Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:20

«Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες». Πολύ καλά θα κάνεις, θα του έλεγα εγώ. Διότι είναι άξια κατεδαφίσεως τα ταμεία της αδικίας. Γκρέμιζε με τα ίδια σου τα χέρια αυτά που κακώς οικοδόμησες. Διάλυσε τις σιταποθήκες, από τις οποίες κανείς ποτέ δεν έφυγε έχοντας βρει παρηγοριά. Εξαφάνισε κάθε οίκημα που στέκεται φύλακας της πλεονεξίας, αφαίρεσε τις στέγες, γκρέμισε τους τοίχους, δείξε στον ήλιο το μουχλιασμένο σιτάρι, βγάλε από τη φυλακή τον αιχμάλωτο πλούτο, διαπόμπευσε τα σκοτεινά καταγώγια του μαμωνά. «Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες». Εάν όμως γεμίσεις και αυτές, τι άραγε θα σκεφτείς; Μήπως πάλι θα τις κατεδαφίσεις, και πάλι θα οικοδομήσεις; Και τι είναι πιο ανόητο από αυτό, το να μοχθείς ατελείωτα, να οικοδομείς με ζήλο, και με ζήλο να κατεδαφίζεις; Έχεις αποθήκες, εάν θέλεις: τις κοιλιές των φτωχών. Θησαύρισε για τον εαυτό σου θησαυρό στον ουρανό. Αυτά που αποθηκεύονται εκεί, ούτε οι σκόροι τα κατατρώγουν, ούτε η σήψη τα καταστρέφει, ούτε οι ληστές τα κλέβουν. «Αλλά τότε θα δώσω σε όσους έχουν ανάγκη, όταν γεμίσω τις δεύτερες αποθήκες». Μακρύ χρόνο ζωής υπολόγισες για τον εαυτό σου. Πρόσεξε μήπως σε προλάβει εκείνος που επισπεύδει την ορισμένη προθεσμία του θανάτου. Διότι και αυτή η υπόσχεση δεν αποτελεί απόδειξη καλοσύνης, αλλά πονηριάς. Επειδή υπόσχεσαι, όχι για να δώσεις αργότερα, αλλά για να αποφύγεις να δώσεις τώρα. Διότι τώρα τι είναι αυτό που σε εμποδίζει να προσφέρεις; Δεν είναι παρών ο φτωχός; Δεν είναι γεμάτες οι αποθήκες; Δεν είναι έτοιμος ο μισθός;

Οι τοίχοι, είτε μικροί είτε μεγάλοι, εκπληρώνουν την ίδια ανάγκη για όσους τους κατέχουν. Έχεις αποθήκες, αν το θελήσεις: τα σπίτια των φτωχών. Θησαύρισε για τον εαυτό σου θησαυρό στον ουρανό. Τα αγαθά που αποταμιεύονται εκεί δεν τα κατατρώγουν οι σκόροι, δεν τα φθείρει η σήψη, δεν τα κλέβουν οι ληστές. «Αλλά τότε θα δώσω σε όσους έχουν ανάγκη», λες, «όταν γεμίσω τις δεύτερες αποθήκες μου». Όρισες για τον εαυτό σου πολλά χρόνια ζωής· πρόσεχε όμως μήπως σε προλάβει εκείνος που καταφθάνει βιαστικά στην καθορισμένη προθεσμία. Διότι αυτή η υπόσχεση δεν αποτελεί απόδειξη καλοσύνης, αλλά πονηριάς. Δίνεις την υπόσχεση, δηλαδή, όχι για να δώσεις αργότερα, αλλά για να αποφύγεις να προσφέρεις στο παρόν. Εξάλλου, τι είναι αυτό που εμποδίζει την ελεημοσύνη τώρα; Δεν είναι παρών ο φτωχός; Δεν είναι γεμάτες οι αποθήκες σου; Δεν είναι έτοιμη η ανταμοιβή; Δεν είναι ξεκάθαρη η εντολή; Αυτός που πεινάει λιώνει, αυτός που είναι γυμνός παγώνει, ο οφειλέτης που πιέζεται ασφυκτιά και απαγχονίζεται· και εσύ αναβάλλεις την ελεημοσύνη για το αύριο.

