Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:41

Ερώτηση ΡΙΔ΄. Εφόσον ο Κύριος προστάζει: «Εάν κάποιος σε αγγαρέψει να περπατήσεις ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο»· και εφόσον ο Απόστολος διδάσκει να υποτασσόμαστε ο ένας στον άλλον με φόβο Χριστού, μήπως πρέπει να υπακούμε στον οποιονδήποτε και σε οτιδήποτε μας προστάζει; Απόκριση. Η διαφορά ως προς τα πρόσωπα εκείνων που προστάζουν δεν πρέπει καθόλου να παραβλάπτει την υπακοή εκείνων που δέχονται τις προσταγές· διότι ούτε ο Μωυσής παράκουσε τον Ιοθόρ, όταν εκείνος του έδωσε καλές συμβουλές. Επειδή όμως υπάρχει όχι μικρή διαφορά στα πράγματα που προστάζονται (διότι άλλα μεν είναι αντίθετα προς την εντολή του Κυρίου, δηλαδή είτε την διαφθείρουν είτε την μολύνουν ποικιλοτρόπως μέσω της ανάμειξης με το απαγορευμένο· άλλα πάλι συμπίπτουν με την εντολή· ενώ άλλα, ακόμη κι αν δεν συμπίπτουν κατά τρόπο προφανή, εντούτοις συμβάλλουν και αποτελούν τρόπον τινά βοήθεια για την εκπλήρωση της εντολής), είναι αναγκαίο να θυμόμαστε τον Απόστολο που λέει: «Προφητείες μην εξουθενώνετε· όλα όμως να τα δοκιμάζετε, το καλό να το κρατάτε· από κάθε είδος πονηρού να απέχετε»· και πάλι: «Καθαιρώντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που εγείρεται κατά της γνώσης του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού».

Διότι, λέγει, απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό. Με σοφία, λοιπόν, και με τέχνη οδηγώντας μας προς την αρετή, έθεσε την απομάκρυνση από την κακία ως αρχή των καλών έργων. Διότι, εάν σου παρουσίαζε ευθύς εξαρχής τα τέλεια, θα δίσταζες να τα επιχειρήσεις· τώρα όμως σε συνηθίζει στα πιο εύκολα, ώστε να τολμήσεις και τα επόμενα. Θα έλεγα, μάλιστα, ότι η άσκηση της ευσέβειας μοιάζει με κλίμακα· με εκείνη την κλίμακα που είδε κάποτε ο μακάριος Ιακώβ, της οποίας τα μεν πρώτα σκαλοπάτια βρίσκονταν κοντά στη γη και χαμηλά, τα δε άλλα εκτείνονταν ψηλά, πάνω από τον ίδιο τον ουρανό. Ώστε, πρέπει εκείνοι που εισάγονται στον ενάρετο βίο να θέτουν τα ίχνη τους στις πρώτες βαθμίδες, και από εκεί να ανεβαίνουν διαρκώς στις επόμενες, έως ότου φθάσουν στο εφικτό για την ανθρώπινη φύση ύψος μέσα από τη σταδιακή προκοπή. Όπως λοιπόν στην κλίμακα η πρώτη ανάβαση είναι η απομάκρυνση από τη γη, έτσι και στην κατά Θεόν πολιτεία, αρχή της προκοπής είναι ο χωρισμός από το κακό. Γενικότερα δε, κάθε απραξία είναι ευκολότερη ακόμη και από την οποιαδήποτε πράξη· όπως για παράδειγμα: «Δεν θα φονεύσεις· δεν θα μοιχεύσεις· δεν θα κλέψεις». Καθένα από αυτά απαιτεί απραξία και ακινησία. Αντιθέτως, το «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου»· και το «πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς»· και το «εάν κάποιος σε αγγαρέψει να περπατήσεις ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο», αποτελούν πράξεις που αρμόζουν σε αθλητές, και απαιτούν ψυχή ήδη ακμαία προκειμένου να κατορθωθούν.

