Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:21

Φοβερή μανία είναι, όσο μεν ο χρυσός βρισκόταν στα μεταλλεία να ανασκάπτουν τη γη· όταν όμως φανερώθηκε, πάλι να τον εξαφανίζουν μέσα στη γη. Έπειτα, νομίζω, συμβαίνει σε εσένα που θάβεις τον πλούτο, να συνθάβεις και την καρδιά σου· διότι «όπου είναι ο θησαυρός σου», λέει, «εκεί είναι και η καρδιά». Γι' αυτόν τον λόγο προκαλούν λύπη οι εντολές· διότι θεωρούν τον βίο τους αβίωτο, εάν δεν καταγίνονται με τις ανώφελες δαπάνες.

Τέτοιος ήταν ο πλούσιος στο Ευαγγέλιο. Παρουσιάστηκαν εκείνοι που απαιτούσαν την ψυχή του, και αυτός συζητούσε με την ψυχή του για φαγητά. Εκείνη ακριβώς τη νύχτα του την έπαιρναν, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Φοβερή μανία· όσο μεν ο χρυσός βρισκόταν στα μεταλλεία, έσκαβε τη γη· όταν ήρθε στο φως, πάλι μέσα στη γη τον εξαφανίζει. Έπειτα, νομίζω, πως συμβαίνει σε αυτόν που θάβει τον πλούτο του, να θάβει μαζί και την καρδιά του· «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου», λέγει, «εκεί είναι και η καρδιά σου». Εμπρός λοιπόν, διάθεσε ποικιλοτρόπως τον πλούτο σου, ω πλούσιε. Μην απαιτείς υπερβολικές τιμές· μην περιμένεις σιτοδεία για να ανοίξεις τις σιταποθήκες σου· μην προσδοκάς τον λιμό για χάρη του χρυσού, ούτε την κοινή ανέχεια για τη δική σου ευπορία. Μη γίνεσαι κάπηλος των ανθρώπινων συμφορών· μην κάνεις την οργή του Θεού ευκαιρία για συσσώρευση χρημάτων. Διότι εσύ αποβλέπεις στον χρυσό, τον αδελφό σου όμως δεν τον κοιτάζεις· και του μεν νομίσματος αναγνωρίζεις το χάραγμα και ξεχωρίζεις το κίβδηλο από το γνήσιο, τον αδελφό σου όμως την ώρα της ανάγκης τον αγνοείς παντελώς. Και το μεν ωραίο χρώμα του χρυσού σε τέρπει υπερβολικά, αλλά το πόσος στεναγμός του φτωχού σε ακολουθεί, δεν το αναλογίζεσαι.

Έπειτα βέβαια, ο Κύριος αποφάνθηκε ότι είναι αδύνατον να κατορθωθεί το επιδιωκόμενο έργο, όταν ο νους μοιράζεται σε διάφορες φροντίδες, λέγοντας: «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· και πάλι: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμμωνά». Έναν θησαυρό, λοιπόν, πρέπει να επιλέξουμε, τον επουράνιο, για να έχουμε σε αυτόν την καρδιά μας. Διότι, όπως λέει, «όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου». Εάν, επομένως, κρατήσουμε για τον εαυτό μας κάποιο γήινο κτήμα και κάποια φθαρτή περιουσία, τότε, καθώς ο νους μας θα έχει κατά κάποιον τρόπο θαφτεί μέσα σε βούρκο, αναγκαστικά η ψυχή θα στερείται τη θέα του Θεού και θα παραμένει ακίνητη ως προς την επιθυμία των επουράνιων καλών και των αγαθών που μας έχουν αποταμιευθεί μέσω των επαγγελιών. Την απόκτηση αυτών είναι αδύνατον να την πετύχουμε, εάν δεν μας οδηγεί προς την αναζήτησή τους ένας απερίσπαστος και σφοδρότερος πόθος, ο οποίος και θα ελαφρύνει τον κόπο που απαιτείται γι' αυτά. Είναι, λοιπόν, η αποταγή, όπως υπέδειξε ο λόγος, λύσιμο των δεσμών αυτής της υλικής και πρόσκαιρης ζωής, και ελευθερία από τις ανθρώπινες δεσμεύσεις, η οποία μας καθιστά καταλληλότερους για να ξεκινήσουμε την πορεία μας προς τον Θεό. Αποτελεί ανεμπόδιστη αφορμή για την απόκτηση και τη χρήση εκείνων των πολυτίμων αγαθών, τα οποία αξίζουν περισσότερο από το χρυσάφι και από τους πολλούς πολύτιμους λίθους. Και, για να το πούμε συνοπτικά, είναι η μετάθεση της ανθρώπινης καρδιάς προς την επουράνια πολιτεία, ώστε να μπορεί να λέει: «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς».