ΟΡΟΣ ΜΖ΄. Ότι δεν πρέπει να θησαυρίζει κανείς για τον εαυτό του επί της γης, αλλά στον ουρανό· και ποιος είναι ο τρόπος του να θησαυρίζει κανείς στον ουρανό.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς επί της γης, όπου ο σκόρος και η φθορά τούς αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν. Να θησαυρίζετε αντιθέτως για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τούς αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν, ούτε κλέβουν. ΛΟΥΚΑΣ.

Ας σκεφτούμε λοιπόν, αγαπητοί, κάτι φιλάνθρωπο για τους εαυτούς μας, και το βάρος του πλούτου, εάν βέβαια θέλουμε πραγματικά να το μετατρέψουμε σε δικό μας όφελος, ας το διανείμουμε σε πολλούς, οι οποίοι θα το σηκώσουν με μεγάλη χαρά, και θα το κλείσουν μέσα στους κόλπους του Δεσπότου, στα άσυλα ταμεία, όπου ο σκόρος δεν καταστρέφει, ούτε οι ληστές διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν. Ας δώσουμε την ελευθερία στον πλούτο να ξεχειλίσει προς εκείνους που έχουν ανάγκη. Ας μην προσπεράσουμε τους Λαζάρους που και τώρα ακόμη κείτονται μπροστά στα μάτια μας, ούτε να τους στερήσουμε με φθόνο τα ψίχουλα της τράπεζάς μας που αρκούν για να χορτάσουν· ούτε, μιμούμενοι εκείνον τον σκληρό πλούσιο, να καταλήξουμε στην ίδια με εκείνον φλόγα της γεέννης. Διότι με πολλά λόγια θα παρακαλέσουμε τότε τον Αβραάμ, και με πολλά τον καθένα από εκείνους που έζησαν ενάρετα· αλλά κανένα κέρδος δεν θα προκύψει για εμάς από τις κραυγές. Διότι, αδελφός δεν μπορεί να λυτρώσει, θα λυτρώσει άραγε άλλος άνθρωπος; Αλλά ο καθένας από αυτούς θα μας πει υψώνοντας τη φωνή: Μην αναζητάς φιλανθρωπία, την οποία εσύ ο ίδιος δεν έδειξες στους άλλους· ούτε να θέλεις να λάβεις τόσο μεγάλα αγαθά, εσύ που τσιγκουνεύτηκες τα ελάχιστα. Απόλαυσε αυτά που συγκέντρωσες κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Χύσε δάκρυα τώρα, επειδή τότε, βλέποντας τον αδελφό σου να δακρύζει, δεν τον ελέησες.

Διότι είναι σύνηθες στον Κύριο, όσα έχουν προσταχθεί οριστικώς σε κάποιο σημείο, να τα εξηγεί με σαφήνεια μέσω όσων έχουν ειπωθεί σε άλλα σημεία· όπως το: «Να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό». Διότι, ενώ εδώ εκφράστηκε έτσι απλώς, το «πώς» θα γίνει αυτό το αποσαφηνίζει σε άλλο σημείο, λέγοντας: «Πωλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη· φτιάξτε για τους εαυτούς σας βαλάντια που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς».