«Και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου στο δικαστήριο και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο. Και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο». Διότι όχι μόνο δεν εκδικούμαστε τα αμαρτήματα που έχουν ήδη διαπραχθεί εις βάρος μας, όπως προτρέπουν οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι με την άδεια του νόμου που δόθηκε διά του Μωυσή, αλλά επιδεικνύουμε και μεγαλύτερη ανεξικακία, προβάλλοντας την προθυμία να υπομείνουμε τα ίδια ή και χειρότερα. Και με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται ταυτόχρονα και τα δύο από εμάς: αφενός μεν ο θάνατος, με το να μην παρασυρόμαστε σε αγανάκτηση εναντίον εκείνου που μας επέφερε το πρώτο χτύπημα· αφετέρου δε η καινότητα της ζωής εν Κυρίω, με το να του προσφέρουμε και την άλλη.

Και όμως, αφού είπε αυτά, ως παράδειγμα μου εξέθεσε τον λόγο περί φιλανθρωπίας, τον οποίο εσύ του υπέδειξες, ο οποίος μου φάνηκε μάλλον εξαιρετικά άδικος. Και θα σου πω το πώς. Έλεγε ότι είναι δίκαιο σε αυτόν που τον χτυπά στο μάγουλο να προσφέρει και το άλλο, και σε αυτόν που του παίρνει το ιμάτιο να του δίνει και το πανωφόρι, και σε αυτόν που τον αγγαρεύει για ένα μίλι να πηγαίνει μαζί του δύο, και όλα τα παρόμοια. Και ο Πέτρος αποκρίθηκε: Αλλά νόμισες άδικο αυτό που είναι εξαιρετικά δίκαιο. Αν σου είναι αρεστό, άκουσε. Και ο πατέρας είπε: Πάρα πολύ. Και ο Πέτρος: Δεν νομίζεις ότι, αν υπάρχουν δύο εχθροί βασιλιάδες που έχουν τις χώρες τους χωρισμένες, αν κάποιος από τους υπηκόους του ενός πιαστεί στη χώρα του άλλου και εξαιτίας αυτού οφείλει να πεθάνει, εάν απαλλαγεί από την τιμωρία με ένα ράπισμα και όχι με θάνατο, δεν φαίνεται άραγε ότι αυτός που τον απάλλαξε είναι φιλάνθρωπος; Και ο πατέρας είπε: Και βέβαια. Και ο Πέτρος είπε: Και τι; Εάν αυτός ο ίδιος αφαιρέσει κάτι που ανήκει σε κάποιον ή και κάτι άλλο, και συλληφθεί για αυτό και δώσει τα διπλάσια, ενώ οφείλει τα τετραπλάσια και τον θάνατο, επειδή πιάστηκε στα όρια του αντιπάλου, δεν νομίζεις ότι αυτός που έλαβε τα διπλάσια και τον απάλλαξε από τον θάνατο είναι φιλάνθρωπος; Και ο πατέρας είπε: Φαίνεται. Και ο Πέτρος: Και τι;

Και ο πατέρας άρχισε να λέει στον Πέτρο: Μη νομίζεις, πολυαγαπημένε μου Πέτρε, ότι δεν έχω στο μυαλό μου τον λόγο που κηρύττεις. Τουλάχιστον, κατά τη διάρκεια της περασμένης νύχτας, ενώ ο Κλήμης με προέτρεπε επίμονα να συνταχθώ με την αλήθεια που κηρύττεις, εγώ του αποκρίθηκα: Τι πιο καινούριο μπορεί να παραγγείλει κανείς από εκείνα που συμβούλευσαν οι αρχαίοι; Εκείνος δε, αφού γέλασε ήρεμα, είπε: Υπάρχει μεγάλη διαφορά, πατέρα, μεταξύ των λόγων της θεοσέβειας και των λόγων της φιλοσοφίας. Διότι ο λόγος της αλήθειας έχει ως απόδειξη την προφητεία, ενώ ο λόγος της φιλοσοφίας, προσφέροντας ωραιολογία μέσα από στοχασμούς, νομίζει ότι παρουσιάζει αποδείξεις. Και όμως, αφού είπε αυτά, μου εξέθεσε ως παράδειγμα τον λόγο περί φιλανθρωπίας, τον οποίο εσύ του δίδαξες, ο οποίος όμως μου φάνηκε μάλλον εντελώς άδικος. Και θα σου πω το γιατί. Έλεγε ότι είναι δίκαιο σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο να του γυρίζεις και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει το ιμάτιο να του δίνεις και το μαφόριο, και σε εκείνον που σε αγγαρεύει για ένα μίλι να πηγαίνεις μαζί του δύο, και όλα τα παρόμοια.

