αποδεικνύεται από την προδοσία που έγινε μέσω του Ιούδα, ο οποίος ήταν ο δωδέκατος των Αποστόλων, και επειδή έπαθε τον δωδέκατο μήνα· διότι υποστηρίζουν ότι αυτός κήρυξε για έναν μόνο χρόνο μετά το βάπτισμά του. Επιπλέον, λένε ότι αυτό δηλώνεται σαφέστατα στην περίπτωση της αιμορροούσας· διότι, αφού έπασχε για δώδεκα χρόνια, θεραπεύτηκε από την παρουσία του Σωτήρα, όταν άγγιξε το κράσπεδό του, και γι' αυτό ο Σωτήρας είπε: «ποιος με άγγιξε;», διδάσκοντας στους μαθητές το μυστήριο που συνέβη στους αιώνες, και τη θεραπεία του αιώνα που έπαθε. Διότι αυτή που έπασχε δώδεκα χρόνια ήταν εκείνη η δύναμη, η οποία επεκτεινόταν και της οποίας η ουσία έρεε στο άπειρο, όπως λένε, και αν δεν είχε αγγίξει το ένδυμά του, δηλαδή την αλήθεια της πρώτης τετράδας, η οποία υποδηλώνεται μέσω του κρασπέδου, θα είχε αναλυθεί στη δική της ουσία· αλλά στάθηκε και το πάθος σταμάτησε. Διότι η δύναμη που εξήλθε από αυτόν - και υποστηρίζουν ότι αυτή είναι ο Όρος - την θεράπευσε και χώρισε το πάθος από αυτήν.

Τρίτον, για ποιο λόγο λέει: «Περί πάντων όσων έπραξε ο Ιησούς»; Διότι, αν ο Ιωάννης, ο αγαπημένος του Χριστού, ο οποίος απόλαυσε τόση παρρησία, που αξιώθηκε να ανακλιθεί σε εκείνο το άγιο στήθος, που άντλησε από εκεί τις πηγές του Πνεύματος, δεν τόλμησε να πει κάτι τέτοιο, αλλά χρησιμοποίησε τόση προφύλαξη, ώστε να πει ότι: «Αν γράφονταν ένα προς ένα όλα όσα έπραξε ο Χριστός, νομίζω ότι ούτε ο ίδιος ο κόσμος δεν θα χωρούσε τα βιβλία που θα γράφονταν»· πώς αυτός τόλμησε να πει ότι: «Τον μεν πρώτο λόγο συνέγραψα για όλα, ω Θεόφιλε, όσα έπραξε ο Ιησούς»; Άραγε μας φαίνεται μικρό το ζήτημα τούτο; Και εκεί μεν αναφέρει «Κράτιστε Θεόφιλε», συνοδεύοντας το όνομα με εγκώμιο· διότι ούτε αυτό έχει λεχθεί τυχαία από τους αγίους. Και ίσως και αυτό το δείξαμε εν μέρει, ότι ούτε ένα ιώτα, ούτε μία κεραία δεν μπορεί κανείς να δει να έχει τεθεί τυχαία στις Γραφές. Αν λοιπόν στο προοίμιο ανακύπτουν τόσα ζητήματα, πόσο χρόνο θα έπρεπε να καταναλώσουμε εξετάζοντας όλα τα επόμενα; Για αυτούς τους λόγους αναγκάστηκα να προσπεράσω τα ενδιάμεσα και να προχωρήσω στον Παύλο. Για ποιο λόγο, λοιπόν, ενώ διατυπώσαμε τα ζητήματα, δεν παραθέσαμε τη λύση τους; Για να σας συνηθίσουμε να μη δέχεστε πάντοτε την τροφή μασημένη, αλλά σε πολλές περιπτώσεις να βρίσκετε και εσείς οι ίδιοι τη λύση στα νοήματα, πράγμα το οποίο κάνουν τα περιστέρια.

Εις το «Ασπασθείτε την Πρίσκιλλα και τον Ακύλα» και τα εξής, λόγος α΄. α΄. Νομίζω ότι πολλοί από εσάς απορείτε με τούτη την περικοπή του αποστολικού αναγνώσματος, και μάλλον θεωρείτε ως πάρεργο και περιττό αυτό το μέρος της επιστολής, επειδή περιέχει μόνο συνεχείς και αλλεπάλληλους χαιρετισμούς. Γι' αυτό ακριβώς και εγώ, ενώ σε άλλο θέμα είχα σκοπό να στραφώ σήμερα, εγκαταλείποντας εκείνη την υπόθεση, ετοιμάζομαι να καταπιαστώ με αυτήν, για να μάθετε ότι στις θείες Γραφές τίποτε δεν είναι περιττό, τίποτε δεν είναι πάρεργο, έστω κι αν πρόκειται για ένα ιώτα, έστω κι αν είναι μία κεραία, αλλά ακόμη και ένας απλός χαιρετισμός ανοίγει μπροστά μας ένα μεγάλο πέλαγος νοημάτων. Και τι λέω, απλός χαιρετισμός; Πολλές φορές, ακόμη και η προσθήκη ενός μόνο γράμματος εισήγαγε ολόκληρη δύναμη νοημάτων.

