Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:19

Εάν όμως κάποιος φρονεί, πλουτίζοντας από κάποια δήθεν εύλογη πρόφαση, ότι δεν αμαρτάνει, ας θυμηθεί το ευαγγελικό πρόσταγμα, το οποίο σαφώς απαγορεύει το να θησαυρίζουμε για τους εαυτούς μας επί της γης. Και γέμισε η γη από ίππους και δεν υπήρχε αριθμός των αρμάτων τους.

ΟΡΟΣ ΜΖ΄. Ότι δεν πρέπει να θησαυρίζει κανείς για τον εαυτό του επί της γης, αλλά στον ουρανό· και ποιος είναι ο τρόπος του να θησαυρίζει κανείς στον ουρανό.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς επί της γης, όπου ο σκόρος και η φθορά τούς αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν. Να θησαυρίζετε αντιθέτως για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τούς αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν, ούτε κλέβουν. ΛΟΥΚΑΣ.

Ο λόγος δεν στρέφεται εναντίον όλων όσων βρίσκονται σε ευπορία, αλλά μόνο εναντίον εκείνων που έχουν αποκτήσει πάθος για τα χρήματα. Ποιοι είναι δε αυτοί; Είναι εκείνοι που ακούν τη φωνή του Κυρίου να λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη», κ.λπ. <Μακάριοι εσείς που πεινάτε τώρα, διότι θα χορτάσετε.> (A f. 97 b, B f. 64 b, G f. 14 b) Και ενώ πάλι στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο λέει: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν»· εδώ όμως λέει ότι θα είναι μακάριοι απλώς όσοι πεινούν. Λέμε λοιπόν ότι είναι σπουδαίο και εξαιρετικό να πεινά και να διψά κανείς τη δικαιοσύνη, δηλαδή να αγαπά να οικειοποιείται, σαν κάποιου είδους τροφή και ποτό, τα σπουδάσματα της ευσέβειας· διότι αυτό σημαίνει η δικαιοσύνη. Επειδή όμως πρέπει να διατυπώσουμε το νόημα αυτών σε συμφωνία με τις ερμηνείες που μόλις αναφέραμε, λέμε πάλι το εξής: ο Σωτήρας μακάρισε εκείνους που αγαπούν την εκούσια πτώχεια, προκειμένου ακριβώς να διανύσουν καλά και απερίσπαστα τον αποστολικό δρόμο. Διότι το να μην έχουν χρυσό ή άργυρο στις ζώνες τους, ούτε δύο χιτώνες, συνεπάγεται οπωσδήποτε ότι πρέπει να υπομείνουν πάρα πολλή σκληραγωγία και μετά βίας να εξασφαλίσουν τροφή· αυτό όμως είναι βαρύ για όσους βρίσκονται σε πενία και διωγμούς· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και πολύ εύλογα Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές, δεν τους αφήνει να μικροψυχούν εξαιτίας όσων συμβαίνουν από την πτώχεια.

Θα θυμηθεί δε τα λόγια του Χριστού: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· να θησαυρίζετε μάλλον στους ουρανούς.» Επομένως, εφόσον μετά την ανάσταση του Χριστού οι λόγοι των αγίων μυσταγωγών μας υπενθυμίζουν τη συντέλεια, διότι παντού διαλαλούν «Είναι η έσχατη ώρα», ας συγκεντρώνονται, λέει, από τώρα στους άνω θησαυρούς τα όσα προσφέρει ο καθένας λοιπόν.

Και πάλι ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές του: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό. Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού, και τίποτα δεν πρόκειται να σας βλάψει. Γι' αυτό, αγαπητέ, να είσαι ανδρείος και να δυναμώνεις στον Θεό σου, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Εάν δε μας φέρουν στη μνήμη τους κατά σάρκα γονείς μας, ας τους πούμε: έχει γραφτεί, θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει. Και πάλι: μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε άλλους τον πλούτο τους, ώστε σε εμένα μεν να μείνουν οι αμαρτίες, σε άλλον δε τα χρήματα. Αυτό δεν με ωφελεί· είναι μεγάλη πονηριά! Γι' αυτό, δεν έχουμε διδαχθεί να θησαυρίζουμε στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί, λέει, θα είναι και η καρδιά σου. Ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας δίνει δύναμη εναντίον των αόρατων εχθρών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό, ο Κύριος και χορηγός των αγαθών μάς παρήγγειλε να μην προσκολλώμαστε στα βιωτικά πράγματα, λέγοντας το εξής: Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, και δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά· και μην αποταμιεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Και πάλι λέει: Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη.