Ματθ. 6, 21 Ό,τι θέτει κανείς ως σκοπό του, αυτό και σκέπτεται και πράττει με μεγάλη προθυμία και πασχίζει να κατορθώσει· αυτό το χαρακτηριστικό της καρδιάς το παρουσιάζει σαφέστερα, οδηγώντας τον λόγο από τα νοητά στα αισθητά και λέγοντας.

Και πάλι ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές του: Έβλεπα τον Σατανά να πέφτει σαν αστραπή από τον ουρανό. Ιδού, σας δίνω την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του Εχθρού, και τίποτα δεν πρόκειται να σας βλάψει. Γι' αυτό, αγαπητέ, να είσαι ανδρείος και να δυναμώνεις στον Θεό σου, διότι το έλεός του παραμένει στον αιώνα. Εάν δε μας φέρουν στη μνήμη τους κατά σάρκα γονείς μας, ας τους πούμε: έχει γραφτεί, θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει. Και πάλι: μαζί ο άφρων και ο ανόητος θα χαθούν και θα εγκαταλείψουν σε άλλους τον πλούτο τους, ώστε σε εμένα μεν να μείνουν οι αμαρτίες, σε άλλον δε τα χρήματα. Αυτό δεν με ωφελεί· είναι μεγάλη πονηριά! Γι' αυτό, δεν έχουμε διδαχθεί να θησαυρίζουμε στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τα αφανίζουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί, λέει, θα είναι και η καρδιά σου. Ας είναι ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος μας δίνει δύναμη εναντίον των αόρατων εχθρών. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γι' αυτό, ο Κύριος και χορηγός των αγαθών μάς παρήγγειλε να μην προσκολλώμαστε στα βιωτικά πράγματα, λέγοντας το εξής: Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους, και δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά· και μην αποταμιεύετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Και πάλι λέει: Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη.

Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Διότι είναι φυσικό κάθε άνθρωπος να έχει στραμμένη τη διάθεσή του σε αυτό για το οποίο μεριμνά, και να έχει όλο τον νου του εκεί όπου θεωρεί ότι έχει αποκομίσει ωφέλεια· για τον λόγο αυτόν, άλλωστε, προβάλλει τον συλλογισμό ότι δεν πρέπει να θησαυρίζει κανείς επί της γης.

Διότι εάν κάποιος, λέει, στον θνητό βίο έχει συγκεντρώσει τα κτήματα και όλη του την περιουσία, έχοντας στηρίξει κάθε ελπίδα του στα παρόντα πράγματα του βίου, κατ' ανάγκην, σαν να είναι δεμένος με τόσο πολλούς δεσμούς, κρατά όλο τον λογισμό και όλη τη διάνοιά του, την οποία ονόμασε «καρδιά», κάπου κάτω προς τη γη, και εκεί ανακατεύεται και κυλιέται, εκεί όπου νομίζει ότι έχει τον θησαυρό του. Εάν όμως, έχοντας ανατραφεί με τα ουράνια διδάγματα, πράττει τα πάντα προσηλώνοντας τον σκοπό του ψηλά, και έχοντας εναποθέσει την ελπίδα του στις ουράνιες επαγγελίες, χωρίς να έχει καμία απολύτως φροντίδα για τη συγκέντρωση πλούτου επί της γης, αλλά επιδιώκοντας την άκρα ακτημοσύνη, και αφοσιωμένος εξολοκλήρου στα ανώτερα, σπουδάζοντας να τα συγκεντρώνει όλα στον ουρανό, και εκεί να αποταμιεύει τον πλούτο του και εκεί να προαποστέλλει όλη την περιουσία του· εύλογα ένας τέτοιος άνθρωπος θα απολάμβανε ήδη από τώρα την αγαθή ελπίδα, εξοικειώνοντας τη διάνοια και τον λογισμό του με τα ουράνια. Διότι, εκεί όπου έχει τον θησαυρό του, εκεί θα έχει και τη διάνοιά του· ώστε να φαίνεται μεν ότι παρεπιδημεί επί της γης και ότι συναναστρέφεται τους ανθρώπους μόνο με το σώμα, αλλά πνευματικά να μετέχει ήδη στις ουράνιες διατριβές. Επομένως, πρέπει να βλέπει ψηλά, και να έχει τις ελπίδες του εκεί όπου έχει συγκεντρώσει και τον θησαυρό του.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΒ΄. Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό. Επειδή ακριβώς ο ουρανός είναι ο θρόνος του Θεού, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι κατοικεί στον ουρανό. Κανένας, όμως, από όσους θησαυρίζουν πάνω στη γη δεν θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό»· διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου. Επομένως, οι οφθαλμοί του άφρονος στρέφονται στα πέρατα της γης ή σε οτιδήποτε αυτός επιθυμεί· διότι κοιτάζει κάποτε μια γυναίκα για να την επιθυμήσει. Αντιθέτως, οι οφθαλμοί του δικαίου είναι διαρκώς στραμμένοι προς τον Θεό.

