Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
17 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
Πάλιν ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις, οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–17 από 17
Mt 5, 33—37 Τὸ 〈οὐκ ἐπιορκήσεις〉 καὶ τὰ ἑξῆς. ἐάν τις ἀναιδὴς ἐπάγῃ τοῖς ἁγίοις ὅρκον, ἀντὶ τοῦ ὅρκου ἔσται αὐτοῖς τὸ ναὶ καὶ 〈τὸ οὔ〉.
Μτ 5, 33-37 Το «ουκ επιορκήσεις» και τα εξής. Εάν κάποιος αναιδής επιβάλει όρκο στους αγίους, αντί του όρκου θα ισχύει για αυτούς το ναι και «το όχι».
Λεπτομέρειες
Mt 5, 33—35 Διὰ τοῦτο κωλύει ἡμᾶς ὀμνύναι κατὰ 〈τοῦ οὐρανοῦ〉 καὶ 〈τῆς γῆς〉, ἵνα μὴ δῶμεν τῇ κτίσει τὸ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἀξίωμα θεοποιοῦντες αὐτήν· οἱ γὰρ ὀμνύντες, φησίν, «κατὰ τοῦ μείζονος ὀμνύουσιν» ὡς ὁ ἀπόστολος ἔφη. ἀπαγορεύει δὲ καὶ τὸν κατὰ τῆς «Ἰερουσαλὴμ» ὅρκον, ἐπειδὴ ἡ ἐπίγειος «Ἰερουσαλὴμ» τῆς «ἄνω Ἰερουσαλὴμ» τύπος ἐστὶ καὶ καθ᾽ ἑαυτοῦ μόνου ὀμνύει ὁ θεός, ὅ ἐστι τῆς ἰδίας δόξης. διὸ ὡς ὑπερβαινούσης ἡμᾶς τῆς ὁμοιότητος οὐκ ὀφείλομεν καθ᾽ ἑαυτῶν ἤτοι τῆς ἑαυτῶν ὀμνύειν δόξης· οὐ γὰρ ἐλεύθεροί ἐσμεν ὡς ὁ θεός, ἀλλ᾽ ὑπὸ τὴν τοῦ θεοῦ ἐσμεν ἐξουσίαν.
Ματθ. 5, 33-35 Για τον λόγο αυτόν μας εμποδίζει να ορκιζόμαστε στον «ουρανό» και στη «γη», για να μη δώσουμε στην κτίση αξίωμα ανώτερο από την κτίση, θεοποιώντας την· διότι αυτοί που ορκίζονται, λέει, «ορκίζονται σε κάποιον ανώτερο», όπως είπε ο Απόστολος. Απαγορεύει επίσης και τον όρκο στην «Ιερουσαλήμ», επειδή η επίγεια «Ιερουσαλήμ» είναι τύπος της «άνω Ιερουσαλήμ» και μόνο στον εαυτό Του ορκίζεται ο Θεός, δηλαδή στη δική Του δόξα. Γι' αυτό, καθώς αυτή η ομοιότητα μας υπερβαίνει, δεν πρέπει να ορκιζόμαστε στον εαυτό μας, δηλαδή στη δική μας δόξα· διότι δεν είμαστε ελεύθεροι όπως ο Θεός, αλλά βρισκόμαστε υπό την εξουσία του Θεού.
Λεπτομέρειες
Ἔσται δὲ τοῦτο ἡμῖν ἐναργὲς, εἰ τοῖς τοῦ Σωτῆρος λόγοις ἀκριβῶς τὴν διάνοιαν ἐπιστήσαιμεν. Ἔφη γὰρ ὡδὶ, τῆς νομικῆς πολιτείας ἐπέκεινα τιθεὶς τοὺς εἰς αὐτὸν πιστεύοντας· «Ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύσεις.» Τοῦτό ἐστι τὸ Ἐκκλίνειν ἀπὸ κακοῦ· τὸ γὰρ μὴ φονᾷν, οὐκ ἐργάσασθαί τι τῶν ἀγαθῶν ἐστιν, ἀπέχεσθαι δὲ μᾶλλον ἁμαρτίας. Ὁμοίως καὶ τὸ «Οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορκήσεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις.» Ποῦ δὲ τὸ Ποίησον ἀγαθόν; ἐν τῷ λέγειν, ὅτι «Πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ, ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει·» καὶ ἐν τῷ, «Πᾶς ὁ βλέπων γυναῖκα,» καὶ τὰ ἑξῆς. Ὅταν οὖν, φησὶν, ἐκκλίνῃς ἀπὸ κακοῦ, ποιήσῃς δὲ τὸ ἀγαθὸν, τότε κατασκηνώσεις εἰς αἰῶνα αἰῶνος, καὶ εἰς ἑδραίαν καὶ ἀκράδαντον εἰσελάσεις ἐλπίδα, καθ᾽ ἅ φησιν ὁ προφήτης Ἡσαΐας· «Οἱ ὀφθαλμοί σου ὄψονται Ἱερουσαλὴμ, ἥτις ἐστὶν πόλις πλουσία, σκηναὶ αἳ οὐ μὴ σεισθῶσιν.» <Ὅτι Κύριος ἀγαπᾷ κρίσιν, καὶ οὐκ ἐγκαταλείψει τοὺς ὁσίους αὐτοῦ.> (A f. 200 b, B f. 130 b) Κρίσιν ἐνταῦθα τὴν Δικαιοκρισίαν φησὶ, κατὰ τὸ ἑτέρωθι ἐκ παραλλήλου ὑμνούμενον περὶ τοῦ τὰ δίκαια βραβεύοντος νόμον· «Κρίσιν καὶ δικαιοσύνην ἐν Ἰακὼβ σὺ ἐποίησας.» Ἀγαπᾷ τοίνυν τὴν δικαιοσύνην ὁ Θεὸς, καὶ τοὺς ταύτης ἐργάτας ἀτελευτήτῳ χάριτι στεφανοῖ· καὶ οὐκ ἂν περιΐδοι ποτὲ τοὺς ὁσίους αὐτοῦ (Ι), ἤγουν τοὺς τὴν πρὸς αὐτὸν πλουτήσαντας οἰκειότητα, ἀλλ᾽ ἐκδικήσει αὐτούς.
