Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:25

Και ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι, αν όχι το «Χαίρε, Ραββί», που ειπώθηκε με σκοπό την προδοσία; Εναπόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και Εκείνος θα σε διαθρέψει. Παρόμοιο είναι το: Να μη μεριμνάτε για το τι θα φάτε, ή τι θα πιείτε, ή τι θα ντυθείτε. Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος. Που σημαίνει: Θα διασώζει τους δικαίους πάντοτε από κάθε επίθεση των εχθρών.

Πώς, λοιπόν, εξαιτίας αυτών δεν θα καταδίκαζε κανείς ολοκληρωτικά την ασέβειά τους, την οποία, αφού ανέμειξαν με πολλή αφροσύνη για τους εαυτούς τους, δεν ντρέπονται να μεθούν με αυτόν τον τρόπο εις βάρος της αλήθειας; Διότι, εάν μεν ισχυριστούν ότι ο Θεός εποίησε μόνον τον Υιό, επειδή κοπίαζε να δημιουργήσει τα υπόλοιπα, τότε όλη η κτίση θα κατακραυγάσει εναντίον τους, καθώς εκστομίζουν λόγια ανάξια για τον Θεό· όπως άλλωστε το γράφει και ο Ησαΐας λέγοντας: «Ο Θεός ο αιώνιος, ο οποίος κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή του». Εάν, πάλι, ισχυριστούν ότι ο Θεός, απαξιώνοντας να κατασκευάσει τα υπόλοιπα, δημιούργησε μόνο τον Υιό και τα άλλα τα ανέθεσε στον Υιό ως βοηθό του· και αυτό είναι ανάξιο του Θεού· διότι δεν υπάρχει αλαζονεία στον Θεό. Θα τους ντροπιάσει όμως ο Κύριος λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας του εν τοις ουρανοίς». Και πάλι: «Μην μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε. Δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;»

Πώς, λοιπόν, δεν θα καταδίκαζε κανείς ολοκληρωτικά, εξαιτίας αυτών, την ασέβειά τους, την οποία, αφού ανέμειξαν με πολλή αφροσύνη για τους εαυτούς τους, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, μεθώντας με αυτόν τον τρόπο ενάντια στην αλήθεια; Διότι, εάν μεν ισχυριστούν ότι ο Θεός εποίησε μόνον τον Υιό επειδή κουράζεται με τη δημιουργία των υπολοίπων, θα κατακραυγάσει εναντίον τους ολόκληρη η κτίση επειδή εκφράζονται με τρόπο ανάξιο για τον Θεό, αλλά και ο Ησαΐας εγγράφως, λέγοντας: «Ο αιώνιος Θεός, που κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή Του». Εάν πάλι πουν ότι ο Θεός, επειδή απαξίωνε να δημιουργήσει τα υπόλοιπα, εποίησε μόνον τον Υιό, και τα άλλα τα ενεπιστεύθη στον Υιό ως βοηθό, και αυτό είναι ανάξιο για τον Θεό, διότι δεν υπάρχει αλαζονεία στον Θεό· θα τους καταντροπιάσει όμως ο Κύριος λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;» Και πάλι: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε. Δεν είναι η ζωή κάτι περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Εσείς δεν διαφέρετε πολύ περισσότερο από αυτά; Και ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχυ; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε;»

«Σαν σκιερές κοιλάδες και σαν παράδεισος δίπλα σε ποτάμι, και σαν σκηνές που έστησε ο Κύριος, σαν κέδροι κοντά στα νερά.» 1. Ο ίδιος όμως, καθώς συνήθιζε να αποσύρεται μόνος του στο μοναστήρι του, ενέτεινε την άσκησή του και αναστέναζε καθημερινά, φέρνοντας στον νου του τις επουράνιες μονές, τρέφοντας πόθο για αυτές και αναλογιζόμενος τον εφήμερο βίο των ανθρώπων. 2. Διότι, όταν επρόκειτο να φάει, να κοιμηθεί και να ικανοποιήσει τις άλλες ανάγκες του σώματος, αισθανόταν ντροπή, αναλογιζόμενος τη νοερή φύση της ψυχής. 3. Πολλές φορές, λοιπόν, ενώ επρόκειτο να γευματίσει μαζί με πολλούς άλλους μοναχούς, ενθυμούμενος την πνευματική τροφή, αρνούνταν, και απομακρυνόταν από αυτούς, επειδή πίστευε ότι θα κοκκίνιζε από ντροπή εάν τον έβλεπαν οι άλλοι να τρώει. 4. Έτρωγε, βέβαια, μόνος του εξαιτίας της ανάγκης του σώματος, πολλές φορές όμως και μαζί με τους αδελφούς, ντρεπόμενος μεν για αυτές τις πράξεις, αλλά έχοντας παρρησία όταν επρόκειτο για λόγους πνευματικής ωφέλειας. 5. Και έλεγε ότι πρέπει κανείς να αφιερώνει όλη την προσοχή και τον χρόνο του στην ψυχή μάλλον παρά στο σώμα, και να παραχωρεί μεν από ανάγκη λίγο χρόνο στο σώμα, αλλά εξολοκλήρου να αφιερώνεται στην ψυχή και να επιζητεί τη δική της ωφέλεια, 6. ώστε να μην παρασύρεται αυτή προς τα κάτω από τις ηδονές του σώματος, αλλά μάλλον το σώμα να δουλαγωγείται από εκείνη. 7. Διότι αυτό ακριβώς εννοεί εκείνο που ειπώθηκε από τον Σωτήρα: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε».