Όταν, λοιπόν, πλησιάζουμε τον Θεό, ας εξετάζουμε πρώτα τη ζωή μας, εάν φέρουμε μέσα μας κάτι άξιο της θείας συγγένειας, και τότε ας πάρουμε το θάρρος να προφέρουμε έναν τέτοιο λόγο· διότι εκείνος που διέταξε να τον αποκαλούμε Πατέρα, δεν επέτρεψε να λέμε ψεύδη. Επομένως, εκείνος που πολιτεύθηκε επάξια της θεϊκής ευγένειας, αυτός δικαίως αποβλέπει προς την ουράνια πόλη, ονομάζοντας πατέρα τον Βασιλέα των ουρανών και πατρίδα του την ουράνια μακαριότητα. Πού αποβλέπει ο σκοπός της συμβουλής: «Τα άνω φρονείτε»; Στο να θέτει κανείς τα θεμέλια της κατοικίας του εκεί όπου είναι ο Θεός, εκεί να εναποθέτει τους θησαυρούς του, εκεί να μετοικίζει την καρδιά του· διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά. Στο να ατενίζει παντοτινά προς το πατρικό κάλλος και σύμφωνα με αυτό να καλλωπίζει τη δική του ψυχή. Δεν υπάρχει προσωποληψία στον Θεό, λέει η Γραφή. Ας απέχει και από τη δική σου μορφή ένας τέτοιος ρύπος. Το θείο είναι καθαρό από φθόνο και από κάθε εμπαθή κηλίδα· ας μη σε στιγματίζουν λοιπόν τέτοια πάθη, ούτε ο φθόνος, ούτε η αλαζονεία, ούτε οτιδήποτε άλλο από όσα μολύνουν το θεοειδές κάλλος. Εάν είσαι τέτοιος, πάρε το θάρρος να επικαλεστείς τον Θεό με οικεία φωνή και να ονομάσεις πατέρα σου τον Δεσπότη των πάντων.

Αφού ο Προφήτης απέκτησε εμπειρία αυτής της μνήμης και αποκόμισε την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν, σαν να λησμόνησε όλες τις ηδονές και τα τερπνά, ακόμη και το να φάει τον άρτο του, έλεγε: Κύριε, θα μνημονεύω μόνο τη δική Σου δικαιοσύνη· και δεν θα λησμονήσω τα δικαιώματά Σου. Αφού βρήκε και γεύθηκε την ωφέλεια αυτής της μνήμης και ο Απόστολος, έλεγε, όχι μόνο προς τον Τιμόθεο, αλλά προς κάθε άνθρωπο, λέγοντας στον Τιμόθεο: Να μνημονεύεις τον Ιησού Χριστό που αναστήθηκε από τους νεκρούς. Και όπως εκείνος που έχει έναν θησαυρό κρυμμένο σε κάποιον τόπο, κάθε ώρα, ημέρα και νύχτα όλος ο νους του βρίσκεται εκεί, και παραμένει σαν σιδηροδέσμιος, χωρίς να απομακρύνεται από τον τόπο ούτε για ελάχιστο, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: Όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί βρίσκεται και η καρδιά σας· έτσι και εκείνος που επιθυμεί εκείνη την ωραιότητα και την έλευση του επουράνιου νυμφίου, διαρκώς μνημονεύει μόνο Αυτόν, ελκυόμενος από τον θείο έρωτα και την ακόρεστη επιθυμία, ψάλλοντας πάντοτε μαζί με τον ιεροψάλτη Δαβίδ: Θυμήθηκα τον Θεό και ευφράνθηκα. Αυτό μας ενετείλατο και ο Κύριος λέγοντας: Αυτό να κάνετε σε ανάμνησή μου.

Τι λοιπόν; Τον χρυσό τον καταστρέφει ο σκόρος; Αν και όχι ο σκόρος, σίγουρα όμως οι κλέφτες. Τι λοιπόν; Όλοι ληστεύθηκαν; Αν όχι όλοι, πάντως οι περισσότεροι. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο εισάγει και έναν άλλον συλλογισμό, τον οποίο ήδη προανέφερα, λέγοντας: «Όπου είναι ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του». Διότι, ακόμη και αν δεν συμβεί τίποτε από αυτά, λέει, θα υποστείς όχι μικρή βλάβη, μένοντας προσηλωμένος στα γήινα και γινόμενος δούλος αντί για ελεύθερος, και εκπίπτοντας από τα επουράνια, και μη μπορώντας να σκεφτείς τίποτε το υψηλό, παρά μόνο χρήματα και τόκους και δάνεια και κέρδη και δουλοπρεπείς συναλλαγές. Τι θα μπορούσε να είναι αθλιότερο από αυτό; Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος θα βρεθεί σε χειρότερη κατάσταση από κάθε δούλο, εφελκύοντας πάνω του την πιο σκληρή τυραννία, και έχοντας προδώσει το πιο καίριο από όλα, την ανθρώπινη ευγένεια και την ελευθερία. Επειδή, όσα και αν σου πει κάποιος, εφόσον η διάνοιά σου παραμένει προσηλωμένη στα χρήματα, δεν θα μπορέσεις να ακούσεις τίποτε από τα πρέποντα. Αντιθέτως, σαν σκύλος δεμένος σε τάφο, δέσμιος χειρότερα από κάθε αλυσίδα από την τυραννία των χρημάτων, γαβγίζοντας εναντίον όλων όσων πλησιάζουν, ένα μόνο διαρκές έργο θα έχεις: το να φυλάς για άλλους τα αποταμιευμένα αγαθά. Τι θα μπορούσε να είναι αθλιότερο από αυτό;