Αυτό θα γίνει σαφές σε εμάς, εάν προσηλώσουμε τον νου μας με ακρίβεια στα λόγια του Σωτήρα. Διότι είπε τα εξής, θέτοντας όσους πιστεύουν σε αυτόν υπεράνω της νομικής πολιτείας: «Ελέχθη στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις.» Αυτό σημαίνει την αποφυγή του κακού· διότι το να μη φονεύει κανείς, δεν αποτελεί πράξη κάποιου αγαθού, αλλά μάλλον αποχή από την αμαρτία. Ομοίως και το «Δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα επιορκήσεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις.» Πού βρίσκεται όμως η πράξη του αγαθού; Στο να λέει ότι «Καθένας που οργίζεται μάταια εναντίον του αδελφού του, θα είναι ένοχος στην κρίση»· και στο, «Καθένας που βλέπει γυναίκα,» και τα εξής. Όταν λοιπόν, λέει, αποφύγεις το κακό και πράξεις το αγαθό, τότε θα κατασκηνώσεις εις τον αιώνα του αιώνος, και θα εισέλθεις σε εδραία και ακράδαντη ελπίδα, σύμφωνα με όσα λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Οι οφθαλμοί σου θα δουν την Ιερουσαλήμ, η οποία είναι πόλη πλούσια, σκηνές που δεν πρόκειται να κλονιστούν.» <Διότι ο Κύριος αγαπά την κρίση και δεν θα εγκαταλείψει τους οσίους του.> (A f. 200 b, B f. 130 b) Με τον όρο κρίση εδώ εννοεί τη δικαιοκρισία, σύμφωνα με εκείνο που αλλού εξυμνείται παράλληλα για τον νόμο που βραβεύει τα δίκαια: «Κρίση και δικαιοσύνη στον Ιακώβ εσύ έπραξες.» Αγαπά λοιπόν τη δικαιοσύνη ο Θεός, και στεφανώνει τους εργάτες της με ατελεύτητη χάρη· και ποτέ δεν θα παραβλέψει τους οσίους του (Ι), δηλαδή εκείνους που πλούτισαν σε οικειότητα προς αυτόν, αλλά θα τους δικαιώσει.
Λεπτομέρειες
Ὅτι οὐ δεῖ ὀμνύειν, οὔτε δυσφημεῖν. Παραίνεσις μγʹ Τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ εἰπόντος, πάλιν ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις· οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιον τῶν ποδῶν αὐτοῦ ἐστι· μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου Βασιλέως· μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι.
Ότι δεν πρέπει να ορκίζεται κανείς, ούτε να κακολογεί. Προτροπή ΜΓ΄. Επειδή ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός είπε: Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους· δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου· ούτε στον ουρανό, γιατί είναι θρόνος του Θεού· ούτε στη γη, γιατί είναι υποπόδιο των ποδιών Του· ούτε στα Ιεροσόλυμα, γιατί είναι πόλη του μεγάλου Βασιλιά· ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, γιατί δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη.
Λεπτομέρειες
καὶ τὸ πάσχα δὲ ὁμοίως καὶ τὰ ἄζυμα, ὅτι εἰκόνες ἦσαν, δηλοῖ καὶ Παῦλος ὁ ἀπόστολος «τὸ δὲ πάσχα ἡμῶν, λέγων, ἐτύθη Χριστός», καί «ἵνα ἦτε, φησίν, ἄζυμοι, μὴ μετέχοντες ζύμης (ζύμην δὲ νῦν τὴν κακίαν λέγει), ἀλλ᾽ ἦτε νέον φύραμα». 6. Οὕτως γοῦν καὶ αὐτὸς ὁ τοῦ θεοῦ εἶναι νόμος ὁμολογούμενος εἰς τρία διαιρεῖται, εἴς τε τὸ πληρούμενον ἀπὸ τοῦ σωτῆρος (τὸ γάρ «οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐκ ἐπιορκήσεις» ἐν τῷ μηδ᾽ ὀργισθῆναι μηδὲ ἐπιθυμῆσαι μηδὲ ὀμόσαι περιείληπται)· διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ ἀναιρούμενον τελείως. τὸ γάρ «ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος» συμπεπλεγμένον τῇ ἀδικίᾳ καὶ αὐτὸ ἔργον τῆς ἀδικίας ἔχον, ἀνῃρέθη ὑπὸ τοῦ σωτῆρος διὰ τῶν ἐναντίων. τὰ δὲ ἐναντία ἀλλήλων ἐστὶν ἀναιρετικά· «ἐγὼ γὰρ λέγω ὑμῖν μὴ ἀντιστῆναι ὅλως τῷ πονηρῷ, ἀλλὰ ἐάν τίς σε ῥαπίσῃ, στρέψον αὐτῷ καὶ τὴν ἄλλην σιαγόνα». διαιρεῖται δὲ καὶ εἰς τὸ μετατεθὲν καὶ ἐναλλαγὲν ἀπὸ τοῦ σωματικοῦ ἐπὶ τὸ πνευματικόν, τὸ συμβολικὸν τοῦτο 〈τὸ〉 κατ᾽ εἰκόνα τῶν διαφερόντων νενομοθετημένον. αἱ γὰρ εἰκόνες καὶ τὰ σύμβολα παραστατικὰ ὄντα ἑτέρων πραγμάτων καλῶς ἐγίνοντο μέχρι μὴ παρῆν ἡ ἀλήθεια· παρούσης δὲ τῆς ἀληθείας τὰ τῆς ἀληθείας δεῖ ποιεῖν, οὐ τὰ τῆς εἰκόνος.
