Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:16

Οι άρρωστοι, τη μητέρα της υγείας. Οι υγιείς, το φυλακτήριο της ευεξίας σας. Ρώτησε τους ιατρούς, και θα σου αναγγείλουν ότι το πιο επισφαλές από όλα είναι η υπερβολική ευεξία. Γι' αυτό οι πιο έμπειροι αφαιρούν το πλεονάζον μέσω της νηστείας, ώστε να μην καταβληθεί η δύναμη του οργανισμού από το βάρος της πολυσαρκίας. Διότι, μειώνοντας σκόπιμα την αμετρία μέσω της στέρησης, προετοιμάζουν κάποια ευρυχωρία, ανατροφή, και την αρχή μιας δεύτερης ανάπτυξης για τη θρεπτική δύναμη. Έτσι, σε κάθε απασχόληση και σε κάθε σωματική κατάσταση προσφέρεται η ωφέλεια από αυτήν, και αρμόζει ομοίως σε όλα: στα σπίτια, στις αγορές, τις νύχτες, τις ημέρες, στις πόλεις, στις ερήμους. Αυτήν, λοιπόν, που μας χαρίζει το δικό της καλό με τόσους τρόπους, ας την υποδεχθούμε με φαιδρότητα, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, χωρίς να σκυθρωπάζουμε όπως οι υποκριτές, αλλά φανερώνοντας ανεπιτήδευτα την ιλαρότητα της ψυχής. Και θεωρώ ότι δεν χρειάζεται από μέρους μου τόσο μεγάλος αγώνας για την προτροπή περί της νηστείας, όσο για το να μην περιπέσει κανείς σήμερα στα δεινά της μέθης.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΤΗΣ ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑΣ, ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ. «Σαλπίστε», λέει, «με σάλπιγγα κατά τη νέα σελήνη, την εύσημη ημέρα της εορτής σας». Αυτό είναι ένα προφητικό πρόσταγμα. Σε εμάς όμως, τα αναγνώσματα, πιο μεγαλόφωνα από κάθε σάλπιγγα και πιο ξεκάθαρα από κάθε μουσικό όργανο, εξαγγέλλουν την εξέχουσα εορτή των ημερών. Διότι γνωρίσαμε τη χάρη των νηστειών από τον Ησαΐα, ο οποίος απέρριψε τον ιουδαϊκό τρόπο της νηστείας και μας υπέδειξε την αληθινή νηστεία: «Μη νηστεύετε για να φθάνετε σε κρίσεις και διαμάχες, αλλά να λύνεις κάθε δεσμό αδικίας». Και ο Κύριος λέει: «Μη γίνεστε σκυθρωποί, αλλά νίψε το πρόσωπό σου και άλειψε το κεφάλι σου». Ας προετοιμάσουμε τη διάθεσή μας λοιπόν, όπως διδαχθήκαμε, χωρίς να γινόμαστε σκυθρωποί για τις επερχόμενες ημέρες, αλλά διακείμενοι προς αυτές με χαρά, όπως αρμόζει σε αγίους. Κανείς δεν στεφανώνεται όντας λυπημένος· κανείς δεν στήνει τρόπαιο όντας σκυθρωπός. Μη γίνεσαι σκυθρωπός τη στιγμή που θεραπεύεσαι. Είναι άτοπο να μη χαίρεται κανείς για την υγεία της ψυχής του, αλλά να λυπάται για την αλλαγή των φαγητών, και να φαίνεται πως δίνει μεγαλύτερη αξία στην ηδονή της κοιλιάς παρά στη φροντίδα της ψυχής. Διότι ο χορτασμός περιορίζει την απόλαυση στην κοιλιά, ενώ η νηστεία ανεβάζει το κέρδος στην ψυχή. Χαίρε, διότι σου έχει δοθεί από τον Ιατρό φάρμακο που εξαλείφει την αμαρτία.

Άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου. Ο λόγος σε προσκαλεί σε μυστήρια. Εκείνος που αλείφθηκε, έλαβε το χρίσμα· εκείνος που νίφτηκε, καθαρίστηκε. Εφάρμοζε την εντολή που αφορά τα μέλη του σώματος στα εσωτερικά της ψυχής. Καθάρισε την ψυχή από τα αμαρτήματα. Χρίσε το κεφάλι με άγιο χρίσμα, για να γίνεις μέτοχος του Χριστού, και με αυτόν τον τρόπο προσέλθε στη νηστεία. Μην παραμορφώσεις το πρόσωπό σου όπως οι υποκριτές. Το πρόσωπο παραμορφώνεται, όταν η εσωτερική διάθεση επισκιάζεται εξωτερικά από ένα επίπλαστο σχήμα, καλυπτόμενη από το ψέμα σαν πίσω από ένα παραπέτασμα. Υποκριτής είναι εκείνος που στο θέατρο υποδύεται ένα ξένο πρόσωπο· όντας δούλος, συχνά υποδύεται τον κύριο, και όντας απλός πολίτης, τον βασιλιά. Έτσι και σε αυτόν τον βίο, σαν να βρίσκονται στη σκηνή της δικής τους ζωής, οι πολλοί υποκρίνονται θεατρινικά, άλλα έχοντας στην καρδιά τους, και άλλα δείχνοντας εξωτερικά στους ανθρώπους. Μην παραμορφώνεις, λοιπόν, το πρόσωπό σου.

Ματθ. 6, 16-17 Πρέπει το ηγεμονικό της ψυχής — νηστεύοντας για να φανεί στους ανθρώπους.

Αυτά τα αποδεικνύει και εκείνος που, αφού είπε, «έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ μου», πρόσθεσε, «θα ψάλω και θα υμνήσω με τη δόξα μου», και αλλού: «όταν σε θυμόμουν στο κρεβάτι μου, τα ξημερώματα μελετούσα εσένα». Αλλά και «όταν νηστεύετε», λέει, «να μη γίνεστε σκυθρωποί όπως οι υποκριτές· διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους, για να φανούν στους ανθρώπους ότι νηστεύουν· αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει την ανταμοιβή τους· εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που είναι στα κρυφά, και ο Πατέρας σου που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά».

Αυτά δε τα λέει ο Κύριος, ώστε όσοι προσεύχονται και νηστεύουν να μην αποβλέπουν στα μάτια των ανθρώπων, από τους οποίους δεν προκύπτει κανένα απολύτως όφελος, με αποτέλεσμα να υπομένουμε τον κόπο της νηστείας και της προσευχής, αλλά να στερούμαστε τον μισθό. Όταν λέει να αλείφουμε το κεφάλι και να πλένουμε το πρόσωπο, εννοεί να μην επιτηδευόμαστε την ωχρότητα, ούτε να αφήνουμε το κεφάλι μας απεριποίητο και κατάξερο, για να δώσουμε την εντύπωση ότι το πάθαμε αυτό από την έντονη νηστεία και την καταφρόνηση του σώματος, θηρεύοντας έτσι τον έπαινο των ανθρώπων. Επειδή τέτοια έπρατταν οι Φαρισαίοι από επιδειξιομανία, γι' αυτό και δικαίως αποξενώθηκαν από την Εκκλησία του Χριστού, στους οποίους ο Κύριος μας απαγορεύει κατηγορηματικά να μοιάζουμε.

Έριξε επάνω του λέπρα στο μέτωπο, τιμωρώντας την αναίσχυντη όψη του και διδάσκοντάς τον ότι το δικαστήριο είναι θεϊκό και ότι ο πόλεμος δεν γινόταν εναντίον ανθρώπων. Και αυτά μεν συνέβησαν στον Οζία. Ελάτε λοιπόν να εξετάσουμε την ίδια την ιστορία από την αρχή. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και εγώ προκαταβολικά σας διηγήθηκα εν συντομία όλα όσα συνέβησαν, ώστε, όταν ακούτε τη Γραφή να τα εξιστορεί, να τα παρακολουθείτε με ακρίβεια. Αλλά προσέξτε. «Και έπραξε», λέει, «ο Οζίας το ευθές ενώπιον του Κυρίου.» Με αυτά τα λόγια αναγνώρισε σε αυτόν μεγάλη αρετή. Διότι δεν έπραττε μόνο το σωστό, αλλά και ενώπιον του Θεού, όχι για επίδειξη στους ανθρώπους, όπως εκείνοι μεταξύ των Ιουδαίων που πριν από την ελεημοσύνη σάλπιζαν, που κατά τις νηστείες παραμόρφωναν τα πρόσωπά τους, που έκαναν τις προσευχές τους στα σταυροδρόμια. Τι θα μπορούσε να είναι πιο αξιοθρήνητο από αυτούς, όταν υπομένουν μεν τους κόπους, αλλά στερούνται κάθε αμοιβής;

