Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:15

Ώστε αυτοί, ως αμαρτήσαντες, να πάρουν μαζί τους και άλλους και να παρακαλέσουν τον αββά τους να τους συγχωρήσει και να μην ανταποδώσει κακό αντί κακού. Αυτός δε θα τους συγχωρήσει, διότι είναι γραμμένο ότι: «Οφείλουμε εμείς οι δυνατοί να βαστάξουμε τα ασθενήματα των αδυνάτων». Και ο Κύριος λέει: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας ο επουράνιος θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας», και πάλι: «Να γίνεστε τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι τέλειος». Και έτσι δοξάζεται ο Θεός, επειδή αυτό γίνεται για την οικοδομή πολλών.

Ο ίδιος ρώτησε τον άλλον Γέροντα τα ίδια, καθώς και αν οφείλει να φύγει από το κελί του, μήπως και σταματήσει ο πόλεμος. Απόκριση του Ιωάννη: Αν πρόσεχες και ακολουθούσες την απόκριση του Γέροντα που σου έλεγε να μην υπολογίζεις τον εαυτό σου σε τίποτα και να μην αναζητάς την εξίσωση με κανέναν άλλον, θα είχες αναπαυθεί και δεν θα είχες περιέλθει σε ταραχή, και δεν θα υπήρχε ανάγκη από εμένα, ούτε από κανέναν άλλον. Πρόσεχε, αδελφέ, διότι εμπαίζεσαι από τους δαίμονες. Λες ότι τα παραπτώματα του αδελφού είναι αληθινά, αλλά πες μου, γνωρίζεις με ακρίβεια ότι είναι αληθινά; Διότι, όταν κανείς αναφέρει τα παραπτώματα κάποιου από υποψία, κάποιες φορές αυτά τα παραπτώματα δεν αποδεικνύονται αληθινά. Για ποια παραπτώματα λοιπόν είπε ο Κύριος στους ανθρώπους: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας ο επουράνιος θα συγχωρήσει σε εσάς τα δικά σας παραπτώματα»; Για ποια μιλούσε; Για τα αληθινά ή για αυτά που προέρχονται από υποψία;

Κεφάλαιο αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει τα παραπτώματά σας· εάν όμως συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος.

ΑΛΛΟ. «Διότι, εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος. Εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους, ούτε ο Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα παραπτώματά σας.» Εφόσον ο Θεός και Πατέρας συγχωρεί τις αμαρτίες και απαλλάσσει τον ένοχο για τις παρανομίες του, εξουσία έχει να το χαρίζει και να το πράττει αυτό και ο Υιός. Γι' αυτό άλλωστε ο Σωτήρας λέει κάπου προς κάποιον: «Τέκνο, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες σου.» Όταν λοιπόν βλέπουμε τον Υιό να κατέχει τόση εξουσία, όση ακριβώς έχει και ο Πατέρας, πώς θα ανεχθούμε τους ανόσιους αιρετικούς που τον αποκαλούν ετεροφυή και αλλότριο ως προς τη φύση, τη στιγμή που δεν μπορούν να αποδείξουν ότι σε κανένα από τα δημιουργήματα υπάρχει τέτοια εξουσία, η οποία αρμόζει μόνο στον Θεό;

Ως προς το άλλο είδος της, το οποίο είναι η ανεξικακία και η συμπάθεια προς εκείνους που έχουν σφάλει απέναντί μας, τι λέει; Μην ανταποδίδετε κακό αντί κακού· αλλά να νικάτε το κακό με το αγαθό. Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε. Και, «εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος· εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας που είναι στους ουρανούς θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα». Και όπως σε εκείνο το μέρος της ελεημοσύνης χρησιμοποίησε και συμβουλευτικούς λόγους και προέτρεψε μέσα από τα ίδια τα πράγματα, θέτοντας τον εαυτό του ως ποιμένα και βασιλιά, έτσι και σχετικά με την ανεξικακία και τη συμπάθεια προς εκείνους που σφάλλουν, όχι μόνο είπε αυτά που υποδείξαμε προηγουμένως, αλλά πρόσθεσε και παρέθεσε και μια παραβολή, αυτή που διαβάζεται σήμερα σε εσάς στο Ευαγγέλιο, λέγοντας: «Ομοιώθηκε η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να λογαριαστεί με τους δούλους του· και όταν άρχισε να κάνει τον λογαριασμό, του παρουσίασαν έναν οφειλέτη δέκα χιλιάδων ταλάντων».