Όμως, επειδή αυτό ήταν υψηλότερο από την κατανόηση των ακροατών, και ούτε η βλάβη του ήταν ευδιάκριτη στους πολλούς ούτε το κέρδος φανερό, αλλά απαιτούσε πιο φιλοσοφημένη σκέψη ώστε να κατανοήσει κανείς και τα δύο αυτά, το τοποθέτησε μετά από εκείνα τα ολοφάνερα, λέγοντας: «Όπου είναι ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του». Το καθιστά δε πάλι σαφέστερο, μεταφέροντας τον λόγο από τα νοητά στα αισθητά, και λέγοντας: «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Μην θάβεις χρυσό μέσα στη γη, ούτε κανένα άλλο τέτοιο πράγμα· διότι τα συγκεντρώνεις για τον σκόρο, τη φθορά και τους κλέφτες. Εάν όμως και αποφύγεις αυτές τις ζημίες, δεν πρόκειται να αποφύγεις την υποδούλωση της καρδιάς σου και την προσήλωσή της σε όλα τα γήινα· διότι όπου κι αν βρίσκεται ο θησαυρός, εκεί είναι και η καρδιά σου.

Διότι έχει εναποθέσει εκ των προτέρων τον πλούτο του σε ασφαλή τόπο, και όχι μόνο δεν τρέμει μπροστά στον επερχόμενο θάνατο, αλλά και βιάζεται να μεταβεί γρήγορα εκεί όπου βρίσκονται τα αποκτήματά του. Διότι όπου βρίσκεται ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του. Εάν, δηλαδή, οι έμποροι που συναλλάσσονται με χρήματα, έχοντας αποστείλει εκ των προτέρων στην πατρίδα τους πολλά φορτία, ανυπομονούν καθημερινά να δουν τον πλούτο τους· πολύ περισσότερο αυτός, ο οποίος έχει εναποθέσει εκ των προτέρων ολόκληρη την περιουσία του στους ουρανούς, θα θελήσει να αποκοπεί από τα παρόντα και να σπεύσει προς τα μέλλοντα.

Διότι τέτοιες φροντίδες για τα εγκόσμια πράγματα διχάζουν τη διάνοια και διασπούν τη θέληση. Είναι αναγκαίο, λοιπόν, να πούμε και πάλι εκείνο το ευαγγελικό: Όπου είναι ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του. Έχει στερεωθεί η καρδιά του, δεν πρόκειται να κλονισθεί. Είδες αυτόν που οικοδομεί την οικία του επάνω στην πέτρα; Διότι τι μπορεί να φοβάται εκείνος που είναι απογυμνωμένος και ευκίνητος, και δεν προσφέρει σε κανέναν καμία λαβή; Τι μπορεί να φοβάται εκείνος που έχει τον Θεό ίλεω και ευμενή;

Σε εκείνα επιθυμώ να στρέφεται διαρκώς ο λογισμός σας. Διότι η μελέτη αυτών των πραγμάτων απαλλάσσει από τη γη και μεταθέτει προς τον ουρανό. Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Όπου είναι ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του». Διότι η ψυχή, όταν συλλάβει το νόημα εκείνων των άρρητων αγαθών, σαν να έχει ελευθερωθεί από τα δεσμά του σώματος, ανυψώνεται, θα λέγαμε, και αναλογιζόμενη κάθε μέρα την απόλαυσή τους, δεν μπορεί καν να στρέψει τη σκέψη της στα γήινα πράγματα, αλλά τα προσπερνά όλα σαν όνειρο και σκιά, έχοντας διαρκώς προσηλωμένο εκεί τον λογισμό της, νομίζοντας ότι σχεδόν τα αντικρίζει με τα μάτια της πίστεως, και επειγόμενη καθημερινά προς την απόλαυσή τους.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Οφθαλμόν αντί οφθαλμού και οδόντα αντί οδόντος εκεί· εδώ όμως: Όποιος σε ραπίσει στη δεξιά σιαγόνα, στρέψε του, λέει, και την άλλη· και σε εκείνον που θέλει να κριθεί μαζί σου και να σου πάρει τον χιτώνα, άφησέ του και το ιμάτιο· και όποιος σε αγγαρέψει για ένα μίλι, πήγαινε μαζί του δύο· σε αυτόν που σου ζητά δίνε, και εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα μην τον αποστραφείς· αγαπάτε τους εχθρούς σας, ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, κάνετε το καλό σε αυτούς που σας μισούν, και προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν, ώστε να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, διότι ανατέλλει τον ήλιο του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· συγχωρείτε, και θα συγχωρεθείτε. Μη θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν· αλλά θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις, ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.