Ομιλία Κ΄. Όταν δε νηστεύετε, μη γίνεστε όπως οι υποκριτές, σκυθρωποί. Διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους, για να φανεί στους ανθρώπους ότι νηστεύουν. α΄. Είναι καλό στο σημείο αυτό να αναστενάξουμε βαθιά και να θρηνήσουμε πικρά. Διότι όχι μόνο μιμούμαστε τους υποκριτές, αλλά και τους έχουμε ξεπεράσει. Διότι γνωρίζω, γνωρίζω πολλούς, που όχι μόνο νηστεύουν και κάνουν επίδειξη, αλλά ενώ δεν νηστεύουν φορούν τα προσωπεία εκείνων που νηστεύουν, και προβάλλουν δικαιολογία χειρότερη από την ίδια την αμαρτία. Διότι το κάνω αυτό, λέγει, για να μη σκανδαλίσω τους πολλούς. Τι λες;

Είναι θείος νόμος αυτός που τα προστάζει αυτά, και εσύ κάνεις λόγο για σκάνδαλο; Και θεωρείς ότι, όταν τον τηρείς, σκανδαλίζεις, ενώ όταν τον παραβαίνεις, απαλλάσσεις από το σκάνδαλο; Και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από αυτόν τον παραλογισμό; Δεν θα σταματήσεις να γίνεσαι χειρότερος και από τους υποκριτές, και να διαπράττεις διπλή υποκρισία; Και αναλογιζόμενος τη μεγάλη υπερβολή αυτής της κακίας, δεν θα ντραπείς από την έμφαση αυτής της λέξης; Διότι δεν είπε ότι απλώς υποκρίνονται, αλλά, θέλοντας να τους ελέγξει εντονότερα, λέει: «Διότι αφανίζουν τα πρόσωπά τους», δηλαδή, τα διαφθείρουν, τα καταστρέφουν.

Αυτήν, λοιπόν, η οποία μέσα από τόσα πολλά μάς χαρίζει το δικό της αγαθό, ας την υποδεχθούμε με φαιδρότητα σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, χωρίς να σκυθρωπάζουμε όπως οι υποκριτές, αλλά φανερώνοντας ανεπιτήδευτα την ιλαρότητα της ψυχής.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Περί νηστείας. Λόγος Β΄. Πάλι η αγία νηστεία μάς καλεί σε απόλαυση αγαθών, πάλι μάς προετοιμάζει ως αγωνιστές, πάλι θέλει να είμαστε ανδρείοι, ώστε να μας αναδείξει νικητές των παθών, και να καταδείξει λαμπρότερο το κάλλος της ψυχής, και διά των κόπων να πλέξει στεφάνια στα κεφάλια μας. Διότι, τι είναι η νηστεία παρά στέφανος των αγώνων, πρόξενος ανταμοιβών και οδός σωτηρίας; Επειδή η νηστεία μεταθέτει από τη δουλεία στην ελευθερία, και επαναφέρει από την αιχμαλωσία στην πατρίδα· η νηστεία θεραπεύει τα τραύματα της ψυχής, η νηστεία ανακαινίζει την ψυχή που έχει φθαρεί από τις αμαρτίες, δυναμώνει την ψυχή, κάνει ανδρείο το φρόνημα, εισάγει τον φόβο του Θεού, εκπορθεί τα πάθη, γαληνεύει τους λογισμούς. Τις ημέρες των νηστειών οι ηδονές σβήνουν και οι αρετές ανθίζουν, το κάλλος της σωφροσύνης αναδεικνύεται καθαρότατο, και το σώμα μεταβαίνει στην κατάσταση της ψυχής, γινόμενο πνευματικό υπερβαίνοντας τη φύση του. Να χαίρεσαι κατά τη νηστεία, και να μη γίνεσαι σκυθρωπός, όπως οι υποκριτές· οι οποίοι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους για να φανούν στους ανθρώπους, χάνοντας την ανταμοιβή της νηστείας. Διότι αυτός είναι ο λόγος του Σωτήρος: Κατά τη νηστεία άλειψε το κεφάλι σου, νίψε το πρόσωπό σου με την αγαθοεργία, λάμψε με τις αρετές, ώστε να φαίνεσαι ότι νηστεύεις μόνο σε εμένα, που βλέπω καθαρά τα κρυπτά.