Αλλά τι κέρδος θα προκύψει από τη μεγάλη δωρεά, εάν δεν μας φανερωθεί το νόημα που ενυπάρχει στον λόγο; Διότι και στην ιατρική, πολλά από τα πολύτιμα και δυσεύρετα φάρμακα παραμένουν άχρηστα και ανώφελα σε όσους τα αγνοούν, έως ότου πληροφορηθούμε από την επιστήμη σε τι είναι χρήσιμο το καθένα από αυτά. Τι σημαίνει, λοιπόν, το να είναι κανείς πτωχός τω πνεύματι, μέσω του οποίου κατορθώνει να γίνει κάτοχος της βασιλείας των ουρανών; Έχουμε διδαχθεί από τη Γραφή για δύο είδη πλούτου: έναν που επιδιώκεται και έναν που κατακρίνεται. Επιδιώκεται μεν ο πλούτος των αρετών, αποδοκιμάζεται δε ο υλικός και γήινος· διότι ο πρώτος γίνεται κτήμα της ψυχής, ενώ ο δεύτερος προσφέρεται εύκολα για την απάτη των αισθήσεων. Γι' αυτό ο Κύριος εμποδίζει τη συσσώρευση αυτού του πλούτου, επειδή είναι εκτεθειμένος στη φθορά του σκόρου και στις επιβουλές των διαρρηκτών. Παραγγέλλει δε να επιδεικνύουμε ζήλο για τον πλούτο των υψηλών αγαθών, τον οποίο δεν αγγίζει η δύναμη της φθοράς. Μιλώντας δε για σκόρο και κλέφτη, υπέδειξε τον λυμεώνα των θησαυρών της ψυχής. Εάν, λοιπόν, η πενία αντιδιαστέλλεται προς τον πλούτο, αναλογικά βεβαίως μπορούμε να διδαχθούμε και για μια διπλή πενία: τη μία που είναι απορριπτέα και την άλλη που μακαρίζεται.

«Διότι μη θησαυρίζετε», λέγει, «θησαυρούς επί της γης, αλλά θησαυρίζετε θησαυρούς στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους καταστρέφει, ούτε οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν». Με αυτά υποδεικνύεται ότι στην άνω ζωή δεν ενυπάρχει καμία δύναμη φθαρτική της μακαριότητας. Διότι εκείνος που για την καταστροφή τούτου του βίου ενεργεί με πολλούς τρόπους την ποικίλη του κακία ενάντια στην ανθρώπινη ζωή, είτε γεννιέται μέσα στις διάνοιες δίκην σκόρου, αχρηστεύοντας το μέρος στο οποίο θα προσκολληθεί μέσω της διαβρωτικής και αφανιστικής του δύναμης, εάν δεν αποτιναχθεί γρήγορα από το μέρος αυτό, έρποντας προς τα παρακείμενα, και αφήνοντας ίχνος διαφθοράς με την κίνησή του σε όσα πλησιάσει· είτε, εάν τα εσωτερικά είναι ασφαλή, επιβουλεύεται τον άνθρωπο μέσω των εξωτερικών περιστάσεων. Διότι είτε διαρρηγνύει τον θησαυρό της καρδιάς μέσω της ηδονής, είτε μέσω κάποιου άλλου πάθους καθιστά το δοχείο της ψυχής κενό από αρετή, έχοντας υποκλέψει τον λογισμό με θυμό ή λύπη ή κάποιο άλλο παρόμοιο πάθος. Επειδή, λοιπόν, στους άνω θησαυρούς λέγει ο Κύριος ότι δεν υπάρχει ούτε σκόρος, ούτε φθορά, ούτε η εκ της κλοπής κακία η οποία προκαλεί αυτά τα οποία υπονοήσαμε, εκεί πρέπει να μεταθέσουμε την πνευματική μας δραστηριότητα, όπου ο θησαυρισμένος πλούτος όχι μόνο παραμένει για πάντα ασύλητος και αμείωτος, αλλά και σαν τους σπόρους αυξάνεται στο πολλαπλάσιο. Διότι πρέπει οπωσδήποτε η ανταπόδοση να μεγεθύνεται σύμφωνα με τη φύση Εκείνου που δέχεται την παρακαταθήκη.

Εκείνος λοιπόν ο πλούσιος, αδελφοί, επειδή είχε τον Μωυσή και τους προφήτες, από τους οποίους κανένας δεν αναστήθηκε από τους νεκρούς, φαινόταν να έχει κάποια δικαιολογία, εμείς όμως, μαζί με εκείνους, ακούμε και Εκείνον που αναστήθηκε από τους νεκρούς για χάρη μας να λέγει: «Μη θησαυρίζετε για σας θησαυρούς πάνω στη γη, αλλά θησαυρίζετε για σας θησαυρούς στον ουρανό», «στον καθένα που σου ζητά, δίνε, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς», και «δώστε ελεημοσύνη από τα υπάρχοντά σας, και ιδού όλα είναι καθαρά για εσάς». Εάν όμως κάποιος τρώει και πίνει μαζί με μεθυσμένους, και είναι σκληρός και δεν προσφέρει στους φτωχούς, «θα έλθει», λέγει, «ο Κύριος σε ημέρα που δεν το περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους απίστους».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ιʹ. Δεν θα ωφελήσουν οι θησαυροί τους ανόμους. [Cod. f. 47 b.] Τι λοιπόν; Δεν απέφυγαν πολλοί τον θάνατο μέσω των χρημάτων; Ναι· αλλά δεν απέβαλαν και την αμαρτία, και εξαγόρασαν ζωή πολύ πιο οδυνηρή από τον θάνατο. Ας μην έχουμε λοιπόν την εμπιστοσύνη μας στα χρήματα, αλλά στην αρετή· διότι η δικαιοσύνη, όταν ακολουθήσει τα θανάσιμα αμαρτήματα, λυτρώνει από τον θάνατο. Πώς όμως δεν θα ωφελήσουν; Επειδή θησαύρισαν στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν. Αντιθέτως, η δικαιοσύνη όχι μόνο διασώζει εκείνους που την αποκτούν, αλλά και παρακινεί πολλούς σε ζήλο γι' αυτήν, και τους οδηγεί από τον θάνατο στην αιώνια αθανασία.

