Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 5:48

Αλλά ας μάθουν ότι, όποιος γίνεται όμοιος με τον Θεό μέσω της αρετής και της θελήσεως, διατηρεί την προαίρεση να τρέπεται. Ο Λόγος, όμως, δεν είναι έτσι, εκτός εάν είναι όμοιος εν μέρει και όπως εμείς, επειδή δεν είναι όμοιος και κατά την ουσία. Αυτά άλλωστε είναι δικά μας γνωρίσματα, των γενητών όντων που έχουμε κτιστή φύση. Διότι και εμείς, μολονότι δεν δυνάμεθα να γίνουμε όμοιοι με τον Θεό κατά την ουσία, ωστόσο, καθώς βελτιωνόμαστε μέσω της αρετής, μιμούμαστε τον Θεό, επειδή ο Κύριος μας χάρισε και αυτό λέγοντας: «Γίνετε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. Γίνετε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Το ότι τα γενητά είναι τρεπτά κανείς δεν θα μπορούσε να το αρνηθεί, αφού οι μεν άγγελοι παρέβησαν, ο δε Αδάμ παρήκουσε, και τα πάντα έχουν ανάγκη από τη χάρη του Λόγου. Όμως αυτό που είναι τρεπτό δεν θα μπορούσε να είναι όμοιο με τον Θεό, ο οποίος είναι άτρεπτος· όπως ακριβώς και το κτιστό δεν είναι όμοιο με τον Κτίστη.

Διότι και εμείς, αν και δεν μπορούμε να γίνουμε όμοιοι κατ' ουσίαν με τον Θεό, ωστόσο βελτιωνόμενοι μέσω της αρετής μιμούμαστε τον Θεό, επειδή ο Κύριος μας χάρισε και αυτό, λέγοντας: «Να γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων» και «Να γίνεσθε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Και κανείς δεν θα μπορούσε να αρνηθεί ότι τα γενητά είναι τρεπτά, αφού και οι άγγελοι παρέβησαν και ο Αδάμ παρήκουσε, και όλοι έχουν ανάγκη από τη χάρη του Λόγου. Το τρεπτό, όμως, δεν μπορεί να είναι όμοιο με το άτρεπτο, όπως ακριβώς το κτιστό δεν είναι όμοιο με τον Κτίσαντα. Γι' αυτόν τον λόγο, αναφερόμενος σε εμάς ο άγιος έλεγε: «Θεέ, ποιος θα ομοιωθεί με εσένα;» και «Ποιος είναι όμοιός σου μεταξύ των θεών, Κύριε;» —αποκαλώντας θεούς εκείνους που μεν κτίστηκαν, αλλά έγιναν μέτοχοι του Λόγου, όπως ο Ίδιος είπε: «αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού»— όμως τα μετέχοντα δεν μπορεί να είναι τα ίδια ούτε όμοια με Εκείνον στον οποίο μετέχουν. Για τον εαυτό Του τουλάχιστον έλεγε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», επειδή τα γενητά δεν είναι έτσι. Ας μας απαντήσουν λοιπόν όσοι προβάλλουν το Αρίμινο, εάν μια κτιστή ουσία μπορεί να πει: «όσα βλέπω τον Πατέρα να κάνει, αυτά κάνω και εγώ». Διότι τα γενητά είναι δημιουργούμενα και όχι δημιουργούντα· ειδάλλως, θα είχαν δημιουργήσει και τους εαυτούς τους. Πράγματι, αν, όπως λένε, ο Υιός είναι κτίσμα και τον δημιουργεί ο Πατέρας, οπωσδήποτε ο Υιός θα είχε δημιουργήσει και τον εαυτό Του, αφού έχει τη δύναμη να κάνει όσα κάνει ο Πατέρας, όπως είπε ο Ίδιος.

Σχετικά δε πάλι με τα θεία, χρησιμοποιώντας εικόνες για τους ανθρώπους, λέει ο Σωτήρας: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας στους ουρανούς είναι οικτίρμων»· και, «Να είστε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι τέλειος». Το έλεγε δε αυτό, όχι για να γίνουμε εμείς σαν τον Πατέρα· διότι το να γίνουμε σαν τον Πατέρα είναι αδύνατον, αφού είμαστε κτίσματα και έχουμε έλθει στην ύπαρξη εκ του μη όντος. Αλλά, όπως ακριβώς παρήγγειλε: «Μη γίνεστε σαν το άλογο», όχι για να μη μεταβληθούμε σε κτήνη, αλλά για να μη μιμηθούμε την αλογία τους, έτσι και εδώ έλεγε το «Να γίνεστε οικτίρμονες σαν τον Πατέρα», όχι για να γίνουμε σαν τον Θεό, αλλά για να αποβλέπουμε στις δικές Του ευεργεσίες και τα καλά που κάνουμε, να μην τα κάνουμε για τους ανθρώπους, αλλά για Εκείνον, ώστε από Αυτόν, και όχι από τους ανθρώπους, να έχουμε τον μισθό.

Αναφορικά δε με τα θεία, χρησιμοποιώντας πάλι εικόνες για τους ανθρώπους, λέει ο Σωτήρας: «να γίνεστε οικτίρμονες όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς» και «να είστε εσείς τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Το έλεγε δε αυτό, όχι για να γίνουμε πάλι όπως ο Πατέρας —διότι είναι αδύνατον να γίνουμε εμείς όπως ο Πατέρας, εφόσον είμαστε κτίσματα και έχουμε έλθει στην ύπαρξη εκ του μη όντος—, αλλά όπως ακριβώς παρήγγειλε «μη γίνεστε σαν το άλογο», όχι για να μη γίνουμε κτήνη, αλλά για να μη μιμηθούμε την αλογία τους. Έτσι, δεν έλεγε «γίνεσθε οικτίρμονες όπως ο Πατέρας» για να γίνουμε όπως ο Θεός, αλλά προκειμένου, αποβλέποντας στις δικές Του ευεργεσίες, τα καλά που πράττουμε να μην τα κάνουμε για τους ανθρώπους, αλλά για Εκείνον τον Ίδιο, ώστε να λάβουμε τον μισθό από Αυτόν και όχι από τους ανθρώπους.