Και βιάστηκε και κατέβασε τη στάμνα στο χέρι της και τον πότισε, μέχρι που σταμάτησε να πίνει. Και είπε: Και για τις καμήλες σου θα βγάλω νερό. Και πριν από πολλές γενεές εκπλήρωνε τον ευαγγελικό λόγο, διότι είπε ο Κύριος: Εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο. Έτσι και αυτή η μακαρία διπλασίασε την ευεργεσία, λέγοντας: Πιες, κύριε, και για τις καμήλες σου θα βγάλω νερό, μέχρι να πιουν όλες. Και αφού τα είπε αυτά, δεν σταμάτησε σε αυτό, αλλά και με το έργο της εκπλήρωσε τον λόγο, σύμφωνα με το γεγραμμένο: διότι η βασιλεία των ουρανών δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στη δύναμη. Διότι, λέει, άδειασε όλη τη στάμνα στην ποτίστρα και έτρεξε στο πηγάδι να αντλήσει και έβγαλε νερό για όλες τις καμήλες.

Εγώ πιστεύω αληθώς ότι, όταν κατοικούσαν στις πόλεις, υποδέχονταν τους ξένους, επισκέπτονταν τους ασθενείς και έντυναν τους γυμνούς, έπλεναν τα πόδια εκείνων που κοπίαζαν· και αν κάποιος τους αγγάρευε για ένα μίλι, αυτοί πορεύονταν δύο. Και όταν τήρησαν τις εντολές που απαιτούν συναναστροφή με το πλήθος και ο νους τους έφτασε στην πρώτη ακινησία και στις θείες και μυστικές θεωρίες, από τότε έσπευσαν και αναχώρησαν στην ησυχία της ερήμου, και έκτοτε παρέμειναν προσηλωμένοι στον έσω άνθρωπό τους, ώστε να γίνουν θεωρητικοί, και διέμειναν στη θεωρία του Πνεύματος, μέχρις ότου κλήθηκαν από τη χάρη να γίνουν ποιμένες της Εκκλησίας του Χριστού.

Εγώ πιστεύω αληθινά ότι, όταν κατοικούσαν στις πόλεις, υποδέχονταν τους ξένους, επισκέπτονταν τους ασθενείς, έντυναν τους γυμνούς, έπλεναν τα πόδια όσων κοπίαζαν. Και αν κάποιος τους αγγάρευε για ένα μίλι, εκείνοι πήγαιναν δύο.

Αν όμως νομίζεις ότι αυτό είναι μεγάλο, περίμενε και θα δεις καθαρά ότι ακόμη δεν έχεις φτάσει στο τέλειο. Διότι αυτός που νομοθετεί περί ανεξικακίας δεν σταματά εδώ, αλλά προχωρά και παραπέρα, λέγοντας τα εξής: «Εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο». Είδες το μεγαλείο της φιλοσοφίας;