Είδες τους καρπούς της άνω Ιερουσαλήμ; Και το πιο θαυμαστό είναι ότι δεν έχει κριθεί ακόμη ο πόλεμος, αλλά όλα αυτά μας έχουν δωρηθεί πριν από την επαγγελία. Διότι εκείνοι, αν και εισήλθαν στη γη της επαγγελίας, κοπίαζαν· ή μάλλον δεν κοπίαζαν· διότι, εάν ήθελαν να υπακούουν στον Θεό, θα μπορούσαν να κυριεύσουν όλες τις πόλεις χωρίς όπλα και χωρίς πολεμική παράταξη· την Ιεριχώ, άλλωστε, την κατατρόπωσαν έχοντας περισσότερο σχήμα ανθρώπων που χόρευαν, παρά που πολεμούσαν. Εμείς, όμως, δεν πολεμούμε μετά την είσοδό μας στη γη της επαγγελίας, δηλαδή στον ουρανό, αλλά ενόσω βρισκόμαστε στην έρημο, δηλαδή στον παρόντα βίο. Διότι εκείνος που εισήλθε στην κατάπαυσή του, αναπαύθηκε από τα έργα του, όπως ακριβώς ο Θεός από τα δικά Του. Ας μην αποκάμουμε, λοιπόν, να πράττουμε το καλό· διότι στον κατάλληλο καιρό θα θερίσουμε, εάν δεν λιποψυχήσουμε. Βλέπεις πώς, όπως ακριβώς οδήγησε εκείνους, έτσι οδηγεί και εμάς; Εκεί, στην περίπτωση του μάννα και της ερήμου, λέει η Γραφή: «Εκείνος που μάζεψε το πολύ, δεν περίσσευσε, και εκείνος που μάζεψε το λίγο, δεν υστέρησε». Αυτό έχει προσταχθεί και σε εμάς, να μη θησαυρίζουμε πάνω στη γη.

Πώς, λοιπόν, ο ίδιος άνθρωπος είναι φτωχός και πλούσιος; Αληθινός είναι ο λόγος, καθώς και εκείνος που τον προφέρει. Είναι φτωχοί μεν εξαιτίας της έλλειψης των χρημάτων, πλούσιοι δε χάρη στους θησαυρούς της πίστεως. Είναι καλύτερο, βέβαια, να είναι κανείς φτωχός στα βιοτικά και να πλουτίζει στα πνευματικά· διότι των πρώτων το τέλος είναι η φθορά, ενώ των δεύτερων το κέρδος είναι αναφαίρετο. Γι' αυτόν τον λόγο λέει ο Υιός: «Μη θησαυρίζετε θησαυρούς επί της γης», καλώντας μας να θησαυρίζουμε τα επουράνια, να τρέφουμε τους φτωχούς, να επισκεπτόμαστε τους ασθενείς, να σκεπάζουμε τους άσκεπους, να απαλλάσσουμε από τα χρέη τους άπορους οφειλέτες και να αναζητούμε την επιστροφή του δανείου από τον Θεό. Διότι εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει στον Θεό. Επειδή οι άγγελοι, βλέποντας αυτές τις πράξεις, τις αναφέρουν στον Κριτή των πάντων· και Εκείνος προστάζει να πουν σε αυτόν που εργάζεται το αγαθό: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνό σου ενώπιον του Θεού». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αληθινός είναι ο λόγος· διότι αλήθεια είναι εκείνος που τον ομιλεί. Είμαστε πένητες εξαιτίας της ελλείψεως των χρημάτων, αλλά πλούσιοι χάρη στους θησαυρούς της πίστεως. Είναι προτιμότερο να είμαστε φτωχοί στα βιοτικά, και να πλουτούμε στα πνευματικά· διότι των μεν το τέλος είναι η φθορά, ενώ των δε το κέρδος είναι αναφαίρετο. Γι' αυτό λέει ο Σωτήρας: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν, όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις» και τα εξής. Καλό είναι λοιπόν να θησαυρίζουμε τα επουράνια τρέφοντας φτωχούς, φιλοξενώντας αστέγους, ντύνοντας όσους στερούνται ενδυμάτων, απαλλάσσοντας τους χρεοφειλέτες και μεταφέροντας το δάνειο στον Θεό. Διότι, λέγει, «εκείνος που ελεεί τον φτωχό, δανείζει τον Θεό». Επειδή οι άγγελοι βλέπουν αυτά τα έργα και τα αναφέρουν στον Κριτή των πάντων· και Εκείνος τους προστάζει να πουν σε αυτόν που πράττει το αγαθό: «Οι προσευχές σου και οι ελεημοσύνες σου ανέβηκαν ως μνημόσυνο ενώπιον του Θεού».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, αφού από πριν είχε σπείρει τα σπέρματα αυτών των διδασκαλιών με τρόπο ανύποπτο, τότε που επρόκειτο πιο ξεκάθαρα να θεωρηθεί ύποπτος για εναντίωση εξαιτίας της αντιπαραβολής των παλαιών και των νέων νόμων, χρησιμοποίησε την εκ των προτέρων διόρθωση. Διότι αυτά τα είχε ήδη θέσει ως βάση με αινιγματικό τρόπο μέσω όσων είχαν ειπωθεί. Επειδή το «Μακάριοι οι πτωχοί» ταυτίζεται με το να μην οργίζεται κανείς· και το «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά» με το να μην κοιτάζει κάποιος γυναίκα με επιθυμία· και το να μη θησαυρίζει κανείς θησαυρούς επί της γης συμφωνεί με το «Μακάριοι οι ελεήμονες»· και το να πενθεί, και το να διώκεται και να ονειδίζεται, είναι ίσο με το να εισέρχεται από τη στενή πύλη· και το να πεινά και να διψά κανείς τη δικαιοσύνη δεν είναι τίποτα άλλο, παρά εκείνο που λέει μετά από αυτά, ότι «Όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, κάντε τα και εσείς σε αυτούς». Και μακαρίζοντας τον ειρηνοποιό, πάλι σχεδόν το ίδιο είπε, όταν έδωσε εντολή να αφήσει κανείς το δώρο και να σπεύσει στη συμφιλίωση με εκείνον που έχει λυπηθεί, καθώς και να διάκειται ευμενώς προς τον αντίδικο.