Ώστε αυτοί, ως αμαρτήσαντες, να πάρουν μαζί τους και άλλους και να παρακαλέσουν τον αββά τους να τους συγχωρήσει και να μην ανταποδώσει κακό αντί κακού. Αυτός δε θα τους συγχωρήσει, διότι είναι γραμμένο ότι: «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάξουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων». Και ο Κύριος λέει: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας ο επουράνιος θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας», και πάλι: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι τέλειος». Και έτσι δοξάζεται ο Θεός, επειδή αυτό γίνεται για την οικοδομή πολλών.

Επειδή, θέλοντας να δοκιμάσω την αγάπη σου, έκανα εκείνα που γνωρίζεις, και βρήκα να κατοικεί μέσα σου ακόμη ο παλαιός άνθρωπος. Αλλά νομίζω ότι όχι λίγο ωφελήθηκε η αγάπη από αυτό. Ο Κύριός μας, λοιπόν, είναι τέλειος, και όλους τους δικούς Του θέλει να είναι τέλειοι. Διότι λέει: «Να γίνετε εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος.» Εκείνος, λοιπόν, που υπομένει τους καυτηριασμούς, σώζεται. Διότι εκείνος που έχει στα ρουθούνια του τη δική του δυσωδία, δεν οσφραίνεται άλλη, έστω και αν σταθεί πάνω από όλα τα πτώματα. Και αυτός που έχει συληθεί από τους ληστές δεν έχει κάτι να μεταδώσει στους άλλους. Πρόσεξε δε, αγαπητέ, από πόση ανεμελιά κυριευόμαστε, ώστε δεν θέλουμε καθόλου να φροντίσουμε να θεωρούμε τους εαυτούς μας όπως είμαστε, δηλαδή χώμα και στάχτη. Και γεράσαμε τρέφοντας μέσα μας την κενοδοξία. Διότι το να θεωρούμε ότι το έργο μας αρέσει στον Θεό, και ότι ο τρόπος ζωής μας οικοδομεί τους πάντες, και ότι απαλλαγήκαμε από το να κρίνουμε και να κατακρίνουμε, είναι η έσχατη κενοδοξία και τίποτε άλλο. Αν λοιπόν τις θεραπείες και τα καταπραϋντικά φάρμακα μας τα έδωσε ο μέγας και ουράνιος ιατρός μας, σε ποιον οφείλεται η αιτία της δικής μας απώλειας, αν όχι στην ασθένεια της δικής μας προαιρέσεως; Προπάντων μας έδωσε την ταπείνωση, η οποία εξορίζει κάθε υπερηφάνεια και «κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσεως της δόξας του Υιού του Θεού», την υπακοή, η οποία σβήνει όλα «τα πεπυρωμένα βέλη του εχθρού», και το να κόβουμε σε όλα το θέλημά μας για χάρη του πλησίον.

Διότι τους μεν τους αποστρεφόμαστε, επειδή είναι κλέφτες· τους δε τους θαυμάζουμε, επειδή πλουτίζουν από την κλοπή. Για τι άλλο κατηγορούνται οι άρχοντες; Ότι αγαπούν τα δώρα. Με απόλυτη ακρίβεια έχει ειπωθεί το «εκείνοι που αγαπούν τα δώρα», και όχι «εκείνοι που λαμβάνουν δώρα». Διότι διαφορετικά θα είχαν διαβληθεί και όσα δίνονται από καθήκον στις κοινωνικές σχέσεις του βίου· αντίθετα, λέει «που αγαπούν τα δώρα», δηλαδή εκείνους που έχουν προσκολληθεί στην επιθυμία τού να λαμβάνουν. Αποτελεί δε κατηγορία των αρχόντων, το ότι έχουν εκχύσει την ιερή αγάπη στα φθαρτά και τα γήινα. Διότι πρέπει να αγαπάμε Κύριον τον Θεό με όλη τη δύναμη που ενυπάρχει μέσα μας προς το να αγαπούμε, και να αγαπάμε και τον πλησίον και να αγαπάμε και τους εχθρούς, για να είμαστε τέλειοι, μιμούμενοι τη χρηστότητα του εν ουρανοίς Πατρός, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιό Του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς.

Εάν όμως υπολείπεται του Πατρός εξίσου με τα άλλα, τότε είναι ίσος με εκείνα μαζί με τα οποία υπολείπεται. Τι χειρότερο, λοιπόν, από αυτή τη βλασφημία θα μπορούσαν να πουν οι Ιουδαίοι; Και τι χειρότερο μπορεί να ακούσει κανείς να λένε οι εθνικοί; Και δεν ερυθριούν από ντροπή αυτοί που προσποιούνται ότι πρεσβεύουν τον Λόγο του Θεού, ενώ προβάλλουν διδάγματα φιλικά και αρεστά στους Ιουδαίους και τους Έλληνες. Διότι, εάν δεν συγκρίνεται με τον Θεό και Πατέρα, όπως ακριβώς ούτε οι άγγελοι, ούτε ο ουρανός, ούτε ο ήλιος, ούτε η γη, ούτε καθένα από τα ζώα και τα φυτά που βρίσκονται σε αυτήν· πώς, από τη μια, θα διαφέρει από τα δικά του κτίσματα; Και από πού, από την άλλη, προκύπτει η οικειότητά του προς Αυτόν που τον γέννησε; «Εγώ», λέει, «και ο Πατήρ είμαστε ένα». Διότι πάλι το ίδιο χωρίο θα υπενθυμίσουμε. Αυτός ο λόγος, πες μου, δεν ανήκει σε κάποιον που συγκρίνει τον εαυτό του; Τι λέω, ότι τον συγκρίνει; Μάλλον τον ταυτίζει, για να το πω έτσι, και παρουσιάζει μέσα από αυτό το απαράλλακτο της φύσεως. Εκείνος όμως αποφαίνεται ότι ο Θεός είναι ασύγκριτος. Και ενώ η αγαθότητα του Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού οδηγεί τους ανθρώπους, στον βαθμό που είμαστε δεκτικοί, μέσω της μελέτης και της ασκήσεως των αγαθών έργων στην ομοίωση προς τον Θεό των όλων, λέγοντας: «Γίνεσθε τέλειοι, καθώς και ο Πατήρ υμών ο ουράνιος τέλειός εστι»· αυτός, αντίθετα, αποστερεί από τον Μονογενή την εκ φύσεως υπάρχουσα οικειότητά του προς Αυτόν που τον γέννησε, στο μέτρο που εξαρτάται από τον ίδιο. Αν και, ακόμη κι έτσι, το επιχείρημά του θα ανατραπεί εις βάρος του.