Νηστεύεις; Μην αλλοιώσεις το πρόσωπό σου, όπως οι υποκριτές, μη γίνεις σκυθρωπός, αλλά άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά σε Εκείνον που εξετάζει καρδιές και νεφρούς. Εάν νηστεύεις, να νηστεύεις έτσι όπως παρήγγειλε ο Χριστός, για να μην υπομείνεις τον κόπο, αλλά χάσεις τον μισθό. Διότι, εάν νηστεύεις, πρόσεχε να μη δανείσεις τα χρήματά σου με τόκο. Νηστεύεις; Σχίσε το χειρόγραφο των καταπιεστικών συναλλαγών· συγχώρησε, για να συγχωρεθείς· άφησε την πίκρα για τον αδελφό σου, για να λάβεις άφεση· ελέησε, για να ελεηθείς· συγχώρησε στον πλησίον το σφάλμα. Νηστεύεις; Ελέησε εκείνον που αδίκησας, μη φθονήσεις ποτέ αδελφό, ούτε πάλι να μισήσεις κανέναν. Νηστεύεις;

Μοίραζε το ψωμί σου σε αυτόν που πεινά, και φτωχούς άστεγους οδήγησε στο σπίτι σου. Εάν δεις κάποιον γυμνό, ντύσε τον, και μην περιφρονήσεις τους οικείους της γενιάς σου.» «Όταν νηστεύετε, μη γίνεστε σκυθρωποί όπως οι υποκριτές· διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους, για να δείξουν στους ανθρώπους ότι νηστεύουν. Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και πλύνε το πρόσωπό σου, ώστε να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου, ο οποίος βρίσκεται στο κρυπτό.

«Και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σου το ανταποδώσει στα φανερά.» Αληθινή νηστεία είναι η αποξένωση από τα κακά. Διότι ο μεν κορεσμός περιορίζει την ικανοποίηση στο στομάχι, ενώ η νηστεία ανεβάζει το όφελος στην ψυχή. Να χαίρεσαι, διότι σου έχει δοθεί από τον ιατρό φάρμακο που εξαλείφει την αμαρτία. Διότι, όπως ακριβώς τα σκουλήκια που αναπτύσσονται στα σπλάχνα των παιδιών εξοντώνονται με κάποια πολύ ισχυρά φάρμακα, έτσι και η νηστεία, όταν εισέλθει στην ψυχή, νεκρώνει την αμαρτία που φωλιάζει στο βάθος της. Μην αλλοιώνεις το πρόσωπό σου όπως οι υποκριτές. Όπως είσαι, έτσι να δείχνεις, χωρίς να προσδίδεις στον εαυτό σου σκυθρωπή όψη, κυνηγώντας τη δόξα του να θεωρείσαι εγκρατής. Ούτε από την ελεημοσύνη που διασαλπίζεται προκύπτει όφελος, ούτε από τη νηστεία που δημοσιοποιείται υπάρχει κανένα κέρδος. Διότι όσα γίνονται επιδεικτικά, δεν μεταφέρουν τον καρπό τους στον μέλλοντα αιώνα, αλλά καταλήγουν απλώς στον έπαινο των ανθρώπων. Πρόστρεξε, λοιπόν, με χαρά στη δωρεά της νηστείας. Η νηστεία είναι δώρο αρχαίο, που δεν παλιώνει και δεν γερνά, αλλά διαρκώς ανανεώνεται και ανθίζει φτάνοντας στην ακμή του. Δεν είναι νεότερη επινόηση· είναι κειμήλιο των πατέρων. Καθετί που ξεχωρίζει για την αρχαιότητά του είναι σεβαστό. Σεβάσου τα λευκά μαλλιά της νηστείας. Είναι συνομήλικη με την ανθρωπότητα.

