Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:30

Ερώτηση 35η. Τι σημαίνει το: «Εάν ο δεξιός σου οφθαλμός ή το χέρι σου σε σκανδαλίζει, κόψε το και πέταξέ το μακριά σου;» Απόκριση. Ο Κύριος δεν το είπε αυτό για τα μέλη του σώματος, μη γένοιτο! Αλλά για τους φίλους και τους συγγενείς· διότι είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Εάν λοιπόν, λέει, έχεις φίλο και συγγενή που σου είναι αναγκαίος, όπως ο δεξιός οφθαλμός ή το χέρι, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ιώβ, ότι «Ήμουν οφθαλμός των τυφλών και πόδι των χωλών», και δεις τον εαυτό σου να βλάπτεται στην ψυχή από αυτόν, απόκοψέ τον από κοντά σου· διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους, ιδίως εάν αυτοί μετέχουν σε κάποια υποκρισία και δόλο.

Mt 5, 28—30 Ίσως υπάρχουν κάποιοι που έλαβαν τέτοιο χάρισμα ώστε να μην επιθυμούν. Όμως ο Χριστός, καθώς ενδυνάμωσε την ανθρώπινη φύση, προστάζει και όσα υπερβαίνουν τον νόμο, ως πράγματα που πλέον είναι εφικτά· διότι, αν και για όσους ζούσαν πριν από τον Χριστό αυτό ήταν αδύνατο, για τους πιστούς είναι εύκολο να κατορθωθεί η αποκοπή των επιθυμιών.

Μτ 5, 29-30. Λέγοντας «εάν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει» και τα εξής, ως οφθαλμό εννοεί τον λογισμό της επιθυμίας, τον οποίο λέει ότι πρέπει «να εκκόπτεται».

Ματθ. 5, 29-30. Ως «οφθαλμός» και «χείρα» εννοείται ο φίλος. Διότι, εάν αγαπάς κάποιον τόσο πολύ, ώστε να επέχει θέση «δεξιού οφθαλμού», και τον θεωρείς τόσο χρήσιμο, ώστε να επέχει θέση «δεξιάς χειρός», και βλάπτει την ψυχή σου, απόκοψέ τους από πάνω σου και απομακρύνσου πολύ από αυτούς. Διότι, όταν δεν σώζετε ο ένας τον άλλον, αλλά αντίθετα καταστρέφεστε και οι δύο όταν είστε μαζί, «συμφέρει» με τον χωρισμό να σωθεί έστω ο ένας.

Και παρομοίως το πάσχα καθώς και τα άζυμα, ότι ήταν εικόνες, το φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «διότι το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», και: «για να είστε, λέει, άζυμοι, χωρίς να μετέχετε σε ζύμη (και ως ζύμη εννοεί εδώ την κακία), αλλά να είστε νέο φύραμα». 6. Έτσι, λοιπόν, και ο ίδιος ο νόμος, ο οποίος ομολογείται ότι προέρχεται από τον Θεό, διαιρείται σε τρία μέρη: σε εκείνο που εκπληρώνεται από τον Σωτήρα (διότι το «ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ουκ επιορκήσεις» συμπεριλαμβάνεται στο να μην οργίζεσαι, να μην επιθυμείς και να μην ορκίζεσαι)· διαιρείται επίσης σε εκείνο που καταργείται εντελώς. Διότι το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος», όντας συνυφασμένο με την αδικία και εμπεριέχοντας και το ίδιο το έργο της αδικίας, καταργήθηκε από τον Σωτήρα διαμέσου των αντιθέτων του. Και τα αντίθετα αναιρούν το ένα το άλλο: «διότι εγώ σας λέω να μην αντισταθείτε καθόλου στον πονηρό, αλλά εάν κάποιος σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη σιαγόνα». Διαιρείται ακόμη και σε εκείνο που μετατέθηκε και μεταβλήθηκε από το σωματικό στο πνευματικό, δηλαδή το συμβολικό αυτό μέρος που νομοθετήθηκε ως εικόνα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι οι εικόνες και τα σύμβολα, εφόσον είναι παραστατικά άλλων πραγμάτων, ορθώς τηρούνταν εφόσον δεν ήταν παρούσα η αλήθεια· με την παρουσία όμως της αλήθειας πρέπει να πράττουμε τα της αλήθειας, όχι τα της εικόνας.