Εάν όμως δοθεί μεν η εντολή, αλλά δεν προσδιοριστεί το πώς θα εφαρμοστεί, ας υπακούσουμε στον Κύριο που λέει: «Ερευνάτε τις Γραφές», και ας μιμηθούμε τους αποστόλους που ρωτούσαν τον ίδιο τον Κύριο για την ερμηνεία των λόγων Του, και από όσα έχουν λεχθεί από Αυτόν σε άλλο σημείο, ας μαθαίνουμε το αληθινό και σωτήριο. Όπως ακριβώς σχετικά με το χωρίο, «Να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό», διδασκόμαστε αφενός από όσα παραγγέλθηκαν στον νεανίσκο, όταν ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στον ουρανό», και αφετέρου από εκείνα που ειπώθηκαν προς όσους επιθυμούν να κληρονομήσουν τη βασιλεία των ουρανών: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας ευδόκησε να σας δώσει τη βασιλεία. Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη· φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς». Εάν όμως συνεπάγεται και κίνδυνος κατά την τήρηση της εντολής, η οποία αποτελεί το καύχημά μας, ας θυμηθούμε τον Απόστολο που λέει: «Προτιμώ μάλλον να πεθάνω, παρά να μου ματαιώσει κανείς το καύχημά μου»· και αλλού διεξοδικότερα: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Θλίψη, ή στενοχώρια, ή διωγμός, ή πείνα, ή γυμνότητα, ή κίνδυνος, ή μάχαιρα;» και τα εξής.

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

Θα θυμηθεί δε τα λόγια του Χριστού: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· να θησαυρίζετε μάλλον στους ουρανούς.» Επομένως, εφόσον μετά την ανάσταση του Χριστού οι λόγοι των αγίων μυσταγωγών μας υπενθυμίζουν τη συντέλεια, διότι παντού διαλαλούν «Είναι η έσχατη ώρα», ας συγκεντρώνονται, λέει, από τώρα στους άνω θησαυρούς τα όσα προσφέρει ο καθένας λοιπόν.

Των οποίων η μάνδρα είναι απροσπέλαστη στους λύκους. Μάνδρα ονομάζεται ένας περιφραγμένος τόπος, όπου ο ποιμένας συγκεντρώνει τα πρόβατα και τα φυλάσσει, για να μην αρπαγούν από λύκους ή κλαπούν από ληστές. Εάν όμως μια μάνδρα είναι από οποιοδήποτε μέρος πιο σαθρή, καθίσταται εύκολα προσβάσιμη, και εύκολα δέχεται την επιβουλή και από τους λύκους και από τους ληστές. Επομένως, η μάνδρα των αγίων είναι πανταχόθεν ασφαλισμένη και προφυλαγμένη, όπως ακριβώς είπε ο Κύριος: Όπου κλέφτες δεν διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν, ούτε κανένα άλλο από τα βλαβερά πράγματα μπορεί να την επιβουλευθεί. Ας ευχηθούμε, λοιπόν, αδελφοί, να αξιωθούμε και εμείς να ποιμανθούμε μαζί τους και να βρεθούμε έστω και στον τόπο εκείνης της μακάριας τρυφής και της αναπαύσεώς τους. Διότι, έστω κι αν δεν φτάσαμε στην κατάσταση των αγίων και δεν είμαστε άξιοι να βρισκόμαστε στη δόξα τους, μπορούμε πάντως να μην εκπέσουμε από τον παράδεισο, εάν νήφουμε και βιάζουμε λίγο τον εαυτό μας, όπως λέει και ο άγιος Κλήμης:

Γι' αυτό, ο Κύριος και χορηγός των αγαθών μάς παρήγγειλε να μην προσκολλώμαστε στα βιωτικά πράγματα, λέγοντας το εξής: Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, και δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά· και μην αποταμιεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Και πάλι λέει: Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη.

Εκεί προπορεύεται κάθε εντολή, περιμένοντας εκείνον που την εφάρμοσε. Εκεί η εντολή και η αγαθή πράξη, είτε μικρή είτε μεγάλη, πηγαίνει και εναποτίθεται στα ουράνια ταμεία, όπου ούτε σκόρος ούτε φθορά αφανίζει, ούτε κλέφτες διαρρηγνύουν.