Αλλά σπλαχνίσου μας, Κύριε, σπλαχνίσου μας με το αμέτρητο έλεός σου ως αγαθός και φιλάνθρωπος. Και αυτό μεν είναι αρκετό. Παραγγέλλει δε να μην κάνουμε την ελεημοσύνη, την προσευχή και τη νηστεία μπροστά στους ανθρώπους προκειμένου να μας δουν (επειδή ένας τέτοιος άνθρωπος λαμβάνει τον μισθό του από τους ανθρώπους, και όχι από τον επουράνιο πατέρα), αλλά να κάνουμε την ελεημοσύνη δεξιά με πολλή ταπεινοφροσύνη, ώστε να μην γνωρίζει η αριστερά την δόξα που φέρνει η δεξιά· ομοίως και την προσευχή να μην την αναπέμπουμε στους δρόμους για να φανούμε στους ανθρώπους. Το ίδιο και όταν επιτελούμε νηστεία να μην κάνουμε το πρόσωπό μας σκυθρωπό, όπως οι υποκριτές, αλλά αντί για σκυθρωπό να έχουμε το πρόσωπό μας μάλλον χαρούμενο προς εκείνους που μας βλέπουν και να αγαθοεργούμε στα κρυφά, και ο πατέρας που βλέπει στα κρυφά θα αποδώσει φανερά τις αμοιβές. Εάν όμως κάπου δεν μπορεί κάποιος να περάσει απαρατήρητος όταν κάνει ελεημοσύνη, όταν προσεύχεται ή όταν νηστεύει, ίσως λόγω συγκέντρωσης πλήθους ανθρώπων και έλλειψης ιδιωτικού χώρου, δεν πρέπει εξαιτίας αυτών να εμποδίζεται από το αγαθό, αλλά να επιτελεί και την ελεημοσύνη και την προσευχή και τη νηστεία, όπως είναι δυνατόν, έστω και αν τύχει κάποιοι να βλέπουν αυτή την αγαθοεργία μας. Διότι είναι δυνατόν κάποιος να κάνει το αγαθό στα κρυφά και μέσα του να υπερηφανεύεται· διότι όταν κάποιος εργάζεται κάτι αγαθό «για να τον δουν οι άνθρωποι» και θηρεύει την δόξα από αυτούς, τότε και έχει ήδη λάβει την ανταμοιβή του· διότι τα κάνουν, λέει, «για να τα δουν» οι άνθρωποι.

Όταν δε νηστεύετε, μην γίνεστε σκυθρωποί όπως οι υποκριτές, διότι παραμορφώνουν τα πρόσωπά τους για να φανούν στους ανθρώπους ότι νηστεύουν.

«Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους.» Παραμόρφωση προσώπου είναι η ωχρότητα, όταν κάποιος δεν φαίνεται όπως είναι, αλλά προσποιείται σκυθρωπότητα. «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που βρίσκεται στον κρυφό τόπο· και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει.» Οι παλαιοί είχαν ως σημάδι χαράς το να αλείφονται με έλαιο μετά το λουτρό· έτσι λοιπόν και εσύ να φαίνεσαι χαρούμενος. Ως έλαιο νοείται και η ελεημοσύνη. Κεφαλή δε δική μας είναι ο Χριστός, τον οποίο πρέπει να αλείφουμε με τις ελεημοσύνες· και το πρόσωπο, δηλαδή τις αισθήσεις, να το νίβουμε με δάκρυα. «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Θησαυρίζετε όμως για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» Επειδή εξέβαλε το νόσημα της κενοδοξίας, μιλάει πλέον για την ακτημοσύνη.