Και παρομοίως το πάσχα καθώς και τα άζυμα, ότι ήταν εικόνες, το φανερώνει και ο απόστολος Παύλος λέγοντας: «διότι το πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε», και: «για να είστε, λέει, άζυμοι, χωρίς να μετέχετε σε ζύμη (και ως ζύμη εννοεί εδώ την κακία), αλλά να είστε νέο φύραμα». 6. Έτσι, λοιπόν, και ο ίδιος ο νόμος, ο οποίος ομολογείται ότι προέρχεται από τον Θεό, διαιρείται σε τρία μέρη: σε εκείνο που εκπληρώνεται από τον Σωτήρα (διότι το «ου φονεύσεις, ου μοιχεύσεις, ουκ επιορκήσεις» συμπεριλαμβάνεται στο να μην οργίζεσαι, να μην επιθυμείς και να μην ορκίζεσαι)· διαιρείται επίσης σε εκείνο που καταργείται εντελώς. Διότι το «οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος», όντας συνυφασμένο με την αδικία και εμπεριέχοντας και το ίδιο το έργο της αδικίας, καταργήθηκε από τον Σωτήρα διαμέσου των αντιθέτων του. Και τα αντίθετα αναιρούν το ένα το άλλο: «διότι εγώ σας λέω να μην αντισταθείτε καθόλου στον πονηρό, αλλά εάν κάποιος σε ραπίσει, στρέψε του και την άλλη σιαγόνα». Διαιρείται ακόμη και σε εκείνο που μετατέθηκε και μεταβλήθηκε από το σωματικό στο πνευματικό, δηλαδή το συμβολικό αυτό μέρος που νομοθετήθηκε ως εικόνα των ανώτερων πραγμάτων. Διότι οι εικόνες και τα σύμβολα, εφόσον είναι παραστατικά άλλων πραγμάτων, ορθώς τηρούνταν εφόσον δεν ήταν παρούσα η αλήθεια· με την παρουσία όμως της αλήθειας πρέπει να πράττουμε τα της αλήθειας, όχι τα της εικόνας.
Λεπτομέρειες
καὶ πάλιν· ὁ μὲν παλαιὸς νόμος θυσίαις ταῖς διὰ ζῴων [σφαγαῖς] λιβανωτοῦ τε πυρὸς καί τινων ἄλλων ὁμοιοτρόπων τοῦ σώματος καθαρμῶν θρησκεύειν τὸν ἐπὶ πάντων θεὸν παρεκελεύετο, ἐγὼ δὲ τὰ ψυχῆς παραδιδοὺς ὄργια, διανοίᾳ καθαρωτάτῃ καὶ νῷ διαυγεῖ, ἐν σωφροσύνῃ καὶ τῷ κατ᾽ ἀρετὴν βίῳ, δόγμασίν τε ὀρθοῖς καὶ εὐσεβέσι τὸ θεῖον γεραίρειν προστάττω. καὶ πάλιν· Μωσῆς μὲν ὡς ἂν μιαιφόνοις οὖσι τοῖς τότε μὴ φονεύειν παρῄνει, ἐγὼ δὲ τοῖς ἐν τούτῳ προπαιδαγωγηθεῖσι καὶ τὴν πρώτην ἐντολὴν κατωρθωκόσι νομοθετῶ τὴν τελειοτέραν, μηδ᾽ ὀργῆς ἐνέχεσθαι πάθει προστάττων. καὶ αὖθις· ὁ μὲν Μωσῆς μοιχοῖς καὶ ἀκολάστοις διετάττετο τὸ μὴ μοιχεύειν, μηδὲ ἀρσενοκοιτεῖν, μηδὲ τὰς παρὰ φύσιν ἡδονὰς διώκειν, θάνατον τὴν τιμωρίαν τοῖς παραβαίνουσιν ἐπάγων, ἐγὼ δὲ μηδ᾽ ἐμβλέπειν γυναῖκα μετ᾽ ἐπιθυμίας ἀκολάστου τοὺς ἐμοὺς βούλομαι. καὶ πάλιν· ὁ μὲν ἔλεγεν· «οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ θεῷ τοὺς ὅρκους σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως, ἀλλ᾽ ἔσται ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν».
Και πάλι: ο μεν παλαιός νόμος παρήγγελλε να λατρεύεται ο Θεός των όλων με θυσίες [σφαγές] ζώων, με προσφορά λιβανιού στη φωτιά και με κάποιους άλλους παρόμοιους καθαρμούς του σώματος· εγώ όμως, παραδίδοντας τα μυστήρια της ψυχής, προστάζω να τιμάται το θείο με καθαρότατη διάνοια και διαυγή νου, με σωφροσύνη και ενάρετο βίο, καθώς και με ορθά και ευσεβή δόγματα. Και πάλι: ο μεν Μωυσής συμβούλευε τους ανθρώπους εκείνης της εποχής να μη φονεύουν, επειδή ήταν μιαιφόνοι· εγώ όμως, για εκείνους που έχουν ήδη προπαιδευτεί σε αυτό και έχουν κατορθώσει να τηρούν την πρώτη εντολή, νομοθετώ την τελειότερη, προστάζοντας να μην κυριεύονται ούτε καν από το πάθος της οργής. Και πάλι: ο μεν Μωυσής διέταζε τους μοιχούς και τους ακόλαστους να μη μοιχεύουν, ούτε να αρσενοκοιτούν, ούτε να επιδιώκουν τις παρά φύση ηδονές, επιβάλλοντας την ποινή του θανάτου στους παραβάτες· εγώ όμως θέλω οι δικοί μου να μην κοιτάζουν καν γυναίκα με ακόλαστη επιθυμία. Και πάλι: εκείνος μεν έλεγε: «Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις προς τον Θεό τους όρκους σου»· εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου, αλλά ο λόγος σας να είναι "ναι ναι", "όχι όχι"· ό,τι δε περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό».
Λεπτομέρειες
Ὁ διὰ Μωϋσέως μὲν νομοθετήσας τὰ τοῦ νόμου μυστήρια, πληρώσας δὲ δι᾽ ἑαυτοῦ ὅλον τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας, καθὼς ἐν τῷ εὐαγγελίῳ φησὶν ὅτι Οὐκ ἦλθον καταλῦσαι τὸν νόμον, ἀλλὰ πληρῶσαι, ὁ τῇ μὲν ἀναιρέσει τῆς ὀργῆς συνεξαλείψας τὸν φόνον, τῷ δὲ ἀφανισμῷ τῆς ἐπιθυμίας συνεξελὼν τῆς μοιχείας τὸ ἄγος, οὗτος ἐκβάλλει τοῦ βίου καὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπιορκίας κατάραν τῇ ἀπαγορεύσει τοῦ ὅρκου πεδήσας ἐν ἀπραξίᾳ τὸ δρέπανον· οὐ γάρ ἐστι δυνατὸν ὅρκου γενέσθαι παράβασιν μὴ ὄντος ὅρκου. διό φησιν Ἠκούσατε ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις· οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. ἐγὼ δὲ λέγω σοι, φησί, μὴ ὀμόσαι ὅλως· μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ θεοῦ, μήτε ἐν Ἱεροσολύμοις, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως, μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι ποιῆσαι τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν. ἔστω δὲ ὑμῶν ὁ λόγος τὸ ναὶ ναὶ καὶ τὸ οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν.
