Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:26

Και ότι λένε πως αυτό είναι που λέει ο Απόστολος: «Ο οποίος θα μετασχηματίσει το σώμα της ταπεινώσεώς μας, ώστε να γίνει αυτό σύμμορφο με το σώμα της δόξας του.» Και πάλι λένε, ο Απόστολος είπε ότι «Σάρκα και αίμα δεν μπορούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», υποστηρίζοντας με αυτό ότι δεν ενδέχεται αυτό το σώμα να ζήσει αιώνια, διότι συντηρείται από τροφή, και στον μέλλοντα αιώνα δεν υπάρχει φαγητό και ποτό. Και πάλι λένε ότι για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό λέει ο Απόστολος: «Όταν υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε αυτόν που του υπέταξε τα πάντα, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλους.» Και πάλι, προβάλλοντας αυτό που ελέχθη στον Εκκλησιαστή: «Έχει ήδη γίνει στους αιώνες που υπήρξαν πριν από εμάς», θεμελιώνουν από αυτό την προΰπαρξη. Και για το χωρίο στο Ευαγγέλιο ότι «Δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη», μας διαβεβαιώνουν ότι υποδηλώνει το τέλος της κολάσεως.

Όσο για το «Δεν πρόκειται να βγει από εκεί, έως ότου αποδώσει και τον τελευταίο κοδράντη». Και από πού θα το ξεπληρώσει; Υποδηλώνοντας την αιώνια κόλασή τους, είπε αυτό: Δεν πρόκειται να βγει. Εάν ένας φτωχός οφειλέτης ριχτεί στη φυλακή και διαταχθεί από τον άρχοντα να μην εξέλθει έως ότου αποδώσει το οφειλόμενο χρέος, μπορεί κανείς να κρίνει με βεβαιότητα: Βγαίνει ποτέ; Δεν συμβαίνει αυτό.

Μτ 5, 25-26 Ο κοδράντης, βεβαίως, σημαίνει το τέταρτο του ενός μέτρου. Αυτός, σύμφωνα με τη γλώσσα των Εβραίων, ισοδυναμεί με δύο οβολούς, το οποίο ο Λουκάς, για να το κάνει σαφές, το ονόμασε «λεπτόν». Εμείς, όμως, ας απαλλαγούμε και από τον εχθρό και εκδικητή, δηλαδή τον διάβολο, όσο βρισκόμαστε σε αυτή την οδό, καθώς και από τα πάθη της ατιμίας, τα οποία είναι αντίδικοί μας. Διότι κανένας άλλος δεν είναι αντίδικός μας, παρά μόνο αν εμείς οι ίδιοι γίνουμε αντίδικοι του εαυτού μας εξαιτίας τους, και ας μην μας καταδικάζει η συνείδηση ότι περιφρονούμε την υπενθύμισή της, μήπως παραδοθούμε στον κριτή των πάντων Θεό, ελεγχόμενοι από τη συνείδησή μας. Και Εκείνος θα μας παραδώσει στους πράκτορες, δηλαδή στους τιμωρούς αγγέλους, και θα κληθούμε να λογοδοτήσουμε για κάθε πλημμέλημα, μικρό και μεγάλο.

Ματθ. 5, 25—26 Αυτό που λέει είναι το εξής: πριν από τη δίκη να δείχνεις καλή διάθεση. Διότι, εάν κατηγορηθείς και φυλακιστείς, δεν θα ελευθερωθείς έως ότου ξεπληρώσεις μέχρι και τον τελευταίο οβολό· διότι αυτό δηλώνει ο «κοδράντης». Αυτό δε που λέει είναι το εξής: διότι συμβουλεύει να δείχνει κανείς καλή διάθεση και να μην έχει υπερβολική εμπιστοσύνη στην κρίση του δικαστηρίου. Διότι, εάν συμβεί κάτι παρά την ελπίδα σου και κρατηθείς από τον κριτή, δεν θα ελευθερωθείς έως ότου ξεπληρώσεις και τον έσχατο οβολό· διότι αυτό ονομάζεται «κοδράντης».