ΝΑ΄. Όταν δεις τον νου σου να ενασχολείται με ευχαρίστηση με τα υλικά πράγματα και να ενδιατρίβει στα νοήματά τους, να γνωρίζεις ότι αγαπάς αυτά περισσότερο από τον Θεό· διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, λέγει ο Κύριος, εκεί θα είναι και η καρδιά σου.

Γι' αυτό, «μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους αφανίζουν και όπου οι κλέφτες διαρρηγνύουν και κλέβουν· αντίθετα, θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό», δηλαδή ελεημοσύνη και αγάπη, προσευχή και νηστεία και ταπεινό φρόνημα, τα οποία είναι πλούτος ασύλητος και άφθαρτος, σε τόπο επίσης ασύλητο και αναλλοίωτο, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν και όπου οι κλέφτες δεν διαρρηγνύουν, ούτε κλέβουν»· διότι ο χώρος εκείνος είναι καθαρός από κλέφτες και σκόρους και πλεονέκτες και δαίμονες και κάθε είδους κακά, ενώ έχει εκεί ακοίμητους φύλακες και ανέσπερο φως και ήλιο που δεν δύει, και δεν διαρρηγνύουν οι κλέφτες, ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά αφανίζουν τον άφθαρτο εκείνο θησαυρό. «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας», είτε στον ουρανό είτε πάνω στη γη, εκεί θα είναι και η καρδιά σας και η ελπίδα σας και η χαρά σας και το φρόνημά σας.

Μτ. 6, 21-23. Λέγοντας «διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά» σας, εξηγεί περαιτέρω τη βλάβη που προκύπτει από αυτό. Ως καρδιά εδώ εννοεί το ηγεμονικό μέρος της ψυχής, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης Δαβίδ: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Λέει, λοιπόν, ότι όσοι θησαυρίζουν στη γη, εκεί έχουν και τον νου τους προσηλωμένο και δεμένο. Και όταν ο νους βρίσκεται σε θέση αιχμαλώτου και δεσμώτη, τι άλλο θα απομείνει σε ολόκληρο το σώμα ή και στην ίδια την ψυχή, παρά να υποδουλωθεί μαζί του και να δεθεί ακόμη περισσότερο; Διότι, όταν ο κυβερνήτης βυθίζεται, τι άλλο θα πάθουν το πλοίο και οι επιβάτες; Αυτό, άλλωστε, φανέρωσε λέγοντας: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο πολύ θα είναι;». Και χρησιμοποιεί το παράδειγμα πολύ εύστοχα· διότι όπως είναι ο οφθαλμός στο σώμα, έτσι είναι και ο νους στην ψυχή. Εάν λοιπόν ο νους, μέσω του οποίου και η ψυχή και ολόκληρος ο ζωντανός οργανισμός φωτίζεται, τυφλώθηκε από το πάθος της φιλαργυρίας, τι δεν θα πάθουν εκείνα που αντλούσαν τον φωτισμό μέσω αυτού; Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει με κάθε τρόπο να φυλάσσουμε το νοερό μέρος της ψυχής απαθές από τη φιλαργυρία, ώστε να μην γεμίσει ο νους από αυτό το πάθος και περνούμε τη ζωή μας μέσα σε βαθύ σκοτάδι, δυστυχώντας και ταλαιπωρούμενοι άθλια. «Καρδιά» εδώ ο Σωτήρας ονομάζει τον ηγεμονικό νου· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Δαβίδ λέγοντας: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ».

Τι λοιπόν; Έχουν στερηθεί οι πλούσιοι αυτής της αναγωγής και υψώσεως; Δεν εννοώ αυτό, επειδή ούτε και ο κοινός Δεσπότης αποκλείει τους πλουσίους από τη βασιλεία, αλλά εκείνους που έχουν προσκολληθεί στον πλούτο και στρέφουν με τις φροντίδες τους απόλυτα προς αυτόν και διακατέχονται από πάθος, οι οποίοι, έχοντας δέσει κάθε τους μέριμνα στους θησαυρούς, έχουν τις ψυχές τους καταχωσμένες και αλυσοδεμένες στη γη και στον χρυσό, σαν σε δεσμωτήριο. Στηλιτεύοντας μάλιστα την ανοησία τους, ο Σωτήρας έλεγε: «όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας». Σε αυτούς τους πλουσίους η ουράνια πολιτεία είναι άβατη, και «ευκολότερο είναι να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά να εισέλθουν αυτοί στη βασιλεία των ουρανών». Πώς λοιπόν θα εισέλθουν οι πλούσιοι, και πώς θα γίνει κλήρος τους η ουράνια πολιτεία; Αν μιμηθούν τον Αβραάμ, αν μιμηθούν τον Ιώβ, αν καταστούν καλοί οικονόμοι του πλούτου και δεν γίνουν σκληροί τύραννοι εις βάρος τόσο των συνανθρώπων τους όσο και της δικής τους σωτηρίας, αποκλείοντας με πολλές κλειδαριές και αμπάρες την παρηγοριά των φτωχών. Αλλά από πού θα φτάσει ο πλούσιος σε αυτή την πράξη, και ποια είναι η αιτία αυτού του κατορθώματος;