Αυτό, λοιπόν, να συλλογίζεσαι και σχετικά με την αρετή· ούτε να την επιδιώκεις εξαιτίας άλλων, ούτε να υπακούς στον Θεό εξαιτίας των ανθρώπων, αλλά εξαιτίας του Θεού να υπακούς στους ανθρώπους. Διότι, αν πράξεις το αντίθετο, έστω κι αν νομίζεις ότι ασκείς την αρετή, προκαλείς την οργή του Θεού εξίσου με εκείνον που δεν την ασκεί. Επειδή, όπως ακριβώς εκείνος παράκουσε με το να μην πράξει την αρετή, έτσι κι εσύ με το να την πράξεις παράνομα. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη. Διότι, αφού πρώτα εξάλειψε το νόσημα της κενοδοξίας, εισάγει πλέον την κατάλληλη στιγμή και τον λόγο περί ακτημοσύνης. Επειδή τίποτα δεν προδιαθέτει τόσο πολύ κάποιον στο να αγαπά τα χρήματα, όσο το πάθος της δόξας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οι άνθρωποι επινοούν τις αγέλες των δούλων, τα σμήνη των ευνούχων, τα χρυσοστόλιστα άλογα, τα ασημένια τραπέζια και όλα τα άλλα τα πλέον καταγέλαστα· όχι για να ικανοποιήσουν κάποια ανάγκη, ούτε για να απολαύσουν κάποια ηδονή, αλλά για να κάνουν επίδειξη στους πολλούς.

Και ούτε εδώ διατύπωσε το ζήτημα στο σύνολό του, αλλά και εδώ το έπραξε ήπια, καίτοι είχε επιδείξει τους σχετικούς αγώνες με μεγάλη υπερβολή στην έρημο. Παρ' όλα αυτά δεν το θέτει αυτό, ούτε το προβάλλει· διότι δεν ήταν ακόμη καιρός να το αποκαλύψει· αντίθετα, προς το παρόν εξετάζει τους λογισμούς, διατηρώντας θέση συμβούλου μάλλον παρά νομοθέτη στα όσα λέει περί αυτών. Διότι, αφού είπε, «Μη θησαυρίζετε επί της γης», πρόσθεσε: «Όπου ο σκόρος και η βρώση αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν». Προς το παρόν δείχνει τη βλάβη του εδώ θησαυρού και την ωφέλεια του εκεί, τόσο από τον τόπο, όσο και από εκείνους που τους λυμαίνονται.