Πες μου, πώς θα σε πιστέψει κάποιος από τους απίστους, όταν λες ότι πιστεύεις στον παρθένο και από παρθένο γεννηθέντα, από τον Πατέρα μεν άχρονα και προαιώνια, μέσα στον χρόνο δε από μητέρα αργότερα, έστω και υπερφυώς, ενώ εσύ δεν ασκείς ούτε την παρθενία ούτε καν τη σωφροσύνη, αλλά μανιωδώς και αμετανόητα επιθυμείς τις ξένες γυναίκες και έχεις παραδοθεί στην ακολασία; Πώς αυτός που μεθά και γαστριμαργεί θα αποδείξει ότι είναι υιοθετημένος μέσω του Πνεύματος από Εκείνον που νήστεψε μέχρι και σαράντα ημέρες στην έρημο και νομοθέτησε την εγκράτεια για όλη τη ζωή; Πώς αυτός που αγαπά την αδικία με Εκείνον που παραγγέλλει να κρίνουμε και να πράττουμε τα δίκαια, ο ανελεήμων με Εκείνον που λέει «γίνετε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας στους ουρανούς είναι οικτίρμων», αυτός που αγαπά τον πλούτο με Εκείνον που ταλανίζει τους πλουσίους, αυτός που δεν δείχνει συμπάθεια προς αυτούς που σφάλλουν ούτε μακροθυμία, αλλά ούτε πραότητα και ανεξικακία και ταπείνωση, με Εκείνον που μέσα από τα έργα Του τα επέδειξε αυτά και μας προέτρεψε προς αυτά μέσα από τους λόγους Του: «Μάθετε, λοιπόν», λέει, «από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά, και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας» και: «Εάν δεν συγχωρήσει ο καθένας από τις καρδιές σας τα παραπτώματα των αδελφών σας, ούτε ο ουράνιος πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα»· ο Οποίος, ακόμη και όταν κρεμόταν πάνω στον ίδιο τον σταυρό, δίνοντας τον εαυτό Του ως υπόδειγμα σε εμάς, έλεγε προς τον Πατέρα: «Μην καταλογίσεις αυτή την αμαρτία στους σταυρωτές»;

Επειδή αφενός δίδαξε: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τις αμαρτίες σας»· αφετέρου δε το έκανε πράξη, με το να απαλλάξει την πόρνη και τον τελώνη Ματθαίο και τη Σαμαρείτιδα και τον Παράλυτο, καθώς και τον ίδιο τον Πέτρο, τον κορυφαίο του χορού των μαθητών, όχι μόνο από τα σωματικά αλλά και από τα ψυχικά αμαρτήματα και νοσήματα.

Πώς και με ποιον τρόπο; Εάν έχεις κάτι εναντίον του εχθρού σου, απομάκρυνε την οργή, διάλυσε την έχθρα, για να λάβεις τη θεραπεία της άφεσης από την τράπεζα. Προσέρχεσαι σε θυσία φρικτή και αγία· ο Χριστός βρίσκεται ενώπιόν σου σφαγιασμένος. Αλλά συλλογίσου για ποιον λόγο σφαγιάστηκε. Ω, από ποια μυστήρια στερήθηκες, Ιούδα! Ο Χριστός έπαθε εκούσια, για να γκρεμίσει το μεσότοιχο του φραγμού και να ενώσει τα επίγεια με τα επουράνια, για να σε κάνει κοινωνό των αγγέλων, εσένα που ήσουν εχθρός και πολέμιός Του. Και ο μεν Χριστός παρέδωσε τη ζωή Του για χάρη σου· εσύ όμως εξακολουθείς να τρέφεις έχθρα προς τον σύνδουλό σου; Και πώς θα μπορέσεις να προσέλθεις προς την τράπεζα της ειρήνης; Ο Δεσπότης σου δεν αρνήθηκε να υπομείνει τα πάντα για σένα, και εσύ δεν καταδέχεσαι ούτε την οργή να εγκαταλείψεις; Για ποιον λόγο, πες μου; Η αγάπη είναι ρίζα και πηγή και μητέρα όλων των αγαθών. «Με έβλαψε τα μέγιστα», λες, «με αδίκησε αναρίθμητες φορές, έθεσε σε κίνδυνο την ίδια μου τη ζωή». Και τι μ' αυτό; Δεν σε σταύρωσε ακόμα, όπως οι Ιουδαίοι τον Κύριο. Εάν δεν συγχωρήσεις το αδίκημα του πλησίον σου, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σου πρόκειται να σου συγχωρήσει τα δικά σου αμαρτήματα. Με ποια συνείδηση λοιπόν θα πεις: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω το όνομά σου» και τα εξής; Παρομοίως ο Χριστός, ακόμη και το αίμα που εκείνοι έχυσαν, το έδωσε για τη σωτηρία αυτών που το έχυσαν.

