Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:26

Και ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι, αν όχι το «Χαίρε, Ραββί», που ειπώθηκε με σκοπό την προδοσία; Εναπόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και Εκείνος θα σε διαθρέψει. Παρόμοιο είναι το: Να μη μεριμνάτε για το τι θα φάτε, ή τι θα πιείτε, ή τι θα ντυθείτε. Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος. Που σημαίνει: Θα διασώζει τους δικαίους πάντοτε από κάθε επίθεση των εχθρών.

Κοιτάξτε τα πουλιά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες· και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από αυτά; Και ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχυ; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού, πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέω όμως, ότι ούτε ο Σολομών με όλη του τη δόξα δεν ντύθηκε όπως ένα από αυτά. Εάν λοιπόν το χόρτο του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον κλίβανο, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, δεν θα ντύσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; Διότι, εάν δεν είναι ανάξιο για τον Θεό να προνοεί ακόμη και για τα τόσο μικρά πράγματα, για την τρίχα της κεφαλής, για το σπουργίτι και για το χόρτο του αγρού, δεν ήταν ανάξιο γι' Αυτόν και να τα δημιουργήσει. Επειδή, για όσα προνοεί, γι' αυτά είναι και ο δημιουργός διά του ιδίου Του του Λόγου. Εξάλλου, ένα ακόμη μεγαλύτερο άτοπο προκύπτει για όσους τα ισχυρίζονται αυτά· διότι διαιρούν τα κτίσματα και τη δημιουργία· και αποδίδουν άλλα μεν ως έργο του Πατέρα και άλλα ως έργα του Υιού· ενώ θα έπρεπε, είτε τα πάντα να γίνονται από τον Πατέρα μαζί με τον Υιό, είτε, εάν όλα τα δημιουργήματα γίνονται διά του Υιού, να μην αποκαλούν και Αυτόν ένα από τα δημιουργήματα.

Πώς, λοιπόν, δεν θα καταδίκαζε κανείς ολοκληρωτικά, εξαιτίας αυτών, την ασέβειά τους, την οποία, αφού ανέμειξαν με πολλή αφροσύνη για τους εαυτούς τους, δεν κοκκινίζουν από ντροπή, μεθώντας με αυτόν τον τρόπο ενάντια στην αλήθεια; Διότι, εάν μεν ισχυριστούν ότι ο Θεός εποίησε μόνον τον Υιό επειδή κουράζεται με τη δημιουργία των υπολοίπων, θα κατακραυγάσει εναντίον τους ολόκληρη η κτίση επειδή εκφράζονται με τρόπο ανάξιο για τον Θεό, αλλά και ο Ησαΐας εγγράφως, λέγοντας: «Ο αιώνιος Θεός, που κατασκεύασε τα άκρα της γης, ούτε θα πεινάσει ούτε θα κοπιάσει, ούτε είναι δυνατόν να εξιχνιαστεί η φρόνησή Του». Εάν πάλι πουν ότι ο Θεός, επειδή απαξίωνε να δημιουργήσει τα υπόλοιπα, εποίησε μόνον τον Υιό, και τα άλλα τα ενεπιστεύθη στον Υιό ως βοηθό, και αυτό είναι ανάξιο για τον Θεό, διότι δεν υπάρχει αλαζονεία στον Θεό· θα τους καταντροπιάσει όμως ο Κύριος λέγοντας: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;» Και πάλι: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας, τι θα φάτε, ούτε για το σώμα σας, τι θα ντυθείτε. Δεν είναι η ζωή κάτι περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Εσείς δεν διαφέρετε πολύ περισσότερο από αυτά; Και ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχυ; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε;»

Κοιτάξτε τα πτηνά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν έχετε εσείς πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτά; Ποιος δε από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε προσεκτικά τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέγω δε ότι ούτε ο Σολομών με όλη του τη δόξα δεν περιβλήθηκε όπως ένα από αυτά. Εάν, λοιπόν, το χορτάρι του αγρού, το οποίο σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς, ολιγόπιστοι; Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Γνωρίζει εξάλλου ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα· διότι η αυριανή θα μεριμνήσει για τα δικά της ζητήματα. Αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της ταλαιπωρία. ΛΟΥΚΑΣ. Τα κτήματα κάποιου πλούσιου ανθρώπου απέδωσαν άφθονη καρποφορία, και διαλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω, διότι δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου;

Εάν όμως ισχυρίζονται ότι είναι άτοπο να φθάνει η άφατη δύναμη του Θεού μέχρι τα ελάχιστα, ας καταισχυνθούν ακούγοντας τον Χριστό να λέγει: «Δεν πωλούνται δύο στρουθία αντί ενός ασσαρίου; Και όμως, ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς;». Και πάλι: «Παρατηρήστε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει». Και πάλι: «Αν λοιπόν το χόρτο του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον κλίβανο, ο Θεός το ενδύει με αυτόν τον τρόπο, πόσο μάλλον εσάς;». Τι άραγε θα μπορούσε να είναι πιο ευτελές από το χόρτο και τα στρουθία, για τα οποία ο Θεός προνοεί από αγαθότητα;

Με αυτά ομολογούσε σαφέστατα ότι ο ναός που βρισκόταν προηγουμένως στα Ιεροσόλυμα ήταν οίκος του δικού Του Πατέρα. Εάν πάλι κάποιος, από απιστία, επιθυμεί να λάβει ακόμη περισσότερες αποδείξεις για το ότι ο Πατέρας του Χριστού είναι ο ίδιος και Ποιητής του κόσμου, ας Τον ακούσει να λέει πάλι: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου; Και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς τον Πατέρα μου τον επουράνιο». Και το: «Κοιτάξτε τα πουλιά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει». Και το: «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι».