Ας του δώσουμε λοιπόν προσοχή με ακρίβεια, ώστε έστω και αργά κάποτε να αναβλέψουμε. Και πώς είναι δυνατόν να αναβλέψουμε; Εάν μάθεις πώς τυφλώθηκες. Πώς λοιπόν τυφλώθηκες; Από την πονηρή επιθυμία. Διότι, όπως ακριβώς ένα βλαβερό υγρό που εισρέει σε μια καθαρή κόρη οφθαλμού, έτσι και ο έρωτας των χρημάτων δημιούργησε πυκνό νέφος. Αλλά είναι εύκολο να διασκορπιστεί και να διαλυθεί αυτό το νέφος, εάν δεχθούμε την ακτίνα της διδασκαλίας του Χριστού· εάν τον ακούσουμε να προτρέπει και να λέει: «Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς επί της γης». «Και τι περισσότερο ωφελούμαι», λέει κάποιος, «από την ακρόαση, όταν κυριεύομαι από την επιθυμία;» Απεναντίας, η συνεχής ακρόαση θα μπορέσει να καταλύσει και την επιθυμία. Αν όμως επιμένεις να κυριεύεσαι από αυτήν, αναλογίσου ότι αυτό το πράγμα δεν είναι καν επιθυμία. Διότι, τι είδους επιθυμία είναι το να δουλεύεις σκληρά, να υποτάσσεσαι σε τυραννία, να είσαι δεμένος από παντού, να ζεις στο σκοτάδι, να είσαι γεμάτος ταραχή, να υπομένεις άχρηστους κόπους και να φυλάς τα χρήματα για άλλους, και πολλές φορές μάλιστα για εχθρούς; Ποιας επιθυμίας είναι άξια αυτά; Και ποιας φυγής και απομάκρυνσης δεν είναι; Τι είδους επιθυμία είναι το να εναποθέτεις τον θησαυρό σου ανάμεσα σε κλέφτες; Διότι, αν πράγματι επιθυμείς χρήματα, μετάφερέ τα εκεί όπου μπορούν να παραμείνουν ασφαλή και απρόσβλητα. Επειδή αυτά που κάνεις τώρα, δεν χαρακτηρίζουν άνθρωπο που επιθυμεί χρήματα, αλλά δουλεία, κακοπάθεια, ζημία και διαρκή οδύνη.

ε΄. Δες, λοιπόν, να εισέρχεται πάλι κάποιος άλλος και να λέει αυστηρά λόγια για αυτό το νόσημα· ή μάλλον, τον ίδιο τον Διδάσκαλο να μιλά μέσω αυτού: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμωνά». Ναι, λέει· και πώς θα γίνουν αυτά; Πώς θα απαλλαγούμε από αυτή την επιθυμία; Από εδώ μπορεί κανείς να μάθει και αυτό. Και πώς θα το γνωρίσουμε; Άκουσέ τον να λέει και τούτο: «Μην αποταμιεύετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν».

(Κώδικας 27 της συλλογής του Αγίου Σάββα, φύλλα 27α-29β.) «Του ιδίου στο "μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη" και τα εξής». Ο φιλάνθρωπος Δεσπότης, ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού, ο όμοιος κατά πάντα με τον Πατέρα και το πανάγιο Πνεύμα, από αυτά που ο ίδιος από φιλανθρωπία χαρίζει, από αυτά προσκαλεί και εμάς στη φιλανθρωπία. Γι' αυτό έλεγε: «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ακριβώς και ο ουράνιος Πατέρας σας είναι οικτίρμων», «ο οποίος ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει σε δικαίους και αδίκους». Όταν δε αναφέρει τον Πατέρα, είναι φανερό ότι κηρύττει τη φύση της Αγίας Τριάδος. Διότι Θεός είναι ο Πατέρας, Θεός είναι και ο Υιός· επειδή ο Υιός δεν είναι αλλότριος προς τη φύση του Πατρός· είναι φανερό ότι Θεός είναι και το Άγιο Πνεύμα. Πώς άλλωστε έλεγε ο Πέτρος προς τον Ανανία: «Γιατί γέμισε ο σατανάς την καρδιά σου, ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα; ... Δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό»; Επομένως, ας προσκυνήσουμε τη θεότητα της Τριάδος, για να μην εκπέσουμε από τη θεότητα.

Πού λοιπόν μας καθοδηγεί λέγοντας: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν· αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους καταστρέφει, ούτε οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν»; Διότι μας προτρέπει με ευσπλαχνία, καλώντας μας σε φιλανθρωπία και λέγοντας: Ζήτησες και έδωσα· όταν όμως ζητηθεί κάτι και από εσένα από τους φτωχούς, δώσε το απλόχερα. Ζήτησες λίγα και σου έδωσα πολλά.

Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνεί: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ο άνθρωπος ή όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του, διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα μαζί του». Αλλά λέγει και ο ανόητος: «Έγιναν πλούσια τα παιδιά μου». Τι σε ωφελεί αυτό, ταλαίπωρε, εσένα που αναχωρείς γυμνός και φτωχός; Τι σε ωφελεί εσένα, που καλείσαι να δώσεις λόγο εκεί για όσα άφησες πίσω σου εδώ; Διότι θα σου ζητηθούν διπλές ευθύνες εκεί: και για όσα κακώς θησαύρισες, και για το ότι έδωσες αφορμή στους κληρονόμους σου να κατασπαταλήσουν τους κόπους σου σε ασωτίες, μαγείες, πορνείες και παράνομες συμφωνίες. Γι' αυτό και η Γραφή λέγει: «Μερικών ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση»· σε άλλους όμως και ακολουθούν, εξαιτίας των παράνομων δαπανών που γίνονται από τους κληρονόμους σου. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, αλλά θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό». Θέλεις να μάθεις την αδυναμία και τη δύναμη αυτού του πράγματος; Τοποθέτησε μπροστά σου τους θησαυρούς, ενώ κείτεσαι στο κρεβάτι με πυρετό, περισφιγγόμενος άσχημα από παντού και συρόμενος προς εκείνη την αναπόφευκτη αναχώρηση.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Και στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέγει στον άφρονα πλούσιο: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασας, τίνος θα γίνουν; Βλέπεις πόσα παθαίνουν όσοι θησαυρίζουν για τον εαυτό τους επάνω στη γη. Αλλά να θησαυρίζετε στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά προκαλεί αφανισμό, και ο θησαυρός παραμένει ασύλητος.

Ω της κακής ρίζας όλων των κακών, της φιλαργυρίας! Μέσω του πλούτου θέλετε να σωθείτε; Αλλά ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα μιας βελόνας, παρά να εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία του Θεού. Τρυφώντας, μεθώντας και ζώντας με έπαρση θέλετε να νικήσετε τις αιρέσεις; Αλλά αλίμονο σε εσάς, που ζείτε με τρυφή και έπαρση, και στολίζεστε με χρυσό και ποικίλα ενδύματα· πώς θα δείξετε στους άλλους την καλή πτωχεία του Χριστού, ο οποίος για χάρη μας έγινε πτωχός, και ο οποίος παρήγγειλε στους μαθητές του να μην έχουν χάλκινα νομίσματα στις ζώνες τους; Όντως πλανάστε, μη κατανοώντας τις Γραφές. Δεν ακούτε τον Κύριο που λέει, «Μακάριοι οι πτωχοί»· και πάλι, «Αλίμονο σε εσάς τους πλουσίους»· και, «Μη θησαυρίζετε πάνω στη γη»; Ο πλούτος σας αυξήθηκε και ο λόγος σας εξέλιπε· τα ενδύματά σας έχουν φαγωθεί από τον σκόρο· για όλα αυτά θα δώσετε λόγο στον αρχιποίμενα Χριστό. Διότι δεν αγνοείτε ότι καθένας από εμάς θα δώσει λόγο για τον εαυτό του στον Θεό· εσείς όμως, αρχιερείς και ιερείς και διάκονοι, θα δώσετε λόγο και για τους εαυτούς σας και για τα πρόβατα, ο καθένας σύμφωνα με το έργο που του εμπιστεύθηκαν.

Αλλά ποιο είναι το κέρδος από τη δική μας σιωπή, όταν τα πράγματα διαλαλούν με τέτοιο τρόπο τη διαμάχη, και, πριν ακόμη από τα ίδια τα πράγματα, Εκείνος που πρόκειται να μας κρίνει τα γνωρίζει όλα ξεκάθαρα; Το να μη θησαυρίζουμε λοιπόν πάνω στη γη, αλλά στον ουρανό, ίσως θα μπορούσε κανείς να βρει κάποιους, έστω και λίγους, που το έχουν κατορθώσει επάξια. Διότι όλοι οι υπόλοιποι, σαν να άκουσαν το αντίθετο και σαν να έλαβαν την εντολή να θησαυρίζουν στη γη, έχοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εγκαταλείψει τον ουρανό, έχουν προσκολληθεί σε όλα τα γήινα και έχουν καταληφθεί από μανία για τη συγκέντρωση χρημάτων, και αφού μίσησαν τον Θεό, αγαπούν τον μαμωνά. Όσο όμως για το «Μη μεριμνήσετε για την αύριο», δεν γνωρίζω κανέναν που να το εισάκουσε ούτε που να πείστηκε σε αυτό, εξαιτίας της ολιγοπιστίας μας. Γι' αυτό το λόγο, κρύβοντας το πρόσωπό μου από ντροπή, θα προσπεράσω αυτή την εντολή. Διότι θα έπρεπε να γίνεται πιστευτός ο Χριστός ακόμη και όταν απλώς διατυπώνει κάτι. Τώρα όμως, παρόλο που ανέφερε αναντίρρητα επιχειρήματα και παρέθεσε παραδείγματα, τόσο αυτό με τα πτηνά όσο και με το χορτάρι, δεν γίνεται πιστευτός από εμάς, αλλά, παρόμοια με τα έθνη, ίσως μάλιστα και με μεγαλύτερη μικροψυχία, κατατρυχόμαστε από τη μέριμνα γι' αυτά, και ενώ έχουμε προσταχθεί ούτε καν να προσευχόμαστε γι' αυτά, αναλίσκουμε όλο μας τον ζήλο σε αυτά. Αυτήν την εντολή, λοιπόν, όπως είπα, ντροπιασμένος θα την προσπεράσω. Θα προχωρήσω, όμως, στα όσα ακολουθούν στη συνέχεια, μήπως τυχόν βρω κάποια μικρή παρηγοριά για τούτη την καταισχύνη. Τι λέει λοιπόν μετά από αυτά; «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