Επομένως, λέγει, μετά την παραχώρηση του χιτώνα και του ιματίου, ακόμη και αν ο εχθρός ήθελε να χρησιμοποιήσει το γυμνό σώμα για ταλαιπωρίες και κόπους, ούτε και τότε δεν πρέπει να τον εμποδίσουμε. Διότι ο Κύριος θέλει να τα έχουμε όλα κοινά, και τα σώματα και τα χρήματα, τόσο για εκείνους που έχουν ανάγκη όσο και για εκείνους που μας υβρίζουν· διότι το ένα είναι γνώρισμα ανδρείας, ενώ το άλλο φιλανθρωπίας. Γι' αυτό έλεγε: «Εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο», ανεβάζοντάς σε πάλι υψηλότερα, και προστάζοντάς σε να επιδεικνύεις την ίδια προθυμία και γενναιοδωρία. Διότι, αν εκείνα που έλεγε στην αρχή, τα οποία είναι κατά πολύ κατώτερα από τούτα, φέρουν τόσους μακαρισμούς, αναλογίσου ποια ανταμοιβή αναμένει αυτούς που κατορθώνουν τα παραπάνω, και τι λογής άνθρωποι γίνονται ακόμη και πριν λάβουν τα έπαθλα, επιτυγχάνοντας την τέλεια απάθεια μέσα σε ένα σώμα ανθρώπινο και παθητό. Διότι, όταν δεν οδυνώνται ούτε από ύβρεις και χτυπήματα ούτε από την αφαίρεση των χρημάτων, ούτε κάμπτονται από κανένα άλλο παρόμοιο, αλλά αντίθετα προσφέρονται πλουσιοπάροχα στο πάθημα, σκέψου πώς διαμορφώνεται η ψυχή τους. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, ό,τι παρήγγειλε για τα χτυπήματα και ό,τι για τα χρήματα, το ίδιο παρήγγειλε να πράττουμε και εδώ. Διότι γιατί να κάνω λόγο, λέγει, για προσβολές και χρήματα;

Δ'. Διότι, σχετικά με τους κανόνες που έχουν τεθεί για την απαγόρευση των όρκων, ντρέπομαι ακόμη και να μιλήσω, όχι μόνο εξαιτίας των όρκων, αλλά και εξαιτίας των συνεχών επιορκιών. Εάν δηλαδή και το να ορκίζεται κανείς, έστω και αν τηρεί τον όρκο του, αποτελεί αμάρτημα και παράβαση της εντολής, σε ποια θέση θα κατατάξουμε την επιορκία; Διότι, εάν ό,τι είναι περισσότερο από το «ναι» και το «όχι» προέρχεται από τον Πονηρό, αυτό που είναι ακόμη περισσότερο από τούτο, τίνος θα είναι τελικά; Έπειτα πάλι λέγει: «Εάν κάποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε σε αυτόν και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο· και σε εκείνον που σου ζητά, να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς».

ΤΙΤΛΟΣ ΛΘ΄. — Περί αγγαρείας. «Αδύναμοι εργάστηκαν στους αμπελώνες των ασεβών χωρίς τροφή και χωρίς μισθό.» «Όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο.» «Αυτός που οικοδομεί τον οίκο του χωρίς δικαιοσύνη, και τα ανώγειά του χωρίς δίκαιη κρίση, βάζει τον πλησίον του να εργάζεται δωρεάν, και δεν πρόκειται να του αποδώσει τον μισθό του.» «Ιδού, ο μισθός των εργατών που θέρισαν τα χωράφια σας, ο οποίος έχει παρακρατηθεί από εσάς, κραυγάζει, και οι φωνές εκείνων που θέρισαν έχουν εισέλθει στα αυτιά του Κυρίου Σαβαώθ.» ΤΙΤΛΟΣ Μ΄. — Περί αγαθής αισχύνης. «Αφού πήραν ο Σημ και ο Ιάφεθ το ιμάτιο, το έβαλαν πάνω στις πλάτες και των δύο, και προχώρησαν βαδίζοντας προς τα πίσω, και σκέπασαν τη γύμνια του πατέρα τους, και τη γύμνια του πατέρα τους δεν την είδαν.» «Υπάρχει αισχύνη που επιφέρει αμαρτία, και υπάρχει αισχύνη που είναι δόξα και χάρη.» «Πριν από τη βροντή σπεύδει η αστραπή, και πριν από τον αιδήμονα προπορεύεται η χάρη.» «

