Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:43

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Αλλά και το αδωροδόκητο του χαρακτήρα του το παρουσιάζει ως εξής: «Αν τα χέρια μου άγγιξαν δώρα, τότε ας σπείρω εγώ και ας φάνε άλλοι, και ας ξεριζωθώ από τη γη». Το πώς δε συμπεριφερόταν στους οικιακούς του, μπορεί να το μάθει κανείς από όσα διδάσκει λέγοντας: «Αν τυχόν περιφρόνησα το δίκαιο του δούλου μου ή της δούλης μου, όταν αυτοί έρχονταν σε κρίση μαζί μου». Και πάλι παραθέτει το σκεπτικό του: «Διότι τι θα κάνω αν ο Θεός με περάσει από εξέταση; Μήπως όπως εγώ πλάστηκα με σάρκα, έτσι δεν έχουν πλαστεί και εκείνοι; Στην ίδια κοιλιά έχουμε δημιουργηθεί». Σε αυτά προσθέτει: «Τα μάτια της χήρας δεν τα έκανα να μαραζώσουν. Αν έφαγα την μπουκιά μου μόνος, και δεν τη μοιράστηκα με το ορφανό, αν είδα γυμνό να χάνεται, και δεν τον έντυσα». Και πάλι, προχωρώντας παρακάτω, λέει: «Αν στήριξα την ελπίδα μου σε πολύτιμο λίθο, αν χάρηκα επειδή απέκτησα πολύ πλούτο, αν άπλωσα το χέρι μου σε αμέτρητα αγαθά». Και παραθέτει και πάλι τον συλλογισμό: «Ή μήπως δεν βλέπουμε τον ήλιο να ανατέλλει και να χάνεται, και τη σελήνη να φθίνει;». Έπειτα πάλι, ενώ η ευαγγελική διδασκαλία αναφέρει: «Ειπώθηκε στους αρχαίους, θα αγαπάς τον πλησίον σου και θα μισείς τον εχθρό σου, εγώ όμως σας λέω, να αγαπάτε τους εχθρούς σας», αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος, προλαμβάνοντάς την με έμφυτη διδασκαλία, εκπλήρωσε το έργο αυτό. Γι' αυτό λέει: «Αν χάρηκα για την πτώση του εχθρού μου, και η καρδιά μου είπε "εύγε", τότε ας ακούσει το αυτί μου την κατάρα μου».

Και πάλι: εκείνος μεν παρακινούσε να αμύνονται απέναντι σε όσους τους αδικούν και να ανταποδίδουν την αδικία, λέγοντας: «οφθαλμό αντί οφθαλμού και δόντι αντί δοντιού, εγώ όμως σας λέω να μην αντισταθείτε στον πονηρό, αλλά σε όποιον σε ραπίσει στη δεξιά σου σιαγόνα, στρέψε του και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να δικαστεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο». Και πάλι: εκείνος μεν συμβούλευε να αγαπά κανείς τον φίλο και να μισεί τους εχθρούς, εγώ όμως, από υπερβολική φιλανθρωπία και ανεξικακία, νομοθετώ να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να προσεύχεστε «υπέρ αυτών που σας διώκουν, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Και επιπλέον, εκείνος μεν προσαρμοζόταν στη σκληρότητα των πολλών και θέσπιζε διατάξεις κατάλληλες για τους εμπαθείς, παραδίδοντας έναν τρόπο ευσέβειας αλλαγμένο και κατώτερο από τον παλαιό· εγώ όμως επαναφέρω τους πάντες στον ευσεβή και θεοφιλή βίο των αρχαίων θεοφιλών ανδρών. Και, πάνω από όλα, εκείνος μεν υποσχόταν «γη ρέουσα γάλα και μέλι» σαν σε νήπια· εγώ όμως προσφέρω τη Βασιλεία των Ουρανών σε όσους είναι ικανοί να την χωρέσουν.

Εκείνη την οδό να αγαπήσετε, σε εκείνη να οδοιπορήσετε μέσω της αγάπης, της οποίας το όνομα είναι αλήθεια και ζωή και φως και αφθαρσία και τα παρόμοια. Αυτή δε η οδός, την οποία τώρα διατρέχετε, είναι άξια μίσους και αποστροφής· διότι είναι σκοτεινή και κυριευμένη από σκοτάδι, και οδηγεί σε γκρεμούς και βάραθρα και θηριώδεις τόπους και ενέδρες ληστών. Εκείνος λοιπόν που είπε ότι υπάρχει «καιρός του να αγαπήσει κανείς», υπέδειξε αυτό που είναι αληθινά άξιο αγάπης και αγαπητό, και αυτός που καθόρισε τον καιρό του μίσους, δίδαξε εκείνα τα οποία πρέπει να αποστρεφόμαστε. Επομένως, αφού μάθαμε αυτό που από τη φύση του είναι αγαπητό, ας προσκολληθούμε σε αυτό μέσω της αγάπης, χωρίς να παραστρατήσουμε καθόλου εξαιτίας της έλλειψης διάκρισης ως προς το αγαθό, σπαταλώντας την αγάπη μας σε εκείνα από τα οποία μας αποτρέπει και ο μέγας Δαβίδ λέγοντας: «Υιοί των ανθρώπων, έως πότε θα είστε βαρυκάρδιοι; Γιατί αγαπάτε τη ματαιότητα και αναζητάτε το ψεύδος;». Διότι ένα μόνο είναι από τη φύση του αγαπητό, το αληθώς Ον, για το οποίο μιλάει και η νομοθεσία του Δεκαλόγου, λέγοντας: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου και με όλη τη διάνοιά σου». Και ένα πάλι είναι στην αλήθεια μισητό: ο εφευρέτης της κακίας, ο πολέμιος της ζωής μας, για τον οποίο λέει ο νόμος: «Θα μισήσεις τον εχθρό σου». Διότι η αγάπη προς τον Θεό γίνεται δύναμη γι' αυτόν που αγαπά, ενώ η διάθεση προς την κακία φέρνει τον όλεθρο σε εκείνον που αγαπά το κακό.

