Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:22

Κεφάλαιο ΙΕ΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός· εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι απλός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό. Ως ποιμένες των προβάτων του Χριστού, οι οποίοι δεν αρνούνται την κατάλληλη στιγμή να θυσιάσουν ακόμη και την ψυχή τους υπέρ αυτών, προκειμένου να τους μεταδώσουν το Ευαγγέλιο του Θεού.

Διότι γνωρίζω ότι, ακόμη και αν του δοθεί η υπόσχεση της αφέσεως, τα δάκρυά του δεν θα έχουν τέλος. Το δε «Ποιος θα σε εξομολογηθεί;» τίθεται αντί του «κανείς»· διότι εδώ δεν σημαίνει κάτι το σπάνιο. «Ταράχθηκε από τον θυμό ο οφθαλμός μου, πάλιωσα ανάμεσα σε όλους τους εχθρούς μου». Η ανάμνηση, λέει, του θυμού και της οργής Σου τάραξε τον δικό μου νου· αυτό ακριβώς διδάσκοντας έλεγε και ο Σωτήρας: «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός». Διότι δεν είναι δυνατόν ο ένας από τους δύο οφθαλμούς του σώματος να είναι λύχνος· αλλά ούτε και ο σωματικός οφθαλμός ταράσσεται από τον θυμό του Θεού. Αντί όμως για κάποιο κατόρθωμα, απαριθμεί τις δικές του κακοπάθειες· ανάμεσα στις οποίες συγκαταλέγεται η ταλαιπωρία και η ταπείνωση, την οποία υφίστατο για πάρα πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα ανάμεσα στους ίδιους του τους εχθρούς.

Δεν συσκέπτεσθε περί μικρών ούτε περί τυχαίων ζητημάτων, αλλά για εκείνα που, αναλόγως με το αν έχουν καλώς ή κακώς, αναπόφευκτα και η κοινότητα βρίσκεται στη μία ή στην άλλη κατάσταση. Διότι η συζήτησή σας αφορά την Εκκλησία, υπέρ της οποίας έπαθε ο Χριστός, και εκείνον ο οποίος πρόκειται να την παραστήσει και να την προσαγάγει στον Θεό. «Λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός», όπως ακούσαμε, όχι μόνο αυτός που σωματικώς βλέπει και βλέπεται, αλλά και εκείνος που πνευματικώς θεωρεί και θεωρείται· λύχνος δε της Εκκλησίας είναι ο επίσκοπος, πράγμα το οποίο σας είναι προφανές, ακόμη και αν δεν το γράφαμε εμείς.

Διότι μέσα από την τετράδα και την πεντάδα, καθώς και από την εβδόμη και τη δεκάτη, υποδηλώνεται κάθε σαρκική εκδήλωση που είναι προσκολλημένη στο ευεξαπάτητο των αισθήσεων και περιορίζεται στον παρόντα βίο. Επειδή τον πιο σωματικό και φιλόσαρκο τρόπο ζωής τον μαθαίνουμε μέσω της τετράδας, καθώς τα σώματα είναι συγκροτημένα από τέσσερα στοιχεία· ενώ το πόσο ευόλισθα πέφτει κανείς μέσω των αισθήσεων (καθώς αυτές είναι πέντε), το υπονοεί το όνομα της πεντάδας. Η εβδόμη, πάλι, κατά τον Σολομώντα, είναι γνωστό ότι φανερώνει τον αιώνα της κατώτερης, επίγειας πραγματικότητας, ο οποίος ανακυκλώνεται στον εαυτό του με εβδομαδιαίο ρυθμό. Η δεκάτη, ωστόσο, υποδεικνύει την κάθαρση των αισθήσεων του εσωτερικού ανθρώπου, ο οποίος έχει ανυψωθεί και απομακρυνθεί από τα εξωτερικά πράγματα· έτσι ώστε ο οφθαλμός του νου να είναι απλούς και διαυγής, για να γίνει και όλο το σώμα φωτεινό, όπως λέει το Άγιο Ευαγγέλιο· και η ακοή της ψυχής να πληρούται με τη θεία αγαλλίαση και ευφροσύνη, την οποία προσεύχεται να ακούσει και ο μέγας Δαβίδ· η δε γευστική της δύναμη να εξασκείται στη χρηστότητα του Κυρίου, όπως αναφωνεί ο ψαλμωδός προφήτης, και η οσφρητική της έξη να εδραιώνεται στην αντίληψη της ευωδίας του Χριστού, την οποία απέπνεε ο θείος Παύλος· και με τα εσωτερικά χέρια της διάκρισης να ψηλαφά τον λόγο της ζωής, όπως διακήρυξε ο υιός της βροντής.