Ερώτηση 252. Ποιος είναι ο επιούσιος άρτος, για τον οποίο διδαχθήκαμε να προσευχόμαστε να μας δίνεται καθημερινά; Απόκριση. Όταν ο εργαζόμενος, ενθυμούμενος τον Κύριο που λέει: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε ή τι θα πιείτε», και τον Απόστολο που παραγγέλλει να εργαζόμαστε για να έχουμε να μεταδίδουμε σε εκείνον που έχει ανάγκη, εργάζεται όχι για τη δική του ανάγκη, αλλά ένεκα της εντολής του Κυρίου (επειδή «άξιος είναι ο εργάτης της τροφής του»), τότε τον επιούσιο άρτο, δηλαδή αυτόν που χρησιμεύει στην ουσία μας για την καθημερινή ζωή, δεν αναθέτει την εξασφάλισή του στον εαυτό του, αλλά παρακαλεί τον Θεό για αυτόν. Και, αφού Του φανερώσει την ανάγκη της στερήσεώς του, τρώει με αυτόν τον τρόπο εκείνο που του δίνεται από αυτόν που έχει ταχθεί κατόπιν δοκιμασίας να εφαρμόζει κάθε μέρα το: «Μοιραζόταν στον καθένα ανάλογα με την ανάγκη που είχε».

Κεφάλαιο Ε΄. Ματθαίος. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά. Γι' αυτό σας λέω, μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;

Ερώτηση ΜΒ΄. Με ποιον σκοπό και με ποια διάθεση πρέπει να εργάζονται οι εργαζόμενοι. Απόκριση. Εκείνο πάντως πρέπει να γνωρίζουμε, ότι ο εργαζόμενος οφείλει να εργάζεται όχι για να υπηρετεί τις δικές του ανάγκες μέσω των έργων του, αλλά για να εκπληρώσει την εντολή του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Πείνασα και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Διότι το να μεριμνά κανείς για τον εαυτό του έχει απαγορευθεί παντελώς από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε»· και προσέθεσε: «Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη».

Ότι ούτε φυσικά έπρεπε να είναι αυτά, ούτε από τέχνη. Διότι τα μεν φυσικά είναι χαρακτηριστικά των άλογων ζώων· όπως τα φτερά, οι τρίχες και το πάχος του δέρματος, τα οποία δύνανται να προστατεύουν από τον χειμώνα και να υπομένουν τους καύσωνες. Σε αυτά το ένα δεν διαφέρει σε τίποτα από το άλλο, εφόσον η φύση υπάρχει ισότιμη σε όλα· για τον άνθρωπο όμως έπρεπε, σε αναλογία με την αγάπη του προς τον Θεό, να είναι διαφορετικές οι ανταποδόσεις των αγαθών. Από την άλλη, οι επιτηδεύσεις της τέχνης θα γίνονταν πρόξενοι περισπασμού· πράγμα το οποίο πρωτίστως έπρεπε να αποφεύγεται ως βλαβερό για τον άνθρωπο. Γι' αυτό και ο Κύριος, ανακαλώντας μας στη ζωή του παραδείσου, αποβάλλει τη μέριμνα των ψυχών, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε». Ούτε εκ φύσεως λοιπόν έπρεπε να έχει τα σκεπάσματα, ούτε από τέχνη· αντίθετα, άλλα ήταν τα προετοιμασμένα, εφόσον θα επεδείκνυε την αρετή του, τα οποία, από τη χάρη του Θεού, επρόκειτο να ανθίσουν πάνω στον άνθρωπο και να τον περιλάμψουν με κάποιες φωτεινές περιβολές, όμοιες με αυτές των αγγέλων, ανώτερες από την ποικιλία των ανθέων, ανώτερες από τη λαμπρότητα και τη στιλπνότητα των αστέρων.

Ματθ. 6, 25. Επειδή η ψυχή και το σώμα είναι πολυτιμότερα από τις τροφές και τα ενδύματα, πρέπει να περιφρονούμε τα κατώτερα και να μεριμνούμε για τα πολυτιμότερα, εννοώ την ψυχή και το σώμα.

Μτ. 6, 25 Η ψυχή είναι πολυτιμότερη από την ουσία του σώματος, ως εικόνα και εμφύσημα του Θεού, ενώ το σώμα είναι όργανό της και συνεργός για τα άριστα. Πρέπει, λοιπόν, εμείς να φροντίζουμε και για τα δύο, ταυτόχρονα και για το σώμα και για την ψυχή, και για το μεν σώμα σε τέτοιο βαθμό, όσον του είναι αρκετό και για να μην εμποδίζεται η ψυχή. Στην ψυχή όμως πρέπει να δίνονται πάντοτε τα οικεία, να την επιμελούμαστε με κάθε τρόπο και να την ανάγουμε μέσω των αρετών προς τη δημιουργική της αιτία.

Διότι δες πώς μας απαλλάσσει από την περιττή μέριμνα, λέγοντας όχι απλώς «μη μεριμνάτε», αλλά προσθέτοντας «για την ψυχή σας». Αντί δηλαδή να πει: Μην ξοδεύετε την έντονη φροντίδα σας σε αυτά, αλλά να αφιερώνετε τις προσπάθειές σας στα ανώτερα. Η μεν ψυχή είναι ανώτερη από την τροφή, το δε σώμα από τα ενδύματα. Και παρατήρησε πώς δεν θέτει απλώς το «μη μεριμνάτε», αλλά και εδώ διεγείρει συλλογισμούς με βάση όσα μας έχουν ήδη δοθεί. Διότι, λέει, αυτός που έδωσε το μεγαλύτερο, πώς δεν θα δώσει το μικρότερο; Αυτός που έπλασε τη σάρκα που τρέφεται, πώς δεν θα παράσχει την τροφή; Εφόσον λοιπόν βρίσκεται μπροστά μας ο αγώνας για την ψυχή και το σώμα, και επικρέμαται η κόλαση και η καταδίκη σε όσους δεν θέλουν να ζουν ορθά, ας απορριφθεί η φροντίδα για τα ενδύματα και την τροφή. Εξάλλου, για τους εραστές της αρετής, πώς δεν είναι αισχρό να χαίρονται παιδαριωδώς με τα ενδύματα και τα πολυτελή τραπέζια;