Δεν θα πάψω να σας διδάσκω, μέχρι να γίνετε καλύτεροι. Βλέπεις φτωχό, και δεν τον ελεείς; Πώς εισέρχεσαι στην εκκλησία, και προσεύχεσαι; Πώς ανοίγεις το στόμα σου, και επικαλείσαι τον Θεό σου; Δεν φοβάσαι; Δεν τρέμεις; Δεν τρομάζεις; Εισέρχεσαι στην εκκλησία για να προσευχηθείς; Κάνε ελεημοσύνη, για να υπογραφεί η δέησή σου. Κάποιες φορές ορισμένοι υποβάλλουν δέηση στον βασιλιά και ξοδεύουν διακόσια ή τριακόσια χρυσά νομίσματα, και πολλές φορές δεν έχουν κανένα αποτέλεσμα, αλλά την κρατούν στα χέρια τους σαν άχυρο· και εσύ δεν θέλεις να υπογραφεί η δέησή σου με δύο οβολούς; Εδώ μεν υπογράφει ο επίγειος βασιλιάς και πολλές φορές η υπογραφή είναι απορριπτική· αν όμως υπογράψει ο Βασιλεύς των βασιλευόντων, η απόφαση είναι επικυρωμένη και βεβαιωμένη. Είδες δέηση να υπογράφεται με δύο οβολούς; Γι' αυτό υπάρχουν δύο δοχεία μπροστά από τις θύρες της εκκλησίας, το ένα είναι του νερού, με το οποίο πλένεις τα χέρια, και το άλλο είναι το χέρι του φτωχού, με το οποίο καθαρίζεις την ψυχή σου. Εισέρχεσαι στην εκκλησία και πλένεις τα χέρια σου· δώσε στο χέρι του φτωχού έναν οβολό, και καθαρίζεις την ψυχή σου. Εάν εισέλθεις, προσευχηθείς και πλυθείς, αλλά δεν δώσεις στον φτωχό, ποιο είναι το όφελος; Έχεις πλούτο, και τον κρύβεις μέσα στη γη, και κάποιες φορές έρχονται κλέφτες τη νύχτα, σκάβουν, και κλέβουν τον θησαυρό· και σηκώνεσαι το πρωί, και τον βλέπεις συλημένο. Θέλεις να μη συληθεί;

Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος εκεί· εδώ όμως: Όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του, λέει, και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο· σε αυτόν που σου ζητά δίνε, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα μην τον αποστραφείς· αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν, και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· αλλά θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις, ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.

Είπε δε ως εξής: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, διότι ο ουράνιος Πατέρας θέλει τη μετάνοια του αμαρτωλού παρά την κόλασή του». Σχετικά δε με το να αγαπούμε τους πάντες δίδαξε τα εξής: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, τι το ξεχωριστό κάνετε; Διότι και οι πόρνοι το κάνουν αυτό. Εγώ όμως σας λέω, να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας και να αγαπάτε αυτούς που σας μισούν και να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται και να προσεύχεσθε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται». Ως προς το να προσφέρουμε σε όσους έχουν ανάγκη και να μην κάνουμε τίποτε για την ανθρώπινη δόξα, είπε τα εξής: «Σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς. Διότι, εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, τι το ξεχωριστό κάνετε; Αυτό το κάνουν και οι τελώνες. Εσείς, όμως, να μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου κλέφτες κάνουν διαρρήξεις, αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Θησαυρίζετε, λοιπόν, στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν». Και: «Να γίνεστε αγαθοί και οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι αγαθός και οικτίρμων, και ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε αμαρτωλούς και αδίκους και πονηρούς. Και μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε».

Και λέει: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους εξαφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν». Δεν είπε να μην αποκτήσει κανείς καθόλου τα αναγκαία για το σώμα, αλλά να μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας χρήματα ή μεταξωτά ενδύματα και φθαρτό πλούτο και τα παρόμοια με αυτά, τα οποία καταναλώνονται από τους κλέφτες και τους σκόρους και αποτελούν αιτία χαιρεκακίας των πονηρών· διότι τέτοια είναι τα θησαυρίσματα της γης. «Τα πάντα», λέει, «προήλθαν από το χώμα και τα πάντα επιστρέφουν στο χώμα». Και: «Γυμνός», λέει ο Ιώβ, «βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα επιστρέψω εκεί». Και ο μακάριος Παύλος προσθέτει: «Εφόσον έχουμε τροφές και σκεπάσματα, με αυτά θα αρκεστούμε, ενώ εκείνοι που επιθυμούν να πλουτίζουν πέφτουν σε πειρασμό και σε παγίδα του διαβόλου». Πειρασμό, νομίζω, ονομάζει τις συνεχείς δυσχερείς περιστάσεις, τις οποίες υφίστανται νύχτα και μέρα οι εραστές του πλούτου για να τον αυξήσουν, και άλλοτε μεν να σπεύδουν και να τρέχουν να τον αυξήσουν από δίκαιους πόρους, από προσωπικούς κόπους, και από άδικες πλεονεξίες, άλλοτε δε να θλίβονται, να δοκιμάζονται και να πέφτουν θύματα εκμετάλλευσης από τους ισχυρότερους αυτής της ζωής. Ως παγίδα του διαβόλου, νομίζω, υπέδειξε το πάθος της κενοδοξίας· διότι αυτή από τη φύση της ακολουθεί και συνοδεύει τον πλούτο.