Ματθ. 5, 25-26 Ας υποτεθεί, λέει, ότι κάποιος έχει διατυπώσει κατηγορίες εναντίον σου ενώπιον ενός από τους εντεταλμένους άρχοντες, και έπειτα, αφού σε υποδείξει σε εκείνους που σε οδηγούν στο δικαστήριο, προκαλεί τη σύλληψή σου. Ενόσω λοιπόν, λέει, «είσαι μαζί του στον δρόμο», δηλαδή πριν φτάσεις στον «κριτή», δείξε προθυμία, δηλαδή μην οκνήσεις να καταβάλεις κάθε σπουδή, για να απαλλαγείς από αυτόν. Αν όμως δεν γίνει αυτό, θα σε «παραδώσει στον κριτή». Έπειτα, όταν βρεθείς ένοχος για τα χρέη σου, «θα παραδοθείς στον πράκτορα», δηλαδή στους εισπράκτορες, και εκείνοι, αφού σε φυλακίσουν, θα απαιτήσουν και «το τελευταίο λεπτό». Συνεπώς, ένοχοι για σφάλματα είμαστε όλοι όσοι βρισκόμαστε πάνω στη γη. Και «αντίδικος» και κατήγορος του καθενός είναι ο σατανάς· διότι είναι εχθρός και εκδικητής. «Ενόσω» λοιπόν «είμαστε στον δρόμο», δηλαδή ενόσω δεν έχουμε φτάσει ακόμη στο τέλος της παρούσας ζωής, ας απαλλαγούμε από αυτόν, ας διαλύσουμε τις εναντίον μας κατηγορίες, ας αδράξουμε τη χάρη του Χριστού, η οποία μας ελευθερώνει από κάθε χρέος και καταδίκη, θέτοντάς μας έξω από την κόλαση και τον φόβο, μήπως τυχόν, διατηρώντας ανεξίτηλο τον μολυσμό, οδηγηθούμε στον «κριτή» και παραδοθούμε στους «πράκτορες», δηλαδή στους τιμωρούς, των οποίων τη σκληρότητα κανείς δεν θα μπορούσε να αποφύγει. Μάλλον δε θα απαιτηθεί να εκτίσει τις ποινές για κάθε σφάλμα, μικρό και μεγάλο.

Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη. Γιατί όμως ονομάζει τη συνείδηση αντίδικο; Ονομάζεται αντίδικος, επειδή αυτή αντιτίθεται πάντοτε στο κακό μας θέλημα και μας ελέγχει για εκείνο που, ενώ οφείλαμε να κάνουμε, δεν το κάνουμε· και πάλι, για εκείνο που, ενώ δεν οφείλαμε να το κάνουμε, το κάνουμε, και αυτή μας κατηγορεί. Γι' αυτό την ονομάζει αντίδικο, και παραγγέλλει λέγοντας: Να είσαι ευνοϊκά διατεθειμένος προς τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι μαζί του στον δρόμο.

Πρόσεχε τι κάνεις, άθλιε· νήψε. Να είσαι ευμενής προς τον αντίδικό σου, όση ώρα βρίσκεσαι στον δρόμο μαζί του. Και προσθέτει τον φόβο και τον κίνδυνο του πράγματος λέγοντας: Μήπως σε παραδώσει στον κριτή, και ο κριτής στους υπηρέτες, και σε ρίξουν στη φυλακή. Και τι ακολουθεί; Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρι να αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη.