Με αυτά εννοεί όσους ασκούν εμπορικό επάγγελμα, οι οποίοι κατά κάποιον τρόπο συγκεντρώνουν τα κέρδη του εμπορίου, προσθέτοντας πάντοτε υπεραξίες στο καθένα από τα αγορασμένα αγαθά και με τις αυξήσεις των τιμών γεμίζουν τα πουγγιά τους. Αλλά, λέει, ούτε αυτοί μπόρεσαν να απολαύσουν τη φιλοκέρδειά τους. Διότι, περιπίπτοντας ίσως σε ζημιές και απροσδόκητα ναυάγια, φαίνονταν να μη διαφέρουν σε τίποτα από αυτούς που ρίχνουν χρήματα σε τρύπιο σακούλι. Είναι λοιπόν καλύτερο και σοφό να ζητάμε να ευλογούμαστε από τον Θεό, ο οποίος μας χορηγεί τα πάντα. Και αυτό θα μπορούσε να επιτευχθεί εύκολα από όσους έχουν επιλέξει να φρονούν τα δικά Του, και έχουν προτιμήσει όσα συντελούν στη δόξα Του από τα δικά τους. Έτσι μας έχει πει και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε, και για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Ζητάτε δε μάλλον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και επειδή νομίζω ότι η ιστορική αφήγηση είναι από μόνη της επαρκής, εμπρός, στρέφοντας τον νου μας στις πνευματικές θεωρήσεις, ας παρατηρήσουμε εκείνο: ότι τα όσα συνέβησαν στους Ιουδαίους αποτελούν τύπο, και μάλιστα πολύ σαφή, της καθολικής και γενικότατης οικονομίας που επιτελέστηκε μέσω του Χριστού.

Και όταν εκείνος είπε φανερά ότι υπήρξε τηρητής τέτοιων εντολών, και ρώτησε επιπλέον λέγοντας: «Σε τι υστερώ ακόμη;», [απάντησε:] «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος, πήγαινε, πώλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα, ακολούθει με.» Είναι λοιπόν ανάγκη εκείνοι που θέλουν να υπηρετούν τον Θεό απερίσπαστα, και θεωρούν ότι πρέπει να τον ακολουθούν, να απομακρύνονται από τα επίγεια, να κάνουν κληρονομιά τους μόνο Αυτόν, και να τρέφονται πνευματικά με την ελπίδα σε Αυτόν, σύμφωνα με αυτό που ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Απόλαυσε τον Κύριο, και έλπισε σε αυτόν, και αυτός θα ενεργήσει.» Ξεχωρίζει, λοιπόν, τα δέκατα για τους Λευίτες, ως ανταπόδοση για τον κόπο της λειτουργίας τους. Διότι ο κόπος για τους αγίους δεν μένει χωρίς μισθό, αλλά εξαιρετικές είναι οι τιμές και λαμπρά τα έπαθλα. «Διότι μην μεριμνάτε», λέει ο Σωτήρας, «για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Ονομάζει δε πάλι αμαρτήματα, τα ζώα που σφάζονται υπέρ των αμαρτιών. Αυτά αποτελούν επίσης τύπους του Χριστού, ο οποίος θυσιάστηκε για εμάς και υπέμεινε τη σφαγή, για να καταργήσει την αμαρτία του κόσμου, και είναι φαγώσιμα μόνο για τους ιερουργούς τα θύματα υπέρ της αμαρτίας.

Και πάλι, νομοθετώντας την ακτημοσύνη και θέλοντας να μας απαλλάξει από τα υλικά αγαθά, έλεγε: μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Και μας έφερε παράδειγμα λέγοντας: δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Και πάλι, υποδεικνύοντάς μας το πιο σαφές παράδειγμα των πουλιών και του χόρτου, έλεγε: παρατηρήστε τα πουλιά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από τα πουλιά; Και πάλι: παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν, ούτε γνέθουν· σας λέω όμως ότι ούτε ο Σολομών σε όλη του τη δόξα δεν ντύθηκε όπως ένα από αυτά. Αν όμως το χόρτο του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει έτσι, πόσο μάλλον εσάς, ολιγόπιστοι;

Παραίνεση 26η. Εάν συμβεί να χωριστεί ένας αδελφός από το κοινόβιο με οποιαδήποτε αφορμή, και του συμβεί να περιπέσει σε αρρώστια, ή αν μετανιώσει και επιστρέψει, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τον αδελφό, αλλά να τον προσλαμβάνουμε εν Κυρίω, ως δικό μας μέλος, έστω και αν αμάρτησε. Διότι εσύ δεν το κάνεις για άνθρωπο, αλλά για τον Κύριο, ο οποίος είπε: ό,τι κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους, σε εμένα το κάνατε. Διότι το να φροντίζει κανείς μόνο τον εαυτό του απαγορεύεται, καθώς ο Σωτήρας μας είπε: μην μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και τα εξής. Γι' αυτό προσθέτει, λέγοντας: διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Όθεν και μέσω του Αποστόλου παραγγέλλει, λέγοντας: ας μην κοιτάζει ο καθένας μόνο τα δικά του, αλλά και τα του άλλου. Και πάλι ο ίδιος λέγει: και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.

