Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:1

Ερώτ. ιβʹ. «Ανοίγοντας δε το στόμα του τους δίδασκε.» Γιατί είπε: «Ανοίγοντας το στόμα του»; Απόκ. Για να μάθουμε ότι δίδασκε και όταν σιωπούσε, όχι μόνο όταν μιλούσε. Ερώτ. ιγʹ. «Προσέχετε», λέει, «να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν.» Γιατί στην περίπτωση της ελεημοσύνης έκανε αυτή την προσθήκη, ενώ στην περίπτωση της προσευχής και της νηστείας καθόλου;

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣϟΑ΄. Τι είναι ο συντετριμμένος κάλαμος ή το τυφόμενο λινάρι; Και πώς το μεν πρώτο δεν το τσακίζει κανείς, ενώ το δεύτερο δεν το σβήνει; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Συντετριμμένο κάλαμο θεωρώ πως είναι εκείνος που εκτελεί την εντολή του Θεού ευρισκόμενος υπό την επήρεια κάποιου πάθους· αυτόν δεν πρέπει να τον τσακίζουμε και να τον αποκόπτουμε, αλλά μάλλον να τον θεραπεύουμε, όπως δίδαξε ο Κύριος λέγοντας: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, με σκοπό να σας δουν». Και ο Απόστολος παραγγέλλει λέγοντας: «Όλα να τα κάνετε χωρίς γογγυσμούς και διαλογισμούς»· και αλλού: «Τίποτα να μην κάνετε από εριθεία ή κενοδοξία». Τυφόμενο λινάρι, από την άλλη πλευρά, έχουμε όταν κάποιος εκτελεί την εντολή χωρίς διακαή επιθυμία και τέλεια προθυμία, αλλά κάπως πιο νωθρά και χαλαρά· αυτόν δεν πρέπει να τον σταματάμε, αλλά μάλλον να τον αφυπνίζουμε υπενθυμίζοντάς του τις κρίσεις του Θεού και τις υποσχέσεις Του.

Κενοδοξία είναι τέτοιου είδους πράξεις, οι οποίες αποβλέπουν στους επαίνους των ανθρώπων και όχι στον έπαινο που προέρχεται από τον Θεό. Γι' αυτό ορθώς ο Κύριος λέει να μη γίνονται με σκοπό να θεαθούν από τους ανθρώπους. Διότι, εάν κάνεις την ελεημοσύνη έχοντας συναίσθηση ότι ο Θεός τη βλέπει, θα προφυλαχθείς από το να την κάνεις από πλεονεξία, γνωρίζοντας ότι δεν ευφραίνεις τον παντεπόπτη Θεό. Έτσι ας κάνουμε την ελεημοσύνη, για να λάβουμε την ανταπόδοση από τον Θεό. Ο Θεός ανταποδίδει σε εκείνους τους οποίους επαινεί· και δεν επαινεί κανέναν πλεονέκτη.

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά στους ανθρώπους, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Είτε λοιπόν τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, όλα να τα κάνετε προς δόξαν Θεού.

Να μην είσαι βαρύς στις επιπλήξεις, ούτε να ελέγχεις βιαστικά, ούτε με εμπάθεια (διότι κάτι τέτοιο είναι αυθάδεια), ούτε να καταδικάζεις για μικρά σφάλματα, σαν να είσαι ο ίδιος απολύτως δίκαιος. Αντιθέτως, να δέχεσαι κοντά σου αυτούς που βρίσκονται σε παράπτωμα και να τους καταρτίζεις πνευματικά, όπως προτρέπει ο Απόστολος: «Προσέχοντας τον εαυτό σου, μήπως πειραστείς κι εσύ». Να δείχνεις τόση σπουδή στο να μη δοξάζεσαι από τους ανθρώπους, όση δείχνουν άλλοι στο να δοξάζονται, εφόσον βεβαίως θυμάσαι τον Χριστό, ο Οποίος λέει ότι η θεληματική προβολή στους ανθρώπους και το να πράττει κανείς το αγαθό για να θεαθεί από αυτούς, αποτελεί ζημία του μισθού παρά τω Θεώ. Διότι, όπως λέει, «έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Μη ζημιώνεις, λοιπόν, τον εαυτό σου με το να επιθυμείς να επιδεικνύεσαι στους ανθρώπους. Επειδή ο Θεός είναι ο μέγας θεατής, να φιλοδοξείς να δοξάζεσαι ενώπιον του Θεού· διότι Εκείνος αποδίδει λαμπρό τον μισθό. Αλλά μήπως αξιώθηκες πρωτοκαθεδρίας, και οι άνθρωποι σε περιποιούνται και σε δοξάζουν; Γίνε ίσος με τους υφισταμένους σου, «όχι καταδυναστεύοντας τους κλήρους», όπως λέει, ούτε σύμφωνα με το πρότυπο των κοσμικών αρχόντων. Διότι ο Κύριος πρόσταξε, εκείνος που θέλει να είναι πρώτος, να είναι δούλος όλων. Γενικά μιλώντας, να επιδιώκεις έτσι την ταπεινοφροσύνη, ως εραστής της. Αγάπησέ την, και εκείνη θα σε δοξάσει. Έτσι θα βαδίσεις σωστά προς την αληθινή δόξα, αυτήν που υπάρχει ανάμεσα στους αγγέλους, αυτήν παρά τω Θεώ.

Μτ 6, 1 Εκείνος που πράττει την αρετή για χάρη του ίδιου του καλού, έχει υπερκόσμιο το καύχημα.