Όμως, επειδή αυτό ήταν υψηλότερο από την κατανόηση των ακροατών, και ούτε η βλάβη του ήταν ευδιάκριτη στους πολλούς ούτε το κέρδος φανερό, αλλά απαιτούσε πιο φιλοσοφημένη σκέψη ώστε να κατανοήσει κανείς και τα δύο αυτά, το τοποθέτησε μετά από εκείνα τα ολοφάνερα, λέγοντας: «Όπου είναι ο θησαυρός του ανθρώπου, εκεί είναι και η καρδιά του». Το καθιστά δε πάλι σαφέστερο, μεταφέροντας τον λόγο από τα νοητά στα αισθητά, και λέγοντας: «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός». Αυτό δε που λέει έχει την εξής έννοια: Μην θάβεις χρυσό μέσα στη γη, ούτε κανένα άλλο τέτοιο πράγμα· διότι τα συγκεντρώνεις για τον σκόρο, τη φθορά και τους κλέφτες. Εάν όμως και αποφύγεις αυτές τις ζημίες, δεν πρόκειται να αποφύγεις την υποδούλωση της καρδιάς σου και την προσήλωσή της σε όλα τα γήινα· διότι όπου κι αν βρίσκεται ο θησαυρός, εκεί είναι και η καρδιά σου.

