Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:32

Η γυναίκα, δε, που εγκαταλείφθηκε από τον άνδρα της, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να παραμείνει ως έχει. Διότι, εφόσον ο Κύριος είπε: «Όποιος εγκαταλείψει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση πορνείας, την κάνει να διαπράξει μοιχεία», με το να την ονομάσει μοιχαλίδα, την απέκλεισε από τη συμβίωση με άλλον. Διότι πώς είναι δυνατόν ο μεν άνδρας να είναι υπόλογος ως αίτιος της μοιχείας, η δε γυναίκα να είναι ακατηγόρητη, η οποία ονομάστηκε από τον Κύριο μοιχαλίδα εξαιτίας της συμβίωσής της με άλλον άνδρα;

Κεφάλαιο Α΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ειπώθηκε δε, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει αποστάσιο. Εγώ όμως σας λέω, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από λόγο πορνείας, την κάνει να διαπράξει μοιχεία· και όποιος νυμφευθεί χωρισμένη, διαπράττει μοιχεία. ΛΟΥΚΑΣ. Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα, και δεν μισεί τον πατέρα, και τη μητέρα, και τη γυναίκα, και τα τέκνα, και τους αδελφούς, και τις αδελφές, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Σας λέω δε, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, παρά μόνο για λόγο πορνείας, και νυμφευθεί άλλη, διαπράττει μοιχεία· και εκείνος που νυμφεύεται χωρισμένη, διαπράττει μοιχεία.

Το ευαγγελικό και θεσπέσιο κήρυγμα δεν απέρριψε τον γάμο, καθώς ο Θεός, νομίζω, προσαρμόζει την εντολή στην ανθρώπινη φύση· διότι ο Κύριος απάντησε στους Φαρισαίους που τον πείραζαν, όταν τον ρώτησαν «Αν επιτρέπεται να χωρίσει κανείς τη γυναίκα του» χωρίς να υπάρχει λόγος πορνείας, ότι όποιος χωρίζει «τη γυναίκα του εκτός από λόγο πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί». Σε αυτά του απαντούν οι μαθητές: «Αν έτσι έχει η σχέση του ανθρώπου με τη γυναίκα, δεν συμφέρει να παντρευτεί». Εκείνος δε τους είπε: «Υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι γεννήθηκαν έτσι από την κοιλιά της μητέρας τους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίστηκαν από τους ανθρώπους, και υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνουχίσαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών· όποιος μπορεί να το χωρέσει, ας το χωρέσει». Διότι το πρότεινε σε όσους θέλουν να το κατορθώσουν, δεν το επέβαλε όμως ως νόμο, επειδή γνώριζε ότι δεν μπορούν όλοι να κυριαρχήσουν απόλυτα στις ορμές της σάρκας.

Νομίζω δε ότι, σύμφωνα με τη φράση «υπόλειμμα του πνεύματός του», σχεδόν έχει αναμειχθεί κατά κάποιον τρόπο ο άνδρας σαρκικά και ψυχικά με εκείνη που του έχει αρμοστεί σύμφωνα με τον νόμο· και όπως έχουν γίνει ένα σώμα, έτσι κατά κάποιο τρόπο έγιναν και μία ψυχή, αφού τους συνδέει η αγάπη και τους συγκεντρώνει σε ομοψυχία ο θείος νόμος. Αποκαλεί λοιπόν τη γυναίκα «υπόλειμμα του πνεύματος» του άνδρα, και σαν μέρος της δικής του ψυχής, εξαιτίας της ενώσεως, εννοώ δηλαδή στην κατά την αγάπη ομοψυχία. Μην προχωράτε λοιπόν πέρα από το πρέπον και κατηγορείτε τον Θεό, ότι δήθεν άδικα επιπλήττει αυτούς που αποδιώχνουν από την εστία τους τη γυναίκα της νεότητάς τους, η οποία είναι κοινωνός της διαθήκης και του πνεύματος και έχει ενωθεί σαρκικά μαζί τους. Νομίζω δε εγώ ότι ο σοφότατος Παύλος, κινούμενος από αυτό, έγραψε σε όσους πίστεψαν στον Χριστό: «Είσαι δεμένος με γυναίκα; Μη ζητάς διαζύγιο». Είπε δε κάπου και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Όποιος απολύσει τη γυναίκα του χωρίς να υπάρχει λόγος πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί· και όποιος παντρευτεί απολυμένη, μοιχεύει». Όταν δε οι Σαδδουκαίοι και οι φιλύποπτοι ερευνητές ρωτούσαν: «Γιατί ο Μωυσής έδωσε εντολή να δώσουμε διαζύγιο» και να απαλλαγούμε από τη γυναίκα; Είπε πάλι: «Επειδή ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας το πρόσταξε αυτό· από την αρχή όμως δεν έγινε έτσι· διότι αυτός που τους έπλασε, τους εποίησε άρρεν και θήλυ».