«Άφησέ την», λέγει, «να μένει εκεί, ώστε η ανάγκη της προσφοράς να εξαναγκάσει ακόμη και παρά τη θέλησή του να έλθει σε συμφιλίωση εκείνον που δικαίως οργίζεται». Δες πώς προτρέπει πάλι να πάμε προς αυτόν που μας παρόξυνε, λέγοντας: «Συγχωρήστε τους οφειλέτες σας, ώστε και ο Πατέρας σας να συγχωρήσει τα παραπτώματά σας». Διότι δεν έθεσε μικρή ανταμοιβή, αλλά τέτοια που ξεπερνά κατά πολύ το μέγεθος του κατορθώματος. Όλα αυτά, λοιπόν, έχοντας κατά νου, και αναλογιζόμενοι την αμοιβή που παρέχεται για αυτό, και καθώς δεν χρειάζεται πολύς κόπος και προσπάθεια για να εξαλειφθούν τα αμαρτήματα, ας συγχωρούμε εκείνους που μας έχουν αδικήσει. Διότι εκείνο που άλλοι μόλις και μετά βίας κατορθώνουν μέσω νηστείας, οδυρμών, προσευχών, σάκου, στάχτης και μυρίων εξομολογήσεων —εννοώ την εξάλειψη των δικών τους αμαρτημάτων— αυτό είναι δυνατόν σε εμάς να το πράξουμε εύκολα, χωρίς σάκο και στάχτη και νηστεία, εάν μόνο εξαλείψουμε από τη διάνοιά μας την οργή και συγχωρήσουμε με ειλικρίνεια εκείνους που μας αδίκησαν.

Ζ΄. Διότι όχι μόνο σε απαλλάσσει από τα επερχόμενα δεινά, αλλά μπορεί και να σε κάνει ένδοξο και λαμπρό. Διότι, όπως η δύναμή Του είναι μεγάλη, έτσι και η δόξα Του είναι άφατη, και τα πάντα είναι απέραντα και δεν υπάρχει κανένα τέλος σε αυτά. Είδες πώς από κάθε πλευρά άλειψε τον αθλητή και τον προετοίμασε να έχει θάρρος; Έπειτα, όπως προανέφερα, θέλοντας να δείξει ότι περισσότερο από όλα αποστρέφεται και μισεί τη μνησικακία, και ότι περισσότερο από όλα αποδέχεται την αρετή που είναι αντίθετη σε αυτή την κακία, και μετά την προσευχή υπενθύμισε πάλι αυτό το κατόρθωμα, παρακινώντας τον ακροατή στην υπακοή αυτής της εντολής τόσο από την επαπειλούμενη κόλαση όσο και από την καθορισμένη τιμή. Διότι, «εάν συγχωρήσετε», λέει, «στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και εσάς ο Πατέρας σας ο επουράνιος· εάν όμως δεν συγχωρήσετε, ούτε κι εκείνος θα σας συγχωρήσει». Γι' αυτόν τον λόγο μνημόνευσε πάλι τους ουρανούς και τον Πατέρα, ώστε και με αυτό να κάνει τον ακροατή να ντραπεί, εάν, ενώ είναι παιδί ενός τέτοιου Πατέρα, πρόκειται να εξαγριώνεται σαν θηρίο, και ενώ έχει κληθεί στον ουρανό, να διατηρεί γήινο και κοσμικό φρόνημα. Διότι δεν πρέπει να γινόμαστε παιδιά Του μόνο κατά χάριν, αλλά και με τα έργα. Και τίποτα δεν μας κάνει τόσο όμοιους με τον Θεό, όσο το να είμαστε συγχωρητικοί προς τους πονηρούς και προς εκείνους που μας αδικούν· όπως ακριβώς δίδαξε και προηγουμένως, όταν έλεγε ότι ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και αγαθούς.

Ο Δαβίδ δεν είχε ακούσει την παραβολή των μυρίων ταλάντων και των εκατό δηναρίων· δεν είχε ακούσει ο Δαβίδ την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε στους ανθρώπους τα οφλήματά τους, όπως και ο ουράνιος Πατέρας σας»· δεν είχε δει τον Χριστό σταυρωμένο, ούτε το τίμιο αίμα να εκχέεται, ούτε είχε ακούσει τους αναρίθμητους λόγους περί φιλοσοφίας· δεν απήλαυσε μια τόσο μεγάλη θυσία, ούτε μετέσχε στο Δεσποτικό αίμα, αλλά, μολονότι ανατράφηκε με νόμους ατελέστερους που δεν απαιτούσαν τίποτα τέτοιο, έφτασε στην ίδια την κορυφή της εν χάριτι φιλοσοφίας.

