Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:3

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡϟΖ΄. Πώς πράττει η δεξιά, ώστε να μην το γνωρίζει η αριστερά; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν ο νους, με απερίσπαστη και τεταμένη επιθυμία για την ευαρέστηση του Θεού, αγωνιώντας εξολοκλήρου να μην εκπέσει από το πρέπον, αγωνίζεται νομίμως.

Κεφάλαιο Β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη μάθει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου· ώστε η ελεημοσύνη σου να μείνει στα κρυφά· και ο Πατέρας σου, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει ο ίδιος στα φανερά. Και περί της προσευχής ομοίως. ΜΑΡΚΟΣ.

Αν και στα περισσότερα ζητήματα φαίνεται στους πολλούς ότι η λύση είναι φανερή, εντούτοις, για όσα φαίνεται να παρουσιάζουν αντίφαση οφείλουμε να παρατηρήσουμε τα εξής: Όταν μεν κάποιος λόγος ή έργο φαίνεται να αντίκειται στην εντολή του Θεού, είναι αναγκαίο ο καθένας να πειθαρχεί στην εντολή, και να μην επικρίνει το βάθος του πλούτου και της σοφίας, ούτε να προβάλλει προφάσεις για τις αμαρτίες του. Διότι έχουμε μάθει από τις θεόπνευστες Γραφές ότι τούτο είναι ευάρεστο στον Θεό και ακίνδυνο. Όταν, όμως, μια εντολή φαίνεται να έρχεται σε αντίθεση με άλλη εντολή, τότε, εξετάζοντας προσεκτικά τις περιστάσεις και διαβάζοντας ολόκληρη την περικοπή, πρέπει με αυτόν τον τρόπο να αναγνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει σύγκρουση, και να τηρούμε ό,τι αρμόζει σε κάθε περίπτωση με βάση τον σκοπό της άνω κλήσεως. Διότι προς αυτόν τον σκοπό τείνουν και οι δύο εντολές: άλλες μεν θεραπεύοντας κάποια ασθένεια, άλλες δε επιφέροντας πνευματική προκοπή που οδηγεί στην τελειότητα της ευαρέστησης προς τον Θεό. Έτσι, ο Κύριος λέει άλλοτε μεν: «Κανείς, όταν ανάψει λύχνο, δεν τον κρύβει κάτω από το μόδιο, αλλά τον τοποθετεί στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται στο σπίτι· έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς». Άλλοτε πάλι λέει: «Όταν, όμως, εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη μάθει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου». Και πολλά τέτοια παραδείγματα θα μπορούσε να βρει κανείς τόσο στους Ευαγγελιστές όσο και στον Απόστολο.

Είπε ο Σωτήρας: ας μη γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου, ώστε να εξορίσει την κενοδοξία της ψυχής. Ο ίδιος Κύριος λέει: ας λάμψουν τα έργα σας μπροστά στους ανθρώπους, ώστε να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς, για να σε κάνει κοινωνό της βασιλείας του. Δάνεισέ του σε αυτόν τον κόσμο, και θα σου ανταποδώσει και σε τούτον εκατονταπλάσια, και στον μελλοντικό την αιώνια ζωή.

ΠΔ΄. ΣΤΟΝ ΙΔΙΟ. Στο χωρίο: «Ας μην γνωρίζει η αριστερά σου». Δεν βρίσκεται, αγαπημένε μου, κρυμμένος σε κάποιο σκοτεινό και απόκρυφο σημείο ο νόμος του Κυρίου, ο οποίος προστάζει: «Ας μην γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου», αλλά είναι ξεκάθαρος και σαφέστατος, και ολοφάνερος σε όσους τον προσέχουν. Διότι, επειδή την αγαθοεργία την ακολουθεί η κενοδοξία και η επίδειξη, κανένα καλό έργο, λέγει, ας μη γίνεται από εσένα με εμπαθή τρόπο, ούτε ας ακολουθεί το κατόρθωμα κάποιος αλαζονικός λογισμός. Αντιθέτως, εάν κάνεις το καλό, να είσαι χωρίς διάθεση επιδείξεως και χωρίς κομπασμούς, χωρίς να θηρεύεις τα χειροκροτήματα αυτής της ζωής, αλλά προσδοκώντας τους μελλοντικούς στεφάνους.