Όπως, λοιπόν, όταν αποταμιεύεις στον ουρανό, δεν αποκομίζεις μόνο τούτο, το να κερδίσεις δηλαδή τα βραβεία για αυτά, αλλά από εδώ κιόλας λαμβάνεις την αμοιβή, μεταφέροντας εκεί το αγκυροβόλι σου, στρέφοντας το φρόνημά σου στα εκεί και μεριμνώντας για τα εκεί· διότι όπου εναπόθεσες τον θησαυρό, είναι ολοφάνερο ότι εκεί μεταφέρεις και τη διάνοιά σου. Με τον ίδιο τρόπο, εάν το κάνεις αυτό πάνω στη γη, θα υποστείς τα αντίθετα. Εάν όμως σου είναι ασαφές αυτό που ειπώθηκε, άκουσε τα εξής: Το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν, λοιπόν, ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν, επομένως, το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο μεγάλο θα είναι; Μεταφέρει τον λόγο σε πράγματα πιο αισθητά. Επειδή, δηλαδή, μνημόνευσε τον νου ως κάτι που υποδουλώνεται και αιχμαλωτίζεται, και αυτό δεν ήταν εύκολα αντιληπτό στους πολλούς, μεταφέρει τη διδασκαλία στα εξωτερικά και σε όσα βρίσκονται μπροστά στα μάτια μας, προκειμένου από αυτά να κατανοήσουν και τα περί εκείνων. Διότι, εάν δεν γνωρίζεις, λέει, τι ακριβώς είναι η βλάβη του νου, κατάλαβέ το μέσα από τα σωματικά· διότι ό,τι είναι ο οφθαλμός για το σώμα, αυτό είναι ο νους για την ψυχή.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Το άριστο μέτρο για τη χρήση του οίνου είναι η ανάγκη του σώματος. Διότι το μεν κρασί δυναμώνει το σώμα, τη δε ψυχή ο λόγος του Θεού. Όταν καταναλωθεί ο οίνος, οι λύπες θα φύγουν, εκδιωκόμενες όπως το σκοτάδι από τη θύελλα. ΤΙΤΛΟΣ Η΄. —Περί οφθαλμών. «Ο οφθαλμός που βλέπει τα καλά ευφραίνει την καρδιά.» «Οι οφθαλμοί σου ας βλέπουν ορθά και τα βλέφαρά σου ας κατευθύνονται δίκαια.» «Τι έχει κτιστεί πιο πονηρό από τον οφθαλμό; Γι' αυτό δακρύζει από κάθε πρόσωπο.» «Ο πονηρός οφθαλμός φθονεί για το ψωμί, και είναι ελλιπής στο τραπέζι του.» «Κύριε Πατέρα, και Θεέ της ζωής μου, μη μου δώσεις μετεωρισμό οφθαλμών.» «Να προσέχεις και να θυμάσαι, ότι ο πονηρός οφθαλμός είναι κακό πράγμα.» «Ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό. Εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα θα είναι σκοτεινό.» ΤΙΤΛΟΣ Θ΄. —Περί ονειδισμού· και ότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε. «Απομάκρυνε από τον εαυτό σου τους επονείδιστους λόγους.» «Μη φοβάστε τον ονειδισμό των ανθρώπων και μην καταβάλλεστε από τον χλευασμό τους· διότι θα καταφαγωθούν από τον χρόνο όπως το ρούχο, και θα φαγωθούν από τον σκώρο όπως τα μάλλινα.» «Μη φοβάσαι που ντροπιάστηκες, ούτε να αισθανθείς ντροπή επειδή ονειδίστηκες, διότι την αιώνια αισχύνη θα ξεχάσεις, και τον ονειδισμό της χηρείας σου δεν πρόκειται να θυμηθείς πια.» «Μην αποστραφείς μετά βδελυγμίας άνθρωπο, και μην τον ονειδίσεις μπροστά του.» «Εκείνος που ονειδίζει φίλο, διαλύει τη φιλία.» «Μην ονειδίζεις άνθρωπο που αποστρέφεται την αμαρτία.»

Και επειδή ο εκ φύσεως αγαθότατος ήθελε να αποκτήσουμε μάτι απλό και άκακο, έλεγε: «Εάν το μάτι σου είναι απλό, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως το μάτι σου είναι πονηρό, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο (μεγάλο θα είναι);». Γιατί δεν είπε ότι εξαιτίας της απλότητας ή της πονηρίας του ματιού σου όλο το πνεύμα σου είναι φωτεινό ή σκοτεινό, αλλά, παραλείποντας το πνεύμα, δηλαδή την ψυχή, μίλησε για το σώμα, λέγοντας ότι το απλό μάτι το κάνει φωτεινό, ενώ το πονηρό μάτι το καθιστά σκοτεινό; Αυτό το είπε για να το ακούσουμε εμείς και ταυτόχρονα να θαυμάσουμε και να φρίξουμε· να θαυμάσουμε, σκεπτόμενοι ότι, εάν το απλό μάτι μπορεί να φωτίζει το σώμα, πόσο μάλλον φωτίζεται και λαμπρύνεται η ψυχή εκείνου του σώματος, και να φρίξουμε πάλι, σκεπτόμενοι ότι, εάν το πονηρό μάτι καθιστά το σώμα σκοτεινό, πόσο μάλλον σκοτίζεται η ψυχή του σώματος αυτού. Τι λογής λοιπόν είναι εκείνο το απλό μάτι, που φωτίζει και το σώμα και την ψυχή και τον νου, και τι λογής είναι το πονηρό, που καθιστά σκοτεινό και το σώμα και την ψυχή και το φρόνημα;