Και πάλι, νομοθετώντας την ακτημοσύνη και θέλοντας να μας απαλλάξει από τα υλικά αγαθά, έλεγε: μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Και μας έφερε παράδειγμα λέγοντας: δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα; Και πάλι, υποδεικνύοντάς μας το πιο σαφές παράδειγμα των πουλιών και του χόρτου, έλεγε: παρατηρήστε τα πουλιά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από τα πουλιά; Και πάλι: παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν, ούτε γνέθουν· σας λέω όμως ότι ούτε ο Σολομών σε όλη του τη δόξα δεν ντύθηκε όπως ένα από αυτά. Αν όμως το χόρτο του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει έτσι, πόσο μάλλον εσάς, ολιγόπιστοι;

Διότι, αν πιστεύεις ότι θα λάβεις τα αιώνια και αθάνατα και μόνιμα και άφθαρτα, πόσο μάλλον αυτά τα παροδικά και επίγεια, τα οποία ο Θεός έδωσε στα θηρία και στα πετεινά και στους ασεβείς ανθρώπους; Δεν πιστεύεις ότι θα σου τα χορηγήσει ο Κύριος; Όπως ακριβώς διέταξε να μη μεριμνάτε, λέγοντας: μη μεριμνήσετε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε· διότι όλα αυτά τα αναζητούν τα έθνη του κόσμου· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Και προσθέτει, ελέγχοντας τους ολιγόπιστους: κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Πόσο μάλλον διαφέρετε εσείς από τα πετεινά; Και πάλι, επισφραγίζοντας τον λόγο του, λέει: μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για το αύριο. Αν, όμως, ακόμη μεριμνάς για αυτά και δεν εμπιστεύθηκες τον εαυτό σου στον λόγο του, μάθε ότι τα αιώνια αγαθά, που είναι η βασιλεία των ουρανών, δεν πίστεψες ακόμη ότι θα τα λάβεις, και νομίζεις ότι πιστεύεις, ενώ στα μικρά και φθαρτά αποδεικνύεσαι άπιστος.

Και χρησιμοποιεί δεύτερο παράδειγμα, λέγοντας: Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, διότι δεν σπέρνουν, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Μήπως εσείς δεν αξίζετε πολύ περισσότερο από αυτά; Διότι, εάν για αυτά των οποίων δεν τυγχάνει πατέρας –και αυτά είναι τα πετεινά– προνόησε για την επαρκή τους τροφή ο Θεός, ο οποίος είναι κηδεμόνας και προνοητής των πάντων, για εσάς, που έχετε πλαστεί κατ' εικόνα Του, και για τους οποίους τυγχάνει πατέρας εξαιτίας της νοερής και λογικής ουσίας που υπάρχει μέσα σας, πώς δεν θα αναλάβει κάθε φροντίδα για τη ζωή σας; Και βεβαίως θα σας θρέψει χωρίς να έχετε καμία μέριμνα, ως πατέρας που παρέχει από πριν έτοιμα τα αναγκαία στους υιούς του, πολύ περισσότερο από ό,τι στα πετεινά του ουρανού, στα οποία εξασφαλίζονται τα προς τροφήν άκοπα, χωρίς σπορά και χωρίς όργωμα, εφόσον ο δικός σας Πατέρας τούς δωρίζει ταυτόχρονα και τη ζωή και την τροφή. Με πολύ μεγάλη ακρίβεια, όμως, για να προτρέψει τους μαθητές του, δεν χρησιμοποίησε ένα τυχαίο παράδειγμα από τα άλογα ζώα· επομένως, δεν μνημόνευσε ερπετά ούτε κτήνη ούτε βεβαίως ψάρια, αλλά ούτε μίλησε γενικώς και απλώς για πτηνά, επειδή και από αυτά άλλα είναι σαρκοφάγα, άλλα τρέφονται από το χώμα και άλλα τρώγονται μεταξύ τους.

Γι' αυτό, αφού διαχώρισε τα σπερματοφάγα πτηνά από τα νεκροφάγα και τα σαρκοφάγα, προσδιορίζοντάς τα με τα λόγια: «Δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συνάγουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει»· και φανερώνοντας από αυτά τα ίδια εκείνα που πετούν ψηλά με το να τα ονομάσει πετεινά του ουρανού, παρακινούσε τους μαθητές του να μιμηθούν τον τρόπο της διατροφής τους. Και συγχρόνως, παραπέμποντάς τους στην απόδειξη της Πρόνοιας που επιβλέπει τα πάντα, ώστε να μπορούν να συμπεράνουν μέσα από το παράδειγμα ότι ο ουράνιος Πατέρας τους θα φροντίσει για τη δική τους τροφή πολύ περισσότερο από ό,τι για τα πετεινά του ουρανού.

Γιατί, λοιπόν, από τα άλογα ζώα μιμείσαι ό,τι είναι επιβλαβές για σένα, ενώ δεν μιμείσαι το ωφέλιμο; Άκουσε τον προφήτη που λέει ότι ακόμη και τα μικρά των λιονταριών, όταν έχουν ανάγκη από τροφή, ωρύονται και ζητούν από τον Θεό και λαμβάνουν τη δύναμη για αρπαγή. «Τα μικρά των λιονταριών», λέει, «ωρύονται για να αρπάξουν και να ζητήσουν από τον Θεό την τροφή τους». Και αναφέροντας τα μικρά των λιονταριών, άφησε σε όσους έχουν νου να βγάλουν άφθονα συμπεράσματα μέσα από αυτά και για όλα τα άλλα ζώα. Διότι, αν το λιοντάρι, που είναι το πιο αδηφάγο, το πιο αρπακτικό και το πιο ρωμαλέο από τα θηρία, δεν έχει την ικανότητα για αρπαγή θηραμάτων αν ο Θεός δεν του δώσει την ευχέρεια, τι να πούμε για τα άλλα ζώα; Αυτό ακριβώς παρουσιάζει και ο Χριστός στο Ευαγγέλιο με το παράδειγμα των πτηνών, λέγοντας: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει». Αλλά τι λέω για τα χερσαία ζώα, τα εναέρια, τα θαλασσινά και τα αμφίβια; «Διότι αν», λέει, «ακόμη και το χορτάρι του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, και το οποίο ούτε κοπιάζει ούτε γνέθει, ο Θεός έτσι το τρέφει και με τόση κοσμιότητα και ευπρέπεια το ντύνει, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι;».