Και παρομοίως το πάσχα καθώς και τα άζυμα, ότι ήταν εικόνες, το φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «διότι το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», και: «για να είστε, λέει, άζυμοι, χωρίς να μετέχετε σε ζύμη (και ως ζύμη εννοεί εδώ την κακία), αλλά να είστε νέο φύραμα». 6. Έτσι, λοιπόν, και ο ίδιος ο νόμος, ο οποίος ομολογείται ότι προέρχεται από τον Θεό, διαιρείται σε τρία μέρη: σε εκείνο που εκπληρώνεται από τον Σωτήρα (διότι το «ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ουκ επιορκήσεις» συμπεριλαμβάνεται στο να μην οργίζεσαι, να μην επιθυμείς και να μην ορκίζεσαι)· διαιρείται επίσης σε εκείνο που καταργείται εντελώς. Διότι το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος», όντας συνυφασμένο με την αδικία και εμπεριέχοντας και το ίδιο το έργο της αδικίας, καταργήθηκε από τον Σωτήρα διαμέσου των αντιθέτων του. Και τα αντίθετα αναιρούν το ένα το άλλο: «διότι εγώ σας λέω να μην αντισταθείτε καθόλου στον πονηρό, αλλά εάν κάποιος σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη σιαγόνα». Διαιρείται ακόμη και σε εκείνο που μετατέθηκε και μεταβλήθηκε από το σωματικό στο πνευματικό, δηλαδή το συμβολικό αυτό μέρος που νομοθετήθηκε ως εικόνα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι οι εικόνες και τα σύμβολα, εφόσον είναι παραστατικά άλλων πραγμάτων, ορθώς τηρούνταν εφόσον δεν ήταν παρούσα η αλήθεια· με την παρουσία όμως της αλήθειας πρέπει να πράττουμε τα της αλήθειας, όχι τα της εικόνας.

Διότι, λέγει, τι γνωρίζεις, γυναίκα, αν θα σώσεις τον άνδρα σου; Ή τι γνωρίζεις, άνδρα, αν θα σώσεις τη γυναίκα σου; Πρόσεξε πώς δεν απαγορεύει να γίνεται δεκτός ο άπιστος ή η άπιστη στον νόμο του συζυγικού βίου. Άκουσε δε πάλι τον ίδιο τον Χριστό να λέει στους μαθητές του: Διότι σας λέγω, ότι καθένας που χωρίζει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί.

Εάν, λοιπόν, εμείς οι κενόδοξοι δεν έχουμε ανάγκη από τη βοήθεια ή τη δόξα των κουνουπιών, πολύ περισσότερο το Θείο, το οποίο είναι και απαθές και ανενδεές. Τόσο, λοιπόν, απολαμβάνει από εμάς, όσο εμείς ευεργετούμαστε, όσο ευφραίνεται με τη σωτηρία μας. Γι' αυτό και σε πολλές περιπτώσεις, παραβλέποντας τα δικά του, επιζητεί τα δικά σου. Διότι, εάν κάποιος, λέει, έχει γυναίκα άπιστη, και αυτή συναινεί να συζεί μαζί του, ας μην τη χωρίζει. Ενώ εκείνος που χωρίζει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να διαπράττει μοιχεία. Είδες άφατη αγαθότητα; Εάν η γυναίκα είναι πόρνη, λέει, δεν αναγκάζω να συζείς μαζί της· εάν όμως είναι άπιστη, δεν το εμποδίζω.

Επομένως και εσύ είσαι δεμένος με γυναίκα. Ώστε παρομοίως και η δική σου πράξη είναι μοιχεία. Διότι, λέγει, εκείνος που χωρίζει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την ωθεί στη μοιχεία· και εκείνος που νυμφεύεται διαζευγμένη, διαπράττει μοιχεία. Εάν εκείνος που νυμφεύεται διαζευγμένη διαπράττει μοιχεία, εκείνος που, αν και έχει τη δική του γυναίκα, διαφθείρεται και με άλλη, δεν το κάνει αυτό πολύ περισσότερο; Είναι στον καθένα ολοφάνερο. Αλλά προς εσάς τους άνδρες έχουν λεχθεί αυτά επαρκώς· διότι για τους τέτοιους ανθρώπους λέγει και ο Χριστός: «Ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει και το πυρ δεν θα σβήσει». Ένεκα όμως των νέων είναι αναγκαίο να απευθυνθώ προς εσάς, μάλλον δε όχι τόσο εξαιτίας εκείνων, όσο εξαιτίας σας· διότι αυτά δεν αρμόζουν μόνο σε εκείνους, αλλά και σε εσάς, και το πώς, θα το εξηγήσω αμέσως: Εκείνος που δεν έμαθε να πορνεύει δεν θα μάθει ούτε να μοιχεύει· ενώ εκείνος που κυλίεται με πόρνες, γρήγορα θα φτάσει και σε αυτό (τη μοιχεία)· και αν όχι με παντρεμένες, πάντως θα διαφθαρεί μαζί με διαζευγμένες γυναίκες.

Σχετικά όμως με την πόρνη δεν ισχύει το ίδιο· αλλά τι; «Εάν κάποιος αποπέμψει τη γυναίκα του εκτός λόγου πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί». Διότι, εάν η σαρκική συνεύρεση δημιουργεί ένα σώμα, είναι ανάγκη αυτός που συνευρίσκεται με πόρνη να γίνεται ένα σώμα μαζί της. Πώς, λοιπόν, θα τον δεχθεί η σεμνή σύζυγος, εφόσον η ίδια είναι μέλος του Χριστού; Ή πώς θα ενώσει με τον εαυτό της το μέλος της πόρνης; Και πρόσεξε τη μεγάλη διαφορά: Εκείνη που συζεί με άπιστο, δεν είναι ακάθαρτη («Διότι έχει αγιασθεί», λέει, «ο άπιστος άνδρας μέσω της γυναίκας του»)· στην περίπτωση όμως της πόρνης δεν ισχύει το ίδιο· αλλά τι λέει; «Να πάρω, λοιπόν, τα μέλη του Χριστού και να τα κάνω μέλη πόρνης;» Διότι στην πρώτη περίπτωση ο αγιασμός παραμένει, έστω και αν ο άπιστος συζεί μαζί της, και δεν απομακρύνεται· εδώ όμως αναχωρεί. Διότι είναι φοβερό πράγμα η πορνεία, φοβερό, και προξενεί αιώνια κόλαση. Αλλά και εδώ, στον παρόντα βίο, επισύρει αμέτρητα κακά.