Επειδή δε η κακία είναι ποικίλη και πολυειδής, ο λόγος την υπονοεί μέσω του όφεως, χαρακτηρίζοντας το πολύτροπο της κακίας με την πυκνή διάταξη των φολίδων του. Εμείς, όμως, συνάψαμε ειρήνη με τον όφι, πράττοντας τα θελήματα του αντιδίκου, και στρέψαμε το μίσος ο ένας εναντίον του άλλου, ίσως δε μάλιστα όχι απλώς εναντίον μας αλλά εναντίον εκείνου που έδωσε την εντολή· διότι αυτός λέει: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου», προστάζοντας να θεωρούμε ως μοναδικό εχθρό τον πολέμιο της φύσεώς μας, και ορίζοντας ότι ο καθένας που μετέχει στην ίδια φύση είναι πλησίον του καθενός. Η δική μας όμως σκληρόκαρδη γενεά, αφού μας απομάκρυνε από τον πλησίον, μας έκανε να περιθάλπουμε τον όφι και να τερπόμαστε με τα στίγματα των φολίδων του. Διότι εγώ ισχυρίζομαι ότι το να μισεί κανείς τους εχθρούς του Θεού είναι σύμφωνο με τον νόμο και ότι τέτοιου είδους μίσος είναι αρεστό στον Δεσπότη, και ως εχθρούς εννοώ αυτούς που με κάθε τρόπο απαρνούνται τη δόξα του Δεσπότη, είτε πρόκειται για τους Ιουδαίους, είτε για εκείνους που φανερά ειδωλολατρούν, είτε για εκείνους οι οποίοι, μέσω των δογμάτων του Αρείου, καθιστούν την κτίση είδωλο και αναβιώνουν την ιουδαϊκή πλάνη.

Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας και να προσεύχεσθε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται, να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν· ώστε να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς· διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. Πρόσεξε πώς τοποθέτησε στο τέλος την κορωνίδα των αγαθών. Διότι για τον λόγο αυτόν μας εκπαιδεύει, όχι μόνο να υπομένει κανείς όταν τον ραπίζουν, αλλά και να προσφέρει τη δεξιά σιαγόνα, και όχι μόνο να παραχωρεί το ιμάτιο μαζί με τον χιτώνα, αλλά και να συνοδεύει για δύο μίλια εκείνον που τον αγγαρεύει για ένα, ώστε με κάθε ευκολία να αποδεχθείς εκείνο που είναι κατά πολύ ανώτερο από αυτά. Και τι είναι ανώτερο από αυτά; λέγει. Το να μην έχει καν εχθρό εκείνος που τα πράττει αυτά· μάλλον δε υπάρχει και κάτι άλλο ανώτερο από αυτό. Διότι δεν είπε: «Μην μισήσεις», αλλά, «Αγάπησε»· δεν είπε: «Μην αδικήσεις», αλλά, «Ευεργέτησε».

Να δίνεις σε όποιον σου ζητά, και να μην αποστραφείς εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα. Ακούσατε ότι ειπώθηκε: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου». Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταριούνται, να ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. «Εσείς είστε το φως του κόσμου. Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που είναι χτισμένη πάνω σε βουνό, ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» «Φροντίζοντας να πράττετε το καλό ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» «Ας πορευθούμε με ευπρέπεια όπως ταιριάζει στην ημέρα· όχι με γλέντια και μεθύσια, όχι με ακολασίες και ασέλγειες, όχι με φιλονικία και φθόνο· αλλά ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην φροντίζετε για την ικανοποίηση των επιθυμιών της σάρκας.» «Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού. Να μην γίνεστε αιτία προσκόμματος ούτε στους Ιουδαίους, ούτε στους Έλληνες, ούτε στην Εκκλησία του Θεού.» «Προσέχετε, λοιπόν, με ακρίβεια πώς πορεύεστε, όχι ως άσοφοι, αλλά ως σοφοί· αξιοποιώντας τον χρόνο σας, επειδή οι ημέρες είναι πονηρές.»