«Εκείνος που πορεύεται με δικαιοσύνη, που μιλάει με ευθύτητα, που μισεί την ανομία και την αδικία, και τινάζει τα χέρια του μακριά από δωροδοκίες· που κλείνει τα αυτιά του για να μην ακούσει καταδίκη αίματος· που κλείνει τα μάτια του για να μη δει αδικία· αυτός θα κατοικήσει σε υψηλό σπήλαιο ισχυρού βράχου.» «Άνθρωπο δεν θα καταδυναστεύσει, θα επιστρέψει το ενέχυρο εκείνου που του οφείλει, και δεν θα αρπάξει τίποτα με τη βία, θα δώσει τον άρτο του στον πεινασμένο και θα ντύσει τον γυμνό, και τα χρήματά του δεν θα τα δώσει με τόκο και δεν θα λάβει πλεόνασμα, και θα αποστρέψει το χέρι του από την αδικία, θα κρίνει δίκαια ανάμεσα στον εαυτό του και τον πλησίον του, και πορεύεται σύμφωνα με τα προστάγματά μου, και έχει τηρήσει τις εντολές μου για να τις εφαρμόσει· αυτός είναι δίκαιος, θα ζήσει αληθινά, λέγει ο Κύριος.» «Τιμημένα γηρατειά δεν είναι η μακροζωία, ούτε μετριούνται με τον αριθμό των ετών. Αλλά τα λευκά μαλλιά για τους ανθρώπους είναι η φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος.» «Ακούσατε ότι ειπώθηκε στους παλαιούς: "Οφθαλμό αντί οφθαλμού, και δόντι αντί δοντιού". Εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό, αλλά σε όποιον σε ραπίσει στο δεξί μάγουλο, στρέψε του και το άλλο. Και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου στο δικαστήριο και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το πανωφόρι· και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο.»

Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος εκεί· εδώ όμως: Όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του, λέει, και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο· σε αυτόν που σου ζητά δίνε, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα μην τον αποστραφείς· αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν, και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· αλλά θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις, ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.

«Δεν διαφέρετε εσείς από τα πετεινά και τα θηρία, και όμως ο Θεός τα τρέφει. Μην μεριμνήσετε λοιπόν τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά. Ζητάτε δε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν, διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και ο νους του ανθρώπου.» Και: «Μην κάνετε αυτά για να σας δουν οι άνθρωποι· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Σχετικά δε με το να είμαστε ανεξίκακοι και εξυπηρετικοί προς όλους και απαλλαγμένοι από την οργή, αυτά είναι που είπε: «Σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει τον χιτώνα ή το ιμάτιο, μην τον εμποδίσεις. Όποιος δε οργιστεί, είναι ένοχος για τη φωτιά. Και στον καθένα που σε αγγαρεύει για ένα μίλι, ακολούθησέ τον για δύο. Ας λάμψουν δε τα καλά σας έργα μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα να θαυμάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Διότι δεν πρέπει να ανταποδίδουμε το κακό, ούτε θέλησε να γίνουμε μιμητές των φαύλων, αλλά προέτρεψε, μέσω της υπομονής και της πραότητας, να απομακρύνουμε τους πάντες από την αισχύνη και την επιθυμία των κακών. Αυτό ακριβώς μπορούμε να το αποδείξουμε σε πολλές περιπτώσεις που έχουν συμβεί ανάμεσά μας: πολλοί άλλαξαν τον χαρακτήρα τους από βίαιοι και τύραννοι, έχοντας νικηθεί, είτε παρακολουθώντας την εγκαρτέρηση του βίου των γειτόνων τους, είτε κατανοώντας την παράδοξη υπομονή των συνοδοιπόρων τους που αδικούνταν, είτε δοκιμάζοντας τον χαρακτήρα εκείνων με τους οποίους συναλλάσσονταν.

ΞΒ΄. Εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό· αλλά όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί μαζί σου και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο· και σε εκείνον που θα σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο. Γιατί; Για να διαφυλάξει εσένα απαλλαγμένο από οργή και λύπη, και εκείνον να τον παιδαγωγήσει μέσω της δικής σου ανεξικακίας, και να οδηγήσει και τους δύο, ως αγαθός, κάτω από τον ζυγό της αγάπης.