Αυτός που μέσω του Μωυσή νομοθέτησε τα μυστήρια του νόμου, και εκπλήρωσε μέσω του εαυτού του ολόκληρο τον νόμο και τους προφήτες, καθώς λέει στο Ευαγγέλιο ότι «δεν ήλθα για να καταργήσω τον νόμο, αλλά για να τον εκπληρώσω», αυτός που με την αναίρεση της οργής εξάλειψε μαζί και τον φόνο, και με τον αφανισμό της επιθυμίας αφαίρεσε ταυτόχρονα το μίασμα της μοιχείας, αυτός αποβάλλει από τη ζωή και την κατάρα που προέρχεται από την επιορκία, καθηλώνοντας σε απραξία το δρέπανο μέσω της απαγόρευσης του όρκου. Διότι δεν είναι δυνατόν να υπάρξει παράβαση όρκου, όταν δεν υπάρχει όρκος. Γι' αυτό λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σου λέω, λέει, να μην ορκιστείς καθόλου· ούτε στον ουρανό, διότι είναι θρόνος του Θεού, ούτε στα Ιεροσόλυμα, διότι είναι πόλη του μεγάλου Βασιλέως, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, διότι δεν μπορείς να κάνεις καμία τρίχα λευκή ή μαύρη. Ας είναι δε ο λόγος σας το ναι ναι, και το όχι όχι· διότι ό,τι περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον διάβολο».
Λεπτομέρειες
Καὶ τοὺς ὅρκους δὲ παντελῶς φευγέτω, ἀκούων τῆς ἀποφάσεως τοῦ Χριστοῦ τῆς λεγούσης, ὅτι Ἐῤῥήθη τοῖς ἀρχαίοις, Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως. Μὴ τοίνυν μοι λέγε, ὅτι Ἐπὶ δικαίῳ ὄμνυμι· οὐκ ἔξεστι γὰρ οὔτε ἐπὶ δικαίῳ, οὔτε ἐπὶ ἀδίκῳ ὀμνύναι. Καθαρὸν τοίνυν τηρῶμεν ὅρκῳ τὸ στόμα, καὶ τούτοις ἅπασι τειχίζωμεν ἡμῶν καὶ τὴν γλῶτταν, καὶ τὰ χείλη, καὶ τὴν διάνοιαν, ὥστε μὴ ἔνδοθεν τίκτεσθαί τι τῶν πονηρῶν λογισμῶν, μήτε διὰ γλώττης προφέρεσθαι.
Και τους όρκους ας τους αποφεύγει παντελώς, ακούγοντας την απόφαση του Χριστού που λέει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, δεν θα επιορκήσεις· εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Μη μου λες, λοιπόν, ότι: «Ορκίζομαι για δίκαιο λόγο»· διότι δεν επιτρέπεται να ορκίζεται κανείς ούτε για δίκαιο ούτε για άδικο. Ας διατηρούμε, λοιπόν, το στόμα καθαρό από τον όρκο, και με όλα αυτά ας οχυρώνουμε και τη γλώσσα μας, και τα χείλη, και τη διάνοια, ώστε ούτε από μέσα μας να γεννιέται κάποιος από τους πονηρούς λογισμούς, ούτε να προφέρεται μέσω της γλώσσας.
Λεπτομέρειες
ὁ ἑτέρους καταλλάττων, πῶς αὐτὸς διαστασιάσει πρὸς τὴν ἑαυτοῦ; Οὐ ταύτῃ δὲ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἑτέρῳ τρόπῳ κοῦφον ἐποίησε τὸν νόμον. Καὶ γὰρ καὶ τούτῳ καταλιμπάνει τρόπον ἕνα ἀφέσεως, εἰπὼν, Παρεκτὸς λόγου πορνείας· ἐπεὶ πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ περιίστατο. Εἰ γὰρ ἐκέλευσε καὶ πολλοῖς συγγινομένην κατέχειν ἔνδον, πάλιν εἰς μοιχείαν τὸ πρᾶγμα κατέστρεφεν. Ὁρᾷς πῶς συμβαίνοντα ταῦτα τοῖς ἔμπροσθεν; Ὁ γὰρ μὴ βλέπων ἑτέραν γυναῖκα ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς, οὐ πορνεύσει· μὴ πορνεύων δὲ, οὐ παρέξει τῷ ἀνδρὶ ἀφορμὴν ἐκβαλεῖν τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα. Διὰ δὴ τοῦτο λοιπὸν μετὰ ἀδείας ἐπισφίγγει, καὶ τὸν φόβον ἐπιτειχίζει, μέγαν ἐπισείων τῷ ἀνδρὶ τὸν κίνδυνον, εἴγε ἐκβάλοι· τῆς γὰρ μοιχείας τῆς ἐκείνης ὑπεύθυνον ἑαυτὸν ποιεῖ. Ἵνα γὰρ μὴ ἀκούσας, Ἔξελε τὸν ὀφθαλμὸν, νομίσῃς καὶ περὶ γυναικὸς ταῦτα λέγεσθαι, εὐκαίρως ἐπήγαγε τὴν ἐπιδιόρθωσιν ταύτην, ἑνὶ τρόπῳ μόνῳ συγχωρῶν ἐκβάλλειν αὐτὴν, ἑτέρῳ δὲ οὐδενί. Πάλιν ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως.