Θέλεις να γίνεις πλούσιος εσύ ο φτωχός; Είναι δυνατόν εφόσον το θέλεις, και κανείς δεν σε εμποδίζει· περιφρόνησε τα χρήματα αυτού του κόσμου· θεώρησε πως δεν είναι τίποτα, όπως ακριβώς και δεν είναι· απόβαλε την επιθυμία του πλούτου, και έχεις ήδη πλουτίσει. Αυτός είναι ο πραγματικά πλούσιος, εκείνος που δεν επιθυμεί να πλουτίσει· εκείνος που δεν θέλει να είναι φτωχός, αυτός είναι ο πραγματικά φτωχός. Όπως ακριβώς άρρωστος είναι εκείνος που δυσφορεί ακόμη και όταν έχει την υγεία του, και όχι εκείνος που υπομένει την ασθένεια πιο εύκολα από κάθε υγεία, έτσι και εδώ, φτωχός είναι εκείνος που δεν μπορεί να υπομείνει τη φτώχεια, αλλά ενώ ζει μέσα στον πλούτο θεωρεί πως είναι πιο φτωχός από τους φτωχούς, και όχι εκείνος που υπομένει τη φτώχεια πιο εύκολα από τους πλουσίους· διότι αυτός μάλλον είναι ο πλουσιότερος. Πες μου, λοιπόν, γιατί φοβάσαι τη φτώχεια; Γιατί την τρέμεις; Μήπως όχι εξαιτίας της πείνας; Όχι εξαιτίας της δίψας; Όχι εξαιτίας του ψύχους; Ή μήπως όχι εξαιτίας αυτών; Αλλά δεν υπάρχει, δεν υπάρχει κανείς που να τα στερήθηκε ποτέ αυτά. Διότι, «Ατενίστε στις αρχαίες γενεές και δείτε· ποιος πίστεψε στον Κύριο και εγκαταλείφθηκε; Ή ποιος έλπισε σε Αυτόν και ντροπιάστηκε;» Και πάλι, «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει». Κανέναν δεν θα μπορούσε κάποιος να μας υποδείξει εύκολα που να έχει χαθεί από την πείνα και το ψύχος.

Αλλά έχεις καλή όσφρηση; Όμως ο σκύλος δεν σε αφήνει να τον ξεπεράσεις. Αλλά είσαι ικανός στην απόκτηση αγαθών; Όμως υστερείς από το μυρμήγκι. Αλλά φοράς χρυσάφια; Όμως όχι όπως τα ινδικά μυρμήγκια. Και όσον αφορά την υγεία; Πολύ ανώτερα από εμάς είναι τα άλογα ζώα, και στην ευεξία και στην ευπορία· εκείνα δεν φοβούνται τη φτώχεια. Διότι λέγει: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες». Επομένως, λέγει (κάποιος), τα άλογα ζώα τα δημιούργησε ο Θεός ανώτερα από εμάς. Βλέπεις πόση είναι η απερισκεψία; Βλέπεις την έλλειψη ορθής εξέτασης; Βλέπεις πόσα μας προσφέρει η εξέταση των πραγμάτων; Εκείνος που είχε την πιο υψηλή ιδέα για τον εαυτό του από όλους τους ανθρώπους, βρέθηκε να είναι κατώτερος και από τα άλογα ζώα. Αλλά ας τον λυπηθούμε, και ας μην τον μιμηθούμε, ούτε –επειδή υπερηφανεύθηκε για την ανθρώπινη φύση μας– αφού τον καταβιβάσουμε στην τάξη των αλόγων ζώων να τον εγκαταλείψουμε, αλλά ας τον ανορθώσουμε από εκεί, όχι για χάρη του (διότι ο ίδιος βέβαια αξίζει να πάθει κάτι τέτοιο), αλλά για να φανερωθεί η φιλανθρωπία του Θεού και η τιμή που μας έχει δοθεί. Διότι υπάρχουν, πραγματικά υπάρχουν πράγματα στα οποία τα άλογα ζώα δεν έχουν καμία απολύτως κοινωνία μαζί μας. Ποια είναι λοιπόν αυτά; Η ευσέβεια και ο ενάρετος βίος. Εδώ δεν μπορείς να μιλήσεις για πόρνους, ούτε για θηλυπρεπείς, ούτε για ανδροφόνους· διότι έχουμε διαχωριστεί από αυτούς. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό; Γνωρίζουμε τον Θεό, αναγνωρίζουμε την πρόνοιά Του, φιλοσοφούμε περί αθανασίας· ας υποχωρήσουν σε αυτό το σημείο τα άλογα ζώα.

Διότι, λέγει, ανατέλλει τον ήλιο του σε πονηρούς και αγαθούς, και βρέχει σε δικαίους και αδίκους. Και πάλι: Εάν όμως το χορτάρι του αγρού, το οποίο σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στη φωτιά, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο· και ομιλώντας πάλι για τα πουλιά: Ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει.