Αυτό αποτελούσε έργο περισσότερο αγγέλου παρά ανθρώπου. Διότι το να ασπάζεται κανείς και να αγαπά τα παιδιά εκείνου που προσπάθησε αναρίθμητες φορές να τον εξοντώσει, και ο οποίος με αυτόν τον τρόπο έδωσε τέλος στη ζωή του, τον κατατάσσει σε εκείνο ακριβώς το τάγμα των αγγέλων. Αυτό πράξε και εσύ, αγαπητέ, φροντίζοντας τα παιδιά των εχθρών σου, είτε αυτοί βρίσκονται στη ζωή είτε έχουν πεθάνει. Όσο μεν ζουν, για να συμφιλιώσεις με αυτόν τον τρόπο τους πατέρες τους· όταν δε αναχωρήσουν από αυτήν τη ζωή, φροντίζοντας τα παιδιά τους για να ελκύσεις άφθονη την εύνοια του Θεού, να στεφανωθείς με αμέτρητα στεφάνια και να δεχθείς αναρίθμητες ευχές από όλους, όχι μόνο από αυτούς που ευεργετούνται, αλλά και από εκείνους που βλέπουν τις πράξεις σου. Αυτό θα σε προστατεύσει κατά την ημέρα εκείνη, και μεγάλοι συνήγοροί σου κατά τον καιρό της Κρίσεως θα είναι οι εχθροί που ευεργετήθηκαν, και έτσι θα εξαλείψεις πολλά από τα αμαρτήματά σου και θα λάβεις τον μισθό σου. Ακόμη κι αν έχεις διαπράξει αναρίθμητα σφάλματα, προβάλλοντας εκείνη την προσευχή που λέει: «Συγχωρήστε τους εχθρούς σας, και ο Πατέρας σας θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας», θα λάβεις με πολλή παρρησία την άφεση όλων των αμαρτιών σου, και θα ζήσεις και εδώ με αγαθή ελπίδα, και θα κάνεις τους πάντες να διάκεινται ευνοϊκά απέναντί σου. Διότι, εκείνοι που βλέπουν ότι αγαπάς με τέτοιον τρόπο τους εχθρούς και τα παιδιά τους, πώς είναι δυνατόν να μην επιλέξουν να γίνουν φίλοι και οικείοι σου, και να πράξουν αλλά και να υποστούν τα πάντα για χάρη σου;

Και τι σημαίνει αυτό; Διότι, ακόμη και αν δεν το πεις εσύ ο ίδιος, ο Θεός έτσι ενεργεί· όπως συγχωρείς, έτσι συγχωρεί και Εκείνος. Και αυτό το κατέστησε ολοφάνερο από την επακόλουθη φράση. Διότι, «εάν δεν συγχωρήσετε», λέγει, «τους ανθρώπους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα σας συγχωρήσει». Μην νομίσεις, λοιπόν, ότι αποτελεί ευλάβεια το να μην λες ολόκληρη τη φράση, ούτε να απευθύνεις την προσευχή μισή, αλλά, όπως ακριβώς την όρισε Εκείνος, έτσι να προσεύχεσαι, ώστε, έστω και αν η αναγκαιότητα των λόγων σε φοβίζει καθημερινά, να σε ωθήσει προς τη συγχώρηση του πλησίον. Μη μου λες: «Παρακάλεσα πολύ, ικέτευσα, δεήθηκα, και δεν συμφιλιώθηκε»· να μην εγκαταλείψεις την προσπάθεια πρωτύτερα, έως ότου επιτύχεις τη συμφιλίωση. Διότι δεν είπε: «Άφησε το δώρο σου, και πήγαινε να ικετεύσεις τον αδελφό σου», αλλά: «Πήγαινε και συμφιλιώσου»· επομένως, ακόμη και αν ικετεύσεις πολλές φορές, να μην υποχωρήσεις, προτού τον πείσεις. Ο Θεός κάθε μέρα μάς παρακαλεί, και εμείς δεν ακούμε, και όμως Εκείνος δεν παύει να παρακαλεί· κι εσύ απαξιώνεις να παρακαλέσεις τον σύνδουλό σου; Και πότε θα μπορέσεις να σωθείς; Αλλά παρακάλεσες πολλές φορές και αποκρούστηκες πολλές φορές· γι' αυτό ακριβώς, όμως, θα λάβεις μεγαλύτερο μισθό.

Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αποκτήσετε υπακοή χωρίς αντιλογία. Διότι η υπακοή είναι μητέρα της αιώνιας ζωής, ενώ η παρακοή είναι μητέρα της απώλειας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αγαπήσετε ο ένας τον άλλον για χάρη του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και «Με αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι οι άνθρωποι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι όπου υπάρχει αγάπη, εκεί κατοικεί ο Χριστός· επειδή ο Χριστός είναι αγάπη. Όπου όμως υπάρχει μίσος και τα παρόμοια, όσα δηλαδή προαναφέραμε, εκεί δεν βρίσκεται ο Χριστός, αλλά εκεί φωλιάζει ο πονηρός δράκοντας. Καλό είναι, λοιπόν, να προφυλάσσεστε, ώστε να μην προκύψει φιλονικία ή διαμάχη μεταξύ σας. Εάν όμως κάποιος από εσάς ηττηθεί, αμέσως να προσπέσει με δάκρυα στον αδελφό τον οποίο λύπησε, και να συμφιλιωθεί μαζί του με όλη του την καρδιά, έχοντας κατά νου ότι ο Κύριος βλέπει· διότι ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο Θεός όμως την καρδιά. Διότι, «εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους», είπε ο Κύριος, «ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα»· και «συγχωρείτε, και θα σας συγχωρηθεί»· και «ας μη δύει ο ήλιος ενώ είστε οργισμένοι»· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και δεν γνωρίζουμε ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης. Διότι είναι αδύνατον μια μνησίκακη ψυχή να εισέλθει στη θύρα της ζωής. Ακόμη και αν πράξει κάθε δικαιοσύνη, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου και είναι μάταιη όλη η εργασία ενός τέτοιου ανθρώπου.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Συγχώρησε κι εσύ τα σφάλματα του πλησίον σου. Εάν όμως εσύ δεν συγχωρήσεις τα παραπτώματα του αδελφού σου, ούτε τα δικά σου θα συγχωρήσει ο Δεσπότης· διότι είπε: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας». Και όλοι γνωρίζουμε ότι δεν ψεύδεται, διότι είναι αψευδής και πιστός σε όλους τους λόγους Του. Να είσαι λοιπόν έτοιμος, περιμένοντας κάθε ημέρα εκείνον που πρόκειται να ζητήσει την ψυχή σου. Μη μετανοήσεις σήμερα και αύριο το λησμονήσεις· μην κλάψεις σήμερα και αύριο χορέψεις· μη νηστέψεις σήμερα και αύριο εμφανιστείς μεθυσμένος, να σε περιφέρουν οι άλλοι· μην αγρυπνήσεις σήμερα και αύριο αφεθείς στη ραθυμία· αντίθετα, να μεριμνάς για τη σωτηρία σου, ώστε να στεφανωθείς. Μη νοθεύσεις την αρετή, μην αποφύγεις τον κόπο, για να μη στερηθείς τα στεφάνια. Να μισήσεις κάθε χαρά αυτού του κόσμου και τη δόξα του. Και πες μαζί με τον Δαβίδ: «Την αδικία εμίσησα και εβδελύχθηκα, ενώ τον νόμο Σου τον αγάπησα»· και, «Από κάθε πονηρό δρόμο εμπόδισα τα πόδια μου. Ορκίστηκα και έλαβα τη σταθερή απόφαση να φυλάξω τις εντολές Σου». Φρόντισε, λοιπόν, να είσαι πάντοτε έτοιμος, ώστε όταν έλθει εκείνος που θα ζητήσει την ψυχή σου, να σε βρει έτοιμο μέσα στη μετάνοια· κι εγώ σου εγγυώμαι ότι δεν πρόκειται να σε χωρίσει από εκείνους που σώζονται. Να τηρείς πάντοτε την εντολή του Κυρίου: «Γρηγορείτε και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό».

Δεν επέτρεψε να διώξει κανείς τη γυναίκα του, παρά μόνο για αιτία πορνείας· εσείς όμως, όταν υπάρχει δυνατότητα να λάβετε χρήματα, παρακινείτε να περιφρονούν και αυτήν την εντολή. Τον όρκο τον απαγόρευσε παντελώς· εσείς όμως, εάν δείτε να τηρείται αυτή η απαγόρευση, περιγελάτε. Εκείνος που αγαπά την ψυχή του, λέει, θα την απολέσει· εσείς όμως από παντού τους ωθείτε σε αυτήν την αγάπη. Εάν δεν συγχωρήσετε, λέει, στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει εσάς· εσείς όμως και τους ονειδίζετε, όταν δεν θέλουν να εκδικηθούν εκείνους που τους αδίκησαν, και βιάζεστε να τους οδηγήσετε γρήγορα σε αυτήν τη δυνατότητα. Για εκείνους που αγαπούν τη δόξα ο Χριστός αποφάνθηκε ότι τα κάνουν όλα μάταια, έστω κι αν νηστεύουν, έστω κι αν προσεύχονται, έστω κι αν ελεούν· εσείς όμως, για να την επιτύχουν, τα πάντα μηχανεύεστε. Και γιατί πρέπει να τα αναφέρω όλα με τη σειρά; Διότι, όταν αυτά που ήδη ειπώθηκαν είναι ικανά να προετοιμάσουν μύριες γέεννες, όχι μόνο εάν συνυπάρξουν όλα μαζί, αλλά και το καθένα από αυτά ξεχωριστά· εσείς, αφού τα συσσωρεύσετε όλα μαζί και τους επιθέσετε το αφόρητο φορτίο των αμαρτημάτων, έτσι τους στέλνετε στον ποταμό του πυρός.