Διότι βέβαια ο μακάριος Μωυσής (μιας και φθάσαμε πλέον και στις Κυριακές Γραφές) δεν γνωρίζει άραγε να ονομάζει σώμα αυτό που βλέπουμε; Αναφερόμενος σε εκείνον που άγγιξε κάτι ακάθαρτο, λέγει στους κανόνες περί καθαρμών: «και θα πλύνει τα ιμάτιά του και θα λούσει το σώμα του με νερό και θα παραμείνει ακάθαρτος έως το βράδυ». Και τι να πούμε για τον Ιώβ; Δεν γνωρίζει και αυτός να αποκαλεί σώμα αυτό που νεκρώνεται, λέγοντας: «μολύνεται το σώμα μου μέσα στη σήψη των σκωλήκων»; Αλλά και ο Σολομών αναφέρει ότι «σε κακόβουλη ψυχή δεν πρόκειται να εισέλθει η σοφία, ούτε θα κατοικήσει σε σώμα υποδουλωμένο στην αμαρτία». Και στο βιβλίο του Δανιήλ, για τους μάρτυρες λέγεται: «η φωτιά δεν κυρίευσε το σώμα τους, και ούτε μία τρίχα της κεφαλής τους δεν κάηκε». Και ο Κύριος λέγει στο Ευαγγέλιο: «Γι' αυτό σας λέω· μην μεριμνάτε για το τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε. Δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή και το σώμα περισσότερο από το ένδυμα;» Αλλά και ο Απόστολος, λέγοντας «ας μην βασιλεύει λοιπόν η αμαρτία στο θνητό σας σώμα», αποδεικνύει ότι αναγνωρίζει ως σώμα αυτό ακριβώς που περιβαλλόμαστε, και πάλι: «αν όμως το πνεύμα Εκείνου που ανέστησε τον Ιησού κατοικεί μέσα σας, Εκείνος που ανέστησε τον Χριστό εκ νεκρών θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα», και πάλι: «εάν πει το πόδι: επειδή δεν είμαι χέρι, δεν ανήκω στο σώμα, δεν σημαίνει εξαιτίας αυτού ότι δεν ανήκει στο σώμα», και πάλι: «και μην έχοντας κλονιστεί στην πίστη, ο Αβραάμ δεν έλαβε υπόψη του το δικό του νεκρωμένο σώμα».

«Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάγετε» κ.τ.λ. Και αυτά τα λέγει ο Κύριος για να μας ενθαρρύνει, ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε για την τροφή ούτε για τις ανάγκες του σώματος· και δεν μας προτρέπει άλογα, αλλά στηρίζει τη διδασκαλία Του με λογική απόδειξη. Διότι συμβούλευε λέγοντας: «Μη μεριμνήσετε τι θα φάγετε ή τι θα ενδυθείτε. Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή και το σώμα από το ένδυμα;» Και αυτός είναι ο πρώτος συλλογισμός, ο οποίος συνάγει ότι δεν πρέπει κανείς να μεριμνά για τον εαυτό του. Διότι, αν η ψυχή του ανθρώπου, επειδή είναι λογική και νοερή ουσία, είναι μεγαλύτερη, ανώτερη και τιμιότερη από την τροφή που φυτρώνει από τη γη· και αν αυτήν, ενώ δεν υπήρχε, ο Θεός την έφερε στην ύπαρξη και μας τη μετέδωσε χωρίς εμείς να μεριμνήσουμε καθόλου γι’ αυτήν, κάνοντάς μας έμψυχους και λογικούς, τότε γιατί πρέπει να φροντίζουμε για το κατώτερο, δηλαδή για την τροφή;

«Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει· δεν θα αφήσει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος» και τα εξής. Έχει ήδη φανερωθεί ποιο τέλος θα έχουν, αφενός εκείνοι που με απάτη και υποκρισία κάνουν εξωτερικά απαλά τα λόγια τους, ενώ εσωτερικά τα εκσφενδονίζουν χειρότερα από βέλη, και αφετέρου ο ίδιος που έγινε προδότης του Σωτήρος. Εσύ όμως που τα ακούς αυτά, αφού συνετιστείς από το τέλος αυτών που προαναφέρθηκαν, και αφού παραδώσεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου σε Εκείνον που έχει προφητευτεί, να έχεις θάρρος. Απόθεσε τη φροντίδα σου σε Αυτόν, ως μαθητής της Καινής Διαθήκης, μέσω της οποίας ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Μη μεριμνάτε τι θα φάτε ούτε τι θα πιείτε» και «Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Τηρώντας λοιπόν αυτά, απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει, δίνοντάς σου τον επιούσιο άρτο, καθώς και τη λογική και επουράνια τροφή· χορηγώντας σου επαρκώς και τα αναγκαία για τον βίο. Διότι αυτό ακριβώς υποσχέθηκε λέγοντας: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του ζητήσετε κάτι».