Αυτό ακριβώς φανερώνοντας και με άλλα λόγια ο Παύλος έλεγε: «Ώστε ούτε αυτός που φυτεύει είναι κάτι, ούτε αυτός που ποτίζει, αλλά ο Θεός που δίνει την αύξηση». Ξεκινώντας από τα ήδη υπάρχοντα αγαθά, λοιπόν, με αυτόν τον τρόπο προέτρεψε· ενώ από άλλα παραδείγματα, λέγοντας: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού». Διότι, για να μην πει κάποιος ότι ωφελούμαστε όταν μεριμνούμε, τους αποτρέπει και μέσα από το ανώτερο και μέσα από το κατώτερο· του ανώτερου βέβαια, δηλαδή της ψυχής και του σώματος, και του κατώτερου, δηλαδή των πετεινών. Διότι, εάν υπάρχει τόση φροντίδα από αυτόν για τα πολύ κατώτερα, πώς δεν θα δώσει σε εσάς; λέει. Και προς αυτούς βέβαια μίλησε με αυτόν τον τρόπο, διότι μέχρι τότε ήταν ένα απλοϊκό πλήθος· προς τον διάβολο όμως δεν μίλησε έτσι, αλλά πώς; «Δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Εδώ όμως μνημονεύει τα πτηνά, και μάλιστα με τρόπο που προκαλεί έντονη ντροπή, πράγμα το οποίο διαθέτει τη μέγιστη δύναμη ως παραινετικός λόγος. Όμως, ορισμένοι από τους ασεβείς έφτασαν σε τέτοιο σημείο ανοησίας, ώστε να κατακρίνουν ακόμη και το παράδειγμα. Διότι δεν έπρεπε, λέει, εφόσον προσπαθούσε να ενισχύσει την ελεύθερη προαίρεση, να τους παρακινήσει σε αυτό επικαλούμενος φυσικά πλεονεκτήματα· επειδή σε εκείνα, λέει, αυτό το στοιχείο υπάρχει εκ φύσεως.

Εάν λοιπόν για όσα δημιουργήθηκαν για χάρη μας επιδεικνύει τόση πρόνοια, πολύ περισσότερο για εμάς· εάν για τους δούλους, πολύ περισσότερο για τον κύριο. Γι' αυτό έλεγε: «Κοιτάξτε τα πετεινά»· και δεν είπε ότι δεν καπηλεύονται, ούτε εμπορεύονται, διότι αυτά συγκαταλέγονταν σε όσα ήταν εντελώς απαγορευμένα· αλλά τι είπε; «Δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν». Τι σημαίνει λοιπόν; Δεν πρέπει να σπέρνουμε; λέει κάποιος. Δεν είπε ότι δεν πρέπει να σπέρνουμε, αλλά ότι δεν πρέπει να μεριμνούμε· ούτε ότι δεν πρέπει να εργαζόμαστε, αλλά ότι δεν πρέπει να είμαστε μικρόψυχοι και να καταπονούμε τον εαυτό μας με τις βιοτικές φροντίδες. Διότι έδωσε μεν την εντολή να τρεφόμαστε, αλλά χωρίς να κυριευόμαστε από μέριμνες. Αυτόν τον λόγο και ο Δαβίδ από παλαιά τον καταθέτει προκαταβολικά, λέγοντας αινιγματικά τα εξής: «Ανοίγεις εσύ το χέρι σου και χορταίνεις κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία σου»· και πάλι: «Σε Αυτόν που δίνει στα κτήνη την τροφή τους, και στους νεοσσούς των κοράκων που τον επικαλούνται». Ποιοι λοιπόν δεν μερίμνησαν; λέει κάποιος.

Επομένως, θέλοντας να μας απαλλάξει από τους κόπους, έδωσε αυτές τις εντολές. Άρα, δεν αποτελεί κόπο το να μην μεριμνά κανείς γι' αυτά, αλλά αντίθετα το να μεριμνά. Και όπως ακριβώς λέγοντας, «Δεν σπέρνουν», δεν κατήργησε τη σπορά, αλλά την αγωνιώδη φροντίδα· έτσι και λέγοντας, «Δεν κοπιάζουν, ούτε γνέθουν», δεν κατάργησε την εργασία, αλλά τη μέριμνα. Εάν δε ο Σολομών ηττήθηκε από το κάλλος τους, και μάλιστα όχι μία ούτε δύο φορές, αλλά καθ' όλη τη διάρκεια της βασιλείας του· (διότι δεν θα μπορούσε κανείς να πει ότι άλλοτε μεν ντύθηκε με τέτοια ενδύματα, έπειτα δε όχι, αλλά ούτε και σε μία μόνο ημέρα δεν στολίστηκε κατ' αυτόν τον τρόπο· διότι αυτό φανέρωσε λέγοντας, «Σε όλη του τη βασιλεία»)· και δεν ηττήθηκε μεν από το ένα άνθος, ενώ μιμήθηκε το άλλο, αλλά υποχώρησε μπροστά σε όλα μαζί· (γι' αυτό και έλεγε «Σαν ένα από αυτά»· διότι όση είναι η διαφορά της αλήθειας από το ψεύδος, τόσο είναι το χάσμα μεταξύ εκείνων των ενδυμάτων και αυτών των ανθέων)· εάν λοιπόν εκείνος ομολόγησε την ήττα του, αυτός που υπήρξε ο λαμπρότερος από όλους τους βασιλείς που υπήρξαν ποτέ, πότε εσύ θα μπορέσεις να υπερισχύσεις, ή μάλλον να πλησιάσεις έστω και λίγο σε μια τέτοια ομορφιά; Μέσα από αυτά μας διδάσκει να μην επιθυμούμε διόλου τέτοιου είδους καλλωπισμό.