Αλλά τι κέρδος θα προκύψει από τη μεγάλη δωρεά, εάν δεν μας φανερωθεί το νόημα που ενυπάρχει στον λόγο; Διότι και στην ιατρική, πολλά από τα πολύτιμα και δυσεύρετα φάρμακα παραμένουν άχρηστα και ανώφελα σε όσους τα αγνοούν, έως ότου πληροφορηθούμε από την επιστήμη σε τι είναι χρήσιμο το καθένα από αυτά. Τι σημαίνει, λοιπόν, το να είναι κανείς πτωχός τω πνεύματι, μέσω του οποίου κατορθώνει να γίνει κάτοχος της βασιλείας των ουρανών; Έχουμε διδαχθεί από τη Γραφή για δύο είδη πλούτου: έναν που επιδιώκεται και έναν που κατακρίνεται. Επιδιώκεται μεν ο πλούτος των αρετών, αποδοκιμάζεται δε ο υλικός και γήινος· διότι ο πρώτος γίνεται κτήμα της ψυχής, ενώ ο δεύτερος προσφέρεται εύκολα για την απάτη των αισθήσεων. Γι' αυτό ο Κύριος εμποδίζει τη συσσώρευση αυτού του πλούτου, επειδή είναι εκτεθειμένος στη φθορά του σκόρου και στις επιβουλές των διαρρηκτών. Παραγγέλλει δε να επιδεικνύουμε ζήλο για τον πλούτο των υψηλών αγαθών, τον οποίο δεν αγγίζει η δύναμη της φθοράς. Μιλώντας δε για σκόρο και κλέφτη, υπέδειξε τον λυμεώνα των θησαυρών της ψυχής. Εάν, λοιπόν, η πενία αντιδιαστέλλεται προς τον πλούτο, αναλογικά βεβαίως μπορούμε να διδαχθούμε και για μια διπλή πενία: τη μία που είναι απορριπτέα και την άλλη που μακαρίζεται.

«Διότι μη θησαυρίζετε», λέγει, «θησαυρούς επί της γης, αλλά θησαυρίζετε θησαυρούς στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους καταστρέφει, ούτε οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν». Με αυτά υποδεικνύεται ότι στην άνω ζωή δεν ενυπάρχει καμία δύναμη φθαρτική της μακαριότητας. Διότι εκείνος που για την καταστροφή τούτου του βίου ενεργεί με πολλούς τρόπους την ποικίλη του κακία ενάντια στην ανθρώπινη ζωή, είτε γεννιέται μέσα στις διάνοιες δίκην σκόρου, αχρηστεύοντας το μέρος στο οποίο θα προσκολληθεί μέσω της διαβρωτικής και αφανιστικής του δύναμης, εάν δεν αποτιναχθεί γρήγορα από το μέρος αυτό, έρποντας προς τα παρακείμενα, και αφήνοντας ίχνος διαφθοράς με την κίνησή του σε όσα πλησιάσει· είτε, εάν τα εσωτερικά είναι ασφαλή, επιβουλεύεται τον άνθρωπο μέσω των εξωτερικών περιστάσεων. Διότι είτε διαρρηγνύει τον θησαυρό της καρδιάς μέσω της ηδονής, είτε μέσω κάποιου άλλου πάθους καθιστά το δοχείο της ψυχής κενό από αρετή, έχοντας υποκλέψει τον λογισμό με θυμό ή λύπη ή κάποιο άλλο παρόμοιο πάθος. Επειδή, λοιπόν, στους άνω θησαυρούς λέγει ο Κύριος ότι δεν υπάρχει ούτε σκόρος, ούτε φθορά, ούτε η εκ της κλοπής κακία η οποία προκαλεί αυτά τα οποία υπονοήσαμε, εκεί πρέπει να μεταθέσουμε την πνευματική μας δραστηριότητα, όπου ο θησαυρισμένος πλούτος όχι μόνο παραμένει για πάντα ασύλητος και αμείωτος, αλλά και σαν τους σπόρους αυξάνεται στο πολλαπλάσιο. Διότι πρέπει οπωσδήποτε η ανταπόδοση να μεγεθύνεται σύμφωνα με τη φύση Εκείνου που δέχεται την παρακαταθήκη.