«Έλεγξε τον πλησίον σου, μήπως δεν το έπραξε· και αν τυχόν το έπραξε, για να μην το επαναλάβει. Έλεγξε τον φίλο σου, μήπως δεν το είπε· και αν το έχει πει, για να μην το πει δεύτερη φορά.» «Να κατανοείς τα του πλησίον σου κρίνοντας από τον εαυτό σου.» «Άνθρωπος σε άνθρωπο διατηρεί οργή, και από τον Κύριο ζητάει θεραπεία. Σε άνθρωπο όμοιό του δεν δείχνει έλεος, και παρακαλάει για τις δικές του αμαρτίες. Ο ίδιος, ενώ είναι σάρκα, διατηρεί την οργή του· ποιος λοιπόν θα συγχωρήσει τις αμαρτίες του; Θυμήσου τα έσχατά σου και πάψε να τρέφεις έχθρα. Θυμήσου τις εντολές και μην οργίζεσαι κατά του πλησίον σου.» «Εάν, λοιπόν, προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, άφησε το δώρο σου μπροστά στο θυσιαστήριο, και πήγαινε πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα να προσφέρεις το δώρο σου.» «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε εσάς ο Πατέρας σας ο ουράνιος. Εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε και ο Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα.» «Τότε, αφού τον πλησίασε ο Πέτρος, είπε: Κύριε, πόσες φορές θα αμαρτήσει εις βάρος μου ο αδελφός μου και θα τον συγχωρήσω; Μέχρι επτά φορές; Του λέει ο Ιησούς: Δεν σου λέω μέχρι επτά φορές, αλλά μέχρι εβδομήντα φορές το επτά. Γι' αυτό παρομοιάστηκε η βασιλεία των ουρανών με έναν άνθρωπο βασιλιά, ο οποίος θέλησε να κάνει λογαριασμό με τους δούλους του.»

Αλλά άκουσε και μια άλλη εντολή, αλληλένδετη με την προηγούμενη: «Συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε»· και, «Αν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε και ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα». Γι' αυτό, μην κρατάς κακία σε όσους σφάλλουν· αλλά, αφού ζητάς συγχώρεση για τις αμαρτίες σου, να συγχωρείς κι εσύ αυτούς που φταίνε απέναντί σου, διότι η συγχώρεση ανταποδίδεται με συγχώρεση, και μέσω της συμφιλίωσης με τους ομόδουλους μας επιτυγχάνεται η απαλλαγή από την οργή του Δεσπότη. Και αντιθέτως, η έλλειψη συμπόνιας εκ μέρους μας προς εκείνους που σφάλλουν, καθιστά και τα δικά μας σφάλματα ασυγχώρητα· όπως ακριβώς ακούς τι έπαθε ο οφειλέτης των μυρίων ταλάντων, ο οποίος με την ασπλαχνία του προς τον σύνδουλό του ανανέωσε για τον εαυτό του την απαίτηση εκείνου του τεράστιου χρέους. Γι' αυτό πρέπει να προσέχουμε πολύ, μήπως πάθουμε κι εμείς τα ίδια· αλλά ας χαρίσουμε κάθε οφειλή κι ας αποβάλουμε κάθε οργή από την καρδιά μας, ώστε να συγχωρεθούν και σε εμάς τα πολλά μας χρέη. Και πάνω από όλα και πριν από όλα, να φυλάγεις την καλή παρακαταθήκη, τον ευσεβή λόγο της πίστεως, τον οποίο έμαθες και διδάχθηκες· και ας μη φυτρώσει ανάμεσά σας κανένα ζιζάνιο αίρεσης, αλλά να διατηρήσεις καθαρό και άδολο τον θείο σπόρο, ώστε να επιδείξεις άφθονο τον καρπό στον Δεσπότη, όταν έρθει για να ζητήσει λόγο από τον καθένα για τα πεπραγμένα της ζωής του και για να ανταποδώσει σύμφωνα με τις πράξεις μας, όταν οι μεν δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο, ενώ τους αμαρτωλούς θα τους καλύψει το σκοτάδι και η αιώνια αισχύνη.