Γι' αυτό και παραγγέλλει: προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Δηλαδή, το να μην επιζητούμε και να μην κυνηγούμε έπαινο και δόξα από τους ανθρώπους για τα καλά μας έργα, αλλά μόνο από τον Θεό, του οποίου η δόξα είναι αληθινή και αιώνια, και του οποίου η ατιμία είναι αιώνια. Αυτό σημαίνει και το «αλίμονο, όταν σας πουν καλά λόγια οι άνθρωποι»· δηλαδή, όταν θέλετε να ακούτε καλά λόγια από τους ανθρώπους και να χαίρεστε με τις δόξες και τους επαίνους που προέρχονται από αυτούς. Επειδή, πώς θα ήταν δυνατόν αυτοί που κάνουν αγαθοεργίες να μην είναι φανεροί σε όλους, από τη στιγμή που ο ίδιος ο Κύριος έλεγε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς».

Δες μέχρι ποιο σημείο διευκόλυνε τις εντολές ο Κύριος, ώστε κανείς να μην είναι αμέτοχος του αγαθού, όσο ασθενής και άτονος στην προαίρεση κι αν είναι. Και πάλι: εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, σε εμένα το κάνατε. Αρκεί αυτό που γίνεται, να γίνεται κατά Θεόν και όχι για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: αρκεί να γίνεται στο όνομα μαθητού. Δηλαδή, το αγαθό έργο να γίνεται με τον φόβο και την αγάπη του Χριστού. Επειδή ο Κύριος, κατακρίνοντας εκείνους που κάνουν κάτι αγαθό επιδεικτικά για τη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, αποφάνθηκε λέγοντας: όλα τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι. Και προχωρώντας προσθέτει με όρκο, λέγοντας: αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό και παραγγέλλει στους μαθητές του: προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς.

Τι είναι ισχυρότερο από αυτήν την εντολή; Ένα ποτήρι κρύο νερό συνοδεύεται από επουράνιο μισθό. Και πρόσεξέ μου την απέραντη φιλανθρωπία: «Εφόσον το πράξατε σε έναν από αυτούς», λέγει, «το πράξατε σε εμένα». Η μεν εντολή είναι μικρή, το δε κέρδος της υπακοής είναι μεγάλο και ανταποδίδεται πλουσιοπάροχα από τον Θεό· ώστε δεν απαιτεί τίποτα πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά, είτε μικρό είτε μεγάλο πράξεις, σε ακολουθεί ο μισθός ανάλογα με την προαίρεσή σου. Διότι, εάν μεν γίνει στο όνομα και με τον φόβο του Θεού, η δωρεά παρέχεται λαμπρή και αναφαίρετη· εάν όμως γίνει για επίδειξη και για τη δόξα των ανθρώπων, άκουσε τον ίδιο τον Κύριο που διαβεβαιώνει κατηγορηματικά: «Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Για να μην πάθουμε λοιπόν αυτό, παραγγέλλει στους μαθητές και μέσω εκείνων σε εμάς: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας ή την προσευχή σας ή τη νηστεία σας μπροστά στους ανθρώπους· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς». Έτσι, προστάζει να αποστρεφόμαστε και να αποφεύγουμε αυτούς τους θνητούς και τους επαίνους που προέρχονται από θνητούς, καθώς και τη δόξα που μαραίνεται και φεύγει από κοντά μας, και να αναζητούμε μόνο εκείνη τη δόξα, της οποίας ούτε το κάλλος είναι δυνατόν να περιγραφεί ούτε το τέλος να βρεθεί. Μέσω αυτής και εμείς οι ίδιοι θα μπορέσουμε να δοξάζουμε τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ 1355. Για όσους επιδίδονται σε αγαθά έργα, το να τα πράττουν φανερά αποβαίνει σε όφελος· γι’ αυτό και ο Σωτήρας είπε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας, που βρίσκεται στους ουρανούς». Επειδή όμως ορισμένοι δεν αποβλέπουν στη δόξα του Κυρίου, αλλά στη δική τους, τους προέτρεψε: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους».

Αν όμως δεν συμβαίνει αυτό, δεν έχετε μισθό». Με τα προηγούμενα φανερώνει την επιείκεια και τη φιλανθρωπία, η οποία δεν μπορεί να παραμείνει κρυφή, ακόμη και αν το επιθυμούν όσοι την ασκούν· με τα επόμενα, όμως, αναχαιτίζει τη φιλοδοξία. Και με εκείνα εμποδίζει την κακία, ενώ με αυτά την επίδειξη. Διότι τούτο δεν είναι αντίθετο προς εκείνο, αλλά εμποδίζει τις κακίες που έχουν προσκολληθεί στις αρετές και ενεδρεύουν μέσα σε αυτές. Πράγματι, κάθε αρετή που ασκείται χωρίς επίδειξη θα μπορούσε και να ονομάζεται και να είναι αρετή με την κυριολεκτική σημασία. Αν όμως παρασυρθεί προς τη φιλοδοξία, χάνει ακόμη και την ιδιότητά της ως γνήσιας αρετής — αποσιωπώ μάλιστα το ότι όσοι ελεούν επιδεικτικά δεν το πράττουν από ηθική ευγένεια, αλλά διαπομπεύοντας τις συμφορές των άλλων· διότι, επιθυμώντας διακαώς να ονομάζονται ελεήμονες, δεν διστάζουν να παρουσιάζουν με τραγικό τρόπο τις δυστυχίες των άλλων. Το «Ας λάμψει το φως σας» ειπώθηκε όχι για να υπερηφανευόμαστε εμείς, αλλά επειδή το αγαθό έργο δεν ανέχεται να αποσιωπάται, ακόμη και αν εκείνοι που το πράττουν το αποκρύπτουν. Διότι, όπως ακριβώς ένας λύχνος που εμφανίζεται σε ασέληνη νύχτα προσελκύει αυτομάτως τα βλέμματα, έτσι και η αρετή έχει από τη φύση της την ιδιότητα να φωτίζει τους πάντες, ακόμη και παρά τη θέληση εκείνων που την κατέχουν.