Επειδή, λοιπόν, το αγαθό της ελεημοσύνης είναι διπλό, και το μεν ένα μέρος του είναι η προσφορά προς εκείνους που έχουν ανάγκη στέγης, ενδύματος, τροφής και βοήθειας στις ανάγκες, το δε άλλο είναι η μακροθυμία, η ανεξικακία και η συμπάθεια προς όσους σφάλλουν, ο Υιός του Θεού, ο οποίος έγινε άνθρωπος για χάρη μας και καταδέχθηκε να γίνει δάσκαλός μας, προκειμένου να μας παρακινήσει προς εκείνο το είδος της ελεημοσύνης που συνίσταται στην προσφορά των υπαρχόντων μας, λέει: «σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις», και «εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς», και «να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε σκόρος ούτε σκουριά τους καταστρέφει, και όπου κλέφτες δεν διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν», και αλλού πάλι: «όμως, δίνετε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και όλα είναι καθαρά για εσάς».

Εκείνος λοιπόν ο πλούσιος, αδελφοί, επειδή είχε τον Μωυσή και τους προφήτες, από τους οποίους κανένας δεν αναστήθηκε από τους νεκρούς, φαινόταν να έχει κάποια δικαιολογία, εμείς όμως, μαζί με εκείνους, ακούμε και Εκείνον που αναστήθηκε από τους νεκρούς για χάρη μας να λέγει: «Μη θησαυρίζετε για σας θησαυρούς πάνω στη γη, αλλά θησαυρίζετε για σας θησαυρούς στον ουρανό», «στον καθένα που σου ζητά, δίνε, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς», και «δώστε ελεημοσύνη από τα υπάρχοντά σας, και ιδού όλα είναι καθαρά για εσάς». Εάν όμως κάποιος τρώει και πίνει μαζί με μεθυσμένους, και είναι σκληρός και δεν προσφέρει στους φτωχούς, «θα έλθει», λέγει, «ο Κύριος σε ημέρα που δεν το περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους απίστους».

Διότι και ο Ίδιος, όταν θεράπευε, έλεγε να μην το πουν σε κανέναν. Αλλά θέλεις να ονομάζεσαι ελεήμων από τους ανθρώπους; Και ποιο είναι το κέρδος; Το μεν κέρδος είναι μηδενικό, η δε ζημία άπειρη. Διότι αυτοί ακριβώς, τους οποίους καλείς ως μάρτυρες, γίνονται ληστές των θησαυρών που βρίσκονται στους ουρανούς· μάλλον δε όχι αυτοί, αλλά εμείς οι ίδιοι, που λεηλατούμε τα δικά μας αγαθά και σκορπίζουμε εκείνα που βρίσκονται αποταμιευμένα άνω. Ω, της πρωτοφανούς συμφοράς και του αλλόκοτου τούτου πάθους! Εκεί όπου ο σκόρος δεν αφανίζει, ούτε ο κλέφτης διαρρηγνύει, η κενοδοξία σκορπίζει.

Είδες πώς, εξαιτίας του τόπου και των όσων προξενούν φθορά, μας απομακρύνει από την παρούσα επίγεια επιθυμία και μας προσηλώνει στον ουρανό, όπου τα πάντα είναι άφθαρτα; Διότι, εάν μεταφέρετε τον πλούτο εκεί, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον αφανίζει, ούτε οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν, και την ασθένεια αυτή θα αποκρούσετε, και θα θέσετε την ψυχή σας στη μέγιστη ευπορία.

Πού λοιπόν μας καθοδηγεί λέγοντας: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν· αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους καταστρέφει, ούτε οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν»; Διότι μας προτρέπει με ευσπλαχνία, καλώντας μας σε φιλανθρωπία και λέγοντας: Ζήτησες και έδωσα· όταν όμως ζητηθεί κάτι και από εσένα από τους φτωχούς, δώσε το απλόχερα. Ζήτησες λίγα και σου έδωσα πολλά.

Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνεί: «Μη φοβάσαι όταν πλουτίσει ο άνθρωπος ή όταν πληθυνθεί η δόξα του οίκου του, διότι όταν πεθάνει δεν θα τα πάρει όλα μαζί του». Αλλά λέγει και ο ανόητος: «Έγιναν πλούσια τα παιδιά μου». Τι σε ωφελεί αυτό, ταλαίπωρε, εσένα που αναχωρείς γυμνός και φτωχός; Τι σε ωφελεί εσένα, που καλείσαι να δώσεις λόγο εκεί για όσα άφησες πίσω σου εδώ; Διότι θα σου ζητηθούν διπλές ευθύνες εκεί: και για όσα κακώς θησαύρισες, και για το ότι έδωσες αφορμή στους κληρονόμους σου να κατασπαταλήσουν τους κόπους σου σε ασωτίες, μαγείες, πορνείες και παράνομες συμφωνίες. Γι' αυτό και η Γραφή λέγει: «Μερικών ανθρώπων οι αμαρτίες είναι ολοφάνερες και προπορεύονται στην κρίση»· σε άλλους όμως και ακολουθούν, εξαιτίας των παράνομων δαπανών που γίνονται από τους κληρονόμους σου. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, αλλά θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό». Θέλεις να μάθεις την αδυναμία και τη δύναμη αυτού του πράγματος; Τοποθέτησε μπροστά σου τους θησαυρούς, ενώ κείτεσαι στο κρεβάτι με πυρετό, περισφιγγόμενος άσχημα από παντού και συρόμενος προς εκείνη την αναπόφευκτη αναχώρηση.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Και στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέγει στον άφρονα πλούσιο: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασας, τίνος θα γίνουν; Βλέπεις πόσα παθαίνουν όσοι θησαυρίζουν για τον εαυτό τους επάνω στη γη. Αλλά να θησαυρίζετε στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά προκαλεί αφανισμό, και ο θησαυρός παραμένει ασύλητος.

Αλλά ποιο είναι το κέρδος από τη δική μας σιωπή, όταν τα πράγματα διαλαλούν με τέτοιο τρόπο τη διαμάχη, και, πριν ακόμη από τα ίδια τα πράγματα, Εκείνος που πρόκειται να μας κρίνει τα γνωρίζει όλα ξεκάθαρα; Το να μη θησαυρίζουμε λοιπόν πάνω στη γη, αλλά στον ουρανό, ίσως θα μπορούσε κανείς να βρει κάποιους, έστω και λίγους, που το έχουν κατορθώσει επάξια. Διότι όλοι οι υπόλοιποι, σαν να άκουσαν το αντίθετο και σαν να έλαβαν την εντολή να θησαυρίζουν στη γη, έχοντας κατ' αυτόν τον τρόπο εγκαταλείψει τον ουρανό, έχουν προσκολληθεί σε όλα τα γήινα και έχουν καταληφθεί από μανία για τη συγκέντρωση χρημάτων, και αφού μίσησαν τον Θεό, αγαπούν τον μαμωνά. Όσο όμως για το «Μη μεριμνήσετε για την αύριο», δεν γνωρίζω κανέναν που να το εισάκουσε ούτε που να πείστηκε σε αυτό, εξαιτίας της ολιγοπιστίας μας. Γι' αυτό το λόγο, κρύβοντας το πρόσωπό μου από ντροπή, θα προσπεράσω αυτή την εντολή. Διότι θα έπρεπε να γίνεται πιστευτός ο Χριστός ακόμη και όταν απλώς διατυπώνει κάτι. Τώρα όμως, παρόλο που ανέφερε αναντίρρητα επιχειρήματα και παρέθεσε παραδείγματα, τόσο αυτό με τα πτηνά όσο και με το χορτάρι, δεν γίνεται πιστευτός από εμάς, αλλά, παρόμοια με τα έθνη, ίσως μάλιστα και με μεγαλύτερη μικροψυχία, κατατρυχόμαστε από τη μέριμνα γι' αυτά, και ενώ έχουμε προσταχθεί ούτε καν να προσευχόμαστε γι' αυτά, αναλίσκουμε όλο μας τον ζήλο σε αυτά. Αυτήν την εντολή, λοιπόν, όπως είπα, ντροπιασμένος θα την προσπεράσω. Θα προχωρήσω, όμως, στα όσα ακολουθούν στη συνέχεια, μήπως τυχόν βρω κάποια μικρή παρηγοριά για τούτη την καταισχύνη. Τι λέει λοιπόν μετά από αυτά; «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε».