Αυτός που συμφιλιώνει τους άλλους, πώς ο ίδιος θα έρθει σε διάσταση με τη δική του σύζυγο; Όχι μόνο με αυτό, αλλά και με άλλον τρόπο κατέστησε ελαφρύ τον νόμο. Διότι και σε αυτόν αφήνει έναν τρόπο διαζυγίου, λέγοντας: «Εκτός από την περίπτωση της πορνείας»· επειδή διαφορετικά το πράγμα θα κατέληγε πάλι στο ίδιο. Διότι, αν διέταζε να την κρατάει στο σπίτι, ακόμη και αν αυτή είχε συνευρεθεί με πολλούς, πάλι σε μοιχεία θα κατέληγε. Βλέπεις πώς αυτά συμφωνούν με τα προηγούμενα; Διότι εκείνος που δεν κοιτάζει άλλη γυναίκα με ακόλαστα μάτια, δεν θα πορνεύσει· και εφόσον δεν πορνεύσει, δεν θα δώσει στον άνδρα αφορμή να διώξει τη γυναίκα του. Γι' αυτό, λοιπόν, στη συνέχεια με ασφάλεια κάνει αυστηρότερο τον νόμο και υψώνει το τείχος του φόβου, επισείοντας μεγάλο κίνδυνο στον άνδρα, εάν τυχόν την αποπέμψει· διότι καθιστά τον εαυτό του υπεύθυνο για τη μοιχεία εκείνης. Διότι, για να μην νομίσεις, ακούγοντας το «Βγάλε το μάτι σου», ότι αυτά λέγονται και για τη γυναίκα, εγκαίρως πρόσθεσε αυτή τη διόρθωση, επιτρέποντας να την αποπέμψει με έναν μόνο τρόπο και με κανέναν άλλον. «Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου».
Λεπτομέρειες
ΚΕΦΑΛ. Δʹ. Καὶ ὀμόσῃ· Ζῇ Κύριος, μετὰ ἀληθείας. Μηδεὶς ἐντεῦθεν λαμβανέτω πρόφασιν ὅρκου, ἀλλ᾽ ἀκουέτω τοῦ Εὐαγγελίου, ὅτι Ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις· Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως. Πρὸ τούτου ταῦτα ἐλέγετο τοῖς ἀνοήτοις, τοῖς ἐξ εἰδώλων προαγομένοις, οὐχὶ τοῖς φιλοσοφοῦσιν, οὐχὶ τοῖς ἁπτομένοις τῶν οὐρανῶν, οὐχὶ τοῖς εἰς ἄνδρα τελοῦσιν.
Κεφάλαιο Δ΄. «Και θα ορκιστείς: Ζει Κύριος, με αλήθεια». Ας μην λαμβάνει κανείς από εδώ αφορμή για να ορκίζεται, αλλά ας ακούει το Ευαγγέλιο, που λέει: «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Πριν από αυτό, τα λόγια αυτά λέγονταν στους άφρονες, σε αυτούς που προέρχονταν από τα είδωλα, όχι σε εκείνους που ασκούν την κατά Θεόν φιλοσοφία, όχι σε εκείνους που αγγίζουν τους ουρανούς, όχι σε εκείνους που έχουν φθάσει στην πνευματική ωριμότητα.
Λεπτομέρειες
Καὶ πρὸ πάντων τὴν γλῶτταν παιδεύετε τῶν ὅρκων καθαρεύειν· οὐ λέγω τῶν ἐπιόρκων ἀλλὰ καὶ τῶν ὅρκων τῶν εἰκῇ καὶ μάτην γινομένων καὶ ἐπὶ κακῷ τῶν ὀμνύντων. «Ἐρρέθη γάρ φησιν· οὐκ ἐπιορκήσεις. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως.» Ἤκουσας μὴ ὀμόσαι ὅλως, μηκέτι λοιπὸν ἀνέχου περιεργάζεσθαι τὰ παρὰ τοῦ δεσπότου νομοθετηθέντα ἀλλὰ πείθου τῷ προστάξαντι καὶ διὰ πάντων ἐκκάθαιρέ σου τὴν διάνοιαν.
Και προπάντων να εκπαιδεύετε τη γλώσσα σας ώστε να είναι καθαρή από όρκους· δεν εννοώ μόνο από τους ψευδείς όρκους, αλλά και από τους όρκους που δίνονται απερίσκεπτα και μάταια και προς βλάβη εκείνων που ορκίζονται. «Διότι ειπώθηκε», λέει, «δεν θα επιορκήσεις. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου». Άκουσες ότι δεν πρέπει να ορκίζεσαι καθόλου, μην ανέχεσαι λοιπόν πλέον να περιεργάζεσαι όσα έχουν νομοθετηθεί από τον Δεσπότη, αλλά να υπακούς σε Εκείνον που έδωσε την προσταγή και με κάθε τρόπο να καθαίρεις τη διάνοιά σου.
Λεπτομέρειες
Τότε μοιχεία ἐκολάζετο μόνον, νῦν δὲ καὶ τὸ ἀκολάστοις ὀφθαλμοῖς γυναῖκα ἰδεῖν οὐκ ἀπήλλακται τιμωρίας. Τότε ἡ ἐπιορκία μόνη ἦν ἐκ τοῦ πονηροῦ, νῦν δὲ καὶ τὸ ὀμόσαι. «Τὸ» γὰρ «περισσόν», φησί, «τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν.» Οὐδὲν πλέον ἀπῃτοῦντο οἱ τότε ἢ τὸ τοὺς φιλοῦντας ἀγαπᾶν· νῦν δὲ τὸ μέγα τοῦτο καὶ θαυμαστὸν οὕτως ἐστὶν ἀτελές, ὡς καὶ μετὰ τὴν κατόρθωσιν αὐτοῦ μηδὲν πλέον ἡμᾶς ἔχειν τῶν τελωνῶν.
Τότε τιμωρούνταν μόνο η μοιχεία, τώρα όμως ούτε το να κοιτάξει κανείς γυναίκα με ακόλαστα μάτια δεν απαλλάσσεται από την τιμωρία. Τότε μόνο η επιορκία προερχόταν από τον πονηρό, τώρα όμως και το να ορκίζεται κανείς. Διότι, «το παραπάνω», λέει, «από αυτά, προέρχεται από τον πονηρό». Τίποτα περισσότερο δεν απαιτούνταν από τους ανθρώπους της τότε εποχής παρά να αγαπούν όσους τους αγαπούν· τώρα όμως αυτό το μεγάλο και θαυμαστό είναι τόσο ατελές, ώστε, ακόμη και μετά την κατόρθωσή του, να μην έχουμε τίποτα περισσότερο από τους τελώνες.