Είπε λοιπόν να εγκαταλείψουμε τον χρυσό, τον άργυρο, τη συγγένεια, να πουλήσουμε τα υπάρχοντα και να τα μοιράσουμε στους φτωχούς και να τα θησαυρίζουμε και να τα αναζητούμε στους ουρανούς· «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου». Διότι γνώριζε ο Κύριος ότι από εκεί ο σατανάς υπερισχύει των λογισμών ώστε να τους παρασύρει στη μέριμνα των υλικών και γήινων πραγμάτων. Για τον λόγο αυτό ο Θεός, προνοώντας για την ψυχή σου, παρήγγειλε να τα απαρνηθείς όλα, ώστε, έστω και ακούσια, να επιζητήσεις τον ουράνιο πλούτο και να έχεις την καρδιά σου στραμμένη προς τον Θεό. Διότι, ακόμη κι αν θελήσεις να στραφείς ξανά προς τα κτήματα, δεν βρίσκεις να κατέχεις τίποτα από τα ορατά. Είτε το θέλεις είτε όχι, εκεί όπου τα θησαύρισες και τα απέθεσες, αναγκάζεσαι να στείλεις τον νου σου, προς τον ουράνιο πλούτο· «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου».

Διότι ιδού, στα εξωτερικά φαινόμενα όλοι απαρνηθήκαμε τα εγκόσμια και είμαστε ξένοι και ακτήμονες και στερημένοι από σαρκική συναναστροφή. Λοιπόν, κοίταξε, το σώμα είναι αφιερωμένο στην προσευχή. Οφείλουν οι αδελφοί να αναρωτηθούν εάν άραγε μαζί με το σώμα συμφωνεί και ο νους. Όπως ως επί το πλείστον οι τεχνίτες μέσα στον κόσμο και οι εργαστηριάρχες έχουν το σώμα τους προσηλωμένο στην τέχνη, το ίδιο έχουν και τον νου τους νύχτα και μέρα. Λοιπόν, εξέτασε τον εαυτό σου, εσύ που διατηρείς το σώμα σου ξένο προς αυτόν τον κόσμο, άραγε έχεις και τον νου σου αποξενωμένο από τούτο τον αιώνα και δεν περιπλανάται μέσα στον κόσμο; Διότι ο κάθε κοσμικός άνθρωπος, είτε στρατιώτης είτε έμπορος, όπου έχει το σώμα του, εκεί έχει προσηλωμένο και τον νου του, και εκεί βρίσκεται ο θησαυρός του· διότι είναι γραμμένο: «όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και η καρδιά».

Διότι ιδού, ως προς τα φαινόμενα όλοι έχουμε απαρνηθεί τον κόσμο και είμαστε ξένοι και ακτήμονες και στερημένοι από σαρκική κοινωνία. Λοιπόν, κοίταξε, το σώμα είναι προσηλωμένο στην προσευχή, οφείλουν να πουν οι αδελφοί· άραγε ο νους συμφωνεί με το σώμα; Διότι, όπως ακριβώς ως επί το πλείστον οι τεχνίτες και οι εργαστηριάρχες έχουν το σώμα τους αφοσιωμένο στην τέχνη τους, παρομοίως έχουν και τον νου τους νύχτα και μέρα, έτσι κι εσύ εξέτασε τον εαυτό σου: αφού έχεις το σώμα σου αποξενωμένο από τα εγκόσμια, άραγε έχεις και τον νου σου αποξενωμένο από τον αιώνα τούτο, και δεν περιπλανιέται στον κόσμο; Επειδή κάθε κοσμικός άνθρωπος, είτε στρατιώτης είναι είτε έμπορος, όπου έχει το σώμα του, εκεί έχει αφοσιωμένο και τον νου του, και εκεί βρίσκεται ο θησαυρός του. «Διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά».