Και αυτά τα νομοθετεί εκείνος που διατύπωσε αναρίθμητους λόγους περί αγάπης, για να κατανοήσεις την πρόνοιά του και από τις δύο πλευρές, και πώς από παντού επιζητεί το συμφέρον σου. Ειπώθηκε δε: «Όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει έγγραφο διαζυγίου». Εγώ όμως σας λέω, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί· και όποιος παντρευτεί χωρισμένη, διαπράττει μοιχεία.

Αυτά όμως έγιναν εξαιτίας μιας άλλης, πολύ μεγαλύτερης κακίας. Διότι, εάν είχε επιβάλει την υποχρέωση να κρατούν μέσα στο σπίτι τη μισητή σύζυγο, εκείνος που τη μισούσε θα την έσφαζε· διότι τέτοιο ήταν το έθνος των Ιουδαίων. Επειδή αυτοί που δεν λυπούνταν τα παιδιά, που φόνευαν προφήτες και έχυναν το αίμα σαν νερό, πολύ περισσότερο δεν θα λυπούνταν τις γυναίκες. Γι' αυτόν τον λόγο παραχώρησε το μικρότερο, προκειμένου να αποκόψει το μεγαλύτερο. Διότι, για να αντιληφθείς ότι αυτός ο νόμος δεν ήταν ο πρωταρχικός, άκουσέ Τον να λέει: «Ο Μωυσής εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας τα έγραψε αυτά», ώστε να μην τις σφάζετε μέσα στο σπίτι, αλλά να τις αποπέμπετε έξω. Επειδή όμως ο Ίδιος κατήργησε κάθε οργή, απαγορεύοντας όχι μόνο τον φόνο, αλλά και απλώς το να οργίζεται κανείς, με ευκολία εισάγει και αυτόν τον νόμο. Γι' αυτό και πάντοτε υπενθυμίζει τα προηγούμενα λόγια, για να δείξει ότι δεν λέει πράγματα αντίθετα προς εκείνα, αλλά σύμφωνα με αυτά· ότι τα επαυξάνει και δεν τα ανατρέπει· και ότι τα διορθώνει και δεν τα καταλύει. Πρόσεξε δε ότι παντού απευθύνεται στον άνδρα. Διότι, λέει, όποιος αποπέμψει τη γυναίκα του, την κάνει να μοιχευθεί· και όποιος νυμφευθεί αποπεμφθείσα, διαπράττει μοιχεία.

Διότι ο μεν πρώτος, έστω και αν δεν πάρει άλλη γυναίκα, με αυτό και μόνο καθιστά τον εαυτό του ένοχο, επειδή την έκανε μοιχαλίδα· ο δε δεύτερος, επειδή πήρε ξένη γυναίκα, γίνεται πάλι μοιχός. Διότι μη μου πεις αυτό, ότι εκείνος την έδιωξε· επειδή, και αφού έχει διωχθεί, παραμένει γυναίκα εκείνου που την έδιωξε. Έπειτα, για να μη ρίξει όλο το φταίξιμο σε αυτόν που τη διώχνει, κάνοντας έτσι τη γυναίκα πιο αυθάδη, της απέκλεισε και τις πόρτες αυτού που θα τη δεχόταν μετά, λέγοντας: «Όποιος παντρευτεί διαζευγμένη, διαπράττει μοιχεία», σωφρονίζοντας έτσι τη γυναίκα έστω και παρά τη θέλησή της, αποκλείοντάς της την πρόσβαση προς όλους και μην επιτρέποντας να δίνονται αφορμές για μικροψυχίες. Διότι εκείνη, όταν κατάλαβε ότι είναι απόλυτη ανάγκη ή να κρατήσει αυτόν που της έλαχε εξ αρχής, ή, αν εκδιωχθεί από εκείνη την οικία, να μην έχει κανένα άλλο καταφύγιο, αναγκαζόταν έστω και άθελά της να ανέχεται τον σύζυγό της. Αν πάλι δεν απευθύνεται καθόλου στην ίδια για αυτά, μην απορήσεις· διότι η γυναίκα είναι το ασθενέστερο μέρος. Γι' αυτό, παρακάμπτοντάς την, μέσω της απειλής εναντίον των ανδρών, διορθώνει τη δική της ραθυμία. Όπως ακριβώς αν κάποιος που έχει άσωτο παιδί, αφήνοντας το ίδιο το παιδί, επιπλήττει όσους το κάνουν τέτοιο, και απαγορεύει σε εκείνους να το συναναστρέφονται και να το πλησιάζουν. Αν πάλι αυτό φαίνεται βαρύ, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν προηγουμένως, για τα οποία μακάρισε τους ακροατές του, και θα δεις ότι είναι απολύτως εφικτό και εύκολο. Διότι ο πράος, ο ειρηνοποιός, ο πτωχός τω πνεύματι και ελεήμων, πώς θα διώξει τη γυναίκα του;