Προς τον Πέτρο. Απορώ με την αναμενόμενη αφροσύνη σου. Διότι δεν νομίζω ότι έχεις φτάσει σε τέτοια άνοια, ώστε να νομίζεις ότι εκείνοι που ελεούν, αλλά επιδεικνύονται, είναι χειρότεροι από εκείνους που δεν ελεούν. Εγώ, όμως, θα σου πω ποια είναι η γνώμη μου περί αυτών: ότι ελεήμων είναι κυρίως εκείνος που ευεργετεί μεν, αλλά δεν διαπομπεύει τις συμφορές των ευεργετουμένων. Διότι, αν κάποιος πράττει κάτι για το ίδιο το καλό, έχει μεγαλύτερο μισθό από εκείνον που το κάνει για τον μισθό. Αν πάλι το κάνει για τη θεϊκή ανταμοιβή, θα καταταγεί στη δεύτερη θέση. Και αν το κάνει για τον έπαινο, θα λάβει αυτό για το οποίο και το έπραξε. Εκείνος, όμως, που δεν πράττει το πρέπον ούτε για το ίδιο το καλό, ούτε για τη θεϊκή ανταμοιβή, ούτε για τον ανθρώπινο έπαινο, δεν μου φαίνεται καν ότι είναι άνθρωπος, αλλά αλιτήριος δαίμονας. Για ποιον λόγο, λοιπόν, εσύ, ενώ άκουσες τα θεία λόγια που παραγγέλλουν να μην κάνουμε την ελεημοσύνη μπροστά στους ανθρώπους, μη ανεχόμενος να κάνεις κάτι καλό ούτε καν από φιλοδοξία, κατηγορείς εκείνους που το κάνουν από επίδειξη; Διότι, όσο ανώτερος είναι εκείνος που ασκεί τη σωφροσύνη για τη δόξα των ανθρώπων από εκείνον που δεν σωφρονεί ούτε καν γι' αυτήν, τόσο καλύτερος είναι εκείνος που ευεργετεί από φιλοδοξία από εκείνον που δεν ευεργετεί καθόλου. Διότι ο μεν πρώτος σεβάστηκε τους ανθρώπους, ενώ ο δεύτερος ούτε τους ανθρώπους ούτε τον Θεό σεβάστηκε.

34. Προς τον Ευτώνιο. Επειδή ο έρωτας για την απόκτηση δόξας είναι φοβερός και δραστήριος, και κυριαρχεί φοβερά στο ανθρώπινο γένος, ο σωτήριος Λόγος, καταστέλλοντάς τον με σοφία και επιστημοσύνη, και διοχετεύοντάς τον προς το καλύτερο, λέει: «Προσέχετε να μην κάνετε τη δικαιοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους για να σας δουν· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Επειδή, λοιπόν, γνώριζε ως ποιητής και δημιουργός, ότι τα σπέρματα της φιλοτιμίας είχαν εμφυτευτεί καλά στους ανθρώπους εξαρχής, όχι απλώς ούτε τυχαία, αλλά για να μπορέσουν, όντας φλογεροί εραστές της τιμής, να προοδεύσουν προς το καλύτερο, έχοντας ως άριστο φυλακτήριο τον πόθο της δόξας, ώστε να μην υποδουλώνονται στα ταπεινά πάθη· επειδή όμως διοχέτευσαν το έμφυτο αυτό δώρο προς το αντίθετο, και στράφηκαν προς τη γήινη τιμή, ξεχνώντας την ουράνια, πάλι, σαν άριστος γεωργός που φροντίζει την ψυχή, κόβει τα βλαστάρια που τείνουν προς το χειρότερο, και ανακόπτει τη φόρα των χειρίστων προς την ανθρώπινη δοξομανία που φουντώνει φοβερά. Όσον αφορά όμως στο ήμερο και γόνιμο μέρος της για την καρποφορία των υπερκόσμιων τιμών, όχι μόνο το αφήνει, αλλά και το αναζωπυρώνει, και το κάνει πιο γόνιμο, ξεριζώνοντας σύρριζα την επίδειξη που κάνουν όσοι ορέγονται την ανθρώπινη δόξα, ενώ επιτρέπει εύλογα να φιλοτιμούνται με όλες τους τις δυνάμεις για εκείνη τη δόξα που αποβλέπει μόνο στον Θεό.

ΡΜΒʹ. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟ ΘΕΟΔΟΣΙΟ. Στο χωρίο «Ας λάμψει το φως σας». Και ότι αυτό δεν είναι αντίθετο με το, «Προσέχετε την ελεημοσύνη σας», και τα λοιπά. Από την καλή φήμη, η οποία παντού εξαπλώνεται και γη και θάλασσα περιδιαβαίνει, τίποτα δεν είναι καλύτερο, ω θαυμάσιε, ούτε κι αν κανείς την σύγκρινε με τους θησαυρούς του Κροίσου. Γι' αυτό ο μεν Παροιμιαστής είπε: «Το καλό όνομα είναι προτιμότερο από τον πολύ πλούτο· η καλή χάρη είναι ανώτερη από το ασήμι και το χρυσάφι». Ο δε Χριστός παρήγγειλε: «Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους». Όχι για να ζούμε με σκοπό την επίδειξη (προς Θεού! διότι αυτήν παντού την ξεριζώνει, παραγγέλλοντας να μην δημοσιοποιούμε ούτε την προσευχή ούτε την ελεημοσύνη, αλλά ακόμη και το ένα χέρι να αγνοεί αυτό που πρόκειται να κάνει το άλλο), αλλά για να μην παρέχουμε σε κανέναν εύλογη αφορμή σκανδαλισμού. Διότι έτσι, ακόμη και παρά τη θέλησή μας, το φως των πράξεών μας θα περιαστράψει εκείνους που μας παρατηρούν, και θα τους στρέψει στη δοξολογία του Θεού.