Διότι πρέπει να αγαπάμε τον Κύριο και Θεό με όλη τη δύναμη που υπάρχει μέσα μας για να αγαπάμε, και να αγαπάμε και τον πλησίον, και να αγαπάμε και τους εχθρούς, ώστε να είμαστε τέλειοι, μιμούμενοι τη χρηστότητα του επουράνιου Πατέρα, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς· δεν επιτρέπεται όμως να σπαταλάμε τη δύναμη της αγάπης σε άλλα πράγματα.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Κεφάλαιο 31. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Δεν παρακαλώ δε μόνο για αυτούς, αλλά και για εκείνους που πιστεύουν σε εμένα μέσω του λόγου τους· ώστε όλοι να είναι ένα, όπως εσύ, Πατέρα, είσαι μέσα σε εμένα κι εγώ μέσα σε εσένα, ώστε και αυτοί να είναι ένα μέσα σε εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Και αυτός έδωσε άλλους μεν ως αποστόλους, άλλους δε ως προφήτες, άλλους δε ως ποιμένες και διδασκάλους, για τον καταρτισμό των αγίων, για το έργο της διακονίας, για την οικοδομή του σώματος του Χριστού, μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

{"chunk_id": "", "translation": "«Εκτός από την ασέβεια», λέει, «έδειξε ότι και ολόκληρος ο βίος του ήταν διεφθαρμένος...». Είναι συνήθεια της Θείας Γραφής να χρησιμοποιεί ως εικόνες και παραδείγματα για τους ανθρώπους τα πράγματα που είναι από τη φύση τους ζωώδη. Αυτό το κάνει, ώστε μέσα από εκείνες τις φυσικές ιδιότητες να φανερωθούν οι ενέργειες των ανθρώπων που πηγάζουν από την προαίρεσή τους, και έτσι να αποδειχθεί εάν ο τρόπος τους είναι φαύλος ή δίκαιος. Στην περίπτωση, λοιπόν, των φαύλων, αυτό συμβαίνει όταν παραγγέλλει: «Μη γίνεστε σαν το άλογο και το μουλάρι, τα οποία στερούνται συνέσεως.» Ή και όταν, κατακρίνοντας αυτούς που έγιναν τέτοιοι, λέει: «Ο άνθρωπος, ενώ βρισκόταν σε τιμή, δεν το κατανόησε, εξισώθηκε με τα ανόητα κτήνη και εξομοιώθηκε με αυτά.» Και πάλι: «Έγιναν άλογα θηλυμανή.» Και ο Σωτήρας αποκαλεί τον Ηρώδη «αλεπού»· και στους μαθητές παρήγγειλε: «Ιδού, εγώ σας αποστέλλω ως πρόβατα εν μέσω λύκων· γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια, και ακέραιοι σαν τα περιστέρια.» Το έλεγε δε αυτό, όχι για να γίνουμε φίδια ή περιστέρια, διότι ο ίδιος δεν μας δημιούργησε έτσι, γι' αυτό και η φύση δεν το επιδέχεται αυτό, αλλά για να αποφεύγουμε εμείς τις άλογες ορμές τους, και να υιοθετούμε τη φρόνηση του φιδιού, ώστε έχοντας γνώση να μην εξαπατώμαστε από αυτόν, καθώς και να αναλάβουμε την πραότητα του περιστεριού. Σχετικά πάλι με τα θεία, χρησιμοποιώντας εικόνες για τους ανθρώπους, λέει ο Σωτήρας: «Γίνεσθε οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας ο εν τοις ουρανοίς.» —«Και να είστε εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας [κώδ."}

Διότι πρέπει να πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι τέλειος στα πάντα, σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρα που λέει: Ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. Τέλειος στην όραση, τέλειος στη δύναμη, τέλειος στο μεγαλείο, τέλειος στην πρόγνωση, τέλειος στην αγαθότητα, τέλειος στη δικαιοσύνη, τέλειος στη φιλανθρωπία.

Ας είναι λοιπόν για σένα η ταπεινοφροσύνη καθέδρα και περίβλημα των απαντήσεών σου. Τα λόγια σου ας είναι πρόσχαρα όταν απευθύνεσαι στους άλλους με την αγάπη του Θεού. Διότι ο Σωτήρας είπε: να είστε τέλειοι, όπως τέλειος είναι ο ουράνιος Πατέρας σας. Από πού, άραγε, γίνεται φανερή η υπερηφάνεια, η οποία είναι ανυπότακτη; Είναι ανυπάκουη και απειθής, παρασυρόμενη από τον δικό της λογισμό. Η ταπεινοφροσύνη, αντίθετα, είναι υπάκουη, πειθαρχική, επιεικής, και απονέμει τιμή σε μικρούς και μεγάλους. Εκείνος που την έχει αποκτήσει, πιστεύω ότι θα λάβει την ανταμοιβή από τον Κύριο μαζί με την αιώνια ζωή.

Εάν λοιπόν κάποιος σώσει μια ψυχή, τρέφει τον Θεό· ομοίως, εάν κάποιος καταστρέψει μια ψυχή, τρέφει τον Διάβολο. Ας δούμε λοιπόν ποια είναι η σπορά του Εχθρού, και ποια η αναχώρηση και η παρουσία του, και γιατί, ενώ αρχικά απομακρύνθηκε, στο τέλος παρέμεινε. Πάλι από τις θείες Γραφές θα σας παρουσιαστεί η παραβολή για επιβεβαίωση. Αν κάποιος είναι τέλειος στην αγιότητα, είναι ναός του Θεού, καθώς είπε ο Απόστολος. Έτσι και στην ασέβεια, αν κάποιος γίνει τέλειος, γίνεται κατοικία του Διαβόλου, και πάνω του αναπαύεται. Επομένως, σπέρνει πρώτα στους ατελείς, και φεύγει μακριά, και μετά από καιρό εξετάζει αν έχει γίνει τέλειος. Έτσι εγκαθίσταται σε αυτόν. Η διαφορά δε της τελειότητας θα εκτεθεί πάλι με βάση την ευσεβή διδασκαλία. Όπως όσοι σώζουν ψυχές είναι τέλειοι ενώπιον του Θεού, έτσι και όσοι τις καταστρέφουν είναι ενώπιον του Διαβόλου. Λέει το Ευαγγέλιο σε τι μοιάζουν οι τέλειοι. Στους μαθητές λοιπόν λέει: γίνετε τέλειοι όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος· επειδή σώζει ψυχές και σώματα· τα μεν σώματα ανατέλλοντας τον ήλιο και δίνοντας βροχή· τις δε ψυχές δίνοντας νόμο και γνώση, επιδεικνύοντας ανοχή προς επανόρθωση.