γ΄. Εάν όμως θέλεις να ακούσεις ειδικότερα την επίπληξη εναντίον τους, άκουσε τον Ησαΐα να λέει πολλά απευθυνόμενος προς αυτές, και να διακωμωδεί την εμφάνισή τους, το βλέμμα, το βάδισμα, τους χιτώνες που σέρνονται, τα πόδια που παιχνιδίζουν, τους λυγισμένους τραχήλους. Άκουσε μαζί με εκείνον και τον μακάριο Παύλο να θέτει πολλούς κανόνες για αυτές, και να επιτιμά σφοδρά το γένος αυτό για το πλέξιμο των μαλλιών, για τη σπατάλη και για τα άλλα παρόμοια. Και ο Χριστός, εξάλλου, μέσα από τα επόμενα φανέρωσε αινιγματωδώς ακριβώς αυτό· διότι όταν λέει, «Έβγαλε και απόκοψε αυτόν που σε σκανδαλίζει», το λέει δεικνύοντας την οργή Του προς αυτές. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Εάν ο οφθαλμός σου ο δεξιός σε σκανδαλίζει, έβγαλέ τον και πέταξέ τον μακριά σου». Διότι, για να μη λες: «Τι γίνεται λοιπόν, εάν είναι συγγενής; Τι γίνεται, εάν σχετίζεται μαζί μου με άλλον τρόπο;», γι' αυτό πρόσταξε αυτά, χωρίς να κάνει λόγο για τα μέλη του σώματος, σε καμία περίπτωση· διότι πουθενά δεν λέει ότι τα εγκλήματα προέρχονται από τη σάρκα, αλλά παντού η κατηγορία στρέφεται κατά της πονηρής προαίρεσης. Διότι δεν είναι ο οφθαλμός που βλέπει, αλλά ο νους και ο λογισμός. Πολλές φορές, βεβαίως, όταν εμείς είμαστε νοερά στραμμένοι αλλού, ο οφθαλμός δεν βλέπει αυτούς που παρίστανται μπροστά μας· ώστε το σύνολο της ενέργειας της οράσεως δεν ανήκει σε αυτόν. Επειδή, εάν μιλούσε για τα μέλη του σώματος, δεν θα μιλούσε για έναν οφθαλμό, ούτε μόνο για τον δεξιό, αλλά και για τους δύο.

Διότι, λέγει, εάν ο οφθαλμός σου σε σκανδαλίζει, βγάλε τον· και εάν το χέρι σου σε σκανδαλίζει, κόψε το και πέταξέ το μακριά σου· δεν ομιλεί βεβαίως για τα μέλη του σώματος, μη γένοιτο, αλλά για τους γνήσιους φίλους, των οποίων τις φιλίες οφείλουμε να παραμερίζουμε, όταν δεν προκύπτει κανένα όφελος ούτε σε εκείνους ούτε σε εμάς, παρά μόνον βλάβη. Έχοντας λοιπόν κατορθώσει αυτήν ακριβώς την αρετή και ο ίδιος, όχι μόνο δεν επιδίωκε τέτοιες συναναστροφές, αλλά και τους προέτρεπε να απομακρύνονται από αυτόν.

Τι να πούμε δε για τον νόμο σχετικά με τον αντίδικο, και εκείνον περί της άτοπης επιθυμίας, και των ακόλαστων οφθαλμών, και της παράλογης και επιβλαβούς φιλίας; Διότι ο δεξιός οφθαλμός και το δεξί χέρι δεν υποδηλώνουν σε εμάς τίποτε άλλο, παρά εκείνους που μας αγαπούν προς βλάβη μας· και ο νόμος σχετικά με τις διαζευγμένες γυναίκες, από ποιον δεν καταλύθηκε και δεν καταπατήθηκε πολλές φορές;