Καθώς δε η όψη του μελιού και η ευωδία του τραβούσαν τον λογισμό προς το να το φάω, είπα στον εαυτό μου ότι αυτό το μέλι είναι πάρα πολύ πικρό, και δεν μπορώ τώρα να το γευτώ· και έπεισα, λέει, τον λογισμό με τη βοήθεια του Θεού, και πείστηκε ότι είναι πικρό και ακατάλληλο για βρώση. Και βέβαια εγώ θαύμασα ακούγοντας αυτό, διότι, αν για το μέλι που είναι το πιο γλυκό από όλα τα εδέσματα μπορεί κάποιος να πείσει τον λογισμό ότι είναι πικρό, ποιος δεν θα μπορούσε να πείσει τον εαυτό του ότι η παρούσα γυναίκα είναι μητέρα μου ή αδελφή μου ή κόρη μου, ή ότι είναι άγγελος του Θεού, και ότι το τέλος της ζωής μου έφτασε πλέον και είμαι ανέτοιμος και πηγαίνω προς τον κριτή ως ένοχος; Ω, τι ζημία! Διότι καλά έλεγε ο Σωτήρας μας και Θεός και Δεσπότης ότι «εάν ο οφθαλμός σου είναι απλός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό»· διότι ένας τέτοιος απλός οφθαλμός βλέπει τα πάντα καλά ως έργα του Θεού και Τον δοξάζει. Όταν δηλαδή ο απλός οφθαλμός δει βασιλιά και διάδημα και πλήθος σωματοφυλάκων και άφθονο πλούτο και πολλούς να τιμώνται και να παρευρίσκονται κοντά στον βασιλικό θρόνο και να τιμώνται ως υιοί, καθώς και συγγενείς και γνήσιοι φίλοι, ενώ άλλους να στέκονται μακριά χωρίς να έχουν καμία παρρησία, και άλλους να εκδιώκονται για να μην εμφανιστούν μπροστά στον βασιλιά, και άλλους να υποφέρουν και να έχουν υποστεί πολλά δεινά ως ένοχοι, μέσα από αυτά βλέπει ολοφάνερα τον Βασιλιά της δόξης.

Και αυτά μεν και τα παρόμοια με αυτά είναι τα γνωρίσματα του απλού οφθαλμού, για τον οποίο ο Δεσπότης αποφάνθηκε ότι «εάν ο οφθαλμός σου είναι απλός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό». Του πονηρού οφθαλμού όμως τα γνωρίσματα είναι τα εξής: διότι, όταν ένας τέτοιος άνθρωπος αντικρίσει ένα ωραιότατο πρόσωπο, γρήγορα το επιθυμεί εμπαθώς και μοιχεύει μέσα στην καρδιά του· όταν πάλι δει τον πλούτο και τη δόξα και την τάξη και τη θέση βασιλέων και ηγεμόνων, επιθυμεί και αυτός να εξισωθεί με αυτούς και να συμμετάσχει στον πλούτο και την πρόσκαιρη δόξα τους, για να απολαύσει και αυτός σωματική και φθαρτή δόξα και πλούτο· όταν πάλι δει γάμους και ακούσει μελωδία από συμφωνία μουσικών οργάνων, εκείνος κυριεύεται από άλλες αισχρές επιθυμίες· και εάν βρεθεί σε δημόσιες γιορτές, δύο φροντίδες έχει: πώς να γεμίσει την κοιλιά του με φαγητά και πώς να χορτάσει τα μάτια του με την ομορφιά των προσώπων. Και πάλι, όταν δει την ευκαρπία των δέντρων ή ακμαία κλήματα που έχουν ώριμα σταφύλια, σπεύδει να κλέψει ή να πλεονεκτήσει. Και για να μιλήσω συντομότερα, όλα τα αντίθετα του απλού οφθαλμού τα κατέχει ο πονηρός οφθαλμός, για τον οποίο έχει πει ο Δεσπότης ότι «εάν ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό».