Τώρα, λοιπόν, Αυτός που έπλασε το σώμα και την ψυχή, ο Ίδιος έρχεται και διαλύει κάθε αναστροφή του πονηρού και τα έργα του που επιτελούνται στους λογισμούς, και ανακαινίζει και μορφοποιεί επουράνια εικόνα και δημιουργεί νέα ψυχή, ώστε να γίνει πάλι ο Αδάμ κυρίαρχος του θανάτου και κύριος των κτισμάτων. Όπως στη σκιά του Νόμου ο Μωυσής ονομαζόταν σωτήρας του Ισραήλ και τους έβγαλε από την Αίγυπτο, έτσι τώρα ο αληθινός Λυτρωτής Χριστός διέρχεται μέσα στα κρύφια της ψυχής και την εξάγει από τη σκοτεινή Αίγυπτο και από τον βαρύτατο ζυγό και την πικρή δουλεία. Μας δίνει, λοιπόν, την εντολή να εξέλθουμε από τον κόσμο και να απογυμνωθούμε από όλα τα ορατά και να μην έχουμε γήινη μέριμνα, αλλά νύχτα και μέρα να στεκόμαστε στη θύρα και να προσδοκούμε πότε ο Κύριος, ανοίγοντας τις κλειστές καρδιές, θα εκχύσει σε εμάς τη δωρεά του Πνεύματος. Είπε, λοιπόν, να εγκαταλείψουμε χρυσό, άργυρο και συγγένεια, να πωλήσουμε τα υπάρχοντα και να τα διανείμουμε στους φτωχούς και να τα θησαυρίζουμε στους ουρανούς, «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου». Είδε ο Κύριος ότι εσωτερικά ο σατανάς με αυτόν τον τρόπο υπερισχύει του λογισμού, με το να τον παρασύρει στη φροντίδα των υλικών και γήινων πραγμάτων. Για τον λόγο αυτόν ο Θεός, προνοώντας για την ψυχή σου, παρήγγειλε την αποταγή, ώστε, έστω και παρά τη θέλησή σου, να αναζητήσεις τον ουρανό και να έχεις την καρδιά σου στραμμένη προς τον Θεό.

Διότι, ακόμη και αν θελήσεις να στραφείς πάλι στα υπάρχοντά σου, διαπιστώνεις ότι δεν κατέχεις τίποτα από τα ορατά. Και, είτε το θέλεις είτε όχι, εκεί όπου τα θησαύρισες και τα απέθεσες, αναγκάζεσαι να βλέπεις, δηλαδή προς τον ουρανό· «διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά σου».

Αυτός ο βίος είναι άριστος, με αυτόν τον τρόπο να έχετε τον Χριστό ανάμεσά σας, άλλοτε εργαζόμενοι, άλλοτε προσευχόμενοι, και πότε ησυχάζοντας, πότε διαβάζοντας. Και θα ανατείλει σε εσάς γλυκύ φως και θα είστε αγαπητοί σε όσους σας βλέπουν· και ο Θεός θα δοξαστεί σε εσάς και θα σας αντιδοξάσει και τώρα και στον μέλλοντα αιώνα, και για εμάς τους ίδιους τους αμαρτωλούς θα είστε καύχημα και κλέος όλης της αδελφότητας. Αυτά τα είπα επειδή θεωρώ ότι δεν έχετε θησαυρισμένο χρυσό, και είθε να μην έχετε, για να μην ακούσετε το: όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Θησαυρισμός δε για τον μοναχό υφίσταται εάν κάποιος αποκτήσει για τον εαυτό του περισσότερα από τρία νομίσματα, σύμφωνα με τα γραφόμενα στους Πατέρες, και μάλιστα έχοντας τον νου του στραμμένο στους φτωχούς, επειδή ο ακριβής μοναχός και αυτός που κυριαρχεί στον κόσμο μέσω της ακτημοσύνης, ούτε ένα αργύριο δεν κατέχει και κράζει μαζί με τον άγιο Παύλο: ως φτωχός εγώ, που πλουτίζω πολλούς· και ως κατέχων τα πάντα και μην έχοντας τίποτα. Διότι ο Θεός σε έναν τέτοιο άνθρωπο ανοίγει πόρτα από παντού, και όταν ησυχάζει και όταν διώκεται και όταν φυλακίζεται και όταν πάσχει οτιδήποτε άλλο. Και χριστοφόρος είναι ένας τέτοιος άνθρωπος, και αληθινός χριστιανός, και άγγελος επί της γης, και θεομίμητος άνδρας, και κληρονόμος του Θεού, και συγκληρονόμος του Χριστού.