Αυτός που συμφιλιώνει τους άλλους, πώς ο ίδιος θα έρθει σε διάσταση με τη δική του σύζυγο; Όχι μόνο με αυτό, αλλά και με άλλον τρόπο κατέστησε ελαφρύ τον νόμο. Διότι και σε αυτόν αφήνει έναν τρόπο διαζυγίου, λέγοντας: «Εκτός από την περίπτωση της πορνείας»· επειδή διαφορετικά το πράγμα θα κατέληγε πάλι στο ίδιο. Διότι, αν διέταζε να την κρατάει στο σπίτι, ακόμη και αν αυτή είχε συνευρεθεί με πολλούς, πάλι σε μοιχεία θα κατέληγε. Βλέπεις πώς αυτά συμφωνούν με τα προηγούμενα; Διότι εκείνος που δεν κοιτάζει άλλη γυναίκα με ακόλαστα μάτια, δεν θα πορνεύσει· και εφόσον δεν πορνεύσει, δεν θα δώσει στον άνδρα αφορμή να διώξει τη γυναίκα του. Γι' αυτό, λοιπόν, στη συνέχεια με ασφάλεια κάνει αυστηρότερο τον νόμο και υψώνει το τείχος του φόβου, επισείοντας μεγάλο κίνδυνο στον άνδρα, εάν τυχόν την αποπέμψει· διότι καθιστά τον εαυτό του υπεύθυνο για τη μοιχεία εκείνης. Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας το «Βγάλε το μάτι σου», ότι αυτά λέγονται και για τη γυναίκα, εγκαίρως πρόσθεσε αυτή τη διόρθωση, επιτρέποντας να την αποπέμψει με έναν μόνο τρόπο και με κανέναν άλλον. «Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου».

Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Δεν κάνουν το ίδιο και οι τελώνες;». Αυτό δε είναι που αξίζει κανείς να θαυμάσει περισσότερο στη διδασκαλία του, το ότι παντού προβάλλει τα έπαθλα των πνευματικών αγώνων με πολλή αφθονία, όπως το να βλέπει κανείς τον Θεό, και να κληρονομεί τη βασιλεία των ουρανών, και να γίνεται υιός του Θεού, και όμοιος με τον Θεό, και να ελεείται, και να παρηγορείται, και να λαμβάνει τον μεγάλο μισθό· ενώ, εάν κάπου έπρεπε να αναφέρει και δυσάρεστα πράγματα, το κάνει με ηπιότητα. Διότι τη λέξη γέεννα μία μόνο φορά την ανέφερε μέσα σε τόσα πολλά λόγια· και με κάποιες άλλες συγκρατημένες εκφράσεις, χρησιμοποιώντας τον λόγο περισσότερο για να συνετίσει προκαλώντας ντροπή παρά για να απειλήσει, διορθώνει τον ακροατή λέγοντας: «Δεν κάνουν το ίδιο και οι τελώνες;»· και, «Εάν το αλάτι χάσει τη δύναμή του»· και, «Ελάχιστος θα ονομαστεί στη βασιλεία των ουρανών». Υπάρχουν δε περιπτώσεις όπου τοποθετεί τα ίδια τα αμαρτήματα στη θέση της κολάσεως, αφήνοντας τον ακροατή να αντιληφθεί ο ίδιος το βάρος της τιμωρίας, όπως όταν λέει: «Την εμοίχευσε μέσα στην καρδιά του»· και, «Εκείνος που την απολύει, την κάνει να μοιχευθεί»· και, «Το παραπανίσιο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Διότι, για όσους διαθέτουν σύνεση, αντί για την αναφορά της κολάσεως, αρκεί και μόνο το μέγεθος της αμαρτίας για να τους συνετίσει. Γι' αυτό ακριβώς και εδώ φέρνει ως παράδειγμα τους εθνικούς και τους τελώνες, προκαλώντας συστολή στον μαθητή μέσω της ποιότητας αυτών των προσώπων.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο Χριστός, ενθαρρύνοντάς τον, λέει: «Τα αδύνατα για τους ανθρώπους είναι δυνατά για τον Θεό». Διότι μη νομίσεις, λέει, ότι εγκαταλείπεστε έρημοι· εγώ συμπράττω μαζί σας σε αυτήν την προσπάθεια, και κάνω τα αδιέξοδα να γίνονται εύκολα και κατορθωτά. Πάλι, όταν ο Χριστός μιλούσε περί γάμου και γυναίκας και έλεγε ότι «Όποιος χωρίζει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί», και όταν προέτρεπε να υπομένουν κάθε κακία της γυναίκας εκτός μόνο από την πορνεία, ο Πέτρος, ενώ οι άλλοι σιωπούσαν, πλησίασε και έλεγε στον Χριστό: «Αν έτσι έχει η σχέση του άνδρα με τη γυναίκα, δεν συμφέρει να παντρευτεί κανείς».