Λοιπόν και εμείς, για να ανασκοπήσω συνοπτικά το νόημα όσων ειπώθηκαν, πηγαίνοντας λίγο πίσω, εάν πράγματι δεν θέλουμε να εισέλθουμε σε πειρασμό και επιθυμούμε να λυτρωθούμε από τον πονηρό, ας πιστέψουμε στον Θεό και ας συγχωρήσουμε τα οφειλήματα στους οφειλέτες μας —διότι λέγει: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα αμαρτήματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει εσάς»—, ώστε να λάβουμε όχι μόνο την άφεση των σφαλμάτων μας, αλλά και να νικήσουμε τον νόμο της αμαρτίας, μη εγκαταλειπόμενοι ώστε να εισέλθουμε στη δοκιμασία του, και να καταπατήσουμε τον γεννήτορά του, τον πονηρό όφι, από τον οποίο παρακαλούμε να λυτρωθούμε, έχοντας στρατηγό μας τον Χριστό που νίκησε τον κόσμο, ο οποίος μας καθοπλίζει με τους νόμους των εντολών και συνδέει νομίμως τη φύση με τον εαυτό της μέσω της αγάπης με την αποβολή των παθών, και που κινεί αχόρταγα την επιθυμία μας προς τον εαυτό Του, ο οποίος είναι άρτος ζωής, σοφίας, γνώσεως και δικαιοσύνης, και με την εκπλήρωση του πατρικού θελήματος μας καθιστά ομόλατρους με τους αγγέλους, φανερώνοντας στον τρόπο της ζωής μας μιμητικά την επουράνια ευαρέσκεια, και από εκεί πάλι μας ανάγει προς την ύψιστη ανάβαση των θείων, προς τον Πατέρα των φώτων, και μας καθιστά κοινωνούς της θείας φύσεως με την κατά χάριν μέθεξη του Πνεύματος, μέσω της οποίας θα ονομαστούμε τέκνα Θεού, φέροντας αμόλυντα, ολόκληροι μέσα μας ολόκληρο και χωρίς περιορισμό, τον ίδιο τον αυτουργό αυτής της χάριτος και κατά φύσιν Υιό του Πατρός, από τον Οποίο, διά του Οποίου και μέσα στον Οποίο έχουμε και θα έχουμε το είναι, την κίνηση και τη ζωή.

ΛΕ΄. Δεν μπορεί μια λογική ψυχή που τρέφει μίσος προς κάποιον άνθρωπο να ειρηνεύσει με τον Θεό, τον δωτήρα των εντολών. Διότι, λέγει, εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει σε εσάς τα δικά σας παραπτώματα. Αν όμως εκείνος δεν θέλει να ειρηνεύσει, εσύ τουλάχιστον φύλαξε τον εαυτό σου από το μίσος, προσευχόμενος ειλικρινά υπέρ αυτού και μην τον κακολογείς σε κανέναν.

Αλλά επειδή ο λόγος είναι περί αγάπης, σε αυτήν πρέπει πάλι να επανέλθουμε. «Αγαπάτε», λέει, «τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, ευεργετείτε αυτούς που σας μισούν και προσεύχεστε υπέρ αυτών που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν, για να γίνετε υιοί του Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς»· και πάλι: «Εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και ο ουράνιος Πατέρας μας τα παραπτώματά σας· εάν όμως δεν συγχωρήσετε, ούτε και ο ουράνιος Πατέρας μας θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας». Και το τέλος της παραβολής των μυρίων ταλάντων το διατυπώνει με τρόπο φοβερό: «Έτσι», λέει, «και ο ουράνιος Πατέρας μου θα κάνει σε εσάς, εάν δεν συγχωρήσετε καθένας στον αδελφό του μέσα από τις καρδιές σας τα παραπτώματά τους». Όπως ακριβώς ένας φιλόστοργος πατέρας, ο οποίος θέλει να ρυθμίσει τη συμπεριφορά των παιδιών του με την κοσμιότητα της ευταξίας ώστε να μην επιδεικνύουν έξω τίποτε το ασύμβατο προς την πατρική ευγένεια, δείχνει πολλή φροντίδα, έτσι και ο Χριστός, θέλοντας να γαληνεύει η καρδιά μας διαρκώς, δείχνει πολλή φροντίδα, εισάγει μεγάλη ευταξία, δεν θέλει να τρέφουμε έχθρες, ούτε να μαχόμαστε, ούτε να μνησικακούμε, ούτε να αντιλέγουμε· γι' αυτό και προσθέτει να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό. «

Αλλά υπομένουμε τις ύβρεις και τις θλίψεις που μας έρχονται με ευχαριστία και χωρίς μνησικακία; Και σε αυτό πάλι τον ίδιο μας τον εαυτό ευεργετούμε και όχι κάποιον άλλον. Και άκουσε τον Κύριο που το λέει αυτό: «Εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους από τις καρδιές σας, ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει σε εσάς τα παραπτώματά σας.» Ιδού λοιπόν, είτε ύβρεις, είτε ραπίσματα, είτε γρονθοκοπήματα, είτε εμπαιγμούς, είτε φτυσίματα, είτε οτιδήποτε άλλο υποστούμε, εάν τα υπομένουμε με ευχαριστία και συμπαθούμε από την ψυχή μας αυτούς που μας τα προκαλούν, ευεργετούμε τον ίδιο μας τον εαυτό, λαμβάνοντας άφεση για όσα έχουμε αμαρτήσει στον Θεό· εάν όμως μνησικακούμε και προσπαθούμε με πολλούς τρόπους να τους τα ανταποδώσουμε, βλάπτουμε τον εαυτό μας, κάνοντας τα αμαρτήματά μας να παραμένουν ασυγχώρητα. Καθόμαστε στο κελί μας, καταφεύγουμε στα όρη, κατοικούμε σε σπήλαια και ανεβαίνουμε σε στύλους; Γιατί; Σπεύδοντας οπωσδήποτε να ξεφύγουμε από εκείνον που περιφέρεται σαν λιοντάρι, που ωρύεται φρικτά εναντίον μας και ζητά ποιον να καταβροχθίσει. Εάν λοιπόν το επιτρέψει ο Θεός —διότι χωρίς τη δική Του βοήθεια δεν θα μπορέσουμε να ξεφύγουμε από τα δόντια του και τα ποικίλα δεσμά του, όπου κι αν πάμε— και διασωθούμε, χωρίς να γίνουμε βορά σε αυτό το φοβερό θηρίο, πώς θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπηρετούμε τον Κύριο μέσω τέτοιων πράξεων; Σε εμένα δεν φαίνεται αυτό εύλογο, νομίζω δε, ούτε σε εσάς.