Για να προτρέψει, λοιπόν, τους πάντες προς μίμηση, γι' αυτό μίλησε έτσι. Επομένως, ας προστρέξουμε και εμείς σε αυτό το έργο, ώστε να μπορούμε να καυχηθούμε εκεί ότι νίψαμε τα πόδια αγίων. Και αν πρέπει να νίβουμε τα πόδια τους, πόσο μάλλον πρέπει να τους προσφέρουμε τα χρήματα με τα ίδια μας τα χέρια και να φροντίζουμε να περνάμε απαρατήρητοι. «Ας μη γνωρίσει», λέει, «το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου». Γιατί παίρνεις μαζί σου αναρίθμητους μάρτυρες; Ας μην το δει, αν είναι δυνατόν, ούτε υπηρέτης ούτε η σύζυγος. Πολλά είναι τα σκάνδαλα του πονηρού· πολλές φορές εκείνη που ποτέ δεν στάθηκε εμπόδιο, τότε εμποδίζει, είτε από κενοδοξία είτε από κάποια άλλη αιτία. Επειδή και ο Αβραάμ, αν και είχε θαυμαστή σύζυγο, όταν επρόκειτο να προσφέρει θυσία τον υιό του, το απέκρυψε, παρόλο που δεν γνώριζε ποια θα ήταν η έκβαση, αλλά ήταν πεπεισμένος ότι οπωσδήποτε θα τον θανατώσει. Τι θα έλεγε, λοιπόν, εάν ήταν ένας από τους συνηθισμένους ανθρώπους; Δεν θα έλεγε: «Ποιος είναι αυτός που τα διαπράττει αυτά;»; Δεν θα τον κατηγορούσε για απανθρωπιά και σκληρότητα; Ούτε να δει το ίδιο της το παιδί δεν αξιώθηκε η γυναίκα, ούτε να ακούσει την ύστατη φωνή του, ούτε να το δει να σπαρταρά, αλλά σαν να έπιασε αιχμάλωτο, έτσι το πήρε και το οδήγησε μακριά. Αλλά τίποτα από αυτά δεν συλλογίστηκε εκείνος ο δίκαιος, όντας μεθυσμένος από τον θείο πόθο.