Τι θα μπορούσε να υπάρξει πιο αγαθό από αυτόν τον Δεσπότη; Όταν μεν του όφειλε τα μύρια τάλαντα, ούτε καν με έναν λόγο δεν τον λύπησε, ούτε πονηρό τον αποκάλεσε, αλλά μόνο διέταξε να πουληθεί· και αυτό, για να τον απαλλάξει από τα χρέη. Επειδή όμως έγινε πονηρός απέναντι στον σύνδουλό του, τότε οργίζεται και παροξύνεται, για να μάθεις ότι ευκολότερα συγχωρεί τα αμαρτήματα εις βάρος του, παρά εκείνα εις βάρος του πλησίον. Και δεν το κάνει αυτό μόνο εδώ, αλλά και αλλού. Διότι «εάν προσφέρεις το δώρο σου», λέει, «στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε, συμφιλιώσου πρώτα με τον αδελφό σου, και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου». Βλέπεις πώς παντού προτιμά τα δικά μας από τα δικά του, και δεν τοποθετεί τίποτα ανώτερο από την ειρήνη και την αγάπη προς τον πλησίον; Και πάλι αλλού: «Εκείνος που χωρίζει τη γυναίκα του παρεκτός λόγου πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί».

Διότι, εάν υπήρχαν δύο ιατροί, ο μεν πιο αδύναμος και ο δε πιο ικανός, και ο ένας, τοποθετώντας φάρμακα στις πληγές, δεν μπορούσε να απαλλάξει εντελώς τον άρρωστο από τον πόνο που προερχόταν από αυτές ... (λείπει) ... γ΄. ... ο αδελφός σου, άφησε το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε· πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε, αφού έλθεις, πρόσφερε το δώρο σου. Δεν είπε: Ολοκλήρωσε τη θυσία και τότε φύγε, αλλά: Άφησέ την να μείνει ανολοκλήρωτη, και αφού φύγεις, συμφιλιώσου με τον αδελφό σου. Και δεν το έκανε αυτό μόνο εδώ, αλλά και αλλού πάλι. Διότι, εάν κάποιος έχει άπιστη γυναίκα, δηλαδή Ελληνίδα (ειδωλολάτρισσα), δεν αναγκάζεται να την διώξει. «Διότι εάν κάποιος», λέει, «έχει γυναίκα άπιστη, και αυτή συμφωνεί να κατοικεί μαζί του, ας μην την αφήνει»· αν όμως είναι πόρνη και μοιχαλίδα, δεν εμποδίζεται να την διώξει. Διότι «όποιος», λέει, «απολύσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί». Επομένως, στην περίπτωση πορνείας επιτρέπεται να την απολύσει. Είδες τη φιλανθρωπία και τη μέριμνα του Θεού; Αν η γυναίκα, λέει, είναι Ελληνίδα, μην την διώξεις· αν όμως είναι πόρνη, δεν σε εμποδίζω να το κάνεις αυτό. Αν ασεβήσει απέναντί μου, λέει, μην την διώξεις· αν όμως προσβάλει εσένα, κανείς δεν σε εμποδίζει να την διώξεις.

Διότι αυτός που θα ακούσει ότι μετά τον γάμο δεν θα είναι κύριος του εαυτού του, αλλά θα εξαρτάται από τη θέληση της γυναίκας του, γρήγορα θα σπεύσει να απαλλαγεί από την πικρότατη αυτή δουλεία, ή μάλλον δεν θα υποβληθεί στον ζυγό ούτε καν εξαρχής, επειδή, άπαξ και εισέλθει σε αυτόν, είναι πλέον αναγκασμένος να είναι δούλος για όσο διάστημα το επιθυμεί η γυναίκα του. Και ότι δεν λέω τα λόγια αυτά κάνοντας απλώς εικασίες για τη σκέψη του Παύλου, είναι εύκολο να το καταλάβει κανείς από τους μαθητές. Διότι ούτε και εκείνοι θεωρούσαν προηγουμένως ότι ο γάμος είναι κάτι φορτικό και επαχθές, αλλά μόνο όταν άκουσαν τον Κύριο να τους εγκλωβίζει στην ίδια αυτή ανάγκη, στην οποία εγκλώβισε τότε και τους Κορινθίους ο Παύλος. Διότι το «Όποιος απολύσει τη γυναίκα του παρεκτός λόγου πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί», και το «Ο άνδρας δεν εξουσιάζει το δικό του σώμα», έχουν ειπωθεί με διαφορετικά μεν λόγια, αλλά με το ίδιο ακριβώς νόημα. Αν δε εξετάσει κανείς με μεγαλύτερη ακρίβεια τα λόγια του Παύλου, διαπιστώνει ότι εντείνει περισσότερο την τυραννία και καθιστά τη δουλεία πιο φορτική. Διότι ο μεν Κύριος δεν επιτρέπει στον άνδρα να διώξει τη γυναίκα του από την οικία του. Ο δε Παύλος τού αφαιρεί ακόμη και την εξουσία του ιδίου του του σώματος, παραδίδοντας όλη την κυριότητά του στη γυναίκα και υποτάσσοντάς τον περισσότερο και από έναν αργυρώνητο δούλο. Διότι σε αυτόν (τον δούλο) είναι πολλές φορές δυνατόν να αποκτήσει ακόμη και την πλήρη ελευθερία του, αν μπορέσει ποτέ, αποκτώντας την οικονομική ευχέρεια, να καταβάλει το αντίτιμο στον κύριό του.

βʹ. Και τι έκανε λοιπόν ο Μωυσής; Το ίδιο έπραττε και εκείνος για την ίδια αιτία. Εσύ όμως να ακούς τον Χριστό που λέει: «Εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Άκουγέ τον πάλι να λέει: «Όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την ωθεί στη μοιχεία, και όποιος νυμφευθεί διαζευγμένη, διαπράττει μοιχεία».