Γι' αυτόν τον λόγο, τρόπον τινά, τους μετατρέπει από ανθρώπους σε αγγέλους, απαλλάσσοντάς τους από κάθε βιοτική μέριμνα, ώστε να διακατέχονται από μία μόνο φροντίδα, αυτήν της διδασκαλίας. Μάλλον, όμως, τους απαλλάσσει ακόμη και από αυτήν, λέγοντας: «Μη μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε». Ώστε αυτό που φαίνεται ότι είναι εξαιρετικά δυσβάστακτο και επαχθές, το παρουσιάζει σε αυτούς ως πάρα πολύ εύκολο και ελαφρύ. Διότι τίποτε δεν προκαλεί τόση ευθυμία όσο η απαλλαγή από τη φροντίδα και τη μέριμνα· και μάλιστα όταν, απαλλαγμένοι από αυτήν, έχουν τη δυνατότητα να μη στερούνται τίποτα, εφόσον ο Θεός είναι παρών και γίνεται τα πάντα για αυτούς. Έπειτα, για να μην πουν: «Από πού λοιπόν θα εξασφαλίσουμε την αναγκαία τροφή;», δεν τους λέει: «Ακούσατε ότι σας είπα προηγουμένως: κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού» (διότι δεν ήταν ακόμη ικανοί να εφαρμόσουν αυτή την εντολή στην πράξη)· αλλά πρόσθεσε κάτι πολύ πιο συγκαταβατικό από αυτό, λέγοντας: «Διότι ο εργάτης είναι άξιος της τροφής του»· φανερώνοντας ότι έπρεπε να τρέφονται από τους μαθητές τους. Αυτό το κάνει ώστε, ούτε οι ίδιοι να υπερηφανεύονται απέναντι στους μαθητευομένους, θεωρώντας ότι προσφέρουν τα πάντα και δεν λαμβάνουν τίποτα από αυτούς, ούτε πάλι εκείνοι να αποκοπούν, αισθανόμενοι ότι περιφρονούνται από αυτούς.

Ύστερα δε από όσα ειπώθηκαν, φέρνει στο μέσο και ένα παράδειγμα για να σε σωφρονίσει. Και όπως ακριβώς ο γιατρός, για να φοβίσει τον άρρωστο, λέει: «Ο τάδε πέθανε επειδή ήπιε κρύο νερό»· έτσι και αυτός εισάγει τον πλούσιο, ο οποίος ενώ ασθενεί και επιθυμεί ζωή και υγεία, δεν μπορεί να τα επιτύχει, επειδή επιδιώκει την πλεονεξία, αλλά αναχωρεί από τη ζωή κενός. Και μετά από αυτόν, ένας άλλος ευαγγελιστής σού δείχνει πάλι έναν άλλον, εκείνον που καταφλέγεται στο πυρ και δεν είναι κύριος ούτε μίας σταγόνας. Έπειτα, δείχνοντας ότι οι εντολές είναι εύκολες, λέει: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού».

Αυτά που ενέθεσε στη φύση των άλογων ζώων, αυτά ορίζει: «επειδή φοβούνται στις φωλιές τους». «Αν και δεν συγκεντρώνονται σε αγέλες», λέει, «ούτε βόσκουν μαζί, αλλά διαρκώς αναζητούν χαράδρες και καταφύγια, δεν πεθαίνουν από την πείνα». «Και κάθονται», λέει, «παραμονεύοντας στα δάση». «Ποιος δε ετοίμασε τροφή για τον κόρακα; Διότι οι νεοσσοί του κράζουν προς τον Κύριο, περιπλανώμενοι ζητώντας τροφή». Διότι λέγεται ότι οι κόρακες δεν τρέφουν τα μικρά τους, αλλά οι ίδιοι μεν εύλογα, εφόσον είναι μεγάλοι, εξασφαλίζουν τροφή, τα δε μικρά ποιος τα τρέφει; Δεν είναι ο λόγος του Θεού; Όπως ακριβώς λέει και το Ευαγγέλιο: «τα πετεινά του ουρανού δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο Πατέρας σας ο επουράνιος τα τρέφει». Δες, πώς ο λόγος αναφέρεται στα πιο άχρηστα και ακάθαρτα από τα άλογα ζώα, θέλοντας να καταδείξει εκ περισσού την Πρόνοια, επειδή και στα Ευαγγέλια αυτός ο λόγος διατυπώνεται εκ περισσού: «δείτε τα πετεινά του ουρανού», λέει. Και πάλι: «εάν όμως το χορτάρι του αγρού, που σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει με τέτοιο τρόπο, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς, ολιγόπιστοι;». Μου φαίνεται ότι ο Ιώβ είχε σχηματίσει τη γνώμη πως τα πράγματα εξελίσσονται απλώς στην τύχη και δεν υπάρχει μεγάλη φροντίδα από τον Θεό. Προς τούτο, λοιπόν, εξέφερε αυτόν τον λόγο, ότι δηλαδή Αυτός μεριμνά απολύτως για τον κόσμο και προνοεί.