Ή και διαφορετικά: τα λογικά πρόβατα εξέλιπαν επειδή δεν σιτίζονταν με την πνευματική τροφή της διδασκαλίας, λόγω του ότι δεν υπήρχαν στη φάτνη της Εκκλησίας οι πνευματικοί βόες, οι διδάσκαλοι. Τι σημαίνει κατ' αναγωγήν το παράγγελμα του Κυρίου «εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο»;

Εκείνος που μας αγγαρεύει είναι ο Κύριος, ζητώντας διά της διδασκαλίας Του το ένα μίλι της εντολής Του. Καλό είναι, λοιπόν, εμείς να Τον ακούμε όταν προστάζει και να βαδίζουμε δύο μίλια, δηλαδή να υπακούμε στην εντολή και να προσθέτουμε διά των έργων το άλλο ένα μίλι.

«Ακούσατε», λέει, «ότι ειπώθηκε στους αρχαίους, οφθαλμό αντί οφθαλμού και δόντι αντί δοντιού. Εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό, αλλά όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη. Και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο. Και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί μαζί σου και να πάρει τον χιτώνα σου, άφησέ του και το ιμάτιο».

Δες πώς, όπως ακριβώς ένας άριστος γεωργός περιφράσσει τα χωράφια, έτσι και ο Δεσπότης περιφράσσει από παντού αυτούς που αγαπούν τις άγιες εντολές του, διότι δεν προστάζει μόνο να αγαπούμε τους εχθρούς και να προσευχόμαστε για όσους μας βλάπτουν και να ευεργετούμε εκείνους που μας μισούν και μας καταδιώκουν, αλλά και να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό, και να παραδίδουμε τους εαυτούς μας σε εκείνον που θέλει να μας καταδυναστεύσει· και όχι απλώς να παραδιδόμαστε, αλλά να το κάνουμε αυτό προσθέτοντας ακόμη περισσότερα, ώστε, είτε θελήσει να μας χτυπήσει είτε να μας επιβάλει αγγαρεία είτε να μας πάρει τον χιτώνα, να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό, αλλά ο Δεσπότης προστάζει να του δίνουμε και το ιμάτιο.

Γιατί, ω Δέσποτα, προστάζεις να υποχωρούμε στον πονηρό με επιπλέον παραχωρήσεις, ώστε και σε αυτόν που μας χτυπά στη δεξιά σιαγόνα να προσφέρουμε και την άλλη, και σε αυτόν που μας επιβάλλει αγγαρεία για ένα μίλι να τον ακολουθούμε για δύο, αλλά και να παρέχουμε το πανωφόρι μας σε εκείνον που θέλει να μας πάει σε δίκη και να πάρει τον χιτώνα μας;

Και ενώ εγώ έλεγα: «Εάν κάποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο», όχι μόνο κανείς από εσάς δεν το έκανε αυτό, αλλά οι περισσότεροι αγγαρέψατε και τους αδελφούς σας; Ενώ εγώ έλεγα: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι εξαιτίας μου», εσείς ούτε έναν σκληρό λόγο δεν ανεχόσασταν να ακούσετε, όχι μόνο από τους ομοίους σας, αλλά ούτε και από τους ανωτέρους σας; Ενώ εγώ έλεγα: «Χαίρετε και αγαλλιάσθε για τους διωγμούς και τις θλίψεις», εσείς αγκαλιάσατε μάλλον τους επαίνους, την τιμή και τη δόξα, ενώ μπροστά σε τέτοιες καταστάσεις αποστρεφόσασταν ακόμη και την ίδια σας τη ζωή; Ενώ εγώ μακάριζα τους πτωχούς, εσείς δεν ποθήσατε ποτέ από τα βάθη της ψυχής σας να γίνετε πτωχοί; Ενώ εγώ έλεγα ότι οι πράοι θα κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών, εσείς συμπεριφερόσασταν σαν άγρια θηρία απέναντι σε όσους δεν έκαναν αμέσως τα θελήματά σας; Και πάλι, όταν τους βλέπατε να παραβαίνουν τις εντολές μου, δεν γινόσασταν τότε συμπονετικοί και επιεικείς και λέγατε: «Άφησε, είπε ο Κύριος· μην οργίζεσαι εναντίον κανενός»; Δεν ήσασταν εσείς που λέγατε, όταν εγώ έλεγα: «Να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται, να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν», — «Αυτό είναι γνώρισμα των αποστόλων, αυτό είναι των μεγάλων αγίων! Διότι ποιος άλλος μπορεί να το κάνει αυτό;» — Άθλιοι, και εσείς γιατί δεν γίνατε άγιοι;