Ο καθένας βλέπει τον ληστή να τα αποκομίζει όλα, και ευφραίνεται. Είναι πρωτοφανής ο τρόπος της ληστείας: έπεισε εκείνους που απογυμνώνονται να χαίρονται. Αλλά εκεί στα πνευματικά δεν συμβαίνει τίποτε τέτοιο· απεναντίας, ο Θεός, ως κοινός Πατέρας, τα περιτείχισε όλα, και τα ορατά και τα αόρατα. Διότι, λέγει, «προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους». Από αυτό μαθαίνει η ψυχή να αποφεύγει την αδικία. Διότι αδικία δεν είναι μόνο το να πλεονεκτεί κανείς στα χρήματα, αλλά και το να δίνει στην κοιλιά περισσότερη από την καθορισμένη τροφή, και το να οδηγεί την απόλαυση έξω από τα οικεία της μέτρα, και να την κάνει να εκτρέπεται. Από εκεί μαθαίνει τη σωφροσύνη, από εδώ την ακολασία. Διότι ακολασία δεν είναι μόνο η σαρκική μίξη με γυναίκα, αλλά και το να κοιτάζει κανείς με ακόλαστα μάτια. Από εκεί μαθαίνει την επιείκεια, από εδώ την αλαζονεία. Διότι, λέγει, «όλα μου επιτρέπονται, αλλά δεν με ωφελούν όλα». Από εκεί μαθαίνει την κοσμιότητα, από εδώ την ασχημοσύνη. Τα όσα μάλιστα συμβαίνουν στα θέατρα, τα προσπερνώ. Και για να αποδειχθεί ότι δεν πρόκειται για καμία πραγματική ηδονή, αλλά για λύπη, δείξτε μου, μία ημέρα μετά τη γιορτή, και εκείνους που ξόδεψαν και εκείνους που εστιάστηκαν με τα θεάματα, και θα τους δεις όλους να βρίσκονται σε κατήφεια, και σε ακόμη μεγαλύτερη εκείνον που ξόδεψε τα χρήματα. Και δικαιολογημένα· διότι την προηγούμενη ημέρα έτερψε τον απλό άνθρωπο· και ο απλός άνθρωπος βρισκόταν σε ευθυμία και πολλή απόλαυση· επειδή για λίγο χαιρόταν με τη λαμπρή ενδυμασία· μη έχοντας όμως πλέον τη χρήση της, αλλά βλέποντας τον εαυτό του να απογυμνώνεται από αυτήν, πονούσε και κατατρυχόταν.

Διότι το θαυμαστό είναι τούτο, ότι τότε μεν οι διπλές θύρες και τα καταπετάσματα δημιουργούσαν την απομόνωση· τώρα όμως είναι δυνατό, ενώ προσφέρεις θυσία δημόσια, να το πράττεις αυτό σαν να βρίσκεσαι στα Άγια των Αγίων, και με τρόπο πολύ πιο φοβερό. Διότι, όταν δεν πράττεις κάτι για επίδειξη στους ανθρώπους, ακόμη κι αν σε είδε η οικουμένη ολόκληρη, ουδείς σε είδε, εφόσον εσύ κατ' αυτόν τον τρόπο έπραξες. Επειδή δεν είπε απλώς «μην πράττετε έμπροσθεν των ανθρώπων», αλλά προσέθεσε «με σκοπό να θεαθείτε από αυτούς».

Ομιλία ΙΘ΄. Προσέξτε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους, με σκοπό να σας δουν αυτοί. α΄. Εξορίζει, λοιπόν, το πιο τυραννικό από όλα τα πάθη, τη λύσσα και τη μανία για την κενοδοξία που δημιουργείται σε όσους κατορθώνουν την αρετή. Διότι εξαρχής δεν μίλησε καθόλου για αυτό· καθώς θα ήταν περιττό, πριν τους πείσει να πράξουν κάτι από τα δέοντα, να τους διδάσκει για το πώς πρέπει να τα πράττουν και να τα εφαρμόζουν. Επειδή όμως τους εισήγαγε στη φιλοσοφία της αρετής, τότε πλέον καθαρίζει και τη φθορά που παρεισφρέει σε αυτήν. Διότι αυτό το νόσημα δεν γεννιέται τυχαία, αλλά όταν έχουμε κατορθώσει πολλά από όσα προστάζονται. Έπρεπε, επομένως, πρώτα να φυτέψει την αρετή, και κατόπιν να εξαλείψει το πάθος που βλάπτει τον καρπό της. Και πρόσεξε από πού αρχίζει: από τη νηστεία, την προσευχή και την ελεημοσύνη. Διότι σε αυτά τα πνευματικά κατορθώματα συνηθίζει προπάντων να εμφιλοχωρεί. Ο Φαρισαίος, για παράδειγμα, από αυτό φούσκωνε από υπερηφάνεια, λέγοντας: «Νηστεύω δύο φορές την εβδομάδα, δίνω το δέκατο από τα υπάρχοντά μου»· και στην ίδια την προσευχή του κενοδοξούσε, κάνοντάς την για επίδειξη. Επειδή μάλιστα δεν ήταν κανένας άλλος παρών, έκανε επίδειξη στον τελώνη, λέγοντας: «Δεν είμαι όπως οι υπόλοιποι άνθρωποι, ούτε όπως αυτός ο τελώνης». Και πρόσεξε πώς άρχισε, μιλώντας σαν για κάποιο θηρίο που δύσκολα συλλαμβάνεται, και το οποίο είναι ικανό να ξεγελάσει εκείνον που δεν αγρυπνεί με μεγάλη προσοχή.