Διότι και εκείνη δεν κοπιάζει και ταλαιπωρείται καθημερινά για τον εαυτό της περισσότερο από ό,τι για εμάς· πράγμα το οποίο αποτελεί το κατεξοχήν γνώρισμα του Χριστιανού, το να μη ζητά δηλαδή το δικό του συμφέρον, αλλά το συμφέρον των άλλων. Όπως λοιπόν εκείνη πετά γύρω από όλα τα λιβάδια, για να ετοιμάσει σε άλλον έτοιμο τραπέζι, έτσι κάνε και εσύ, άνθρωπε. Ακόμη και αν συγκεντρώνεις χρήματα, δαπάνησέ τα για τους άλλους· και αν κατέχεις λόγο διδασκαλίας, μην τον θάψεις, αλλά πρόσφερέ τον ανοιχτά σε εκείνους που τον έχουν ανάγκη· και αν έχεις κάποιο άλλο πλεονέκτημα, γίνε χρήσιμος σε όσους έχουν ανάγκη να απολαύσουν τους καρπούς των κόπων σου. Δεν βλέπεις ότι για τον λόγο αυτό η μέλισσα είναι πιο τιμημένη από τα άλλα ζώα, όχι επειδή κοπιάζει, αλλά επειδή κοπιάζει για τους άλλους; Επειδή και η αράχνη κοπιάζει και ταλαιπωρείται, και απλώνει στους τοίχους λεπτά υφάσματα που ξεπερνούν κάθε υφαντική τέχνη γυναίκας, αλλά είναι ζώο χωρίς τιμή, επειδή το έργο της δεν μας είναι πουθενά χρήσιμο. Τέτοιοι είναι και εκείνοι που κοπιάζουν και ταλαιπωρούνται μόνο για τον εαυτό τους. Μιμήσου την ακεραιότητα της περιστεράς, μιμήσου την αφοσίωση του όνου και του βοδιού προς τον αφέντη τους, μιμήσου την αμεριμνησία των πτηνών· διότι είναι δυνατόν, πράγματι είναι δυνατόν, να αποκομίσει κανείς μεγάλα οφέλη από τα άλογα ζώα για τη διόρθωση των ηθών. Με παραδείγματα από αυτά τα ζώα μάς απευθύνεται και ο Χριστός: «Να γίνεστε λοιπόν φρόνιμοι», λέει, «όπως τα φίδια, και ακέραιοι όπως τα περιστέρια». Και πάλι: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, τα οποία ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει».

Αναλογίσου τα πουλιά, και άντλησε από εκεί σοφία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Χριστός έλεγε: Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο Πατέρας σας ο επουράνιος τα τρέφει. Διότι, αν τα άλογα ζώα δεν μεριμνούν για την τροφή τους, ποια δικαιολογία θα έχεις εσύ, εάν δεν επιδεικνύεις απέναντι στα παρόντα πράγματα ούτε καν την περιφρόνηση που δείχνουν τα πουλιά; Αν πάλι θέλεις να περιφρονήσεις τον καλλωπισμό, θα σε διδάξουν τα άνθη του αγρού να μην αγαπάς τα στολίδια. Δηλώνοντας ακριβώς αυτό και ο Χριστός έλεγε: Κοιτάξτε τα κρίνα του αγρού, ότι δεν γνέθουν ούτε κοπιάζουν. Σας βεβαιώνω, ούτε ο Σολομών δεν ντύθηκε όπως ένα από αυτά. Όταν, λοιπόν, θελήσεις να ασχοληθείς με ζήλο με την ομορφιά των ενδυμάτων, αναλογίσου ότι, όσο κι αν αγωνιστείς, τα βραβεία της νίκης ανήκουν στο χορτάρι, και δεν θα μπορέσεις να το συναγωνιστείς· και βάλε τέλος σε αυτή την παράλογη μανία. Και πολλά άλλα διδάγματα μπορεί να αντλήσει κανείς φιλοσοφώντας, και από τα άλογα ζώα, και από τα άνθη, και από τους σπόρους.

Σχετικά δε με την πρόνοια που εκτείνεται μέχρι και σε αυτά έλεγε ο Σωτήρας: Παρατηρήστε τα πετεινά του ουρανού, ότι ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας μας τα τρέφει. Θηρία δε του δρυμού ονομάζονται οι δαίμονες· ενώ θηρία του αγρού [αυτά του Θεού], δηλαδή του κόσμου, αποκαλεί τους αμαρτωλούς· επειδή, όπως ακριβώς τα θηρία στον αγρό μπορούν να εξημερωθούν, έτσι και οι αμαρτωλοί είναι δυνατόν να μεταβληθούν.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εμάς που έχουμε τιμηθεί με το λογικό και έχουμε αξιωθεί τόσο μεγάλης φροντίδας, μας παρακινεί στη μίμηση των άλογων πλασμάτων και λέει: «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συνάγουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει», σαν να έλεγε: Αν για τα άλογα πετεινά δείχνω τόσο μεγάλη φροντίδα ώστε να τους τα παρέχω όλα χωρίς σπορά και όργωμα, πολύ περισσότερο για εσάς τα λογικά όντα θα δείξω μεγαλύτερη μέριμνα, εάν επιλέξετε να προτιμήσετε τα πνευματικά από τα σαρκικά. Διότι, εάν αυτά και ολόκληρη την κτίση τα δημιούργησα για εσάς, και δείχνω για αυτά τόσο μεγάλη πρόνοια, πόσης προστασίας δεν θα αξιώσω εσάς, για τους οποίους δημιουργήθηκαν όλα αυτά.

«Δεν είναι η ψυχή ανώτερη από την τροφή; Και το σώμα από το ένδυμα; Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει», και τα λοιπά. «Ο καιρός είναι περιορισμένος. Στο εξής, και όσοι έχουν γυναίκες να είναι σαν να μην έχουν, και όσοι χαίρονται, σαν να μην χαίρονται· και όσοι κλαίνε, σαν να μην κλαίνε· και όσοι αγοράζουν, σαν να μην κατέχουν· και όσοι χρησιμοποιούν αυτόν τον κόσμο, σαν να μην τον χρησιμοποιούν. Διότι παρέρχεται το σχήμα αυτού του κόσμου». Γνώρισμα της τέλειας ψυχής είναι το να είναι αμέριμνη, ενώ του ασεβούς το να φθείρεται από τις μέριμνες. Διότι για μεν την τέλεια ψυχή έχει ειπωθεί ότι είναι κρίνο ανάμεσα στα αγκάθια. Αυτό δε υποδηλώνει την αμεριμνησία. Ενώ για όσους έχουν πολλή μέριμνα για τα βιοτικά λέγει: Όλος ο βίος του ασεβούς βρίσκεται μέσα στη μέριμνα.