Γι' αυτό ακριβώς, όπως προείπα, δεν το είπε αυτό μόνο μία φορά, αλλά και δεύτερη. Διότι αφού είπε, «Μη νομίσετε ότι ήλθα για να καταργήσω», πρόσθεσε: «Δεν ήλθα για να καταργήσω, αλλά για να εκπληρώσω. Διότι αληθινά σας λέγω: Ακόμη και αν παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν πρόκειται να παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να γίνουν τα πάντα». Αυτό λοιπόν που λέει σημαίνει το εξής: Είναι αδύνατον να μείνει κάτι ανεκπλήρωτο, αλλά πρέπει να εκπληρωθεί και το ελάχιστο τμήμα του. Πράγμα που έπραξε ο Ίδιος, ολοκληρώνοντάς τον με κάθε ακρίβεια. Εδώ δε μας υπονοεί ότι και ολόκληρος ο κόσμος πρόκειται να μετασχηματιστεί.

Θα μπορούσε κανείς να διακρίνει, ανατρέχοντας και στους παλαιότερους και κατά πολύ προγενέστερους χρόνους, τις ελπίδες των εθνών που ήταν ήδη αποταμιευμένες για τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων Χριστό, και είχαν ήδη από παλιά προαναγγελθεί· διότι κάπως έτσι και ο πατριάρχης Ιακώβ, ευλογώντας τη φυλή του Ιούδα, είπε: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τους απογόνους του, έως ότου έλθει εκείνος για τον οποίο προορίζεται, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι είναι ολοφάνερο ότι ο Κύριος έχει ανατείλει από τον Ιούδα. Εάν λοιπόν είναι αληθινοί οι λόγοι των αγίων, όπως και πράγματι είναι αληθινοί, αφού ο καθένας βρήκε τη δική του εκπλήρωση στους κατάλληλους καιρούς, δεν θα διαψευστούν ούτε θα καταπέσουν, έχοντας αποκτήσει τη βεβαιότητα και το αδιάπτωτο από τις ευαγγελικές φωνές· διότι ο Κύριος ήλθε για να εκπληρώσει τον νόμο και τους προφήτες, από τους οποίους κήρυξε ότι τίποτε δεν θα παρέλθει έως ότου γίνουν όλα, εμφανιζόμενος μάλλον ως αυτουργός παρά ως δάσκαλος για την τελείωσή τους· επομένως, δεν έχει διαψευστεί η προσέλευση των εθνών στην αληθινή πίστη, και συνεπώς καμία δαιμονική απάτη δεν θα μπορούσε να ενεργήσει από πουθενά, αποσπώντας τα από την αγάπη και την πίστη του Βασιλιά που τα κάλεσε. Σαθροί λοιπόν και καταρρεύσαντες, και γεμάτοι από κάθε ψεύδος και ασέβεια είναι οι λόγοι των εναντίων· εάν δε κάποιος αναζητά και μια τάξη, όπως ακριβώς συνηθίζεται να επιδεικνύεται μεταξύ του βασιλιά και των υπηκόων, θα το γνωρίσει από τα εξής:

Τέτοιος είναι ο νόμος της φύσεως, όταν η τελειότητα καθίσταται ενεργή, να μένουν αδρανή όσα είχαν παραληφθεί για την κατασκευή και την ολοκλήρωσή της. Ώστε, και ο νόμος έχει καταργηθεί με την έλευση της χάριτος, και δεν έχει καταλυθεί· και έχει παύσει, και δεν έχει αποδοκιμαστεί· και τον έχει εκπληρώσει ο Χριστός, χωρίς να έχει καταλύσει ούτε μία κεραία από αυτόν· και τον εξαφάνισε ολόκληρο τελειοποιώντας τον, διότι δεν υπάρχει πλέον ανάγκη του παιδαγωγού, εφόσον είναι παρών ο ίδιος ο διδάσκαλος. Διότι, το να τον καταλύσει κανείς και να τον ελέγξει ως ένοχο διαβολής, σημαίνει το να τον ανατρέψει εκ θεμελίων, χωρίς να χρησιμοποιήσει κανένα από τα προστάγματά του· ενώ το να τον κάνει να παύσει και να αδρανήσει, διατηρώντας μόνο την πρέπουσα ευφημία, σημαίνει το να υπηρετήσει μεν όσα εκείνος νομοθέτησε, να επιφέρει δε την χάρη και δια του τελείου να αποκρύψει το ατελές. Και τον καταλύει όχι αυτός που δεν παραβαίνει τους νόμους του νόμου, αλλά αυτός που τους παραβαίνει· και παραβαίνει όχι εκείνος που γνωρίζει ότι αυτοί οφείλουν να παύσουν και να αδρανήσουν, αλλά εκείνος που δεν γνωρίζει ούτε αυτό, καίτοι σε πολλά σημεία οι ίδιοι έχουν διακηρύξει εντόνως την δική τους αδράνεια, και όχι αυτός που γνωρίζει ότι είναι άχρηστοι μετά την παύση τους και την έλευση της χάριτος, αλλά αυτός που τους αποστρέφεται ως βέβηλους πριν από την χάρη και κατά τον ίδιο τον καιρό της ισχύος τους.