«Προσέχετε», λέει, «την ελεημοσύνη σας». Έτσι και ο Παύλος λέει στους Φιλιππησίους: «Να προσέχετε τους σκύλους». Διότι το θηρίο αυτό εισέρχεται κρυφά, σκορπίζει τα πάντα αθόρυβα και αφαιρεί ανεπαίσθητα όλα τα εσωτερικά αγαθά. Επειδή λοιπόν έκανε πολύ λόγο περί της ελεημοσύνης και επικαλέστηκε τον Θεό, ο Οποίος ανατέλλει τον ήλιο σε πονηρούς και αγαθούς, και από παντού τους προέτρεψε σε αυτήν, πείθοντάς τους να θάλλουν με την αφθονία της προσφοράς, απομακρύνει πλέον και όλα όσα βλάπτουν αυτή την ωραία ελιά. Γι' αυτό λέει: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους».

Διότι εκείνη που αναφέρθηκε προηγουμένως, είναι η ελεημοσύνη του Θεού. Και αφού είπε: «Να μην την κάνετε μπροστά στους ανθρώπους», πρόσθεσε: «για να θεαθείτε από αυτούς». Και φαίνεται μεν ότι λέγεται το ίδιο πράγμα για δεύτερη φορά· αν όμως κανείς προσέξει με ακρίβεια, διαπιστώνει ότι δεν είναι το ίδιο, αλλά άλλο είναι τούτο και άλλο εκείνο, και παρέχει μεγάλη ασφάλεια, καθώς και άφατη μέριμνα και φειδώ.

Διότι δεν έδωσε εντολή μόνο να μην επιδεικνυόμαστε, αλλά και να προσπαθούμε να περνάμε απαρατήρητοι· πράγμα το οποίο έκανε και προηγουμένως. Και στην περίπτωση της ελεημοσύνης δεν το διατύπωσε απλώς, αλλά αφού είπε «Προσέχετε να μην την κάνετε μπροστά στους ανθρώπους», πρόσθεσε, «για να σας δουν αυτοί»· ενώ στην περίπτωση της νηστείας και της προσευχής δεν όρισε τίποτα τέτοιο. Για ποιο λόγο άραγε; Επειδή την ελεημοσύνη είναι αδύνατον να την κρατήσει κανείς εντελώς κρυφή· την προσευχή όμως και τη νηστεία είναι δυνατόν. Όπως λοιπόν, όταν είπε «Ας μην γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου», δεν μιλούσε για τα χέρια, αλλά για το ότι πρέπει με αυστηρότητα να μένουμε κρυφοί από όλους· και όταν έδωσε την εντολή να εισερχόμαστε στο ταμείο, δεν όρισε απολύτως, ούτε κατά κύριο λόγο να προσευχόμαστε μόνο εκεί, αλλά υπονόησε και πάλι το ίδιο πράγμα. Έτσι και εδώ, δίνοντας την εντολή να αλειφόμαστε, δεν νομοθέτησε το να αλειφόμαστε υποχρεωτικά· διότι αλλιώς όλοι θα βρεθούμε να παραβαίνουμε αυτόν τον νόμο, και πρωτίστως εκείνοι που έχουν αγωνιστεί περισσότερο να τον τηρήσουν, δηλαδή τα πλήθη των μοναχών, εκείνοι που έχουν καταφύγει στα όρη.

Στο χωρίο: «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους». Α'. Οι σοφοί και έμπειροι τεχνίτες της γεωργίας, όταν με κάθε φροντίδα και επιμέλεια φυτέψουν τα βλαστάρια στη γη, πρώτα αφήνουν τα φυτά αυτά να αναπτυχθούν σε ύψος, και έπειτα κόβουν με τέχνη τις παραφυάδες που τα ενοχλούν. Το ίδιο έπραξε και ο νομοθέτης Μωυσής· διότι πρώτα φύτεψε τη μοναρχία του Θεού στη διάνοια των ανθρώπων, και έπειτα απέκοψε την πολυαρχία (πολυθεΐα) για χάρη της διάνοιας των ανθρώπων. Και πώς φύτεψε τη μοναρχία; Άκουσέ τον να λέει: «Κύριον τον Θεόν σου θα προσκυνήσεις και αυτόν μόνο θα λατρεύσεις»· και πάλι: «Άκουε, Ισραήλ· ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος». Και πώς απέκοψε τις ενοχλητικές παραφυάδες της πολυαρχίας, μάθε το: «Δεν θα κατασκευάσεις», λέει, «χυτούς θεούς, ούτε θα προσκυνήσεις ξένους θεούς· διότι εγώ, εγώ είμαι ο Κύριος ο Θεός σου». Αυτό ακριβώς κάνει και σήμερα ο ίδιος ο Θεός και Σωτήρας μας. Επειδή, δηλαδή, προηγουμένως φύτεψε στις ψυχές μας την καλή ελιά της ελεημοσύνης και στεφάνωσε τον καρπό της, δηλαδή τους ελεήμονες, και τους μακάρισε λέγοντας: «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν»· είναι φυσικό και επόμενο που σήμερα αποκόπτει και καθαρίζει τα μάταια στοιχεία τα οποία παρενοχλούν την ελεημοσύνη.