Αξίωσέ με, Σωτήρα, να ζήσω ακτήμονα βίο, ώστε να παρομοιάζομαι με τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, επιδιώκοντας τα άνω και χωρίς να στρέφομαι προς τα κάτω. Επειδή έκλεψε με θράσος από το ιερό ανάθεμα ο Άχαρ, υπέστη την ποινή του θανάτου μαζί με όλο του το γένος λιθοβολούμενος· πρόσεξε, ω φιλάργυρε, το αδέκαστο της θείας κρίσης.

Διότι νομίζω ότι αυτός ο αιώνας υποδηλώνεται μέσω του «σήμερα», σαν να έλεγε κανείς, αποδίδοντας πιο ξεκάθαρα το χωρίο της προσευχής: «Τον άρτον ημών», τον οποίο εξ αρχής ετοίμασας για την αθανασία της φύσεως, «δος ημίν σήμερον», ενώ βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή της θνητότητας, ώστε να νικήσει τον θάνατο της αμαρτίας η τροφή του άρτου της ζωής και της επιγνώσεως, της οποίας δεν επέτρεψε να γίνει μέτοχος ο πρώτος άνθρωπος η παράβαση της θείας εντολής, διότι, εάν είχε χορτάσει από αυτήν τη θεία τροφή, δεν θα είχε αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο της αμαρτίας. Σε αυτήν, εξάλλου, την έννοια του παρόντος ρητού με οδήγησε ο Σωτήρας, προστάζοντας ρητά τους μαθητές να μην κάνουν καθόλου λόγο για αισθητή τροφή, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε —διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου—, αλλά ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Πώς, λοιπόν, διδάσκει να προσευχόμαστε για εκείνα τα οποία προηγουμένως έδωσε εντολή να μην τα ζητούμε;

Και αν απομακρυνθούμε από τον μαμωνά και τη δουλεία σε αυτόν, δεν θα πεινάσουμε ούτε θα μείνουμε γυμνοί· διότι εκείνος που μας προσέφερε το μεγαλύτερο, δηλαδή την ψυχή και το σώμα, οπωσδήποτε θα δώσει και το ελάχιστο, δηλαδή τις τροφές και τα ενδύματα. Διότι, αν ο μαμωνάς τρέφει και ντύνει τους δικούς του δούλους, αν και είναι φτωχός και πλεονέκτης, πόσο μάλλον ο αγαθότατος Θεός, που είναι πλούσιος σε έλεος, δεν θα θρέψει και θα ντύσει μαζί και θα δοξάσει τους δικούς Του δούλους; «Κοιτάξτε τα πουλιά του ουρανού, που ούτε σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας μας τα τρέφει· δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από αυτά;».

Γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», και ότι, αν ο ουράνιος Πατέρας ντύνει και τρέφει τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε;», όσοι δηλαδή προαιρείσθε να απομακρυνθείτε από τον μαμωνά· «διότι όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη· επειδή γνωρίζει ο Πατέρας μας ο ουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», «αλλά ζητείτε πρωτίστως τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

Και πάλι λέει: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», νομοθετώντας και προστάζοντας αυτά όχι μόνο σε εκείνους, αλλά μέσω εκείνων και σε εμάς, και μάλιστα και άλλα περισσότερα από αυτά. Διότι, αφού είπε: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν», και λίγο μετά λέει: «Μην μεριμνάτε λοιπόν λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Επειδή ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· μην μεριμνάτε λοιπόν για το αύριο.» Έχοντας λοιπόν πει προς αυτούς αυτά και άλλα περισσότερα από αυτά, ύστερα πρόσθεσε και είπε: «Και όσα λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους.» Αυτός λοιπόν που δεν επιτρέπει σε κανέναν να μεριμνά για το αύριο, αλλά προστάζει να ζητάμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, πώς άραγε, αντίθετα προς τα δικά του προστάγματα, πρόσταξε ποτέ τον απόστολο να μεριμνά για τη διατροφή και την ένδυση των προβάτων του, ή για την προστασία και την υπεράσπισή τους καθώς και των υπαρχόντων τους;

Ας υπακούσουμε, αδελφοί, στον Θεό που καθημερινά κραυγάζει προς εμάς και λέει μέσω των αποστόλων Του: «Ούτε αν φάμε αποκτούμε περίσσευμα, ούτε αν δεν φάμε υστερούμαστε», και πάλι: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Και για να μην μπορεί κάποιος να πει: «Αν αργήσει να δώσει και δεν έχω κάτι να φάω, τι θα κάνω;» —«Κοιτάξτε», είπε, «τα πουλιά του ουρανού, πώς δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει», και προσθέτοντας λέει: «Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια, ολιγόπιστοι;» Και για να μην γογγύζουμε, λιγοψυχώντας για χάρη του φαγητού ή του ποτού, μας φωνάζει ρητά: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» Αν, λοιπόν, πιστεύεις στον Χριστό και ομολογείς ότι Αυτός είναι αψευδής, όταν πεινάσεις ή διψάσεις και δεν έχεις κάτι να φας ή να πιεις, και ζητήσεις από τον κελάρη άρτο ή κρασί ή κάτι φαγώσιμο και δεν σου δώσει, ίσως επειδή εμποδίζεται από εργασίες, να θυμηθείς φέρνοντας στον νου τα λόγια του Κυρίου και να πεις στον εαυτό σου: «Πεινώ μεν και διψώ, αλλά με υπομονή θα περιμένω τον Κύριο και Αυτός θα ενεργήσει σύμφωνα με την ασθένειά μου και δεν θα με εγκαταλείψει.»