Και ο Κύριος λέει: «Το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός». Διότι, όπως ακριβώς το λυχνάρι φωτίζει το σκοτεινό σπίτι και κάνει να διακρίνονται τα πράγματα που βρίσκονται μέσα σε αυτό, έτσι και ως λυχνάρι του σώματος μας δόθηκε ο οφθαλμός, για να βλέπουμε και να διακρίνουμε εύκολα και να ξεχωρίζουμε τα καλύτερα· «εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό· εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι;». Όπως πάλι, αν κάποιος βρεθεί ανάμεσα σε αγρότες και κτηνοτρόφους, πράττει και ο ίδιος τα παρόμοια. Διότι, όπως ακριβώς ο κτηνοτρόφος διατρέχοντας τις βουνοκορφές πράττει άφοβα ό,τι του φανεί καλό, έτσι και μερικοί από τους λειτουργούς του αγίου θυσιαστηρίου πράττουν και αυτοί άφοβα ό,τι τους φανεί καλό, χωρίς να έχουν καμία απολύτως συναίσθηση για τον δικό τους βαθμό, την τάξη και τη θέση τους. «Εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, πόσο θα είναι το σκοτάδι» εκείνο το εξώτερο, στο οποίο δεν υπάρχει καθόλου φως αλλά σκοτάδι αφώτιστο και τελείως αδιαπέραστο;

Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο και ας μεταβούμε στη συνέχεια των κειμένων. «Ο λύχνος», λέει, «του σώματος είναι ο οφθαλμός· εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό· εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι; Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους».

Και όπως ακριβώς ο προηγούμενος από αυτόν, με τη θεία χάρη, πλουσιοπάροχα και με ευκολία εξέθεσε το πώς «ο λύχνος του σώματος είναι ο οφθαλμός» και τι είναι ο μαμωνάς και πώς «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους» και ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε καθόλου για τροφές και ποτά και ενδύματα και σκεπάσματα, αλλά να ζητούμε τη βασιλεία των ουρανών και όλα αυτά θα μας χορηγηθούν, και να μη μεριμνούμε καθόλου για το αύριο, διότι «αρκετή είναι για την ημέρα η δική της κακία» και «το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του», και αφού έκανε μνεία πανόσιων ανδρών και μίλησε για αυτούς όσο ήταν δυνατόν, ολοκλήρωσε τον δρόμο του. Και δικαίως εκείνος ονομάστηκε αναπαύσιμος, καθώς όντας έβδομος διηγήθηκε με σαφήνεια τα περί του εβδόμου· ενώ ο παρών, που είναι όγδοος, επείγεται να μιλήσει για τον όγδοο, για τον οποίο ο κριτής ταμίευσε την κρίση, όπως παρέχει η θεία χάρη.

Μτ. 6, 21-23. Λέγοντας «διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί θα είναι και η καρδιά» σας, εξηγεί περαιτέρω τη βλάβη που προκύπτει από αυτό. Ως καρδιά εδώ εννοεί το ηγεμονικό μέρος της ψυχής, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης Δαβίδ: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ». Λέει, λοιπόν, ότι όσοι θησαυρίζουν στη γη, εκεί έχουν και τον νου τους προσηλωμένο και δεμένο. Και όταν ο νους βρίσκεται σε θέση αιχμαλώτου και δεσμώτη, τι άλλο θα απομείνει σε ολόκληρο το σώμα ή και στην ίδια την ψυχή, παρά να υποδουλωθεί μαζί του και να δεθεί ακόμη περισσότερο; Διότι, όταν ο κυβερνήτης βυθίζεται, τι άλλο θα πάθουν το πλοίο και οι επιβάτες; Αυτό, άλλωστε, φανέρωσε λέγοντας: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Εάν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο πολύ θα είναι;». Και χρησιμοποιεί το παράδειγμα πολύ εύστοχα· διότι όπως είναι ο οφθαλμός στο σώμα, έτσι είναι και ο νους στην ψυχή. Εάν λοιπόν ο νους, μέσω του οποίου και η ψυχή και ολόκληρος ο ζωντανός οργανισμός φωτίζεται, τυφλώθηκε από το πάθος της φιλαργυρίας, τι δεν θα πάθουν εκείνα που αντλούσαν τον φωτισμό μέσω αυτού; Γι' αυτόν τον λόγο πρέπει με κάθε τρόπο να φυλάσσουμε το νοερό μέρος της ψυχής απαθές από τη φιλαργυρία, ώστε να μην γεμίσει ο νους από αυτό το πάθος και περνούμε τη ζωή μας μέσα σε βαθύ σκοτάδι, δυστυχώντας και ταλαιπωρούμενοι άθλια. «Καρδιά» εδώ ο Σωτήρας ονομάζει τον ηγεμονικό νου· διότι έτσι τον ονόμασε και ο Δαβίδ λέγοντας: «καρδιά καθαρή κτίσε μέσα μου, Θεέ».