Επειδή πρώτα ο Θεός, παίρνοντας χώμα από τη γη, έπλασε τον άνθρωπο· και έπειτα τον εμψύχωσε μέσω του εμφυσήματος. Και για τον λόγο αυτόν θεωρούν ότι η σάρκα είναι ανώτερη από την ψυχή, δηλαδή η προπλασμένη από εκείνην που εισήλθε εκ των υστέρων. Διότι λένε ότι η ψυχή δημιουργήθηκε εξαιτίας του σώματος, ώστε το πλάσμα να μην είναι δίχως πνοή και ακίνητο. Όμως, καθετί που δημιουργείται για χάρη κάποιου άλλου, είναι πάντοτε υποδεέστερο από εκείνο για το οποίο δημιουργείται. Όπως ακριβώς λέει το Ευαγγέλιο, ότι η ψυχή αξίζει περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα, διότι τα δεύτερα υπάρχουν για χάρη των πρώτων. Διότι η ψυχή δεν δημιουργήθηκε για την τροφή, ούτε τα σώματα κατασκευάστηκαν για χάρη του ενδύματος. Επειδή, λοιπόν, και στις δύο αυτές αντιλήψεις ο συλλογισμός είναι επιλήψιμος, τόσο εκείνων που μυθολογούν ότι οι ψυχές προϋπάρχουν σε μια δική τους κατάσταση, όσο και εκείνων που νομίζουν ότι κατασκευάζονται ύστερα από τα σώματα, θα ήταν αναγκαίο να μην αφήσουμε ανεξέταστο τίποτε από όσα αναφέρονται σε αυτές τις δοξασίες. Αλλά το να εξετάσουμε διεξοδικά και με ακρίβεια τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών, και να αποκαλύψουμε όλες τις ατοπίες που εμπεριέχονται σε αυτές τις αντιλήψεις, θα απαιτούσε πολύ χρόνο και μακρύ λόγο. Έχοντας ωστόσο εξετάσει το καθένα από τα προειρημένα με λίγα λόγια, όσο είναι δυνατόν, θα καταπιαστούμε και πάλι με τα προκείμενα θέματα.

Αλλά αν συμβαίνει αυτό, σε τίποτα δεν διαφέρουμε από τους εθνικούς· διότι σε αυτούς ανήκει το να ασχολούνται με τις γήινες φροντίδες με κάθε δύναμη της ψυχής και του σώματος. Επειδή δεν έχουν καμία μέριμνα για τα μελλοντικά, και οπωσδήποτε ούτε πίστη ούτε αντίληψη για τα επουράνια. Γι' αυτό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, όλος ο βίος του ασεβούς αναλίσκεται στη φροντίδα για τα επίγεια και φθειρόμενα· γι' αυτό και ο Χριστός στα Ευαγγέλια, αφού είπε σε εμάς: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», πρόσθεσε: «Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη». Δεν μας απομακρύνει από την εργασία, αλλά μας απαλλάσσει από τη μέριμνα, μεταθέτοντας την ελπίδα μας στον Θεό, ώστε ούτε την εργασία να εκτελούμε χωρίς ελπίδα ούτε να στηρίζουμε εσφαλμένα την ελπίδα μας σε αυτήν. «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας, τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε», σκεπτόμενοι αυτό διαρκώς και αποκάμνοντας ωσάν από κάποια αναμενόμενη αιτία, και καταπονώντας την ψυχή σε αυτό, τραβώντας την προς τα κάτω και μην επιτρέποντάς της να βλέπει προς τα άνω.

Διότι θα ήταν ευκταίο, καταπονούντες και σκληραγωγούντες το σώμα, και υπομένοντας μύριους κόπους, να μπορέσουμε να επιτύχουμε εκείνα τα αγαθά. Ή μήπως δεν βλέπετε πόσο μεγάλη είναι η απόσταση από τον ουρανό έως τη γη, και πόσο μεγάλος πόλεμος μαίνεται, και πόσο εύκολα ρέπει ο άνθρωπος προς την κακία, και πόσο εύκολα μας περιπλέκει η αμαρτία, και πόσες παγίδες υπάρχουν στο μέσον; Γιατί, λοιπόν, επισύρουμε στους εαυτούς μας τόσες πολλές φροντίδες πέρα από τις φυσικές, και δημιουργούμε περισσότερους περισπασμούς, και κάνουμε τα φορτία μας βαρύτερα; Δεν αρκεί η φροντίδα για την τροφή, τον ιματισμό και την κατοικία; Δεν αρκεί η μέριμνα για τα αναγκαία; Αν και βέβαια ο Χριστός μάς απομάκρυνε και από αυτά, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε».

Τότε εξουσίαζες τους δούλους σου, αν βέβαια εξουσίαζες καθόλου· τώρα όμως, αντί για τους δούλους, κυριαρχείς επί των ασώματων δυνάμεων, των αρχών, των εξουσιών, του κοσμοκράτορα. Δεν αναφέρεις όμως τα δυσάρεστα που μοιράστηκες μαζί του, όπως τον φόβο των αρχόντων κάποιες φορές ή τους παραγκωνισμούς από τους συνανθρώπους. Από όλα αυτά έχεις πλέον απαλλαγεί, από τον φόβο και το δέος. Αλλά μεριμνάς για το ποιος θα θρέψει τα παιδιά που έμειναν πίσω; Ο Πατέρας των ορφανών. Διότι, πες μου, ποιος τα έδωσε; Δεν ακούς τον Χριστό που λέει στα Ευαγγέλια: «Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;»

Διότι σας απομακρύνει από τον Θεό που σας δημιούργησε και σας φροντίζει και σας αγαπά. Γι' αυτό σας λέγω, να μη μεριμνάτε. Επειδή δηλαδή έδειξε ότι η βλάβη είναι ανείπωτη, επιτείνει πλέον την προσταγή. Διότι δεν προστάζει απλώς να εγκαταλείψουν τα υπάρχοντά τους, αλλά ούτε καν για την αναγκαία τροφή να μεριμνούν, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε». Όχι επειδή η ψυχή χρειάζεται τροφή, αφού είναι ασώματη, αλλά εκφράστηκε σύμφωνα με την κοινή συνήθεια. Διότι, αν και η ίδια δεν χρειάζεται τροφή, δεν θα ανεχόταν να παραμείνει μέσα στο σώμα με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν αυτό τρέφεται. Και λέγοντάς το αυτό, δεν το παραθέτει απλώς, αλλά και εδώ εγείρει λογικά επιχειρήματα· άλλα μεν αντλημένα από όσα ήδη μας έχουν δοθεί, άλλα δε από έτερα παραδείγματα. Από όσα μεν μας έχουν δοθεί, λέγει τα εξής: «Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;». Εκείνος, λοιπόν, που έδωσε το μεγαλύτερο, πώς δεν θα δώσει το μικρότερο; Εκείνος που έπλασε τη σάρκα η οποία τρέφεται, πώς δεν θα παρέχει την τροφή;