Μακάρι δε και εσύ η ίδια να τον είχες μιμηθεί, διαθέτοντας τα χρήματά σου στους αιώνιους θησαυρούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τα αφανίζει, και όπου κλέφτες και επίβουλοι δεν τολμούν να διαρρήξουν. Διότι εκείνος τα προσέφερε στον ξενώνα της εκκλησίας, ώστε μέσω αυτών να παρέχεται η φροντίδα στους δεομένους.

Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος εκεί· εδώ όμως: Όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του, λέει, και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο· σε αυτόν που σου ζητά δίνε, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα μην τον αποστραφείς· αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν, και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· αλλά θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις, ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.

Επειδή δε όλα του πήγαιναν καλά και, αφού απάλλαξε όλους τους υφισταμένους του από την παλαιά, πατροπαράδοτη πλάνη, τους κατέστησε δούλους Εκείνου που μας εξαγόρασε από την πονηρή δουλεία με το τίμιό Του αίμα, συλλογίζεται ένα δεύτερο έργο: την αρετή της ευποιίας. Διότι τη σωφροσύνη και τη δικαιοσύνη τις είχε ήδη κατορθώσει από πριν, καθώς είχε στεφανωθεί τον στέφανο της σωφροσύνης και είχε ενδυθεί την πορφύρα της δικαιοσύνης. Αναλογιζόταν, λοιπόν, ότι η αστάθεια του επίγειου πλούτου μιμείται τη ροή των ποτάμιων υδάτων. Επομένως, έσπευδε να τον εναποθέσει εκεί, όπου ούτε σκώρος ούτε φθορά τον αφανίζει, και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν. Και πράγματι άρχισε να διανέμει όλα τα χρήματα στους πένητες, χωρίς να δείχνει καμία απολύτως φειδώ για αυτά. Διότι γνώριζε πως αυτός που έχει αναλάβει μεγάλη εξουσία οφείλει να μιμείται κατά το δυνατόν τον δοτήρα της εξουσίας, και ιδίως σε τούτο προπαντός θα μιμηθεί τον Θεό: στο να μη θεωρεί τίποτε προτιμότερο από το να ελεεί. Συγκέντρωνε, λοιπόν, για τον εαυτό του, περισσότερο από το χρυσό και τους πολύτιμους λίθους, τον πλούτο της ευποιίας, ο οποίος και εδώ τον ευφραίνει με την ελπίδα της μελλοντικής απολαύσεως, και εκεί θα τον γλυκάνει με την πείρα της ελπιζόμενης μακαριότητας.

Είπε δε ως εξής: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, διότι ο ουράνιος Πατέρας θέλει τη μετάνοια του αμαρτωλού παρά την κόλασή του». Σχετικά δε με το να αγαπούμε τους πάντες δίδαξε τα εξής: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, τι το ξεχωριστό κάνετε; Διότι και οι πόρνοι το κάνουν αυτό. Εγώ όμως σας λέω, να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας και να αγαπάτε αυτούς που σας μισούν και να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται και να προσεύχεσθε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται». Ως προς το να προσφέρουμε σε όσους έχουν ανάγκη και να μην κάνουμε τίποτε για την ανθρώπινη δόξα, είπε τα εξής: «Σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς. Διότι, εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, τι το ξεχωριστό κάνετε; Αυτό το κάνουν και οι τελώνες. Εσείς, όμως, να μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου κλέφτες κάνουν διαρρήξεις, αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Θησαυρίζετε, λοιπόν, στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν». Και: «Να γίνεστε αγαθοί και οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι αγαθός και οικτίρμων, και ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε αμαρτωλούς και αδίκους και πονηρούς. Και μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε».