Λεπτομέρειες
κʹ. Ὑμεῖς δὲ τῶν λελεγμένων ἀεὶ μνημονεύοιτε, ἐγκαρδίως φέροντες τῆς θείας ἐκείνης τὴν ὡραιότητα, τῇ πατρικῇ φωνῇ ἀεὶ ἐνηχούμενοι, Οὗτός ἐστιν οὐ δοῦλος, οὐ πρέσβυς, οὐκ ἄγγελος, ἀλλ᾽ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς, αὐτοῦ ἀκούετε. Ἀκούσωμεν αὐτοῦ τοιγαροῦν λέγοντος· Ἀγαπήσεις Κύριον τὸν Θεόν σου ἐξ ὅλης τῆς καρδίας σου. Οὐ φονεύσεις· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὀργισθήσῃ τῷ ἀδελφῷ σου εἰκῆ διαλλάγηθί τε τῷ ἀδελφῷ σου πρότερον, καὶ οὕτως ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου. Οὐ μοιχεύσεις· ἀλλ᾽ οὐδὲ περιεργάσῃ κάλλος ἀλλότριον. Οὐκ ἐπιορκήσεις· ἀλλ᾽ οὐδὲ ὀμόσεις ὅλως· ἔσται δὲ ὑμῶν τὸ, Ναὶ, ναὶ, καὶ τὸ, Οὐ, οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τοῦ πονηροῦ εὕρημά ἐστιν. Οὐ ψευδομαρτυρήσεις. Οὐκ ἀποστερήσεις· ἀλλὰ καὶ τὸ αἰτοῦντί σε δίδου, καὶ τὸν θέλοντα ἀπὸ σοῦ δανείσασθαι μὴ ἀπόστρεφε, καὶ τὸν τὰ σὰ αἴροντα μὴ κωλύσῃς. Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ὑμῶν, εὐλογεῖτε τοὺς καταρωμένους ὑμῖν, καλῶς ποιεῖτε τοῖς μισοῦσιν ὑμᾶς, καὶ προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς καὶ διωκόντων. Μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε. Ἄφετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν, ἵνα γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, τέλειοι καὶ οἰκτίρμονες, ὡς ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος, ὅτι τὸν ἥλιον αὐτοῦ ἀνατέλλει ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς, καὶ βρέχει ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους.
Κʹ. Εσείς, λοιπόν, να θυμάστε πάντοτε όσα ειπώθηκαν, φέροντας μέσα στην καρδιά σας εκείνη τη θεία ωραιότητα, έχοντας πάντοτε να ηχεί στα αυτιά σας η φωνή του Πατέρα: «Αυτός δεν είναι δούλος, ούτε πρεσβευτής, ούτε άγγελος, αλλά ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε». Ας τον ακούσουμε, επομένως, να λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά. Δεν θα φονεύσεις· αλλά ούτε και να οργιστείς χωρίς λόγο εναντίον του αδελφού σου· πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και έπειτα να έλθεις να προσφέρεις το δώρο σου. Δεν θα μοιχεύσεις· αλλά ούτε και να περιεργαστείς ξένη ομορφιά. Δεν θα επιορκήσεις· αλλά ούτε και να ορκιστείς καθόλου· ας είναι ο λόγος σας "Ναι, ναι" και "Όχι, όχι"· ό,τι περισσότερο από αυτό είναι εφεύρημα του πονηρού. Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις. Δεν θα αποστερήσεις· αλλά και σε όποιον σου ζητά να δίνεις, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστρέφεσαι, και εκείνον που παίρνει τα δικά σου να μην τον εμποδίζεις. Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται, να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν, και να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Συγχωρείτε, και θα συγχωρηθείτε, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας, τέλειοι και οικτίρμονες, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας, διότι ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους».
Λεπτομέρειες
Ἀντέφησεν ὁ Σωτὴρ καὶ αὐτοὺς ἀπεφίμωσε, ὅτι «πρὸς τὴν σκληροκαρδίαν ὑμῶν Μωσῆς ἔγραψε ταῦτα, ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν ὅτι οὓς ὁ Θεὸς ἕνωσεν, ἄνθρωπος μὴ χωριζέτω», ἤγουν κατὰ πᾶσαν αἰτίαν (αἰτίαι γὰρ οὐκ ἐκλείψουσι καὶ συνοικέσιον λοιπὸν οὐ σταθήσεται), εἰ μή που μοιχεία χωρήσῃ μέσον αὐτῶν καὶ διαιρήσῃ αὐτοὺς ἀπ’ ἀλλήλων· ὁ γὰρ ταύτης χωρὶς ἀπολύων τὴν γυναῖκα αὐτοῦ ποιεῖ αὐτὴν μοιχευθῆναι. «Πάλιν ἠκούσατε», φησίν, «ὅτι ἐρρέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου· ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως· μήτε τὸν οὐρανόν, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε τὴν γῆν, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως, μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι· ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὐ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστι». Τί βούλεται ἡ παροῦσα ἐντολὴ πανταχόθεν περιορίζουσα ἡμᾶς μηδὲν ὅλως ὀμνύειν, μηδὲ λέγειν ἐν καιρῷ ἐρωτήσεως ἢ ἐτάσεως πλὴν τοῦ ναί καὶ τοῦ οὔ; Τὸ μὴ ὅλως ὀμνύειν οὐρανὸν ἢ γῆν ἢ Ἰερουσαλὴμ ἢ κεφαλὴν ὡς θρόνον, ὡς ὑποπόδιον, ὡς πόλιν βασιλέως Θεοῦ ἐνετείλατο, τὸ δὲ διατί δηλῶσαι ὁ ἀγαθὸς οὐκ ἠθέλησε· καὶ εἰ μὴ πάντως πρὸς τὸ συμφέρον ἡμῶν τοῦτο ἦν, οὐκ ἂν τοῦτο ἐνετείλατο.