Μην φλυαρείτε λοιπόν, τέκνα, ούτε να αντιλέγετε, ούτε να επιζητείτε κυριαρχίες και πρωτεία και φιλονικίες, ώστε να εκλαμβάνεστε με αυτόν τον τρόπο από τους κοσμικούς· διότι αυτά είναι αποδοκιμασμένα από τον Θεό και από την ταπεινότητά μου. Για εμένα όμως και για τον Θεό, καλό είναι να προσκολλάσθε ο ένας στον άλλον μέσω της ταπεινώσεως και να εναποθέτετε τις ελπίδες σας στον Κύριο, και όχι σε ανθρώπους, ώστε να εξαγγελθούν όλοι οι ύμνοι σας όχι σε αυτό το χωριό, ούτε σε αυτό το κτήμα και την πόλη και την παροικία, αλλά «εν ταις πύλαις της θυγατρός Σιών», όπως ανακράζει ο θείος Δαβίδ. Οι έριδες και οι ζηλοτυπίες ανήκουν σε αυτούς που ζουν κατά κόσμον, οι φθόνοι, οι πρωτοκλισίες και οι πρωτοκαθεδρίες στους ματαιόφρονες· σε εμάς όμως αρμόζουν τα αντίθετα, η υποταγή, η μετριοφροσύνη, η εσχατότητα, η ιλαρότητα, η πραότητα, η ειρηνικότητα, το να χτυπηθούμε, αν τύχει, και να ραπιστούμε και σε αυτό να στρέψουμε και την άλλη σιαγόνα, ή να αγγαρευτούμε για ένα μίλι και να πάμε δύο, όπως λέει ο Διδάσκαλός μας Χριστός. Αναγνωρίστε λοιπόν τίνος είστε μαθητές από τα ίδια σας τα έργα· γνωρίζετε ότι είστε του Ιησού Χριστού του Κυρίου και Θεού μας. Γι' αυτόν τον λόγο, κάθε ημέρα και κάθε ώρα αυτά να αναλογίζεστε και να επιζητείτε και να εφαρμόζετε, και να τα συζητάτε και να αλληλοβοηθείστε, ώστε να ορθοποδείτε στην οδό του Θεού, και ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο από τώρα που αρχίζετε να πορεύεστε καλύτερα έως του αιώνος.

Δεν πρέπει λοιπόν να αντιστεκόμαστε στον διάβολο; Ναι· αλλά όχι ανταποδίδοντας το χτύπημα, αλλά υπομένοντας. Διότι η φωτιά δεν σβήνει με φωτιά, αλλά με νερό. Και μην νομίζεις ότι αναφέρεται μόνο στο χτύπημα στη σιαγόνα, αλλά και σε κάθε άλλο και γενικά σε κάθε κακό. «Και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου στο δικαστήριο και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο.» Εάν σε σέρνει στο δικαστήριο και σε ενοχλεί, άφησέ του και το ιμάτιο· όχι εάν απλώς το ζητά. Χιτώνας είναι κυρίως αυτό που εμείς ονομάζουμε υποκάμισο, ενώ ιμάτιο αυτό που φοριέται από πάνω· αν και οι λέξεις χρησιμοποιούνται και η μία αντί της άλλης. «Και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο.» Τι μιλώ, λέει, για ιμάτια και χιτώνες; Ακόμη και το ίδιο σου το σώμα δώσε σε εκείνον που σε σέρνει άδικα, και κάνε περισσότερα από όσα εκείνος θέλει. «Σε εκείνον που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς.» Είτε είναι εχθρός, είτε φίλος, είτε άπιστος, είτε ζητά χρήματα, είτε άλλη βοήθεια. Ως δάνειο δε, δεν εννοεί αυτό που δίνεται με τόκο, αλλά την απλή χρήση. Επειδή και κατά τον Νόμο δάνειζαν χωρίς τόκο. «Ακούσατε ότι ειπώθηκε· Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου· εγώ όμως σας λέω·»