Γι' αυτό, «μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν· αντίθετα, θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό», δηλαδή ελεημοσύνη και αγάπη, προσευχή και νηστεία και ταπεινό φρόνημα, τα οποία είναι πλούτος ασύλητος και άφθαρτος, σε τόπο επίσης ασύλητο και αναλλοίωτο, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν, ούτε κλέβουν»· διότι ο χώρος εκείνος είναι καθαρός από κλέφτες και σκόρους και πλεονέκτες και δαίμονες και κάθε είδους κακά, ενώ έχει εκεί ακοίμητους φύλακες και ανέσπερο φως και ήλιο που δεν δύει, και δεν διαρρηγνύουν οι κλέφτες, ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν τον άφθαρτο εκείνο θησαυρό. «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας», είτε στον ουρανό είτε πάνω στη γη, εκεί θα είναι και η καρδιά σας και η ελπίδα σας και η χαρά σας και το φρόνημά σας.

Διότι το «το λιχνιστήρι είναι στο χέρι του» σημαίνει ότι «είναι πρόχειρη σε αυτόν η ανταποδοτική τιμωρία των φαύλων πράξεων, όπως ακριβώς και η αμοιβή των καλών· γι' αυτό η δύναμη και η εξουσία που διακρίνει και χωρίζει τους ενόχους τιμωρίας από τους άξιους της ευεργεσίας είναι έτοιμη για αυτόν και ανά χείρας». Μέσω αυτού, τον μεν σίτο, που τώρα ονομάζεται ο χορός των δικαίων, τον αποθησαυρίζει στις άνω μονές, στις οποίες αποθήκες «ούτε σκόρος ούτε σκουριά καταστρέφει, ούτε κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν»· εκείνους δε για τους οποίους το αμετανόητο επιφέρει προσθήκη κακού στα αμαρτήματά τους, τους παραδίδει σε άσβεστο πυρ, σε τιμωρία που δεν έχει τέλος. Εύλογα δε το λιχνιστήρι στο χέρι του υποδηλώνει αινιγματικά το πρόχειρο και το έτοιμο· διότι δεν διαχωρίζει τους χειρότερους από τους καλύτερους με σκέψη και χρόνο και έρευνα λογισμών, αλλά αμέσως και αυτοστιγμεί διαχωρίζει αυτόν που τιμωρείται από τη μερίδα που σώζεται. Διότι το θέλησε· και ακολούθησε η διάκριση, προήλθε η κρίση· και ταυτόχρονα προήλθε η τιμωρός δίκη· διότι όλα ενώπιον του Θεού γίνονται αθρόα. Επειδή και η τιμωρός ενέργεια και η δίκη είναι πάρεδρος και υπηρέτης των κριμάτων του Θεού, όπως ακριβώς και η άφθονη και φιλάνθρωπη και ανώτερη από κάθε αμοιβή ανταπόδοση, μέσω της οποίας χορηγούνται σε εμάς τα ανώτερα αγαθά.

«Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους.» Παραμόρφωση προσώπου είναι η ωχρότητα, όταν κάποιος δεν φαίνεται όπως είναι, αλλά προσποιείται σκυθρωπότητα. «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που βρίσκεται στον κρυφό τόπο· και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει.» Οι παλαιοί είχαν ως σημάδι χαράς το να αλείφονται με έλαιο μετά το λουτρό· έτσι λοιπόν και εσύ να φαίνεσαι χαρούμενος. Ως έλαιο νοείται και η ελεημοσύνη. Κεφαλή δε δική μας είναι ο Χριστός, τον οποίο πρέπει να αλείφουμε με τις ελεημοσύνες· και το πρόσωπο, δηλαδή τις αισθήσεις, να το νίβουμε με δάκρυα. «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Θησαυρίζετε όμως για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» Επειδή εξέβαλε το νόσημα της κενοδοξίας, μιλάει πλέον για την ακτημοσύνη.