Και αυτό είναι, λένε, εκείνο που είπε ο Ιησούς στο Ευαγγέλιο μέσω της παραβολής, ότι: «να διάκεισαι ευμενώς προς τον αντίδικό σου ενόσω βρίσκεσαι καθ' οδόν μαζί του, και κατάβαλε προσπάθεια να απαλλαγείς από αυτόν, μήπως τυχόν ο αντίδικος σε παραδώσει στον κριτή, και ο κριτής στον υπηρέτη, και ο υπηρέτης σε ρίξει στη φυλακή· αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου αποδώσεις και τον τελευταίο κοδράντη». Πλάθουν μάλιστα οι ίδιοι κάποιον μύθο για την ερμηνεία αυτής της παραβολής και λένε ότι ο αντίδικος εκείνος είναι ένας από τους αγγέλους που δημιούργησαν τον κόσμο, και ότι έχει κατασκευαστεί γι' αυτόν ακριβώς τον σκοπό, για να οδηγεί στον κριτή τις ψυχές που αναχωρούν από εδώ βγαίνοντας από τα σώματα, οι οποίες ελέγχονται εκεί· και αν δεν έχουν επιτελέσει κάθε έργο, παραδίδονται από τον άρχοντα στον υπηρέτη. Ο υπηρέτης δε είναι ένας άγγελος, ο οποίος υπηρετεί τον κοσμοποιό κριτή με σκοπό να φέρνει πάλι τις ψυχές και να τις τοποθετεί μέσα σε διάφορα σώματα. Και αυτός ο αντίδικος, για τον οποίο αναφέραμε ότι μίλησε ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, τον οποίο αυτοί ισχυρίζονται ότι είναι ένας από τους κοσμοποιούς αγγέλους, φέρει το όνομα Διάβολος. Διότι λένε ότι η φυλακή είναι το σώμα, ενώ τον τελευταίο κοδράντη θεωρούν ότι είναι η μετενσωμάτωση· * ώστε σε κάθε παρουσία τους μέσα σε σώματα να επιτελούν και την έσχατη πράξη και να μην τους υπολείπεται πλέον τίποτα για να πράξουν κάτι το αθέμιτο.

Και παρομοίως το πάσχα καθώς και τα άζυμα, ότι ήταν εικόνες, το φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «διότι το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», και: «για να είστε, λέει, άζυμοι, χωρίς να μετέχετε σε ζύμη (και ως ζύμη εννοεί εδώ την κακία), αλλά να είστε νέο φύραμα». 6. Έτσι, λοιπόν, και ο ίδιος ο νόμος, ο οποίος ομολογείται ότι προέρχεται από τον Θεό, διαιρείται σε τρία μέρη: σε εκείνο που εκπληρώνεται από τον Σωτήρα (διότι το «ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ουκ επιορκήσεις» συμπεριλαμβάνεται στο να μην οργίζεσαι, να μην επιθυμείς και να μην ορκίζεσαι)· διαιρείται επίσης σε εκείνο που καταργείται εντελώς. Διότι το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος», όντας συνυφασμένο με την αδικία και εμπεριέχοντας και το ίδιο το έργο της αδικίας, καταργήθηκε από τον Σωτήρα διαμέσου των αντιθέτων του. Και τα αντίθετα αναιρούν το ένα το άλλο: «διότι εγώ σας λέω να μην αντισταθείτε καθόλου στον πονηρό, αλλά εάν κάποιος σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη σιαγόνα». Διαιρείται ακόμη και σε εκείνο που μετατέθηκε και μεταβλήθηκε από το σωματικό στο πνευματικό, δηλαδή το συμβολικό αυτό μέρος που νομοθετήθηκε ως εικόνα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι οι εικόνες και τα σύμβολα, εφόσον είναι παραστατικά άλλων πραγμάτων, ορθώς τηρούνταν εφόσον δεν ήταν παρούσα η αλήθεια· με την παρουσία όμως της αλήθειας πρέπει να πράττουμε τα της αλήθειας, όχι τα της εικόνας.