Τι λέγει; «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους για να σας δουν», όχι επειδή εμείς εσκεμμένα προβάλαμε το συγκεκριμένο ανάγνωσμα, αλλά επειδή η προηγούμενη σειρά των αναγνωσμάτων μας οδήγησε σε αυτό. «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους για να σας δουν· ειδάλλως δεν έχετε μισθό»· διότι αυτή η επίδειξη εξαφανίζει τον μισθό τους· μια τέτοια προσφορά τους στερεί τα μελλοντικά αγαθά. Διότι κανένα πάθος της ψυχής δεν είναι τόσο πικρό όσο η κενοδοξία. Επειδή, όταν κατορθώσουμε να τηρήσουμε πολλές από τις εντολές, τότε αναφύεται το νόσημα της κενοδοξίας. Αλλά ο Σωτήρας το απέκοψε σύρριζα από εμάς, διδάσκοντάς μας να κάνουμε τις ελεημοσύνες στα κρυφά. Αλλά οπωσδήποτε θα πεις: «Τι λοιπόν; Δεν μπορούμε να πράξουμε την ελεημοσύνη· διότι δεν είναι δυνατόν κάποιος που δίνει στους φτωχούς, ή που προσφέρει στους ιερείς, ή που ρίχνει χρήματα στο γαζοφυλάκιο, να μην τον δουν. Επομένως, μας κατέστησες εντελώς πιο διστακτικούς απέναντι στην προσφορά της ελεημοσύνης».

Αν και αυτά έχουν ειπωθεί από εκείνον, εντούτοις εμείς που ψάλλουμε οφείλουμε να διαφυλάττουμε την ομολογία της υμνωδίας μας. Ο λόγος αυτός όμως έχει και ένα άλλο νόημα. Δεν πράττω τα αγαθά για να θεαθώ από τους ανθρώπους, διότι τότε έχω ήδη λάβει τον μισθό μου· αλλά πράττω το καλό για τον εαυτό μου, ώστε ο Θεός, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, να μου το ανταποδώσει στα φανερά.

«Έδωσα», λέει κάποιος. Αλλά δεν πρέπει να σταματάς να το πράττεις αυτό· διότι τότε μόνο θα έχεις δικαιολογία, όταν δεν θα έχεις, όταν δεν θα κατέχεις τίποτα· όσο όμως έχεις, ακόμη και αν έχεις δώσει σε αμέτρητους, εφόσον υπάρχουν και άλλοι που πεινούν, δεν υπάρχει καμία δικαιολογία για σένα. Ας μην υπερηφανεύεται λοιπόν ο πλούσιος δίνοντας πολλά, μήτε ο φτωχός ας απογοητεύεται προσφέροντας λίγα· διότι πολλές φορές αυτός έδωσε περισσότερα από εκείνον. Διότι το πολύ και το λίγο δεν κρίνεται από το μέτρο αυτών που προσφέρονται, αλλά από τη δυνατότητα της περιουσίας αυτών που τα παρέχουν. Εσύ όμως, όταν τρέφεις παράσιτα και κόλακες, ξοδεύοντας άφθονα σαν από πηγές, χαίρεσαι· αν όμως δεις φτωχό, τότε σου επιτίθεται ο φόβος της φτώχειας. Δώσε σε εκείνον που έχει ανάγκη και μην δίνεις στον χορευτή, για να μην καταστρέψεις μαζί με τα χρήματά σου και τη δική του ψυχή· διότι εσύ γίνεσαι αίτιος της δικής του απώλειας εξαιτίας της άκαιρης φιλοτιμίας σου. Διότι αν εκείνοι που βρίσκονται στην ορχήστρα γνώριζαν ότι το επάγγελμά τους επρόκειτο να τους είναι χωρίς κέρδος, προ πολλού θα είχαν σταματήσει να το εξασκούν. Ο τυφλός, όταν δέχεται ελεημοσύνη, γνωρίζει να οδηγεί από το χέρι στη βασιλεία των ουρανών, και ενώ ο ίδιος προσκρούει σε τοίχους και γλιστράει σε λάκκους, αυτός γίνεται οδοποιός της ανόδου προς τον ουρανό. Διότι όταν δεν πράττεις κάτι για επίδειξη στους ανθρώπους, ακόμη και αν το μάθει όλη η οικουμένη, κανείς δεν το γνωρίζει, επειδή δεν ενήργησας με αυτόν τον σκοπό. Διότι ο Κύριος δεν είπε απλώς, «Μην κάνετε τα έργα σας μπροστά στους ανθρώπους», αλλά πρόσθεσε: «Για να θεαθείτε από αυτούς». Ω, πόσο μεγάλο είναι το αξίωμα της φτώχειας!