Αυτά έχουν παραγγελθεί στους ένδοξους και θείους αποστόλους, και σε αυτούς έδωσε εντολή να τα μεταβιβάσουν και σε εμάς. «Πηγαίνοντας», λέει μετά τη σωτήρια και λαμπρή ανάσταση, «κάντε μαθητές μου όλα τα έθνη, διδάσκοντάς τους να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα». «Σας δίνω νέα εντολή», όχι όπως ακούσατε να λέγεται στους αρχαίους, ότι δηλαδή «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου», αλλά «να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν και να προσεύχεστε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν». Αν πάλι αυτά είναι σκληρά και δυσκατόρθωτα, δες την αμοιβή: «Για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», δηλαδή δικοί μου αδελφοί και μιμητές, κατά το δυνατόν, «διότι ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Δεν δίνει τον ήλιο και τη βροχή μόνο στους αγαθούς και δικαίους, εμποδίζοντας την παροχή τους στους πονηρούς, τους απίστους και τους αμαρτωλούς, αλλά όλους μαζί τους ευεργετεί και τους περιθάλπει. Έτσι λοιπόν και εσύ, απλώνοντας την αγάπη προς εχθρούς και φίλους, μιμείσαι Εκείνον κατά το μέτρο του δυνατού. «Διότι, εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, ποια ανταμοιβή έχετε; Και εάν χαιρετάτε μόνο τους φίλους σας, τι παραπάνω κάνετε; Μήπως και οι τελώνες δεν κάνουν το ίδιο;»

«Εγώ όμως σας λέω να μην ορκίζεστε καθόλου.» Πάλι λέει: «Ειπώθηκε: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν.» Βλέπεις πόσο μεγάλη είναι η διαφορά των δύο διαθηκών; Η μεν πρώτη απαγορεύει τις ίδιες τις πράξεις, η δε δεύτερη απαγορεύει ακόμη και τις αφορμές από τις οποίες πηγάζουν οι πράξεις, ώστε να μη ριζώσει από εκεί η αμαρτία. Εάν, λοιπόν, εμείς βρεθούμε να μη ζούμε ούτε σύμφωνα με τον Νόμο ούτε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, αλλά, τρόπον τινά, σαν τους εθνικούς, τι θα πάθουμε εκείνη την ημέρα; «Μην πλανάσθε», λέει, «ούτε πόρνοι ούτε ειδωλολάτρες ούτε μοιχοί ούτε μαλακοί ούτε αρσενοκοίτες ούτε πλεονέκτες ούτε κλέφτες ούτε μέθυσοι ούτε λοίδοροι ούτε άρπαγες θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού.» Και γι' αυτό, όπως πολλές φορές, έτσι και τώρα για λόγους ασφαλείας παραγγέλλω, να μη ζει κανείς απομονωμένος, να μη συμπεριφέρεται με αδιαφορία, να μη θησαυρίζει χρυσάφι, να μην κατέχει δούλο· να μην εκτρέφει άλογα, να μην εκτρέφει βόδια, ούτε να ασχολείται με οτιδήποτε άλλο πέρα από τον κανόνα του διωγμού· διότι από αυτά προέρχονται τα μεγαλύτερα και χειρότερα αμαρτήματα.

Δεν πρέπει λοιπόν να αντιστεκόμαστε στον διάβολο; Ναι· αλλά όχι ανταποδίδοντας το χτύπημα, αλλά υπομένοντας. Διότι η φωτιά δεν σβήνει με φωτιά, αλλά με νερό. Και μην νομίζεις ότι αναφέρεται μόνο στο χτύπημα στη σιαγόνα, αλλά και σε κάθε άλλο και γενικά σε κάθε κακό. «Και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου στο δικαστήριο και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο.» Εάν σε σέρνει στο δικαστήριο και σε ενοχλεί, άφησέ του και το ιμάτιο· όχι εάν απλώς το ζητά. Χιτώνας είναι κυρίως αυτό που εμείς ονομάζουμε υποκάμισο, ενώ ιμάτιο αυτό που φοριέται από πάνω· αν και οι λέξεις χρησιμοποιούνται και η μία αντί της άλλης. «Και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο.» Τι μιλώ, λέει, για ιμάτια και χιτώνες; Ακόμη και το ίδιο σου το σώμα δώσε σε εκείνον που σε σέρνει άδικα, και κάνε περισσότερα από όσα εκείνος θέλει. «Σε εκείνον που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς.» Είτε είναι εχθρός, είτε φίλος, είτε άπιστος, είτε ζητά χρήματα, είτε άλλη βοήθεια. Ως δάνειο δε, δεν εννοεί αυτό που δίνεται με τόκο, αλλά την απλή χρήση. Επειδή και κατά τον Νόμο δάνειζαν χωρίς τόκο. «Ακούσατε ότι ειπώθηκε· Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου και θα μισήσεις τον εχθρό σου· εγώ όμως σας λέω·»