Και αν ταλαιπωρηθήκαμε λίγο στον δρόμο, καθώς ορισμένοι ασθένησαν, όμως εκείνος που είπε «κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού» και ο οποίος είναι αψευδής στις υποσχέσεις του, μας διέσωσε όπως δεν ελπίζαμε, φέρνοντάς μας εδώ και στρέφοντας σε συμπάθεια για την ταλαιπωρία μας τις καρδιές των ανδρών που βρίσκονται εδώ, και κυρίως του αρχιεπισκόπου. Μία λοιπόν μέριμνα υπάρχει σε εμάς και αδιάκοπη ενασχόληση μαζί με εκτενή και ανάξια δέηση, το να κραταιώνεσαι εσύ, πολυπόθητε πατέρα μας, και να μένεις σταθερός και ακίνητος στα όσα έχουν αποφασιστεί για την ομολογία της αλήθειας του Θεού, χωρίς να πτοείσαι ή να διψυχείς σε τίποτα από τις προσπάθειες εκείνων που επιτίθενται για να ανατρέψουν τους αγώνες υπέρ της ευσέβειας που οικοδομήθηκαν από εσένα με τη χάρη του Θεού. Διότι ο λόγος έχει αντηχήσει παντού και έχει συγκινήσει σχεδόν κάθε ψυχή, και ανύψωσε κέρας σωτηρίας ανάμεσα στους χριστιανούς, και αφαίρεσε το όνειδος από τους μοναχούς. Και γνωρίζω ότι κάθε συνετός άνθρωπος θα έλεγε ότι ο Χριστός ζει ανάμεσά μας και βασιλεύει και υπακούγεται περισσότερο από τους ανθρώπους, τους οποίους έπλασε, όχι για να τον παρακούουν, αλλά για να δοξάζεται από αυτούς.

Γι' αυτό, απέναντι σε αυτά είναι αναγκαίο να αντειπώ και να αναγγείλω το δικαίωμα του Θεού, και τη ρομφαία που έρχεται πάνω σε τέτοιους ανθρώπους, ώστε να μην αναζητηθεί από τα δικά μου βέβηλα χέρια το αίμα της απώλειάς τους. Διότι αυτοί πρώτα-πρώτα δεν μίλησαν με πνεύμα κοινωνίας ως γνήσιοι υιοί, λέγοντας «γιατί δεχόμαστε;», αλλά ως τέκνα με ψεγάδια και αλλότρια λέγοντας «γιατί δέχεται;», εξαιρώντας τους εαυτούς τους από την κοινωνία και την ομοψυχία μου. Έπειτα, κι αν ακόμη μίλησαν έτσι, είναι κατακριτέοι και υπόλογοι, διότι, σύμφωνα με τον ψαλμό, «κατελάλησαν κατά του Θεού και είπαν, μήπως θα μπορέσει ο Θεός να ετοιμάσει τραπέζι» σε τόσο μεγάλο πλήθος; Και μήπως εγώ είμαι ο χορηγός των τροφών, ή αυτός που φέρνει τους καρπούς, ή αυτός που γεμίζει τις αποθήκες, ή πάλι αυτός που από δική του επιλογή και αυθεντία δέχεται αυτούς που προσέρχονται και αυξάνει την αδελφότητα; Δεν είναι Αυτός ο Κύριος και Θεός και τροφοδότης όλου του κόσμου, αυτός που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό με ευδοκία, αυτός που λέει «ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν»; Έπειτα προς τους ολιγόπιστους: «κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει· δεν αξίζετε πολύ περισσότερο εσείς, ολιγόπιστοι;»

«Διότι ή τον ένα θα μισήσει, και τον άλλο θα αγαπήσει, ή στον ένα θα προσκολληθεί, και τον άλλο θα περιφρονήσει. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμμωνά.» Βλέπεις ότι δεν είναι δυνατόν ο πλούσιος και άδικος να δουλεύει στον Θεό; Διότι η φιλοχρηματία τον απομακρύνει από τον Θεό. «Γι' αυτό σας λέω, μην μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε.» Γι' αυτό, ποιο πράγμα; Επειδή απομακρύνεται κανείς από τον Θεό εξαιτίας των χρημάτων. Δεν τρώει βέβαια η ψυχή, αφού είναι ασώματη, αλλά το είπε αυτό σύμφωνα με την κοινή συνήθεια. Επειδή φαίνεται ότι η ψυχή δεν ανέχεται να παραμένει στο σώμα, εάν δεν τρέφεται η σάρκα. Και δεν απορρίπτει την εργασία, αλλά το να δίνεται κανείς ολοκληρωτικά στις μέριμνες και να παραμελεί τον Θεό, αυτό εμποδίζει. Διότι πρέπει και να γεωργεί κανείς, αλλά και την ψυχή να φροντίζει. «Δεν αξίζει η ψυχή περισσότερο από την τροφή, και το σώμα από το ένδυμα;» Δηλαδή, Εκείνος που έδωσε το μεγαλύτερο, πλάθοντας την ψυχή και το σώμα, δεν θα δώσει και τροφή και ενδύματα; «Κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν διαφέρετε εσείς πολύ περισσότερο από αυτά;» Ενώ μπορούσε να φέρει ως παράδειγμα τον Ηλία, τον Ιωάννη, αναφέρει τα πετεινά, για να μας κάνει να ντραπούμε, επειδή είμαστε πιο άλογοι και από αυτά. Και ο Θεός τα τρέφει, έχοντας εμφυτεύσει σε αυτά φυσική γνώση για να συλλέγουν τροφές. «