Διότι ενδέχεται αυτή και να σωθεί· εάν όμως παραμείνει αδιόρθωτη, εσύ δεν έχασες τον μισθό της υπομονής σου. Εάν όμως την αποπέμψεις, διέπραξες πρώτα ένα αμάρτημα, το ότι παρέβης τον νόμο και κρίνεσαι ως μοιχός από τον Θεό· διότι, λέγει, «όποιος αποπέμψει τη γυναίκα του, παρεκτός λόγου πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί». Πολλές φορές μάλιστα, λαμβάνοντας άλλη χειρότερη από εκείνη, και την αμαρτία διέπραξες, και ανάπαυση δεν απόλαυσες.

Επειδή, λοιπόν, σας απευθύναμε πολλούς λόγους περί γάμου, αποδεικνύοντας ότι αποτελεί ολοκληρωμένη μοιχεία το να διώχνει κανείς τη γυναίκα του ή να νυμφεύεται εκδιωγμένη γυναίκα, εφόσον ζουν ακόμη οι προηγούμενοι άνδρες, και καθώς αναγινώσκαμε τον νόμο του Χριστού που λέει ότι «όποιος νυμφευθεί διαζευγμένη διαπράττει μοιχεία, και όποιος απολύσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την ωθεί στη μοιχεία», είδα πολλούς να σκύβουν το κεφάλι, να χτυπούν το πρόσωπό τους και να μην μπορούν ούτε το βλέμμα τους να ανασηκώσουν. Τότε ακριβώς, σηκώνοντας τα μάτια μου στον ουρανό, είπα: Ευλογητός ο Θεός, διότι δεν ηχούν τα λόγια μας σε νεκρές ακοές, αλλά τα λεγόμενα καταλαμβάνουν τη διάνοια των ακροατών με πολλή σφοδρότητα.

Γι' αυτό προτρέπω και συμβουλεύω όσους πρόκειται να νυμφευθούν, να προστρέχουν στον μακάριο Παύλο και να αναγινώσκουν τους νόμους περί γάμου που βρίσκονται σε αυτόν, και αφού μάθουν πρώτα τι προστάζει να κάνουν, όταν η γυναίκα τύχει να είναι πονηρή και ύπουλη, και επιρρεπής στη μέθη, και υβρίστρια, και γεμάτη ανοησία, και έχοντας οποιοδήποτε άλλο τέτοιο ελάττωμα, έτσι ύστερα να συζητούν περί γάμου. Διότι, αν μεν διαπιστώσεις ότι σου δίνει την εξουσία, βρίσκοντας ένα από αυτά τα ελαττώματα, να αποπέμψεις εκείνην και να εισαγάγεις άλλη, τότε να έχεις θάρρος, ως απαλλαγμένος από κάθε κίνδυνο. Αν όμως δεν επιτρέπει αυτό, αλλά προστάζει, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, να την ανέχεσαι και να την κρατάς στο σπίτι παρότι έχει όλα τα άλλα ελαττώματα, τότε έτσι να προετοιμάσεις τον εαυτό σου, ότι δηλαδή πρόκειται να υπομείνεις όλη την πονηρία της γυναίκας. Εάν όμως αυτό είναι βαρύ και φορτικό, κάνε τα πάντα και κατέβαλε κάθε προσπάθεια, ώστε να λάβεις γυναίκα χρηστή, επιεική και πειθήνια, γνωρίζοντας ότι εξάπαντος ένα από τα δύο θα συμβεί: ή, αφού λάβεις πονηρή γυναίκα, να υπομείνεις τη δυσκολία του χαρακτήρα της, ή, εάν δεν το θέλεις αυτό, αφού την αποπέμψεις, να υποπέσεις στο αμάρτημα της μοιχείας. «Διότι εκείνος που αποπέμπει τη γυναίκα του», λέγει, «παρεκτός για λόγο πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί· και εκείνος που νυμφεύεται αποπεμφθείσα, διαπράττει μοιχεία».

Αν όμως το πρόσταζε αυτό για το μάτι και το χέρι, θα έπρεπε στη συνέχεια να προστάξει να κόβουμε και τη γλώσσα και τα αυτιά, επειδή και αυτά συνεργούν στην κακή προαίρεση· διότι η μεν λέγει πολλές φορές τα απρεπή, τα δε αφουγκράζονται αυτά που ελκύουν προς την απώλεια. Αλλά δεν συμβαίνει αυτό, δεν συμβαίνει, μάλλον προς δόξαν Θεού και ως αφορμή για τη σωτηρία μας και για την εξυπηρέτηση των αναγκαίων μάς χάρισε αυτά τα μέλη ο Δεσπότης, καθώς έχουμε μιλήσει εκτενέστερα για τις πέντε αισθήσεις στον πέμπτο λόγο. Όπως ακριβώς, δηλαδή, όταν λέει ότι «υπάρχουν ευνούχοι οι οποίοι ευνόχισαν τους εαυτούς τους για τη βασιλεία των ουρανών», δεν εννοεί την εκτομή των μελών του σώματος αλλά εξάπαντος την εκτομή των πονηρών λογισμών και την ευνουχία της καρδιάς, έτσι συμβαίνει και εδώ· διότι, αφού είπε ότι «εάν το μάτι σου ή το δεξί σου χέρι σε σκανδαλίζει» και τα εξής, προσθέτει: «Ελέχθη δε ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει διαζύγιο. Εγώ όμως σας λέγω ότι, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει, και όποιος λάβει μια τέτοια χωρισμένη γυναίκα σε κοινωνία γάμου, μοιχεύει και ο ίδιος». Γι' αυτό, λέγει, συζεύγνυται νομίμως ο άνδρας με τη γυναίκα και η γυναίκα με τον άνδρα και γίνονται μία σάρκα, ώστε να διατηρήσουν τη συμβίωσή τους έως το τέλος άσπιλη καθώς και αδιαίρετη.