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Αυτό ακριβώς μάς διακήρυξε και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου», λέγοντας, «και αυτός θα σε αναθρέψει», και στα ιερά Ευαγγέλια, διδάσκοντας τους δικούς του μαθητές, λέει: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «Ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και αναστατώνεσαι για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· διότι η Μαρία διάλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί», δηλαδή το να κάθεται κοντά στα πόδια του και να ακούει τα λόγια του.

Ποιος τα έδωσε αυτά, πες μου; Δεν ακούς Εκείνον που λέει στα Ευαγγέλια ότι η ψυχή αξίζει περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Βλέπεις ότι ο θρήνος μας προέρχεται από συνήθεια, ή μάλλον από απιστία; Μα, δεν είναι λαμπρά τα παιδιά όταν έχει πεθάνει ο πατέρας τους; Γιατί; Εφόσον έχουν τον Θεό για πατέρα, πώς δεν θα είναι λαμπρά; Πόσους να σου δείξω που ανατράφηκαν από χήρες και αναδείχθηκαν σπουδαίοι και ενάρετοι; Και πόσους που, ενώ ζούσαν υπό την προστασία των πατέρων τους, διαφθάρηκαν και χάθηκαν;

ΤΙΤΛΟΣ Εʹ. — Περί εμπαθούς προσκολλήσεως και μέριμνας· και ότι πρέπει να διακείμεθα χωρίς προσκόλληση απέναντι στα πράγματα. «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Η μέριμνα φέρνει τα γηρατειά πριν από την ώρα τους.» «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε τι θα πιείτε, μήτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε.»

«Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή; Και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει», και τα λοιπά. «Ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται, σαν να μην χαίρονται· και όσοι κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και όσοι αγοράζουν, σαν να μην κατέχουν· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον χρησιμοποιούν. Διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου». Γνώρισμα της τέλειας ψυχής είναι το να είναι αμέριμνη, ενώ του ασεβούς το να φθείρεται από τις μέριμνες. Διότι για μεν την τέλεια ψυχή έχει ειπωθεί ότι είναι κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Αυτό δε υποδηλώνει την αμεριμνησία. Ενώ για όσους έχουν πολλή μέριμνα για τα βιοτικά λέγει: Όλος ο βίος του ασεβούς βρίσκεται μέσα στη μέριμνα.

Να μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αυτός, λοιπόν, που έδωσε την ψυχή και το σώμα, θα δώσει οπωσδήποτε και τροφή και ένδυμα, εκείνος που τρέφει τα πετεινά του ουρανού και στολίζει τα κρίνα του αγρού με τέτοια ωραιότητα. Ζητείτε δε, λέγει, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριον· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της. Όλα όσα θέλετε να κάνουν σε εσάς οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς. Εισέλθετε από τη στενή πύλη, διότι πλατιά είναι η πύλη και ευρύχωρη η οδός που οδηγεί στην απώλεια, και πολλοί είναι αυτοί που εισέρχονται από αυτήν· στενή και τεθλιμμένη είναι η οδός που οδηγεί στη ζωή, και λίγοι είναι αυτοί που τη βρίσκουν. Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Αυτός που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου, και αυτός που αγαπά υιό ή θυγατέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι άξιός μου· και όποιος δεν λαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου.

Είπε δε ως εξής: «Δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, διότι ο ουράνιος Πατέρας θέλει τη μετάνοια του αμαρτωλού παρά την κόλασή του». Σχετικά δε με το να αγαπούμε τους πάντες δίδαξε τα εξής: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, τι το ξεχωριστό κάνετε; Διότι και οι πόρνοι το κάνουν αυτό. Εγώ όμως σας λέω, να προσεύχεσθε για τους εχθρούς σας και να αγαπάτε αυτούς που σας μισούν και να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται και να προσεύχεσθε για αυτούς που σας κακομεταχειρίζονται». Ως προς το να προσφέρουμε σε όσους έχουν ανάγκη και να μην κάνουμε τίποτε για την ανθρώπινη δόξα, είπε τα εξής: «Σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς. Διότι, εάν δανείζετε σε αυτούς από τους οποίους ελπίζετε να πάρετε πίσω, τι το ξεχωριστό κάνετε; Αυτό το κάνουν και οι τελώνες. Εσείς, όμως, να μη θησαυρίζετε για τον εαυτό σας θησαυρούς πάνω στη γη, όπου ο σκόρος και η φθορά τους καταστρέφουν και όπου κλέφτες κάνουν διαρρήξεις, αλλά να θησαυρίζετε για τον εαυτό σας στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν. Διότι τι ωφελείται ο άνθρωπος, αν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο, αλλά χάσει την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ως αντάλλαγμα για την ψυχή του; Θησαυρίζετε, λοιπόν, στους ουρανούς, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά καταστρέφουν». Και: «Να γίνεστε αγαθοί και οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι αγαθός και οικτίρμων, και ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε αμαρτωλούς και αδίκους και πονηρούς. Και μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε».