«Εάν κάνεις το καλό, να γνωρίζεις σε ποιον το κάνεις, και θα υπάρξει χάρη για τις ευεργεσίες σου.» «Η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του.» Εκείνος που δείχνει έλεος δανείζει στον πλησίον του· και εκείνος που τον στηρίζει με το χέρι του, τηρεί τις εντολές. Δείξε μακροθυμία στον ταπεινό άνθρωπο, και μην τον καθυστερείς ως προς την ελεημοσύνη. Κλείσε την ελεημοσύνη στα ταμεία σου, και αυτή θα σε γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια· απέναντι στον εχθρό θα πολεμήσει για χάρη σου.» «Η ελεημοσύνη παραμένει στον αιώνα.» «Οι αδελφοί και η βοήθεια είναι για τον καιρό της θλίψης· αλλά περισσότερο και από τα δύο, η ελεημοσύνη είναι αυτή που λυτρώνει.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, ώστε η ελεημοσύνη σου να είναι κρυφή, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Όποιος δώσει να πιει ένας από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του ότι είναι μαθητής μου, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» «

«Δεν διαφέρετε εσείς από τα πετεινά και τα θηρία, και όμως ο Θεός τα τρέφει. Μην μεριμνήσετε λοιπόν τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά. Ζητάτε δε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν, διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και ο νους του ανθρώπου.» Και: «Μην κάνετε αυτά για να σας δουν οι άνθρωποι· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Σχετικά δε με το να είμαστε ανεξίκακοι και εξυπηρετικοί προς όλους και απαλλαγμένοι από την οργή, αυτά είναι που είπε: «Σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει τον χιτώνα ή το ιμάτιο, μην τον εμποδίσεις. Όποιος δε οργιστεί, είναι ένοχος για τη φωτιά. Και στον καθένα που σε αγγαρεύει για ένα μίλι, ακολούθησέ τον για δύο. Ας λάμψουν δε τα καλά σας έργα μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα να θαυμάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Διότι δεν πρέπει να ανταποδίδουμε το κακό, ούτε θέλησε να γίνουμε μιμητές των φαύλων, αλλά προέτρεψε, μέσω της υπομονής και της πραότητας, να απομακρύνουμε τους πάντες από την αισχύνη και την επιθυμία των κακών. Αυτό ακριβώς μπορούμε να το αποδείξουμε σε πολλές περιπτώσεις που έχουν συμβεί ανάμεσά μας: πολλοί άλλαξαν τον χαρακτήρα τους από βίαιοι και τύραννοι, έχοντας νικηθεί, είτε παρακολουθώντας την εγκαρτέρηση του βίου των γειτόνων τους, είτε κατανοώντας την παράδοξη υπομονή των συνοδοιπόρων τους που αδικούνταν, είτε δοκιμάζοντας τον χαρακτήρα εκείνων με τους οποίους συναλλάσσονταν.

Αλλά σπλαχνίσου μας, Κύριε, σπλαχνίσου μας με το αμέτρητο έλεός σου ως αγαθός και φιλάνθρωπος. Και αυτό μεν είναι αρκετό. Παραγγέλλει δε να μην κάνουμε την ελεημοσύνη, την προσευχή και τη νηστεία μπροστά στους ανθρώπους προκειμένου να μας δουν (επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος λαμβάνει τον μισθό του από τους ανθρώπους, και όχι από τον επουράνιο πατέρα), αλλά να κάνουμε την ελεημοσύνη δεξιά με πολλή ταπεινοφροσύνη, ώστε να μην γνωρίζει η αριστερά την δόξα που φέρνει η δεξιά· ομοίως και την προσευχή να μην την αναπέμπουμε στους δρόμους για να φανούμε στους ανθρώπους. Το ίδιο και όταν επιτελούμε νηστεία να μην κάνουμε το πρόσωπό μας σκυθρωπό, όπως οι υποκριτές, αλλά αντί για σκυθρωπό να έχουμε το πρόσωπό μας μάλλον χαρούμενο προς εκείνους που μας βλέπουν και να αγαθοεργούμε στα κρυφά, και ο πατέρας που βλέπει στα κρυφά θα αποδώσει φανερά τις αμοιβές. Εάν όμως κάπου δεν μπορεί κάποιος να περάσει απαρατήρητος όταν κάνει ελεημοσύνη, όταν προσεύχεται ή όταν νηστεύει, ίσως λόγω συγκέντρωσης πλήθους ανθρώπων και έλλειψης ιδιωτικού χώρου, δεν πρέπει εξαιτίας αυτών να εμποδίζεται από το αγαθό, αλλά να επιτελεί και την ελεημοσύνη και την προσευχή και τη νηστεία, όπως είναι δυνατόν, έστω και αν τύχει κάποιοι να βλέπουν αυτή την αγαθοεργία μας. Διότι είναι δυνατόν κάποιος να κάνει το αγαθό στα κρυφά και μέσα του να υπερηφανεύεται· διότι όταν κάποιος εργάζεται κάτι αγαθό «για να τον δουν οι άνθρωποι» και θηρεύει την δόξα από αυτούς, τότε και έχει ήδη λάβει την ανταμοιβή του· διότι τα κάνουν, λέει, «για να τα δουν» οι άνθρωποι.

Στον Παύλο, μητροπολίτη Λαοδικείας. Στη μακροσκελή και περίτεχνη απορία σου παρέχουμε μια απλή και σύντομη λύση. Το χωρίο «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», αποτελεί προφανώς προτροπή προς την τελειότατη αρετή. Ενώ το χωρίο «να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους» αποτελεί αναίρεση της κενοδοξίας, η οποία είναι κακία. Πώς είναι δυνατόν, λοιπόν, η αναίρεση της κακίας να έρχεται σε σύγκρουση με την προτροπή προς την αρετή; Απεναντίας, η αποτροπή της μίας μάλλον επιβεβαιώνει την ύπαρξη της άλλης. Διότι εκείνος που περιφρονεί την ανθρώπινη δόξα χάριν των θείων νόμων, αυτός είναι ο θερμός εραστής της αρετής. Και ο μεν ενάρετος έχει το Θείο να φανερώνει και να κάνει τα έργα του να λάμπουν σαν το φως, ενώ εκείνος που επιτελεί την ελεημοσύνη για την ανθρώπινη δόξα, αυτός είναι που προφανώς αποκομίζει και τα κίνητρα της επίδειξης. Όσο λοιπόν διαφέρει η θεία κρίση από την ανθρώπινη επιδίωξη, τόσο διαφέρει ο άνθρωπος που πράττει την αρετή και είναι αρεστός στον Θεό, από τον άνθρωπο που προβάλλει την πράξη του για να κυνηγήσει τους ανθρώπινους επαίνους. Τη μίμηση του τελευταίου προτρέπει ο σωτήριος λόγος να αποφεύγουν όλοι όσοι φροντίζουν να έχουν τον Θεό μάρτυρα και κήρυκα των έργων τους, και να μην προτάσσουν τα δικά τους τεχνάσματα έναντι της άνωθεν μαρτυρίας.