Τι σημαίνει λοιπόν, όπως προείπαμε προηγουμένως, το να προσέχει κανείς και να εξετάζει τον εαυτό του; Το να προσέχει ο καθένας τον εαυτό του είναι το εξής, το να λέει μέσα του: «Μήπως άραγε με κατέχει κάποιο πάθος; Διότι, όπως ακούω στις θείες Γραφές, αυτός που έχει έστω και ένα μόνο πάθος δεν εισέρχεται στη βασιλεία των ουρανών, καθώς είναι γραμμένο: 'Αν κάποιος τηρήσει όλον τον νόμο, αλλά σφάλει σε ένα σημείο, γίνεται ένοχος για όλα'.» Παρομοίως και το να εξετάζει τον εαυτό του σημαίνει να λέει μέσα του: «Μήπως τυχόν παραμέλησα αυτήν ή εκείνη την εντολή, ή αμελώ και την περιφρονώ και δεν την εφαρμόζω; Διότι λέει ο Χριστός και Θεός: 'Ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο των εντολών μου, μέχρι να εκπληρωθούν όλα', και πάλι: 'Εκείνος που θα αθετήσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές και θα διδάξει έτσι τους ανθρώπους, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών'.» Αλλά πρέπει να προσέχουμε και τις θείες Γραφές, και όταν αυτές διαβάζονται, οφείλει ο άνθρωπος να παρατηρεί τον εαυτό του, να κατανοεί και να εξετάζει την ψυχή του σαν σε καθρέφτη, για να δει σε ποια κατάσταση βρίσκεται. Τι εννοώ με αυτό; Ακούει τον Κύριο να λέει: «Μετανοείτε, γιατί έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών». Οφείλει λοιπόν να αναλογιστεί πώς περνάει τις ημέρες του. Και αν μετανοεί σωστά, ας αυξήσει και ας εντείνει την πνευματική του εργασία· αν όμως το κάνει με αμέλεια, ας διορθωθεί.

Ιδού λοιπόν εγώ, αδελφέ, σου απέδειξα με βάση το Ευαγγέλιο, τους Αποστόλους και τους Πατέρες, εάν βέβαια θέλεις να πεισθείς στα λόγια της αλήθειας, ότι η μοιχοσύνοδος αναμφίβολα ολοκλήρωσε την αίρεση, η οποία ξεκίνησε από τη μοιχεία, έστω και αν στο μεσοδιάστημα υποχώρησε, μόνο και μόνο με το να ονομάσει, ή μάλλον να κηρύξει, ότι η μοιχοζευξία μπορεί να γίνεται κατ' οικονομίαν μέσα στην Εκκλησία του Θεού. Και μην απορήσεις, εάν μία μόνο λέξη γεννά αίρεση, εφόσον ακούς τον Κύριο να λέει: ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρι να εκπληρωθούν όλα. Ούτε να σκεφθείς να πεις: «Ποια ανάγκη υπάρχει να περιεργαζόμαστε και εξαιτίας μίας λέξης να ανακαλούμε τις γνωστικές θεωρίες και να συνάγουμε το ένα και το άλλο;», για να μην πέσεις στη λεγόμενη αίρεση των γνωσιμάχων, για την οποία αναφέρει ο συγγραφέας: γνωσιμάχοι είναι αυτοί που αντιτίθενται σε κάθε γνώση του Χριστιανισμού, με το να λένε ότι κάνουν κάτι περιττό όσοι αναζητούν κάποιες γνώσεις μέσα στις θείες Γραφές· διότι τίποτα άλλο δεν ζητά ο Θεός από τον χριστιανό, παρά μόνο καλές πράξεις. Άρα είναι καλό να πορεύεται κανείς μάλλον με απλότητα και να μην περιεργάζεται κανένα δόγμα γνωστικής έρευνας.

Εκείνος [έθεσε] το, «Μη φονεύσεις»· αυτός, το «Ούτε να θυμώσεις άσκοπα». Όπως ακριβώς και ο ζωγράφος δεν καταλύει τη σκιαγραφία, αλλά μάλλον τη συμπληρώνει. «Διότι αληθινά σας λέω». Το «Αμήν» είναι βεβαιωτικό, αντί του «Ναι, σας λέω». «Έως ότου παρέλθει ο ουρανός και η γη, ούτε ένα ιώτα ή μία κεραία δεν θα παρέλθει από τον νόμο, μέχρις ότου πραγματοποιηθούν τα πάντα». Εδώ δείχνει ότι ο κόσμος παρέρχεται και μετασχηματίζεται.