Και πάλι δίνει την εντολή: να γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. Με αυτά τα λόγια υπόσχεται την πλήρη κάθαρση από την αμαρτία, που είναι η πλήρης απαλλαγή από τα πάθη της ατιμίας, και την τέλεια ανάληψη της ύψιστης αρετής, που είναι ο καθαρισμός και ο αγιασμός της καρδιάς μέσω της μετοχής στο τέλειο και θεϊκό Πνεύμα, ο οποίος συντελείται με βεβαιότητα στην ψυχή που με πίστη και αγάπη παραδίδει τον εαυτό της ολοκληρωτικά στον Θεό. Όπως ακριβώς και μέσω του Δαβίδ το Πνεύμα, υποδεικνύοντας τον τέλειο κόπο της αλήθειας και διδάσκοντας αυτούς που επιθυμούν να αναδειχθούν υιοί φωτός και να γίνουν κληρονόμοι της ζωής να τον αναζητούν από τον Θεό και να πιστεύουν, λέει: ας γίνει η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, για να μην ντροπιαστώ.

Αλλά ας εξετάσουμε τώρα το τρίτο σημείο, μήπως άραγε γι' αυτό τον αποκαλούν πλάνο, επειδή δηλαδή δεν διέταξε να τιμάται το θείο με θυσίες βοοειδών ούτε με σφαγές άλογων ζώων, ούτε με αίματα και φωτιά, ούτε με θυμιάματα από τα προϊόντα της γης, θεωρώντας τα αυτά ταπεινά και γεώδη και καθόλου οικεία στην αθάνατη φύση, αλλά κρίνοντας ότι η πιο ευάρεστη και ευχάριστη θυσία στον Θεό από όλες είναι η εκπλήρωση των δικών του εντολών, μέσω των οποίων δίδασκε ότι, καθαρμένοι στο σώμα και την ψυχή, και κοσμημένοι με διαυγή νου και ευσεβή δόγματα, πρέπει να μιμούμαστε την ομοίωση προς τον Θεό, λέγοντας ρητά: «να είστε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας είναι τέλειος». Εάν λοιπόν κάποιος από τους Έλληνες κατηγορεί αυτά, ας γνωρίζει ότι δεν φρονεί σύμφωνα με τους δικούς του δασκάλους, οι οποίοι, όπως είναι φυσικό αφού ωφελήθηκαν από εμάς –δεδομένου ότι έζησαν σε χρόνους μεταγενέστερους από εμάς, εννοώ μετά τη διδασκαλία που μας παραδόθηκε από τον Σωτήρα μας– άκουσε τι ομολογούσαν εγγράφως. 〈Από το έργο του Πορφυρίου «Περί αποχής εμψύχων»〉. «Στον Θεό που είναι πάνω από όλα, όπως είπε κάποιος σοφός άνδρας, ούτε προσφέροντας ως θυμίαμα ούτε κατονομάζοντας τίποτα από τα αισθητά (διότι δεν υπάρχει τίποτα το υλικό που να μην είναι αμέσως ακάθαρτο μπροστά στο άυλο· γι' αυτό ούτε ο προφορικός λόγος είναι οικείος σε αυτόν, ούτε ο εσωτερικός λόγος, όταν είναι μολυσμένος από κάποιο πάθος της ψυχής), αλλά μέσω της καθαρής σιωπής και των καθαρών εννοιών γι' αυτόν θα τον λατρεύσουμε».

Δίνοντας λοιπόν στην προσευχή την εντολή να ονομάζεις τον Θεό πατέρα σου, δεν σε προστάζει τίποτε άλλο παρά να εξομοιωθείς με τον ουράνιο Πατέρα μέσω μιας θεοπρεπούς πολιτείας, όπως ακριβώς και αλλού πιο ξεκάθαρα παραγγέλλει κάτι τέτοιο λέγοντας: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος». Εάν, επομένως, έχουμε κατανοήσει το νόημα μιας τέτοιας προσευχής, θα ήταν καιρός να προετοιμάσουμε τις ψυχές μας, ώστε κάποτε να πάρουμε το θάρρος να αρθρώσουμε αυτά τα λόγια με το στόμα μας και να πούμε με παρρησία: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Διότι, όπως ακριβώς είναι φανερά τα γνωρίσματα της ομοιότητας προς τον Θεό, διά των οποίων μπορεί κάποιος να γίνει τέκνο του Θεού (επειδή «σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· και δέχεται κανείς τον Θεό μέσα του, όταν έχει ενστερνιστεί την τελειότητα του αγαθού), έτσι υπάρχουν και ορισμένα ιδιαίτερα σημάδια του πονηρού χαρακτήρα, μέσα στα οποία αν βρίσκεται κάποιος, δεν μπορεί να είναι υιός του Θεού, εφόσον φέρει την εικόνα της αντίθετης φύσης. Θέλεις να μάθεις τα ιδιώματα του πονηρού χαρακτήρα; Ο φθόνος, το μίσος, η διαβολή, η αλαζονεία, η πλεονεξία, η εμπαθής επιθυμία, η αρρώστια της δοξομανίας· αυτά και τα παρόμοια είναι εκείνα με τα οποία χαρακτηρίζεται η μορφή του αντιδίκου.