Το «μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους» και το «αυτό που κάνει το δεξί σου χέρι ας μην το γνωρίζει το αριστερό σου» και το «όταν νηστεύεις μην σαλπίσεις μπροστά σου όπως οι υποκριτές», σε σχέση με το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», τόσο απέχουν από το να έρχονται σε αντίθεση, ώστε, κατά την κρίση μου, αποδεικνύουν την απόλυτη συμφωνία μεταξύ τους. Διότι η επίδειξη και το κυνήγι της δόξας είναι κακία, που προκαλεί δικαιολογημένη αγανάκτηση και άγραφη κατάκριση από τους ενάρετους. Αντίθετα, η αποφυγή της κενοδοξίας είναι αρετή και δείγμα σεμνού ήθους, και μπορεί να γεννά στους συνετούς ανθρώπους ευχαριστία προς τον Θεό, επειδή βλέπουν τη ματαιοδοξία να περιφρονείται, ενώ την αρετή να τιμάται. Πώς λοιπόν αυτοί που επιδεικνύονται θηρεύουν τη δόξα από τους ανθρώπους, από μια συμπεριφορά που μάλλον τους επιφέρει ψόγο; Και πώς λαμβάνουν τον μισθό τους; Βεβαίως όχι από τους θεοφιλείς και ενάρετους, αλλά εξαπατώντας τους πολλούς και τον όχλο, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να εξετάσουν τίποτα περισσότερο από τα φαινόμενα. Εάν λοιπόν η κενοδοξία κάνει τους ανθρώπους φαύλους και προκαλεί την ανθρώπινη αγανάκτηση, ενώ η αποφυγή της επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα και οδηγεί τους πιο συνετούς στη δοξολογία του Θεού, πώς το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» δεν αποδεικνύεται τελικά ως επιβεβαίωση του να μην επιδεικνύεται κανείς και να μην κενοδοξεί;

Διότι με τόση φιλανθρωπία και άπειρη αγαθότητα συγκατέβη ο Κύριος στο ανθρώπινο γένος, ώστε να μην αφήσει κανέναν να παραμείνει αδρανής από την αρετή ή από το αγαθό έργο, αλλά έδωσε στον καθένα εργασία ανάλογα με τη δύναμη της προαιρέσεώς του, ελκύοντας όλους μακρόθυμα καθημερινά προς τις μεγαλύτερες αρετές των εντολών. Όποιος ποτίσει, λέει, ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο στο όνομα ενός μαθητή, αληθινά σας λέω, δεν θα χάσει τον μισθό του. Δες μέχρι ποιου σημείου ευκολίας της εντολής έφτασε ο Κύριος, ώστε να μη μείνει κανείς χωρίς μερίδιο στο αγαθό, ως δήθεν ασθενής και άτονος στην προαίρεση. Και πάλι: Εφόσον το κάνατε σε έναν από αυτούς, το κάνατε σε εμένα. Αρκεί μόνο αυτό που πράττεται να είναι κατά Θεόν, και να μη γίνεται για τη δόξα των ανθρώπων. Διότι πρόσθεσε: Μόνο στο όνομα του μαθητή, δηλαδή το αγαθό έργο να γίνεται με φόβο και αγάπη προς τον Χριστό. Διότι για όσους πράττουν κάτι αγαθό επιδεικτικά, αποβλέποντας στη δόξα και τον έπαινο των ανθρώπων, ο Κύριος τους κατέκρινε και αποφάνθηκε: Όλα, λέει, τα κάνουν για να τους δουν οι άνθρωποι, και συνεχίζοντας προσθέτει με όρκο λέγοντας: Αληθινά, αληθινά σας λέω, έχουν λάβει τον μισθό τους. Γι' αυτό παραγγέλλει στους μαθητές: Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας ή τη νηστεία ή την προσευχή σας μπροστά στους ανθρώπους. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ'. Περί ελεημοσύνης, προσευχής και νηστείας. Περί της περιφρονήσεως των πραγμάτων του κόσμου. «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους για να σας δουν· ειδάλλως, δεν έχετε ανταμοιβή από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Αφού μας ανήγαγε στη μέγιστη από τις αρετές, την αγάπη, τώρα αναιρεί και την κενοδοξία, η οποία ακολουθεί τα πνευματικά κατορθώματα. Δες δε τι λέει: Προσέχετε, σαν να μιλούσε για κάποιο φοβερό θηρίο, πρόσεχε μην σε κατασπαράξει. Ακόμη κι αν ελεείς μπροστά στους ανθρώπους, αλλά δεν το κάνεις αυτό για να σε δουν, δεν κατακρίνεσαι. Εάν όμως έχεις ως σκοπό την κενοδοξία, έστω κι αν το κάνεις κρυφά στο δωμάτιό σου, κατακρίνεσαι.