Παραλείπω να αναφέρω ότι και σε αυτόν τον χωρισμό μεσολαβεί μοιχεία, όπως είπε ο Κύριος. «Όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να διαπράξει μοιχεία». Είπε δε και ο Απόστολος, «Έχεις δεθεί με γυναίκα; Μη ζητάς διαζύγιο. Και μη στερείτε ο ένας τον άλλον, παρά μόνο ύστερα από κοινή συμφωνία, για να αφοσιωθείτε στη νηστεία και στην προσευχή.»}``` Wait, that has markdown formatting (```json) which is against the prompt

Ερμηνεία. «Επειδή και ο Κύριος διέταξε στο Ευαγγέλιο, ότι όποιος απολύσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει. Και όποιος νυμφευθεί απολυμένη γυναίκα, μοιχεύει. Γι' αυτό και οι θείοι Απόστολοι, ακολουθώντας τη διάταξη του Κυρίου, λέγουν στον παρόντα Κανόνα τους: Όποιος λαϊκός χωρίσει τη γυναίκα του χωρίς λόγο πορνείας, δηλαδή μοιχείας (διότι ο Ευαγγελιστής αντί για μοιχεία εδώ χρησιμοποίησε τον όρο πορνεία. Και δες σχετικά με αυτό τον δ' [κανόνα] του Νύσσης) και πάρει άλλη, ελεύθερη γάμου, ας αφορίζεται. Ομοίως ας αφορίζεται, και εάν αφού χωριστεί από τη γυναίκα του χωρίς αιτία πορνείας, πάρει άλλη γυναίκα η οποία είναι και αυτή χωρισμένη από τον άνδρα της χωρίς λόγο πορνείας, δηλαδή μοιχείας. Αυτά δε που είπαμε για τον άνδρα, πρέπει να νοούνται και για τη γυναίκα εκείνη, η οποία αφήνει τον άνδρα της χωρίς λόγο πορνείας και παίρνει άλλον. Όποιος δε άνδρας ή γυναίκα χωριστούν χωρίς εύλογη αιτία και συνάψουν δεύτερο γάμο, ως μοιχοί πρέπει να κανονίζονται με το να μην κοινωνήσουν για επτά χρόνια, σύμφωνα με τον πζ' της ΣΤ', τον κ' της εν Αγκύρα, και τον οζ' και λζ' του Βασιλείου. Ανάγνωσε και τον ριγ' της εν Καρθαγένη που ορίζει ότι, αν τα ανδρόγυνα χωριστούν χωρίς πορνεία, ή πρέπει να μένουν άγαμα, ή πρέπει να συμφιλιωθούν και να ενωθούν, όπως λέει αυτό και ο Παύλος στην Α' [προς Κορινθίους επιστολή].»

ΚΑΝΟΝΑΣ 48: «Η γυναίκα που εγκαταλείφθηκε από τον άνδρα της, κατά τη γνώμη μου, οφείλει να παραμείνει ως έχει. Διότι, αφού ο Κύριος είπε ότι εάν κάποιος εγκαταλείψει τη γυναίκα του, εκτός από αιτία πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει, με το να την ονομάσει μοιχαλίδα, την απέκλεισε από τη συμβίωση με άλλον. Πώς είναι δυνατόν, άλλωστε, ο μεν άνδρας να είναι υπεύθυνος, ως αίτιος μοιχείας, η δε γυναίκα να είναι ακατηγόρητη, η οποία ονομάστηκε από τον Κύριο μοιχαλίδα λόγω της συμβίωσής της με άλλον άνδρα;»

Ερμηνεία. Ορίζει ο παρών Κανόνας, ότι εκείνη η γυναίκα που θα εγκαταλειφθεί από τον άνδρα της, χωρίς λόγο πορνείας, δεν πρέπει να παντρεύεται άλλον, σύμφωνα με την απόφαση του Κυρίου, η οποία λέει, ότι όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχεύσει. Επειδή την ονόμασε ο Κύριος μοιχαλίδα, είναι φανερό ότι την εμπόδισε από το να πάρει άλλον άνδρα, διότι, αν ο άνδρας της είναι υπόδικος επειδή την έκανε να μοιχεύσει παίρνοντας άλλον, είναι φανερό ότι και αυτή, αν παντρευτεί δεύτερη φορά, είναι υπόδικη, διότι μοιχεύει ενώ ζει ακόμη ο πρώτος της άνδρας, για τον οποίο λόγο και ονομάστηκε μοιχαλίδα από τον Κύριο, όπως είπαμε.