Γι' αυτό, θεωρώ ότι είναι αναγκαίο να μεριμνούμε για το «σώμα» που είναι κατά πολύ ανώτερο από τα «ενδύματα», δηλαδή για τα θεία και υψηλά νοήματα τόσο της Αγίας Γραφής όσο και των θεαμάτων της κτίσης, ως λογικά όντα που μέσω του λόγου σπεύδουμε προς τον Λόγο (καθώς λέει και ο ίδιος ο Λόγος: «δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;»), μήπως, όταν έρθει η ώρα, ελεγχθούμε ότι δεν έχουμε συγκρατήσει τίποτα από αυτά, επειδή δεν αδράξαμε τον Λόγο, ο οποίος υφίσταται και δίνει υπόσταση στα πάντα, όπως ακριβώς εκείνη η Αιγύπτια, η οποία, κρατώντας μόνο τα ρούχα του Ιωσήφ, απέτυχε εντελώς να έρθει σε επαφή με αυτόν που ποθούσε.

Διότι νομίζω ότι αυτός ο αιώνας υποδηλώνεται μέσω του «σήμερα», σαν να έλεγε κανείς, αποδίδοντας πιο ξεκάθαρα το χωρίο της προσευχής: «Τον άρτον ημών», τον οποίο εξ αρχής ετοίμασας για την αθανασία της φύσεως, «δος ημίν σήμερον», ενώ βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή της θνητότητας, ώστε να νικήσει τον θάνατο της αμαρτίας η τροφή του άρτου της ζωής και της επιγνώσεως, της οποίας δεν επέτρεψε να γίνει μέτοχος ο πρώτος άνθρωπος η παράβαση της θείας εντολής, διότι, εάν είχε χορτάσει από αυτήν τη θεία τροφή, δεν θα είχε αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο της αμαρτίας. Σε αυτήν, εξάλλου, την έννοια του παρόντος ρητού με οδήγησε ο Σωτήρας, προστάζοντας ρητά τους μαθητές να μην κάνουν καθόλου λόγο για αισθητή τροφή, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε —διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου—, αλλά ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Πώς, λοιπόν, διδάσκει να προσευχόμαστε για εκείνα τα οποία προηγουμένως έδωσε εντολή να μην τα ζητούμε;

Και πώς, λέει, θα μπορέσουμε να ζήσουμε περιφρονώντας τον βίο και τα πράγματά του; Άκουσε τον Κύριο που λέει: «Γι' αυτό σας λέω» (για ποιο «αυτό»; γι' αυτό το ερώτημα που προγνωρίζω ότι πολλοί θα ρωτήσουν, το πώς δηλαδή μπορούμε να ζήσουμε χωρίς να προσκολλόμαστε στον έναν κύριο, τον βίο του μαμωνά), «γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Δεν είναι η ψυχή πολυτιμότερη από την τροφή και το σώμα από το ένδυμα;». Ναι, είναι πολυτιμότερη η ψυχή από την τροφή, και τόσο πολύ πολυτιμότερη, ώστε ούτε ολόκληρος ο κόσμος δεν αξίζει όσο μία ψυχή, επειδή αυτός μεν είναι φθαρτός, ενώ εκείνη είναι αθάνατη. Και ο καθένας έλαβε μία ψυχή, και αυτός που θα την απολέσει εξαιτίας της φαυλότητας των έργων του δεν θα βρει ποτέ άλλη, ενώ από πάρα πολλές τροφές, με τη χάρη του Θεού, ο κόσμος είναι γεμάτος. Και είναι πολυτιμότερη η ψυχή από την τροφή, και το σώμα ομοίως είναι πολυτιμότερο από το ένδυμά του, διότι αυτό μεν έχει πλαστεί από το χέρι του Θεού και έχει τιμηθεί με την πνοή του Θεού ώστε να έχει ζωτική ψυχή, ενώ από τα ενδύματα δεν έχει κανείς μόνο ένα και αυτό δυσεύρετο, αλλά με πολλή αφθονία, χάριτι Θεού, κατέχει διάφορα ενδύματα. Και γι' αυτό το σώμα είναι ανώτερο και απείρως πολυτιμότερο από το ένδυμα.

Διότι, όπως ακριβώς ένας βασιλιάς φίλος της δικαιοσύνης και εξαιρετικά αγαθός, αν οι ίδιοι του οι γιοι προσκρούσουν απέναντί του, τους εκδιώκει από τη βασιλεία και τους καταδικάζει να ζουν σαν δούλοι, έπειτα όμως πάλι, σπλαχνιζόμενός τους καθώς τους βλέπει να καταπονούνται με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα, θα τους πει: «Μην μεριμνάτε, μην κοπιάζετε σαν δούλοι, αλλά ελάτε πάλι στη βασιλεία μου», έτσι και ο δικός μας Βασιλιάς και Σωτήρας και Θεός, επειδή αμαρτήσαμε απέναντί του και εκδιωχθήκαμε δίκαια από την ανέμελη ζωή, μας καταδίκασε να ζούμε δουλικά με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα. Έπειτα όμως πάλι, επειδή μας σπλαχνίστηκε, ως πανάγαθος και εύσπλαχνος πατέρας, εμφανίζεται φιλάνθρωπα και μας λέει: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε». Και σχετικά με τις τροφές μάς έδωσε ως παράδειγμα τα πετεινά, ενώ για τα ενδύματα διέταξε να μαθαίνουμε από τα κρίνα, και έπειτα επαναλαμβάνει τα λόγια του για να ενισχύσει την αξιοπιστία τους: «Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· γνωρίζει άλλωστε ο ουράνιος πατέρας μας ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε, όμως, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και πάλι προσθέτει κάτι άλλο, που αρμόζει στους μεγαλόψυχους και πιστότατους δούλους του: «Μην μεριμνήσετε», λέει, «για το αύριο· διότι το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του».