Διότι φημίζομαι ως καλός ποιμένας και επιστάτης μεγάλου ποιμνίου, και τηρητής των κανόνων και οδηγητής βίου με ακρίβεια, και κάποιος νέος ρήτορας. Ένας δημώδης λόγος λέει: «Το καλάμι θα γράψει και ο γραφέας θα καυχηθεί, και τον νικητή ηνίοχο τον ανέδειξαν τα ευκίνητα και γρήγορα άλογα». Ας μην μου λογαριάσει, λοιπόν, ο Κύριος ως κατάκριμα το ότι η φήμη μου είναι μεγαλύτερη από την πραγματική μου πολιτεία· εσάς όμως θα σας φωτίσει ο ίδιος ο Δεσπότης Θεός και θα καθαρίσει από τα μάτια της ψυχής σας τα προσκόμματα που προέρχονται από τον γεμάτο σκάνδαλα βίο μου, για να τρέχετε καλά, για να ακολουθείτε οπίσω από τον Κύριο αδιάσπαστα, για να φέρετε με σθένος στους δικούς σας ώμους τον σταυρό Του. Διότι γνωρίζετε, τέκνα, ότι σταυρωθήκατε για τον κόσμο, όπως και ο κόσμος για εσάς, και ανυψωθήκατε από τα γήινα και υψωθήκατε στην επουράνια πολιτεία, και ζείτε μόνο για τον Θεό, έχοντας πεθάνει για όλα τα άλλα. Ποιος είναι για εσάς πατέρας και μητέρα, παρά μόνον ο Θεός; Ποιος είναι αδελφός και συγγενής, παρά οι άγγελοι, οι άγιοι και η καλή αδελφότητα; Ποια είναι η περιουσία, η κατοικία και η ευζωία σας, παρά η ελπίδα των αποταμιευμένων αγαθών και η βασιλεία των ουρανών; Όπου είναι η πίστη σας, εκεί ας είναι στραμμένα και τα μάτια σας να βλέπουν· όπου είναι η κατοχή σας, εκεί ας αγρυπνεί και η καρδιά σας. Διότι «όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου», όπως είπε ο Κύριος: είτε είναι στα κάτω, θα είναι στα κάτω· είτε είναι στα άνω, θα είναι στα άνω.

«Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους.» Παραμόρφωση προσώπου είναι η ωχρότητα, όταν κάποιος δεν φαίνεται όπως είναι, αλλά προσποιείται σκυθρωπότητα. «Εσύ όμως, όταν νηστεύεις, άλειψε το κεφάλι σου και νίψε το πρόσωπό σου, για να μη φανείς στους ανθρώπους ότι νηστεύεις, αλλά στον Πατέρα σου που βρίσκεται στον κρυφό τόπο· και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει.» Οι παλαιοί είχαν ως σημάδι χαράς το να αλείφονται με έλαιο μετά το λουτρό· έτσι λοιπόν και εσύ να φαίνεσαι χαρούμενος. Ως έλαιο νοείται και η ελεημοσύνη. Κεφαλή δε δική μας είναι ο Χριστός, τον οποίο πρέπει να αλείφουμε με τις ελεημοσύνες· και το πρόσωπο, δηλαδή τις αισθήσεις, να το νίβουμε με δάκρυα. «Μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες κάνουν διαρρήξεις και κλέβουν. Θησαυρίζετε όμως για τον εαυτό σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν, και όπου οι κλέφτες δεν κάνουν διαρρήξεις ούτε κλέβουν· διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» Επειδή εξέβαλε το νόσημα της κενοδοξίας, μιλάει πλέον για την ακτημοσύνη.

Διότι οι άνθρωποι εξαιτίας της κενοδοξίας αποκτούν τα περισσότερα αγαθά, και (ο Κύριος) αποδεικνύει το ανώφελο του επίγειου θησαυρού: ότι ο μεν σκόρος και η φθορά αφανίζουν τα τρόφιμα και τα ενδύματα, οι δε κλέφτες τον χρυσό και τον άργυρο. Έπειτα, για να μην του πει κάποιος ότι «δεν κλέβονται όλα», λέει: «Ακόμη κι αν δεν συμβεί τίποτα από αυτά, εντούτοις και μόνο το να είσαι προσηλωμένος στη μέριμνα του πλούτου, πώς να μην είναι άθλιο;» Γι' αυτό λέει: «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός· εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό· εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο (μεγάλο θα είναι);» Αυτό σημαίνει ότι, εάν προσηλώσεις τον νου σου στη φροντίδα των χρημάτων, έσβησες το λυχνάρι, σκοτείνιασες την ψυχή σου. Διότι, όπως ακριβώς ο οφθαλμός όταν είναι καθαρός, δηλαδή υγιής, φωτίζει το σώμα, ενώ αν είναι πονηρός, δηλαδή ασθενής, το σκοτεινιάζει, έτσι και ο νους τυφλώνεται από τη μέριμνα. Και αν ο νους σκοτισθεί, η ψυχή γίνεται σκοτάδι, και πολύ περισσότερο το σώμα. «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους.» Με τους δύο κυρίους εννοεί αυτούς που προστάζουν τα αντίθετα, όπως τον Θεό και τον Μαμμωνά. Μήπως εμείς καθιστούμε κύριό μας τον διάβολο; Όπως ακριβώς (κάνουμε) θεό την κοιλιά· όμως εκ φύσεως και αληθινά Κύριος είναι ο Θεός· ενώ ο Μαμμωνάς είναι η αδικία. «