«Αν δε ο δεξιός σου οφθαλμός σε σκανδαλίζει, βγάλε τον και πέταξέ τον από πάνω σου· διότι σε συμφέρει να χαθεί ένα από τα μέλη σου και να μην ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στη γέεννα· και αν η δεξιά σου χείρα σε σκανδαλίζει, κόψε την και πέταξέ την από πάνω σου· διότι σε συμφέρει να χαθεί ένα από τα μέλη σου και να μην ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στη γέεννα». Έδειξε ο Δεσπότης διαμέσου αυτής της εντολής ότι, εάν κάποιος έχει κάποιο πράγμα ή φίλο ή συγγενή που τον παρασύρει προς την απώλεια και δεν μπορεί ο ίδιος να τον ελκύσει προς τη σωτηρία, ακόμη και αν τον έχει σαν οφθαλμό ή σαν δεξιά χείρα, τον συμφέρει να διαχωριστεί από αυτόν, και να τον αποκόψει και να τον απορρίψει, σαν κάποιο μέλος άχρηστο και σαπισμένο, για να μην καταστραφεί και αυτός μαζί του. Και αποτελεί βέβαια και αυτό όχι τυχαία ζημία, αλλά όμως «διότι σε συμφέρει», λέει, «να χαθεί ένα από τα μέλη σου και να μην ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στη γέεννα»· διότι όλοι «είμαστε μέλη ο ένας του άλλου», σύμφωνα με τον θείο απόστολο. Εάν λοιπόν ο φίλος μας που είναι σαν οφθαλμός ή το πράγμα μας ή η χείρα μας που είναι μητέρα και αδελφή μας σκανδαλίζει με κακοπιστία ή κακοπραγία ωθώντας μας προς τη γέεννα, πρέπει να τα αφαιρέσουμε και να τα αποκόψουμε αυτά, όπως ειπώθηκε, επειδή ο Δεσπότης δεν το πρόσταξε αυτό για τα μέλη του σώματος· διότι τι αμάρτησε ο οφθαλμός ή η χείρα, ώστε να κοπεί; Διότι ο άνθρωπος κακουργεί ή αγαθοεργεί από προαίρεση, όντας αυτεξούσιος.

Αν όμως το πρόσταζε αυτό για το μάτι και το χέρι, θα έπρεπε στη συνέχεια να προστάξει να κόβουμε και τη γλώσσα και τα αυτιά, επειδή και αυτά συνεργούν στην κακή προαίρεση· διότι η μεν λέγει πολλές φορές τα απρεπή, τα δε αφουγκράζονται αυτά που ελκύουν προς την απώλεια. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει, μάλλον προς δόξαν Θεού και ως αφορμή για τη σωτηρία μας και για την εξυπηρέτηση των αναγκαίων μάς χάρισε αυτά τα μέλη ο Δεσπότης, καθώς έχουμε μιλήσει εκτενέστερα για τις πέντε αισθήσεις στον πέμπτο λόγο. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όταν λέει ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», δεν εννοεί την εκτομή των μελών του σώματος αλλά εξάπαντος την εκτομή των πονηρών λογισμών και την ευνουχία της καρδιάς, έτσι συμβαίνει και εδώ· διότι, αφού είπε ότι «εάν το μάτι σου ή το δεξί σου χέρι σε σκανδαλίζει» και τα εξής, προσθέτει: «Ελέχθη δε ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει διαζύγιο. Εγώ όμως σας λέγω ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει, και όποιος λάβει μια τέτοια χωρισμένη γυναίκα σε κοινωνία γάμου, μοιχεύει και ο ίδιος». Γι' αυτό, λέγει, συζεύγνυται νομίμως ο άνδρας με τη γυναίκα και η γυναίκα με τον άνδρα και γίνονται μία σάρκα, ώστε να διατηρήσουν τη συμβίωσή τους έως το τέλος άσπιλη καθώς και αδιαίρετη.

Δεν μπόρεσε· διότι αν μπορέσει, αμέσως θα διαπράξει το κακό. Όμως, να γνωρίζεις ότι, ακόμη κι αν επιθυμήσουμε κάτι, και έπειτα εμποδιστούμε να πράξουμε το έργο, είναι προφανές ότι προστατευθήκαμε από τη θεία χάρη. Και οι γυναίκες, αν καλλωπίζονται για να αρέσουν σε κάποιους, ακόμη κι αν δεν αρέσουν, αυτές όμως ετοίμασαν το δηλητήριο, κι ας μην το πιει κανείς. «Εάν δε ο δεξιός σου οφθαλμός σε σκανδαλίζει, βγάλε τον και πέταξέ τον μακριά σου. Διότι σε συμφέρει να καταστραφεί ένα από τα μέλη σου και να μη ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στη γέεννα. Και αν το δεξί σου χέρι σε σκανδαλίζει, κόψε το και πέταξέ το μακριά σου. Διότι σε συμφέρει να καταστραφεί ένα από τα μέλη σου και να μη ριχτεί ολόκληρο το σώμα σου στη γέεννα.» Ακούγοντας για οφθαλμό και χέρι, μη νομίζεις ότι αυτό λέγεται για τα μέλη του σώματος· διότι, αλλιώς, δεν θα είχε προσθέσει τους προσδιορισμούς «δεξιός» και «δεξί»· αλλά αναφέρεται σε αυτούς που θεωρούνται φίλοι μας ενώ μας βλάπτουν· όπως, για παράδειγμα, εάν υπάρχει κάποιος νέος, που έχει ακόλαστους φίλους και υφίσταται βλάβη.