«Να ευεργετείτε εκείνους που σας μισούν. Κανείς από εσάς ας μην ανταποδίδει σε κανέναν κακό αντί κακού. Συγχωρήστε, και θα συγχωρεθείτε. Διότι, εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο ουράνιος Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα. Γίνετε φτωχοί ως προς τα χρήματα, για να πλουτίσετε κατά το πνεύμα· περιφρονήστε την επίγεια δόξα, για να απολαύσετε την επουράνια». Εφόσον λοιπόν τίθενται ενώπιόν μας δύο πράγματα, η ζωή εννοώ και ο θάνατος, και δύο κόσμοι, ο ορατός και φθαρτός και ο αόρατος, αιώνιος και ακατάλυτος, ο παρών και ο μέλλων, και εφόσον υπάρχουν δύο που ενεργούν επάνω σε αυτά, οι οποίοι είναι εντελώς αντίθετοι μεταξύ τους, ο Θεός εννοώ και ο αντίπαλός του ο διάβολος, και ο μεν ένας αγωνίζεται να σώσει και μας προσκαλεί σε ζωή και βασιλεία αιώνια, ενώ ο άλλος επιθυμεί την απώλεια και τον θάνατό μας και ωρύεται καθημερινά, ζητώντας ποιον να καταπιεί μέσω της απόλαυσης αυτών των πρόσκαιρων πραγμάτων και να τον καταστήσει ένοχο της αιώνιας κολάσεως, οφείλουμε να αποφεύγουμε τον πονηρό εχθρό και πολέμιο και να καταφεύγουμε στον Δεσπότη που σώζει και να επικαλούμαστε τη δική Του βοήθεια, ώστε να μην υποταχθούμε στον άρχοντα του σκότους και πέσουμε στις παγίδες του, γινόμενοι δούλοι του και δούλοι της αμαρτίας.

Επειδή και μετά το βάπτισμα αμαρτάνουμε, ικετεύουμε να μας συγχωρήσει· και έτσι θα μας συγχωρήσει, όπως και εμείς. Διότι, εάν μνησικακούμε, δεν θα μας συγχωρήσει· επειδή ο Θεός έχει εμένα ως παράδειγμα· και ό,τι κάνω σε άλλον, το κάνει σε εμένα. «Και μη μας φέρεις σε πειρασμό.» Είμαστε ασθενείς οι άνθρωποι, γι' αυτό δεν πρέπει να ρίχνουμε τους εαυτούς μας στους πειρασμούς· αλλά, αν πέσουμε σε αυτούς, να προσευχόμαστε να μην καταποθούμε από τον πειρασμό. Διότι εκείνος που καταπόθηκε και νικήθηκε, αυτός εισήλθε στον βόθρο του πειρασμού, αλλά όχι εκείνος που μεν έπεσε, αλλά νίκησε. «Αλλά ελευθέρωσέ μας από τον πονηρό.» Δεν είπε, από τους πονηρούς ανθρώπους· διότι δεν μας αδικούν εκείνοι, αλλά ο πονηρός. «Διότι δική σου είναι η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα στους αιώνες, Αμήν.» Εδώ μας δίνει θάρρος. Διότι αν ο Πατέρας είναι βασιλιάς, και δυνατός και ένδοξος, οπωσδήποτε και εμείς θα νικήσουμε τον πονηρό, και θα δοξαστούμε ύστερα. «Διότι εάν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, θα συγχωρήσει και σε σας ο ουράνιος Πατέρας σας.» Πάλι μας διδάσκει να μην μνησικακούμε. Και μας υπενθυμίζει τον Πατέρα, για να τον σεβαστούμε, και να μην αποθηριωνόμαστε, αφού είμαστε παιδιά ενός τέτοιου Πατέρα. «Εάν όμως δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους, ούτε ο Πατέρας σας θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα.» Τίποτα δεν μισεί τόσο πολύ ο πράος Θεός, όσο την σκληρότητα. «