Ναι, λέει, και αν όλοι οι άνθρωποι αποκτήσουν την ίδια αμεριμνία, ώστε να μην υπάρχει κανείς που να σπέρνει ή να φυτεύει ή να ασχολείται καθόλου με τα του κόσμου, πώς λοιπόν θα σταθεί αυτός ο βίος; Τάχα αυτό λες, ότι, αν καταπαύσει ο κόσμος από τη μοχθηρή αμαρτία και τις ταραχές και τους κάματους και τους ανωφελείς κόπους και τη σπορά και τη φυτεία και τις άλλες ταλαιπωρίες, και γίνουν οι άνθρωποι άγγελοι, και η γη γίνει επίγειος ουρανός, πώς μπορεί η ζωή να συντηρηθεί; Βλέπεις, όποιος κι αν είσαι εσύ που ρωτάς, τι νόημα έχει αυτό που ρώτησες; Διότι, αν όλοι, όπως είπες, απέχαμε από τη βιωτική μοχθηρία, από τους βασιλείς μέχρι τους τελευταίους και σε όλα τα έθνη, τότε θα μας επισκεπτόταν Εκείνος που είπε «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, μήτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», τότε η γη μας θα ανέβλυζε πλουσιοπάροχα μέλι και γάλα, τότε θα τρώγαμε άφθονα τα αγαθά της, τότε και αυτή δικαίως θα ονομαζόταν μακαρία γη, και εμείς μακάριοι, και θα συναγωνιζόμασταν τον βίο εκείνων των Βραχμάνων για τον οποίο ακούμε. Τώρα όμως, όσο σπεύδουμε να δοξαστούμε ή να πλουτίσουμε ή να ζήσουμε με τρυφή, άλλο τόσο συμβαίνουν και τα αντίθετα αυτών.

Γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», και ότι, αν ο ουράνιος Πατέρας ντύνει και τρέφει τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε;», όσοι δηλαδή προαιρείσθε να απομακρυνθείτε από τον μαμωνά· «διότι όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη· επειδή γνωρίζει ο Πατέρας μας ο ουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», «αλλά ζητείτε πρωτίστως τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Τέτοιους λοιπόν ήθελε να είμαστε ο Θεός, απαθείς, αμέριμνους και να έχουμε μόνο το έργο των αγγέλων, δηλαδή το να υμνούμε ακατάπαυστα και αδιάκοπα τον Δημιουργό και να εντρυφούμε στη θεωρία Του αποκλειστικά από τη μελέτη των κτισμάτων Του, όπως ακριβώς φθέγγεται προς εμάς και μέσω του προφήτη Δαβίδ: «Ρίξε στον Κύριο τη μέριμνά σου και Αυτός θα σε διαθρέψει», και πάλι μέσω των Ευαγγελίων Του: «μη μεριμνάτε για την ψυχή σας, τι θα φάτε, και για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε», και πάλι: «ζητάτε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν», και προς τη Μάρθα: «Μάρθα, Μάρθα, μεριμνάς και τυρβάζεις για πολλά, ένα όμως είναι αναγκαίο· η δε Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί».

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

Μτ. 6, 25 Το «μη μεριμνήσετε για την ψυχή σας» δεν αναφέρεται επειδή η ψυχή έχει ανάγκη από τροφή. Γι' αυτό ούτε είπε τι θα φάει ή τι θα πιει η ψυχή, αλλά «τι θα φάτε» και «τι θα πιείτε» εσείς, δηλαδή το έμβιο ον που αποτελείται από ψυχή και σώμα. Διότι, αν και από την ψυχή πηγάζουν σαν από κάποια πηγή οι δυνάμεις της ορέξεως και χωρίς αυτήν δεν είναι δυνατόν να τρέφεται το έμβιο ον, εντούτοις δεν τρέφεται η ίδια η ψυχή, αλλά εκείνο. Γι' αυτό και ο Κύριός μας ούτε απέδωσε σε αυτήν τη λειτουργία της θρέψης ούτε την αποξένωσε εντελώς από αυτήν, αλλά, επειδή η ψυχή παρέχει τις αφορμές για την επιθυμία, λέει: «μη μεριμνήσετε για την ψυχή σας», ενώ, επειδή δεν τρώει και δεν πίνει αυτή, αλλά το σύνθετο δημιούργημα, πρόσθεσε: «τι θα φάτε» και «τι θα πιείτε» εσείς, και όχι βέβαια η ψυχή. Εάν, πάλι, κάποιος θεωρεί ότι με το «για την ψυχή σας» δηλώνεται το εξής, ότι δηλαδή δεν πρέπει να επιδεικνύετε μέριμνα για τέτοια πράγματα μόνο στα ίδια τα έργα και τους κόπους, αλλά ούτε και να επιτρέψετε να γεννηθεί αυτή η μέριμνα μέσα στην ψυχή και να σας ενοχλήσει ωθώντας σας σε πράξη, ούτε αυτή η ερμηνεία είναι ξένη προς την ευαγγελική παραίνεση.

Δεν είπε: τι θα φάει η ψυχή ή τι θα πιει· διότι κάθε ψυχή, επειδή είναι ασώματη, ούτε τρώει ούτε πίνει, αλλά: «μη μεριμνάτε με την ψυχή σας για το τι θα φάτε» εσείς ή «τι θα πιείτε»· διότι η ψυχή εκδηλώνει την ορεκτική της δύναμη, αλλά όχι για δική της χάρη, αλλά για τη φροντίδα του σώματος· διότι αυτό είναι που τρέφεται.