Δεν είπε, «Κάνοντας χάρες», αλλά, «Δείχνοντας εύνοια». Μην προσφέρεις στον αντίδικό σου ό,τι είναι ευχάριστο, αλλά ως ευνοϊκά διακείμενος να τον ανακαλέσεις από την ηδονή στη μετάνοια. Δεν σε προστάζει να συμπεριφερθείς στο σώμα ως μάγειρας, κάνοντας όλα όσα προξενούν ηδονή, αλλά ως ιατρός. Διότι ο ιατρός πολλές φορές και πικρό φάρμακο αναμειγνύει, και τέμνει, και καίει, και παρόλο που προκαλεί πόνο λαμβάνει αμοιβή. Διότι, αν και λυπεί λίγο την αίσθηση, ο σκοπός του είναι η υγεία αυτού που θεραπεύεται. «Μήπως σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή»· δηλαδή στον μέλλοντα κριτή. Ο αντίδικος: εάν τώρα εσύ του κάνεις τα χατίρια, τότε θα βρεθεί να σε παραδίδει ο κριτής στον υπηρέτη, δηλαδή στις τιμωρητικές δυνάμεις, και θα ριχτείς στη φυλακή, στο εξώτερο σκοτάδι. Φοβερός είναι ο τόπος: «Δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου εξοφλήσεις και τον τελευταίο κοδράντη». Εάν πριν από τον θάνατο εξοφλήσεις το χρέος, έχει εξοφληθεί· εάν αναχωρήσεις ως οφειλέτης, θα απαιτηθεί από εσένα και το κατάλοιπο των ελάχιστων οφειλών. Τι σημαίνει, «Τον τελευταίο κοδράντη»;

ΤΙΤΛΟΣ Δʹ. —Περί των μη μετανοούντων. «Εκείνος που συγκαλύπτει την ασέβειά του δεν θα προκόψει.» «Αυτά λέγει ο Κύριος: Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται, ή αυτός που παραστρατεί δεν επιστρέφει; Γιατί ο λαός αυτός απομακρύνθηκε με αναιδή αποστασία, και κυριεύθηκαν από την προαίρεσή τους, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν;» «Έκαναν τα πρόσωπά τους πιο σκληρά και από την πέτρα, και δεν θέλησαν να επιστρέψουν.» «Μην πεις, "Αμάρτησα, και τι έπαθα;", διότι ο Κύριος είναι μακρόθυμος.» «Μην περιμένεις μέχρι τον θάνατο για να δικαιωθείς.» «Να συμβιβάζεσαι γρήγορα με τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι καθ' οδόν μαζί του, μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή, και ριχθείς στη φυλακή. Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη.» Εάν βέβαια η αμαρτία είναι κάτι καλό, άνθρωπε, φύλαξέ την μέχρι το τέλος. Εάν όμως είναι βλαβερή για εκείνον που την πράττει, γιατί επιμένεις στα ολέθρια; Κανείς που προσπαθεί να αποβάλει κάνοντας εμετό τη χολή, η οποία προήλθε από κακή και ακόλαστη διατροφή, δεν συσσωρεύει μέσα του πολλαπλάσια από αυτήν. Πρέπει να καθαρίζουμε αυτό που ταλαιπωρεί το σώμα, και όχι να κάνουμε τη νόσο μεγαλύτερη από τις δυνάμεις μας· το πλοίο φαίνεται μέχρι ποιο σημείο μπορεί να αντέξει το βάρος του φορτίου· αν όμως το ξεπεράσει, βυθίζεται.

Αλλά ας προχωρήσουμε τώρα στις θείες εντολές και ας δούμε πάλι τι μας παραγγέλλει ο Πανάγαθος. «Φρόντισε», λέει, «να συμφωνήσεις γρήγορα με τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι μαζί του καθ' οδόν, μήπως τυχόν σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή, και ο κριτής στον υπηρέτη, και ριχτείς στη φυλακή· αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη». Επειδή δε δημιουργηθήκαμε κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσή Του, και ο Ίδιος από υπερβολική αγαθότητα ενανθρώπησε για χάρη μας, θέλει να μιμούμαστε όσο είναι δυνατόν την ανεξικακία Του· διότι αυτό προανήγγειλε από παλιά και ο Πατέρας Του μέσω του προφήτη: «Ιδού ο Υιός μου, τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου· θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω Του, και θα αναγγείλει κρίση στα έθνη· δεν θα φιλονικήσει ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακούσει κανείς τη φωνή Του στις πλατείες». Θέλοντας ο Πανάγαθος να διδάξει και σε εμάς αυτή την ανεξικακία, εισάγει πολλή μέριμνα υπέρ αυτής, και σε τέτοιο βαθμό, ώστε να αγαπάμε και τους εχθρούς μας, να προσευχόμαστε για αυτούς που μας κακομεταχειρίζονται, να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό, να ταπεινωνόμαστε σε εκείνον που μας χτυπά, και να δίνουμε ακόμη και το ιμάτιο σε αυτόν που θέλει να μας κρίνει στο δικαστήριο για να πάρει τον χιτώνα.