Δεν πρέπει, βεβαίως, επειδή ο λόγος απέδειξε ότι το ζητούμενο είναι εξ ολοκλήρου ακατάληπτο, να παραμελήσουμε την εντολή του Κυρίου, η οποία λέγει: γίνεσθε τέλειοι, όπως τέλειος είναι ο ουράνιος Πατέρας σας. Διότι, προκειμένου περί των εκ φύσεως αγαθών, ακόμη και αν δεν είναι δυνατόν να κατακτήσει κανείς το όλον, το να μην αποτύχει να επιτύχει έστω ένα μέρος αυτού, θα αποτελούσε μεγάλο κέρδος, τουλάχιστον για όσους διαθέτουν νου.

Διότι το «κατ’ εικόνα» το κατέχω από το ότι είμαι έλλογο ον, ενώ το «καθ’ ομοίωσιν» το αποκτώ με το να γίνω χρηστός. Γίνετε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. Είδες πού μας αποδίδει ο Κύριος το «καθ’ ομοίωσιν»; Στο ότι ανατέλλει τον ήλιό Του επί πονηρών και αγαθών και βρέχει επί δικαίων και αδίκων. Εάν γίνεις μισοπόνηρος, αμνησίκακος, αν δεν μνημονεύεις τη χθεσινή έχθρα, εάν γίνεις φιλάδελφος, συμπαθής, ομοιώθηκες με τον Θεό. Εάν συγχωρήσεις τον εχθρό σου από καρδιάς, ομοιώθηκες με τον Θεό. Εάν συμπεριφερθείς απέναντι στον αδελφό που έσφαλε εις βάρος σου όπως ακριβώς συμπεριφέρεται ο Θεός απέναντι σε εσένα τον αμαρτωλό, τότε με την ευσπλαγχνία προς τον πλησίον ομοιώθηκες με τον Θεό. Ώστε το μεν «κατ’ εικόνα» το κατέχεις από το να είσαι έλλογος, το δε «καθ’ ομοίωσιν» το αποκτάς με το να ενστερνιστείς τη χρηστότητα. Περιβλήσου σπλάγχνα οικτιρμού, χρηστότητα, για να ενδυθείς τον Χριστό. Διότι διά των τρόπων με τους οποίους αναλαμβάνεις τη συμπάθεια, διά των ίδιων ενδύεσαι τον Χριστό και, διά της οικειώσεως προς Αυτόν, έγινες οικείος του Θεού. Έτσι, η ιστορία αποτελεί διαπαιδαγώγηση του ανθρωπίνου βίου.

Υπάρχει λοιπόν εν δυνάμει μέσα μου το λογικό και νοερό στοιχείο, το οποίο ακριβώς αποδεικνύει ότι έχω πλασθεί «κατ' εικόνα» Θεού, ενώ εν ενεργεία είναι η επιδίωξη της αρετής και η έμπρακτη κατόρθωση του αγαθού, ώστε να φθάσω μέσω του άριστου τρόπου ζωής στο «καθ' ομοίωσιν» του Θεού. Ώστε το μεν «κατ' εικόνα» Θεού είναι η αρχή και η ρίζα του αγαθού, την οποία έλαβα αμέσως κατά τη δημιουργία μου εντεθειμένη μέσα στη φύση μου, το δε «καθ' ομοίωσιν» Θεού το αποκτώ στο τέλος, μέσα από τα έργα μου, τους κόπους μου για το καλό και την ενάρετη διαγωγή μου σε όλη τη ζωή. Εύλογα, λοιπόν, ο Δημιουργός δεν αποφάνθηκε ότι έγινα αμέσως και «καθ' ομοίωσιν» Θεού ταυτόχρονα με τη δημιουργία μου. Διότι, άκουσε και τι λέει στο Ευαγγέλιο: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. Διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους». Βλέπεις πού και πότε μας αποδίδει ο Κύριος το «καθ' ομοίωσιν»; Όταν γίνεις πολέμιος της πονηρίας, αμνησίκακος, χωρίς να εκδικείσαι τον εχθρό, όταν γίνεις φιλάδελφος και συμπονετικός, τότε ομοιώθηκες με τον Θεό. Εάν, όπως είναι ο Θεός απέναντί σου, τον αμαρτωλό, που του εναντιώνεσαι καθημερινά, τέτοιος γίνεις και εσύ απέναντι στον αδελφό σου που έχει σφάλει απέναντί σου, τότε με την τέλεια αγάπη και με την ευσπλαχνία προς τον πλησίον ομοιώθηκες με τον Θεό. Ανάλαβε, λοιπόν, σπλάγχνα οικτιρμών και αγαθότητα, για να ενδυθείς τον Χριστό.

Πρέπει λοιπόν να γνωρίζουμε ποιο είναι το θέλημα του Θεού, προς το οποίο οφείλει να αποβλέπει και να αγωνίζεται εκείνος που ορέγεται τη μακάρια ζωή και επιθυμεί να ρυθμίσει τον βίο του σύμφωνα με αυτήν. Είναι λοιπόν τέλειο θέλημα του Θεού το να καθαρίσει την ψυχή από κάθε μολυσμό μέσω της χάριτος, καθιστώντας την ανώτερη από τις σωματικές ηδονές, και να την προσφέρει καθαρή στον Θεό, ικανή και γεμάτη πόθο να αντικρίσει εκείνο το νοητό και άρρητο φως. Τέτοιου είδους ανθρώπους μακαρίζει και ο Κύριος λέγοντας: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»· και αλλού παραγγέλλει: «Γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος». Προς αυτήν την τελειότητα προτρέπει να τρέξουμε και ο απόστολος λέγοντας: «Για να παραστήσω κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος»· και ο Δαβίδ, ομιλώντας εν Πνεύματι, διδάσκει σε όσους επιθυμούν να φιλοσοφούν ορθά την οδό της αληθινής φιλοσοφίας, δια της οποίας πρέπει να βαδίζουν προς τον τέλειο σκοπό, ζητώντας από Εκείνον που τα χορηγεί αυτά που το Πνεύμα διδάσκει μέσω του Δαβίδ: «Ας γίνει», λέει, «η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, για να μην ντροπιαστώ». Προτρέπει να φοβούνται την ντροπή και να την απεκδύονται σαν ρυπαρό και ατιμωτικό ένδυμα όσοι την έχουν περιβληθεί εξαιτίας της κακίας· διότι πάλι λέει: «Τότε δεν θα ντροπιαστώ, όταν θα αποβλέπω σε όλες τις εντολές σου».