Ερμηνεία. Όταν ρωτήθηκε ο Άγιος, αν τυχόν η γυναίκα κάποιου δαιμονίζεται τόσο πολύ ώστε να τη δένουν με σίδερα και αλυσίδες (ίσως είτε για να μη φύγει, είτε για να μη θανατώσει τον εαυτό της ή κάποιον άλλον), και ο άνδρας της, μην μπορώντας να σωφρονεί και να εγκρατεύεται από τη σαρκική συνεύρεση (επειδή δεν μπορεί να συνευρεθεί με τη γυναίκα του εφόσον βρίσκεται σε αυτήν την κατάσταση), ζητά να πάρει άλλη γυναίκα, αν πρέπει να πάρει άλλη ή όχι; Σε αυτό, λέω, όταν ρωτήθηκε, αποκρίνεται μέσω του παρόντος Κανόνα ότι για αυτό το θέμα δεν έχει ούτε βρίσκει τι να απαντήσει, επειδή, αν αυτός πάρει άλλη γυναίκα, η πράξη αυτή συνιστά μοιχεία· διότι απέλυσε την πρώτη γυναίκα του χωρίς λόγο πορνείας, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου που είπε: «Όποιος απολύσει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση της πορνείας, την κάνει να μοιχευθεί.» Βλέπε και τον 48ο και 79ο Αποστολικό Κανόνα. Αλλά και η εκλογή των νόμων των Βασιλέων Λέοντος και Κωνσταντίνου (τίτλ. 13ος, σελ. 107 του β' βιβλ. του Jus Graecoromanum) προστάζει να μη χωρίζονται: διότι λέει τα εξής: «Αν συμβεί σε κάποιον από αυτούς να κυριευθεί από δαίμονα μετά τον γάμο, και εξαιτίας αυτής της αιτίας να μη χωρίζονται μεταξύ τους.» Επομένως, εδώ ο ίδιος ο Λέων αναιρεί την παρακάτω Νεαρά του. Βλέπε και την υποσημείωση στο Κεφάλαιο περί αρραβώνος.

Ερμηνεία. Ο παρών κανόνας προστάζει να μη λύνονται οι γάμοι χωρίς λόγο πορνείας. Εάν όμως αφήσει είτε ο άνδρας τη γυναίκα είτε η γυναίκα τον άνδρα, να μην μπορούν να συνάψουν δεύτερο γάμο, αλλά είτε να συμφιλιωθούν πάλι και να ενωθούν, είτε, αν δεν ενωθούν, να παραμείνουν και οι δύο άγαμοι, όπως ακριβώς διδάσκει και ο Κύριος στα Ευαγγέλια, λέγοντας: «Αυτούς που ο Θεός συνέζευξε, άνθρωπος να μην τους χωρίζει· και όποιος απολύει τη γυναίκα του, εκτός από λόγο πορνείας, την κάνει να διαπράττει μοιχεία». Και ο Απόστολος, έχοντας διδαχθεί από τον Κύριο, λέγει προς τους εγγάμους: «Παραγγέλλω όχι εγώ, αλλά ο Κύριος, η γυναίκα να μη χωρίζεται από τον άνδρα, και εάν χωριστεί, ας παραμένει άγαμη, ή ας συμφιλιώνεται με τον άνδρα της. Και ο άνδρας να μην αφήνει τη γυναίκα του. Εάν όμως, αφού χωριστούν, έλθουν σε δεύτερο γάμο, να αναγκαστούν σε μετάνοια, δηλαδή να εξαναγκάζονται και οι δύο να μετανοήσουν, επειδή διέπραξαν μοιχεία». Περί αυτού δε του ζητήματος λέγει η Σύνοδος ότι πρέπει να ζητήσουν από τον Βασιλέα να θεσπίσει και σχετικό πολιτικό νόμο. Βλέπε και τον μη' Αποστολικό Κανόνα.

Αυτούς λοιπόν, λέει, απόκοψέ τους· διότι ίσως έτσι να σώσεις και εκείνους, εάν έλθουν σε συναίσθηση· εάν όμως όχι, τουλάχιστον να σώσεις τον εαυτό σου. Εάν όμως διατηρείς τη φιλία σου με αυτούς, θα χαθείτε και οι δύο. «Ελέχθη δε, όποιος χωρίσει τη γυναίκα του, ας της δώσει αποστάσιο.» Ο Μωυσής διέταξε, εάν κάποιος μισεί τη γυναίκα του, να τη χωρίζει, για να μη συμβεί κάτι χειρότερο· διότι, εφόσον μισείτο, ίσως και να δολοφονούνταν· να δίνει όμως στη διαζευγμένη γυναίκα απολυτήριο έγγραφο, το οποίο ονομαζόταν αποστάσιο· ώστε να μην μπορεί πλέον να επιστρέψει σε αυτόν, και εξαιτίας αυτού προκληθεί σύγχυση, εάν ο άνδρας συζεί με άλλη. «Εγώ όμως σας λέω, ότι καθένας που χωρίζει τη γυναίκα του, εκτός από την περίπτωση πορνείας, την κάνει να μοιχεύεται· και όποιος νυμφευθεί χωρισμένη, μοιχεύεται.» Δεν καταργεί τον Μωσαϊκό νόμο, αλλά τον διορθώνει, εκφοβίζοντας τον άνδρα, ώστε να μη μισεί παράλογα τη γυναίκα του. Διότι, εάν τη χωρίσει εύλογα, δηλαδή επειδή πόρνευσε, είναι ακατάκριτος· εάν όμως την απολύσει χωρίς να υπάρχει πορνεία, είναι κατακριτέος· διότι την αναγκάζει να μοιχευθεί.