Αν όμως κάποιος τυχόν τα λησμονήσει αυτά, και προκύψει δικαστική διαμάχη μεταξύ αυτού και κάποιου άλλου, η οποία προχωρήσει τόσο, ώστε να φτάσουν ενώπιον δικαστή, ο Δεσπότης παραγγέλλει, ή μάλλον ως αγαθότατος μεσίτης μεσιτεύοντας συνετά, λέει: «φρόντισε να συμφωνήσεις γρήγορα με τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι μαζί του καθ' οδόν»· και αν δεν θελήσεις να καταπαύσεις τον θυμό για κανέναν άλλο λόγο, λέει, «φρόντισε να συμφωνήσεις» αναλογιζόμενος τι πρόκειται να πάθεις μπαίνοντας στο δικαστήριο, «μήπως τυχόν ο αντίδικος σε παραδώσει στον δικαστή», επειδή πολλές φορές δικαιώνουν τον άδικο και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο, «και ο δικαστής σε παραδώσει στον υπηρέτη, και ριχθείς στη φυλακή, και δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, έως ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη».

Διότι εκείνος που λοιδορεί και υβρίζει, διαλύει την αγάπη· η οποία, όταν διαλυθεί, καταστρέφει μαζί της τις αρετές, όπως ακριβώς, όταν είναι παρούσα, τις συγκροτεί· όλες τις αρετές λοιπόν τις καταλύει εκείνος που υβρίζει, με το να διασπά την αγάπη. Ώστε, ευλόγως είναι άξιος του πυρός. «Εάν, λοιπόν, προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε εκεί το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε, πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου.» Ο Θεός παραβλέπει τη δική του τιμή, προκειμένου μόνο εμείς να αγαπούμε. Επειδή, λέγοντας «εάν ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου», δεν πρόσθεσε τίποτε άλλο. Διότι, είτε δικαίως είτε αδίκως έχει, συμφιλιώσου. Και δεν είπε, «Εάν έχεις εσύ κάτι εναντίον εκείνου», αλλά, «Εάν εκείνος έχει κάτι εναντίον σου», φρόντισε να τον συμφιλιώσεις μαζί σου. Και προστάζει να αφήσεις το δώρο, ώστε να σου επιβάλει την ανάγκη να συμφιλιωθείς· διότι εσύ, επειδή θέλεις να προσφερθεί το δώρο σου, θα αναγκαστείς να συμφιλιωθείς. Συγχρόνως δε αποδεικνύει ότι η αγάπη είναι η πραγματική θυσία. «Φρόντισε να δείχνεις γρήγορα καλή διάθεση προς τον αντίδικό σου, ενόσω βρίσκεσαι στον δρόμο μαζί του, μήπως σε παραδώσει ο αντίδικος στον κριτή, και ο κριτής σε παραδώσει στον υπηρέτη, και ριχτείς στη φυλακή. Αλήθεια σου λέω, δεν πρόκειται να βγεις από εκεί, μέχρις ότου ξεπληρώσεις και τον τελευταίο κοδράντη.» Μερικοί νομίζουν ότι αντίδικος ονομάζεται ο διάβολος, και οδός ο βίος;