Ώστε, αν μεν βλέπει κανείς υποδείγματα κάθε αγαθού, θα πιστέψει ότι είναι αγαθό το θείο που εμείς λατρεύουμε. Αν όμως κάποιος είναι εμπαθής και θηριώδης, μεταμορφούμενος άλλοτε σε άλλα πάθη και υποδυόμενος στο ήθος του πολλές μορφές θηρίων (διότι πράγματι μπορεί να δει κανείς ξεκάθαρα θηρία να παίρνουν μορφή μέσα από τις παρεκτροπές της φύσης μας), και έπειτα ένας τέτοιος άνθρωπος αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό, ενώ είναι φανερό σε όλους ότι η ομολογία αυτού του ονόματος επαγγέλλεται μίμηση του Θεού, τότε με τον ίδιο του τον βίο θα καταστήσει το θείο, στο οποίο εμείς πιστεύουμε, αξιοκατάκριτο στους απίστους. Γι' αυτό και η Γραφή εξαγγέλλει στους τέτοιους ανθρώπους μια πιο φοβερή απειλή, λέγοντας: «Αλίμονο σε εκείνους εξαιτίας των οποίων το όνομά μου βλασφημείται μεταξύ των εθνών». Και νομίζω ότι ο Κύριος, κατευθύνοντάς μας κυρίως προς αυτό ακριβώς το νόημα, είπε σε όσους έχουν τη δύναμη να κατανοήσουν: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Διότι Εκείνος που ονόμασε τον αληθινό Πατέρα, πατέρα αυτών που πίστεψαν, επιθυμεί να έχουν και όσοι γεννήθηκαν δι' Αυτού όμοια την τελειότητα των αγαθών που θεωρείται σε Εκείνον. Θα μου πεις, λοιπόν: Και πώς θα μπορούσε η ανθρώπινη ταπεινότητα να εκταθεί προς τη μακαριότητα που βλέπουμε στον Θεό, εφόσον ήδη μέσα στην ίδια την προσταγή προβάλλει ολοφάνερα η αδυναμία της ανθρώπινης φύσης;

Με έναν τέτοιο άνθρωπο να μη συναναστρέφεστε, για να μη χαθείτε μαζί του, έστω κι αν είναι πατέρας ή γιος ή αδελφός ή συγγενής. Διότι «δεν θα τον σπλαχνιστεί», λέει η Γραφή, «το μάτι σου». Πρέπει λοιπόν και εσείς να μισείτε αυτούς που μισούν τον Θεό και να λιώνετε από θλίψη για τους εχθρούς Του· όχι βέβαια να τους χτυπάτε ή να τους καταδιώκετε, όπως τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Κύριο και Θεό, αλλά να τους θεωρείτε μεν εχθρούς και να αποχωρίζεστε από αυτούς, να τους νουθετείτε δε και να τους προτρέπετε σε μετάνοια, μήπως τυχόν ακούσουν, μήπως τυχόν ενδώσουν. Διότι ο Θεός μας είναι φιλάνθρωπος και θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας. Γι' αυτό ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. Θέλοντας ο Κύριος να γίνουμε και εμείς μιμητές αυτής της χρηστότητας, λέει: Γίνεσθε τέλειοι, όπως και ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι τέλειος.

Διότι δεν είναι δυνατόν εδώ να είναι όλοι συγγενείς, παρά μόνον όσοι έχουν τους ίδιους τρόπους και χαρακτήρα· ούτε ονομάζουμε αδελφούς εκείνους που προήλθαν από τις ίδιες ωδίνες της γέννας με εμάς, αλλά εκείνους που επιδεικνύουν τον ίδιο ζήλο. Έτσι και τέκνα Θεού τους ονομάζει ο Χριστός, έτσι πάλι από την άλλη πλευρά υιούς του διαβόλου, έτσι και υιούς της απείθειας, έτσι και της γέεννας, έτσι και της απώλειας. Έτσι και ο Τιμόθεος ήταν παιδί του Παύλου λόγω αρετής, και ονομαζόταν γνήσιο τέκνο του, ενώ του υιού της αδελφής του ούτε το όνομα δεν γνωρίζουμε· καίτοι βέβαια ο πρώτος ήταν συγγενής του κατά φύση, όμως δεν υπήρξε κανένα όφελος· ο δεύτερος απείχε και κατά φύση και κατά τόπο (διότι ήταν πολίτης των Λύστρων)· κι όμως, έγινε πιο κοντινός από όλους. Ας γίνουμε λοιπόν και εμείς παιδιά των αγίων, ή μάλλον ας γίνουμε και παιδιά του Θεού. Διότι, το ότι είναι δυνατόν να γίνουμε και παιδιά του Θεού, άκουσε τι λέει: Να γίνεστε λοιπόν τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε τον αποκαλούμε Πατέρα όταν προσευχόμαστε, υπενθυμίζοντας στους εαυτούς μας όχι μόνο τη χάρη αλλά και την αρετή, ώστε να μην πράττουμε τίποτα το ανάξιο μιας τέτοιας συγγένειας. Και πώς είναι δυνατόν, λέει, να είναι κάποιος υιός του Θεού; Όταν είναι απαλλαγμένος από όλα τα πάθη, επιδεικνύοντας επιείκεια προς εκείνους που τον υβρίζουν και τον αδικούν· διότι και ο δικός σου Πατέρας τέτοια στάση τηρεί απέναντι σε εκείνους που τον βλασφημούν.

Αυτό έκανε και ο Παύλος λέγοντας: «Να μη λυπάστε όπως και οι υπόλοιποι που δεν έχουν ελπίδα»· και: «Όπως ακριβώς τα έθνη που δεν γνωρίζουν τον Θεό». Και δείχνοντας ότι δεν απαιτεί τίποτα το υπέρμετρο, αλλά κάτι λίγο περισσότερο από το συνηθισμένο, λέει: «Μήπως και οι εθνικοί δεν κάνουν το ίδιο;» Εντούτοις, δεν σταματά τον λόγο του εδώ, αλλά τον καταλήγει στα έπαθλα και στις αγαθές ελπίδες, λέγοντας: «Να γίνετε λοιπόν τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος». Και διασπείρει παντού κατά κόρον το όνομα των ουρανών, διεγείροντας το φρόνημά τους και από την αναφορά αυτού του τόπου. Διότι έως τότε η πνευματική τους κατάσταση ήταν κάπως πιο ασθενική και πιο προσκολλημένη στα υλικά.