Ανταποκρίθηκε ο Σωτήρας και τους αποστόμωσε, λέγοντας ότι «εξαιτίας της σκληροκαρδίας σας ο Μωυσής έγραψε αυτά, εγώ όμως σας λέω ότι αυτούς που ένωσε ο Θεός, άνθρωπος να μην τους χωρίζει», δηλαδή για οποιαδήποτε αιτία (διότι οι αιτίες δεν θα εκλείψουν και έτσι η συζυγία δεν θα σταθεί), εκτός εάν υπεισέλθει η μοιχεία ανάμεσά τους και τους χωρίσει τον έναν από τον άλλον. Διότι όποιος χωρίζει τη γυναίκα του χωρίς αυτή την αιτία, την κάνει να μοιχευθεί. «Πάλι ακούσατε», λέει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου. Εγώ όμως σας λέω να μην ορκιστείτε καθόλου, ούτε στον ουρανό, επειδή είναι θρόνος του Θεού, ούτε στη γη, επειδή είναι υποπόδιο των ποδιών Του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, επειδή είναι πόλη του μεγάλου βασιλιά, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, επειδή δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη. Αλλά ο λόγος σας ας είναι ναι ναι, όχι όχι. Οτιδήποτε περισσότερο από αυτά προέρχεται από τον πονηρό». Τι σκοπό έχει η παρούσα εντολή, η οποία μας περιορίζει από παντού ώστε να μην ορκιζόμαστε απολύτως καθόλου, ούτε να λέμε κάτι άλλο σε ώρα ερωτήσεως ή εξετάσεως εκτός από το ναι και το όχι; Το να μην ορκιζόμαστε καθόλου στον ουρανό ή στη γη ή στην Ιερουσαλήμ ή στο κεφάλι, ως θρόνο, ως υποπόδιο, ως πόλη του Θεού βασιλιά, το έδωσε ως εντολή, όμως το γιατί, ο Αγαθός δεν θέλησε να το φανερώσει. Και εάν αυτό δεν ήταν οπωσδήποτε για το δικό μας συμφέρον, δεν θα το έδινε ως εντολή.
Λεπτομέρειες
Πῶς γὰρ ἂν μὴ ἐμίσει δικαίως τὸ ψεῦδος ὁ φύσει ἀληθής; Πῶς δὲ καὶ ἀδικίαν οὐκ ἂν ἐβδελύξατο ὁ κρίνων δικαίως πᾶσαν τὴν γῆν; Ἢ πῶς τὸν ὅρκον ἀπεδέξατο ἂν ὁ καὶ πάλαι καὶ νῦν τοῦτον διακωλύων; «Ἠκούσατε», φησίν, «ὅτι ἐρρήθη τοῖς ἀρχαίοις, οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ, μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως, μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι. Ἔστω δὲ ὁ λόγος ὑμῶν ναὶ ναί, οὒ οὔ· τὸ δὲ περισσὸν τούτων ἐκ τοῦ πονηροῦ ἐστιν».
Διότι, πώς θα ήταν δυνατόν να μην μισεί δικαίως το ψεύδος Εκείνος που είναι εκ φύσεως αληθινός; Και πώς δεν θα αποστρεφόταν την αδικία Εκείνος που κρίνει με δικαιοσύνη ολόκληρη τη γη; Ή πώς θα αποδεχόταν τον όρκο Εκείνος που και παλαιότερα και τώρα τον απαγορεύει; «Ακούσατε», λέγει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις τους όρκους σου προς τον Κύριο. Εγώ όμως σας λέγω να μην ορκίζεστε καθόλου· ούτε στον ουρανό, επειδή είναι θρόνος του Θεού, ούτε στη γη, επειδή είναι υποπόδιο των ποδιών Του, ούτε στα Ιεροσόλυμα, επειδή είναι η πόλη του μεγάλου Βασιλέως, ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, επειδή δεν μπορείς να κάνεις ούτε μία τρίχα λευκή ή μαύρη. Ας είναι δε ο λόγος σας ναι ναι, και όχι όχι· οτιδήποτε παραπάνω από αυτά προέρχεται από τον πονηρό».
Λεπτομέρειες
ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΡΓʹ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΦΥΛΑΤΤΕΙΝ ΤΑΣ ΘΕΙΑΣ ΕΝΤΟΛΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΤΩΝ ΑΜΕΛΩΣ ΔΙΑΚΕΙΜΕΝΩΝ Ἀδελφοὶ καὶ πατέρες, ὁ πλάσας ἡμᾶς Θεὸς καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι παραγαγὼν, ὡς ἐν διδασκαλείῳ ἔθετο ἡμᾶς ἐν τῷδε τῷ βίῳ, ἵνα μαθητευθῶμεν τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας αὐτοῦ. Διὸ καὶ τοὺς μαθητὰς ἀποστέλλων ἐπὶ τὸ κήρυγμα παρηγγυᾶτο λέγων· «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, διδάσκοντες αὐτοὺς τηρεῖν πάντα ὅσα ἐνετειλάμην ὑμῖν.» Τίνα δέ ἐστιν ἃ ἐνετείλατο; Κατὰ μὲν τὴν παλαιὰν διαθήκην, ὡς ἐκ μέρους εἰπεῖν· τὸ «Οὐ φονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις·» κατὰ δὲ τὴν νέαν, τὰ τούτων ἔτι ὑψηλότερά τε καὶ ἀκριβέστερα. «Ἐρρήθη γὰρ, φησὶ, τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ φονεύσεις· ὃς δ’ ἂν φονεύσῃ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ ὀργιζόμενος τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ εἰκῆ ἔνοχος ἔσται τῇ κρίσει.» Πάλιν «ἐρρήθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐ μοιχεύσεις. Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, ὅτι πᾶς ὁ ἐμβλέπων γυναῖκα πρὸς τὸ ἐπιθυμῆσαι αὐτὴν, ἤδη ἐμοίχευσεν αὐτὴν ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτοῦ.» Πάλιν «ἐρρήθη· Οὐκ ἐπιορκήσεις.
ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΡΓ΄ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΗΡΗΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΙΩΝ ΕΝΤΟΛΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΑΣ ΑΠΕΙΛΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΣΩΝ ΔΙΑΚΕΙΝΤΑΙ ΜΕ ΑΜΕΛΕΙΑ Αδελφοί και πατέρες, ο Θεός που μας έπλασε και μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, μας τοποθέτησε σε τούτο τον βίο σαν σε σχολείο, για να διδαχθούμε το ευαγγέλιο της βασιλείας Του. Γι' αυτό και αποστέλλοντας τους μαθητές στο κήρυγμα τους έδινε την παραγγελία λέγοντας: «Πηγαίνετε και μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». Ποια είναι όμως αυτά που παρήγγειλε; Κατά μεν την Παλαιά Διαθήκη, για να αναφέρουμε ένα μέρος τους: το «Δεν θα φονεύσεις, δεν θα μοιχεύσεις, δεν θα κλέψεις, δεν θα ψευδομαρτυρήσεις»· κατά δε τη Νέα Διαθήκη, υπάρχουν εντολές ακόμη πιο υψηλές και πιο ακριβείς. «Διότι ειπώθηκε», λέγει, «στους αρχαίους: Δεν θα φονεύσεις· όποιος όμως φονεύσει θα είναι ένοχος στο δικαστήριο. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που οργίζεται αδικαιολόγητα εναντίον του αδελφού του θα είναι ένοχος στο δικαστήριο». Και πάλι, «ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα μοιχεύσεις. Εγώ όμως σας λέγω ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της στην καρδιά του». Πάλι, «ειπώθηκε: Δεν θα επιορκήσεις.»
Λεπτομέρειες
Ἀλλὰ καὶ ὁ δεχόμενος ταύτην, μοιχός ἐστιν. Εἰ γὰρ μὴ ἐδέξατο, ἐπανέστρεψεν ἂν ἐκείνη, καὶ ὑπετάγη τῷ ἀνδρί. Τὸν γὰρ Χριστιανὸν δεῖ εἰρηνοποιὸν εἶναι καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους, καὶ πολλῷ πλέον πρὸς τὴν ἰδίαν γυναῖκα. «Πάλιν ἠκούσατε, ὅτι ἐῤῥέθη τοῖς ἀρχαίοις· Οὐκ ἐπιορκήσεις, ἀποδώσεις δὲ τῷ Κυρίῳ τοὺς ὅρκους σου.» Τουτέστιν, Ὅταν ὀμνύῃς, ἀλήθευε. «Ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν, μὴ ὀμόσαι ὅλως, μήτε ἐν τῷ οὐρανῷ, ὅτι θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ· μήτε ἐν τῇ γῇ, ὅτι ὑποπόδιόν ἐστι τῶν ποδῶν αὐτοῦ· μήτε εἰς Ἱεροσόλυμα, ὅτι πόλις ἐστὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως.» Ἐπειδὴ οἱ Ἰουδαῖοι τοῦ Θεοῦ λέγοντος ἤκουον, «Ὁ οὐρανός μοι θρόνος, ἡ δὲ γῆ ὑποπόδιον,» ὤμνυον κατὰ τῶν τοιούτων. Ὁ τοίνυν Κύριος κωλύων αὐτούς, οὐ λέγει, ὅτι Ἐπειδὴ καλὸς καὶ μέγας ἐστὶν ὁ οὐρανός, καὶ χρησίμη ἡ γῆ, διὰ τοῦτο μὴ ὀμνύετε· ἀλλ’ ὅτι ὁ μὲν θρόνος ἐστὶ τοῦ Θεοῦ, ἡ δέ, ὑποπόδιον, ἵνα μὴ εἰδωλολατρία χώραν ἕξῃ. Ἐθεοποιήθησαν γὰρ ἂν τὰ στοιχεῖα παρὰ τῶν εἰς αὐτὰ ὀμνυόντων· ὃ καὶ πρότερον ἐγένετο. «Μήτε ἐν τῇ κεφαλῇ σου ὀμόσῃς, ὅτι οὐ δύνασαι μίαν τρίχα λευκὴν ἢ μέλαιναν ποιῆσαι.» Ὁ Θεὸς μόνος ὀμνύει καθ’ ἑαυτοῦ, ὡς μηδενὶ ὑποκείμενος· ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐξουσιάζοντες ἑαυτῶν, πῶς ἂν ὀμόσαιμεν κατὰ τῆς κεφαλῆς ἡμῶν; ἑτέρου γὰρ τὸ κτῆμα.
Αλλά και αυτός που την δέχεται, είναι μοιχός. Διότι αν δεν την δεχόταν, εκείνη θα επέστρεφε και θα υποτασσόταν στον άνδρα της. Διότι ο Χριστιανός πρέπει να είναι ειρηνοποιός και προς τους άλλους, και πολύ περισσότερο προς τη δική του γυναίκα. «Πάλι ακούσατε ότι ειπώθηκε στους αρχαίους: Δεν θα επιορκήσεις, αλλά θα εκπληρώσεις στον Κύριο τους όρκους σου». Δηλαδή, όταν ορκίζεσαι, να λες την αλήθεια. «Εγώ όμως σας λέω, να μην ορκιστείτε καθόλου, ούτε στον ουρανό, διότι είναι θρόνος του Θεού· ούτε στη γη, διότι είναι υποπόδιο των ποδιών του· ούτε στα Ιεροσόλυμα, διότι είναι πόλη του μεγάλου βασιλιά». Επειδή οι Ιουδαίοι άκουγαν τον Θεό να λέει «Ο ουρανός είναι για εμένα θρόνος, και η γη υποπόδιο», ορκίζονταν σε αυτά. Ο Κύριος, λοιπόν, εμποδίζοντάς τους, δεν λέει ότι επειδή ο ουρανός είναι ωραίος και μεγάλος, και η γη χρήσιμη, γι' αυτό μην ορκίζεστε, αλλά διότι ο μεν ουρανός είναι θρόνος του Θεού, η δε γη υποπόδιο, για να μη βρει χώρο η ειδωλολατρία. Διότι τα στοιχεία της φύσεως θα θεοποιούνταν από αυτούς που ορκίζονταν σε αυτά, πράγμα που συνέβη και παλαιότερα. «Ούτε στο κεφάλι σου να ορκιστείς, διότι δεν μπορείς να κάνεις μία τρίχα λευκή ή μαύρη». Μόνο ο Θεός ορκίζεται στον εαυτό του, ως μη υποκείμενος σε κανέναν. Εμείς όμως, εφόσον δεν εξουσιάζουμε τον εαυτό μας, πώς θα μπορούσαμε να ορκιστούμε στο κεφάλι μας; Διότι αποτελεί κτήμα άλλου.
Λεπτομέρειες