118. Αποκαλούσε δε αυτός ο σκολιός όφις τον εαυτό του και θυρωρό και ποιμένα και οδηγό. Διότι γράφει προς τους πιστούς της Κολωνείας: «Επειδή γνωρίζουμε εκ των προτέρων τη γνησιότητα της πίστης σας, σας υπενθυμίζουμε ότι, όπως ακριβώς οι προηγούμενες εκκλησίες δέχθηκαν ποιμένες και διδασκάλους —εννοεί τον Κωνσταντίνο και τους άλλους που απαρίθμησε ο λόγος πρωτύτερα—, έτσι και εσείς δεχθήκατε φωτεινή λαμπάδα και λύχνο που φέγγει και οδηγό σωτηρίας, σύμφωνα με το γεγραμμένο: ‘Εάν ο οφθαλμός σου είναι απλούς, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό’.»

Έτσι, λοιπόν, θα αξιωθούν και τα σώματα κατά την ανάσταση, εφόσον η ψυχή έχει ήδη δοξαστεί από τώρα κατ' αυτόν τον τρόπο και έχει αναμειχθεί με το Πνεύμα. Και ότι οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι ο ίδιος, αφού τους κατέστησε φως, πρόσταξε μέσω αυτών να φωτιστεί ο κόσμος και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι και το τοποθετούν κάτω από το μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί να πει: «Μην κρύψετε το χάρισμα που λάβατε από εμένα, αλλά να το μεταδώσετε σε όλους όσοι το επιθυμούν». Και πάλι: «Το λυχνάρι του σώματος είναι το μάτι. Εάν, λοιπόν, το μάτι σου είναι φωτεινό, όλο το σώμα σου θα είναι φωτισμένο· εάν όμως το μάτι σου είναι πονηρό, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό. Εάν, λοιπόν, το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς τα μάτια είναι το φως του σώματος και όταν τα μάτια είναι υγιή, όλο το σώμα είναι φωτισμένο, όταν όμως τους συμβεί κάτι και σκοτιστούν, όλο το σώμα είναι σκοτεινό — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως μάτια και φως όλου του κόσμου. Έλεγε, λοιπόν, δίνοντάς τους παραγγελία ο Κύριος: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, ως φως του σώματος που είστε, ιδού όλο το σώμα του κόσμου έχει φωτιστεί».

Έτσι θα αξιωθούν τη λαμπρότητα και τα σώματα κατά την ανάσταση, καθώς η ψυχή ήδη από τώρα προδοξάζεται με αυτόν τον τρόπο και αναμειγνύεται με το Πνεύμα. Το ότι δε οι ψυχές των αγίων γίνονται ουράνιο φως, ο ίδιος ο Κύριος το έλεγε στους αποστόλους: «εσείς είστε το φως του κόσμου». Διότι, αφού τους έκανε φως, προσέταξε να φωτίζουν τον κόσμο μέσω αυτών. Και λέει: «δεν ανάβουν λυχνάρι για να το βάλουν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και λάμπει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους», αντί του: «μην κρύψετε το δώρο που λάβατε από εμένα, αλλά δώστε το σε όλους όσους το βούλονται και το ποθούν». Και πάλι λέει: «το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός. Αν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι φωτεινός, όλο το σώμα σου είναι φωτεινό». «Αν λοιπόν το φως που είναι μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο μεγάλο θα είναι;» Διότι, όπως ακριβώς οι οφθαλμοί του σώματος είναι φως, και όταν οι οφθαλμοί του σώματος είναι υγιείς, όλο το σώμα φωτίζεται. όταν όμως κάτι παρεμβληθεί και σκοτεινιάσουν, «όλο το σώμα σου είναι σκοτεινό», — έτσι και οι απόστολοι τέθηκαν ως οφθαλμοί και φως όλου του σώματος, δηλαδή του κόσμου. Τους έλεγε λοιπόν ο Κύριος δίνοντας παραγγελία: «Εάν εσείς σταθείτε σταθεροί και δεν παρεκκλίνετε, όντας φως του σώματος, ιδού, όλο το σώμα του κόσμου φωτίζεται».