Διότι συνηθίζεται από τους ανθρώπους να αριθμούν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Και το έξι μεν λαμβάνεται ως ο πρώτος και τέλειος αριθμός. Διότι αυτός απαρτίζεται από τα ίδια του τα μέρη. Δηλαδή, το μισό του είναι το τρία, το ένα τρίτο του το δύο, και το ένα έκτο του το ένα, τα οποία όταν προστεθούν, τον καθιστούν τέλειο. Εξαιτίας αυτού, οι γνώστες αυτών των θεμάτων ονόμασαν τον αριθμό έξι τέλειο. Αλλά και σε έξι ημέρες ο Θεός δημιούργησε με τον λόγο Του το σύστημα όλων των ορατών. Είναι δε εύλογο ότι είναι τέλειοι εκείνοι που επόπτευσαν τη θεία δόξα, αυτήν που βρίσκεται πέρα από όλα, τη μόνη υπερτέλεια και προτέλεια. Διότι λέγει: «Γίνεσθε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Αναφέρεται δε και το οκτώ· διότι φέρει τον τύπο του μέλλοντος αιώνος. Επειδή ο παρών βίος ολοκληρώνεται σε επτά αιώνες. Ως όγδοη δε έχει προσαγορευθεί η μέλλουσα ζωή, όπως είπε ο μέγας στη θεολογία Γρηγόριος, ερμηνεύοντας το ρητό του Σολομώντα να δώσει κανείς μερίδα στους επτά, λέγοντας ότι αυτό αναφέρεται στον παρόντα βίο, και στους οκτώ, στον μέλλοντα. Έπρεπε λοιπόν, κατά την όγδοη, να αποκαλυφθούν στους τέλειους τα της όγδοης. Διότι, όπως είπε ο όντως θείος και θεηγόρος Διονύσιος, έτσι θα εμφανιστεί ο Δεσπότης στους τέλειους υπηρέτες Του, με τον τρόπο που θεάθηκε στους αποστόλους στο όρος Θαβώρ. Έχεις λοιπόν την αρίθμηση των ημερών.

Κʹ. Εσείς, λοιπόν, να θυμάστε πάντοτε όσα ειπώθηκαν, φέροντας μέσα στην καρδιά σας εκείνη τη θεία ωραιότητα, έχοντας πάντοτε να ηχεί στα αυτιά σας η φωνή του Πατέρα: «Αυτός δεν είναι δούλος, ούτε πρεσβευτής, ούτε άγγελος, αλλά ο Υιός μου ο αγαπητός· αυτόν να ακούτε». Ας τον ακούσουμε, επομένως, να λέει: «Να αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη σου την καρδιά. Δεν θα φονεύσεις· αλλά ούτε και να οργιστείς χωρίς λόγο εναντίον του αδελφού σου· πρώτα να συμφιλιωθείς με τον αδελφό σου, και έπειτα να έλθεις να προσφέρεις το δώρο σου. Δεν θα μοιχεύσεις· αλλά ούτε και να περιεργαστείς ξένη ομορφιά. Δεν θα επιορκήσεις· αλλά ούτε και να ορκιστείς καθόλου· ας είναι ο λόγος σας "Ναι, ναι" και "Όχι, όχι"· ό,τι περισσότερο από αυτό είναι εφεύρημα του πονηρού. Δεν θα ψευδομαρτυρήσεις. Δεν θα αποστερήσεις· αλλά και σε όποιον σου ζητά να δίνεις, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστρέφεσαι, και εκείνον που παίρνει τα δικά σου να μην τον εμποδίζεις. Να αγαπάτε τους εχθρούς σας, να ευλογείτε εκείνους που σας καταριούνται, να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν, και να προσεύχεστε για εκείνους που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Συγχωρείτε, και θα συγχωρηθείτε, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας, τέλειοι και οικτίρμονες, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας, διότι ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους».

Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας μας ο ουράνιος είναι τέλειος».

Τι είναι λοιπόν το θέλημα του Θεού, στο οποίο ο απόστολος, παρακαλώντας τον καθένα, τον προτρέπει να σπεύσει να φθάσει; Ή άραγε πρόκειται γι' αυτά που έχει πει ο Κύριος μακαρίζοντάς τους: «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό»· και πάλι: «Να γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος»; Την παντελή κάθαρση από την αμαρτία επαγγέλλεται μέσω αυτών, η οποία είναι η παντελής απαλλαγή από τα πάθη της ατιμίας, και την τέλεια ανάληψη της ύψιστης αρετής, η οποία είναι ο καθαρισμός και ο αγιασμός της καρδιάς μέσω της μετοχής στο τέλειο και θεϊκό Πνεύμα, που συντελείται με πλήρη βεβαιότητα από την ψυχή η οποία με πίστη και αγάπη παραδίδει ολοκληρωτικά τον εαυτό της στον Θεό. Όπως ακριβώς και μέσω του Δαβίδ το Πνεύμα, υποδεικνύοντας τον τέλειο σκοπό της αλήθειας και διδάσκοντας όσους επιθυμούν να αναδειχθούν υιοί του φωτός και να γίνουν κληρονόμοι της ζωής να τον επιζητούν από τον Θεό και να πιστεύουν, λέει: «Ας γίνει η καρδιά μου άμωμη στα δικαιώματά σου, για να μην ντροπιαστώ»· υποδήλωσε ότι φέρουν ντροπή και ατιμία όσοι δεν έχουν ακόμη αποκτήσει την καρδιά άμωμη από κάθε σπίλο και ρύπο· διότι πάλι λέει: «Τότε δεν θα ντροπιαστώ, όταν θα αποβλέπω σε όλες τις εντολές σου»· το Άγιο Πνεύμα δίδαξε ότι η εκπλήρωση όλων των εντολών και η απομάκρυνση από κάθε παράπτωμα συνιστά την απόκτηση τέλειας παρρησίας ενώπιον του Θεού.