Γι' αυτό, «μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν· αντίθετα, θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό», δηλαδή ελεημοσύνη και αγάπη, προσευχή και νηστεία και ταπεινό φρόνημα, τα οποία είναι πλούτος ασύλητος και άφθαρτος, σε τόπο επίσης ασύλητο και αναλλοίωτο, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν, ούτε κλέβουν»· διότι ο χώρος εκείνος είναι καθαρός από κλέφτες και σκόρους και πλεονέκτες και δαίμονες και κάθε είδους κακά, ενώ έχει εκεί ακοίμητους φύλακες και ανέσπερο φως και ήλιο που δεν δύει, και δεν διαρρηγνύουν οι κλέφτες, ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν τον άφθαρτο εκείνο θησαυρό. «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας», είτε στον ουρανό είτε πάνω στη γη, εκεί θα είναι και η καρδιά σας και η ελπίδα σας και η χαρά σας και το φρόνημά σας.

Διότι, ακούγοντας τον Χριστό να προστάζει να αγαπάμε τους εχθρούς μας, να ευλογούμε εκείνους που μας καταριούνται, να προσευχόμαστε υπέρ εκείνων που μας κακομεταχειρίζονται, να κάνουμε το καλό σε εκείνους που μας μισούν, να έχουμε μάτια απλά και απαλλαγμένα από την περιέργεια, να μη βαραίνουμε την καρδιά μας με κραιπάλη και μέθη, να μην υποδουλωνόμαστε στις βιοτικές μέριμνες, να μη θησαυρίζουμε πάνω στη γη, να μην αντιστεκόμαστε στον πονηρό άνθρωπο, σε αυτόν που μας χτυπά στη μία σιαγόνα να στρέφουμε και την άλλη, σε αυτόν που μας αγγαρεύει να τον ακολουθούμε πρόθυμα, να έχουμε ταπεινή καρδιά, να μην κάνουμε κανένα έργο με σκοπό να δοξαστούμε από τους ανθρώπους, να περιφρονούμε τα επίγεια, να προσκολλώμαστε στα επουράνια, να σηκώνουμε τον σταυρό και να Τον ακολουθούμε, να θησαυρίζουμε στον ουρανό, να είμαστε έτοιμοι επειδή δεν γνωρίζουμε πότε έρχεται ο θάνατος σαν κλέφτης, και από εκείνον που παίρνει τα δικά σου να μην τα απαιτείς πίσω, και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο, και πρώτα συμφιλιώσου με τον αδελφό σου και έπειτα με αυτόν τον τρόπο πρόσφερε το δώρο σου, και σε αυτόν που σου ζητά να δίνεις και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς, και καθένας που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του δεν είναι άξιός μου ούτε μπορεί να είναι μαθητής μου· ακούγοντας, λοιπόν, εμείς αυτές και όσες τέτοιες άγιες εντολές, νομίζουμε ίσως ότι ακούμε εκείνον τον γεωργό που προστάζει σκληρά να σπέρνουμε σε κάθε αυλάκι άλλο και διαφορετικό σπόρο, να ποτίζουμε σε ακατάλληλη ώρα, να θερίζουμε εκτός εποχής, να μετράμε τον καρπό μέσα στο ψύχος, και όλα όσα γενικώς φανέρωσε μέσα από τη ρηθείσα παραβολή εκείνος ο θείος άγγελος.

«Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους.» Παραμόρφωση προσώπου είναι η ωχρότητα, όταν κάποιος δεν φαίνεται όπως είναι, αλλά προσποιείται σκυθρωπότητα. «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που βρίσκεται στον κρυφό τόπο· και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει.» Οι παλαιοί είχαν ως σημάδι χαράς το να αλείφονται με έλαιο μετά το λουτρό· έτσι λοιπόν και εσύ να φαίνεσαι χαρούμενος. Ως έλαιο νοείται και η ελεημοσύνη. Κεφαλή δε δική μας είναι ο Χριστός, τον οποίο πρέπει να αλείφουμε με τις ελεημοσύνες· και το πρόσωπο, δηλαδή τις αισθήσεις, να το νίβουμε με δάκρυα. «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Θησαυρίζετε όμως για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» Επειδή εξέβαλε το νόσημα της κενοδοξίας, μιλάει πλέον για την ακτημοσύνη.