Μέγα και φοβερό μυστήριο: ο Θεός ήλθε στη γη. Συναναστράφηκε με αμαρτωλούς, δίνοντας στους τελώνες μετάνοια για σωτηρία, ώστε κανένας άνθρωπος να μην γλιστρήσει από πλάνη σε άδικη απώλεια. Ο θάνατος είναι αιφνίδιος και η κρίση τελεσίδικη για εκείνον που δεν έδειξε ευσπλαχνία και έλεος. Διότι το λυχνάρι του σώματος είναι ο νοερός μας οφθαλμός, τον οποίο ο Σωτήρας και Θεός οδηγεί και φωτίζει με την επίγνωσή Του, αυτόν δηλαδή που έλαβε το βραβείο της νίκης.

Διότι οι άνθρωποι εξαιτίας της κενοδοξίας αποκτούν τα περισσότερα αγαθά, και (ο Κύριος) αποδεικνύει το ανώφελο του επίγειου θησαυρού: ότι ο μεν σκόρος και η φθορά αφανίζουν τα τρόφιμα και τα ενδύματα, οι δε κλέφτες τον χρυσό και τον άργυρο. Έπειτα, για να μην του πει κάποιος ότι «δεν κλέβονται όλα», λέει: «Ακόμη κι αν δεν συμβεί τίποτα από αυτά, εντούτοις και μόνο το να είσαι προσηλωμένος στη μέριμνα του πλούτου, πώς να μην είναι άθλιο;» Γι' αυτό λέει: «Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας. Το λυχνάρι του σώματος είναι ο οφθαλμός· εάν λοιπόν ο οφθαλμός σου είναι καθαρός, όλο το σώμα σου θα είναι φωτεινό· εάν όμως ο οφθαλμός σου είναι πονηρός, όλο το σώμα σου θα είναι σκοτεινό· εάν λοιπόν το φως που υπάρχει μέσα σου είναι σκοτάδι, το σκοτάδι πόσο (μεγάλο θα είναι);» Αυτό σημαίνει ότι, εάν προσηλώσεις τον νου σου στη φροντίδα των χρημάτων, έσβησες το λυχνάρι, σκοτείνιασες την ψυχή σου. Διότι, όπως ακριβώς ο οφθαλμός όταν είναι καθαρός, δηλαδή υγιής, φωτίζει το σώμα, ενώ αν είναι πονηρός, δηλαδή ασθενής, το σκοτεινιάζει, έτσι και ο νους τυφλώνεται από τη μέριμνα. Και αν ο νους σκοτισθεί, η ψυχή γίνεται σκοτάδι, και πολύ περισσότερο το σώμα. «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους.» Με τους δύο κυρίους εννοεί αυτούς που προστάζουν τα αντίθετα, όπως τον Θεό και τον Μαμμωνά. Μήπως εμείς καθιστούμε κύριό μας τον διάβολο; Όπως ακριβώς (κάνουμε) θεό την κοιλιά· όμως εκ φύσεως και αληθινά Κύριος είναι ο Θεός· ενώ ο Μαμμωνάς είναι η αδικία. «