Επειδή εκεί προτρέπει ο Κύριος και εκεί παρακαλεί αυτούς που τον ακολουθούν λέγοντας: «Να γίνετε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος», διδάσκοντας ότι πρέπει να υπάρξει μέσα μας παντελής καθαρότητα. Και πάλι: «Θέλω όπου είμαι εγώ, να είναι και αυτοί μαζί μου, για να θεωρούν τη δόξα τη δική μου». Αλλά και το χωρίο του Αποστόλου λέει: «Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ»· και το: «Μέχρι να φτάσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού». Αγωνιζόμενοι, λοιπόν, με κάθε τρόπο και τρέχοντας αδιάλειπτα τον καλό δρόμο των αγαθών επιτηδευμάτων και κοπιάζοντας πάντοτε για τις αρετές, δεν θα θεωρήσουν ότι οι ίδιοι είναι κάτι σπουδαίο, εφόσον δεν έχουν φτάσει ακόμη στο μέτρο για το οποίο έχουν κληθεί, αλλά θα θεωρούν τους εαυτούς τους αδόκιμους και ταλαίπωρους, και ότι δεν έχουν κατακτήσει τον στόχο λόγω της υπερβολής της κτήσης του πνευματικού πλούτου, αν και στην πραγματικότητα είναι τίμιοι, δόκιμοι και αγωνιστές. Και επειδή σκέπτονται με τόση ταπεινοφροσύνη για τον εαυτό τους, θα αποφύγουν παντελώς την κακία, την έπαρση, την οκνηρία και τη ραθυμία, και προχωρούν αναγκαστικά σε μεγάλο μέτρο δικαιοσύνης εξαιτίας της πολλής προθυμίας, της σπουδής και του ανένδοτου αγώνα, έστω κι αν δεν μπορούν ακόμη να φτάσουν στην τελειότητα εξαιτίας αυτού του υπερβάλλοντος πλούτου.

11. Προς εκείνους που λένε ότι είναι αδύνατον να φτάσει κανείς στην τελειότητα και στην οριστική απαλλαγή από τα πάθη, έστω κι αν αξιωθεί της μετοχής και της πληρότητας του αγαθού Πνεύματος, είναι αναγκαίο να φέρουμε τη μαρτυρία των θείων Γραφών και να δείξουμε ότι έχουν εσφαλμένη γνώση, και ότι μιλούν και ψευδώς και επικινδύνως. Διότι, «Γίνετε», λέει ο Κύριος, «και εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος», σημαίνοντας με αυτά την παντελή καθαρότητα. Και, «Θέλω, όπου είμαι εγώ, να είναι και αυτοί μαζί μου, για να θεωρούν τη δόξα τη δική μου». Αυτά είναι λόγια εκείνου που είπε: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά τα λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν». Και το ρητό του Αποστόλου: «Για να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ». Και το: «Μέχρι να καταντήσουμε όλοι στην ενότητα της πίστεως και της επιγνώσεως του Υιού του Θεού, σε άνδρα τέλειο, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», στο ίδιο σημείο καταλήγει. Με το να αποβλέπουν, λοιπόν, προς την τελειότητα, συμβαίνει να επιτυγχάνονται δύο άριστα πράγματα: αφενός, έχοντας σύντονο και αδιάκοπο τον αγώνα, να τρέχουν προς το τέρμα, εξαιτίας της ελπίδας να φτάσουν σε αυτό το μέτρο, εννοώ, και σε αυτή την ανάβαση, αφετέρου, να μην κυριεύονται από έπαρση, αλλά να μετριοφρονούν και να θεωρούν τους εαυτούς τους μικρούς, επειδή δεν έχουν ακόμη κατακτήσει το τέλειο.

Στους οποίους έχει φανερωθεί να λέει στις μελωδίες: «Σχολάσατε και γνώτε ότι εγώ ειμι ο Θεός», καθώς αγαπά να εμφανίζεται πάντοτε σε εκείνους που σχολάζουν αποκλειστικά σε αυτόν και να τους χαρίζει τη γνώση της φωτιστικής του αγιότητας. Ομοίως, καλό είναι η πραότητα, η κοινωνικότητα και η φιλαλληλία, μέσω των οποίων θα μπορέσει κάποιος να κατορθώσει το βαθύτατα συμπαθητικό έλεος προς τον πλησίον, καθώς και τη φυσικά συνδεδεμένη με αυτό φιλανθρωπία, πράγμα που αποτελεί μεγάλη ομοίωση με τον Θεό. Γιατί όμως προσέφερε δύο πτηνά; Διότι έτσι επέτρεπε ο Νόμος να γίνεται η προσφορά, επειδή ο Χριστός, όντας ένας και ο αυτός, φαινόταν διπλός ως προς τις φύσεις, έχοντας την ένωση εκ δύο φύσεων και γνωριζόμενος σε δύο φύσεις, χωρίς μερισμό και σύγχυση, της θεότητας και της ανθρωπότητας, από τις οποίες είχε συντεθεί. Διπλοί έχουμε καταστεί και εμείς οι ίδιοι, αφού αποτελούμαστε από ψυχή και σώμα και φανερωνόμαστε με ψυχή και σώμα, ώστε να εργαζόμαστε το καλό και με τα δύο, και να μην κατορθώνουμε την αρετή μόνο με το ένα μέρος, ενώ με το άλλο να χωλαίνουμε και να υστερούμε στη φαιδρότητα των αρετών. Και διδάσκοντας αυτό ο ίδιος ο Κύριος, γνωριζόμενος ως ο αγαθός χορηγός κάθε αρετής, έλεγε: «Γίνεσθε τέλειοι, όπως ο ουράνιος Πατέρας σας είναι τέλειος». Διότι το ατελές και ανεκπλήρωτο ίσως γίνεται και απρόσδεκτο από τον Θεό.

Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς είναι τέλειος.» Διότι το να αγαπά κανείς μερικούς από τους ανθρώπους, τους δήθεν φίλους, και άλλους να τους μισεί, είναι ατελές· τέλειο όμως είναι το να αγαπά τους πάντες.