«Ναι», λέγει, «φοβούμαι μήπως αδρανήσει, φοβούμαι μήπως φανεί ανάξιος». Είδες πώς έπραττε τα πάντα με πολλή ακρίβεια; Άρα ορθώς είπε η Γραφή: «Ας μη γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου»· δηλαδή, ακόμη και αν έχουμε κάποιον τόσο οικείο σαν δικό μας μέλος, ας μην επιδιώκουμε να του το φανερώνουμε, εκτός εάν υπάρχει ανάγκη. Διότι πολλά δεινά προκύπτουν από αυτό. Παρασύρεται κανείς στην κενοδοξία, και συχνά αυτό δημιουργεί εμπόδια. Γι' αυτό, λοιπόν, ας το αποκρύπτουμε, αν είναι δυνατόν, και από τον ίδιο μας τον εαυτό, ώστε να αξιωθούμε των υποσχεθέντων αγαθών, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, με τον οποίο στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος και η τιμή, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι δεν έδωσε εντολή μόνο να μην επιδεικνυόμαστε, αλλά και να προσπαθούμε να περνάμε απαρατήρητοι· πράγμα το οποίο έκανε και προηγουμένως. Και στην περίπτωση της ελεημοσύνης δεν το διατύπωσε απλώς, αλλά αφού είπε «Προσέχετε να μην την κάνετε μπροστά στους ανθρώπους», πρόσθεσε, «για να σας δουν αυτοί»· ενώ στην περίπτωση της νηστείας και της προσευχής δεν όρισε τίποτα τέτοιο. Για ποιο λόγο άραγε; Επειδή την ελεημοσύνη είναι αδύνατον να την κρατήσει κανείς εντελώς κρυφή· την προσευχή όμως και τη νηστεία είναι δυνατόν. Όπως λοιπόν, όταν είπε «Ας μην γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου», δεν μιλούσε για τα χέρια, αλλά για το ότι πρέπει με αυστηρότητα να μένουμε κρυφοί από όλους· και όταν έδωσε την εντολή να εισερχόμαστε στο ταμείο, δεν όρισε απολύτως, ούτε κατά κύριο λόγο να προσευχόμαστε μόνο εκεί, αλλά υπονόησε και πάλι το ίδιο πράγμα. Έτσι και εδώ, δίνοντας την εντολή να αλειφόμαστε, δεν νομοθέτησε το να αλειφόμαστε υποχρεωτικά· διότι αλλιώς όλοι θα βρεθούμε να παραβαίνουμε αυτόν τον νόμο, και πρωτίστως εκείνοι που έχουν αγωνιστεί περισσότερο να τον τηρήσουν, δηλαδή τα πλήθη των μοναχών, εκείνοι που έχουν καταφύγει στα όρη.

Διότι ο Χριστός δεν σε εμποδίζει να δώσεις ελεημοσύνη, αλλά διδάσκει πώς πρέπει να κάνεις την ελεημοσύνη: «Ας μη μάθει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου». Εδώ όμως και πάλι δεν υπονοεί τα χέρια, αλλά το είπε αυτό καθ' υπερβολήν, εννοώντας να μη γνωρίσει ο πονηρός σου λογισμός τι κάνει η αγαθή σου πρόθεση, για να μη σε αποτρέψει από το καλό.

Αν και αυτά έχουν ειπωθεί από εκείνον, εντούτοις εμείς που ψάλλουμε οφείλουμε να διαφυλάττουμε την ομολογία της υμνωδίας μας. Ο λόγος αυτός όμως έχει και ένα άλλο νόημα. Δεν πράττω τα αγαθά για να θεαθώ από τους ανθρώπους, διότι τότε έχω ήδη λάβει τον μισθό μου· αλλά πράττω το καλό για τον εαυτό μου, ώστε ο Θεός, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, να μου το ανταποδώσει στα φανερά.

Αλήθεια σας λέγω, αυτός κατέβηκε στο σπίτι του δικαιωμένος, παρά εκείνος. Ω, πόσο μεγάλο κακό είναι το νόσημα της υπερηφάνειας! Στολισμένος ανέβηκε ο Φαρισαίος, σαν να στεφανωνόταν με τα κατορθώματά του ως άνθη· τον συνόδευσε ο τελώνης, γυμνός από κάθε δικαιολογία. Αλλά ο μεν, επειδή ταπείνωσε τον εαυτό του την κατάλληλη στιγμή, υψώθηκε· ο δε, επειδή εκσφενδόνισε τον εαυτό του σε άκαιρο ύψος, υπέστη καταγέλαστη απογύμνωση. Δεν ήταν καλύτερο να χρησιμοποιήσει πιο ταπεινά λόγια; Δεν ήταν προτιμότερο να ακούσει την προφητική φωνή που λέγει: «Ταπεινωθείτε ενώπιον του Κυρίου, και θα σας υψώσει»; Δεν ήταν μάλλον πιο συμφέρον να κρατήσει τη γλώσσα του και να διαφυλάξει τον πλούτο που απέκτησε με πολλούς κόπους; Διότι τις αρετές που συγκέντρωσε με την πάροδο του χρόνου, αυτές τις σκόρπισε σε μια στιγμή με τα λόγια του. Μήπως δεν άκουσε ο Φαρισαίος το γεγραμμένο, ότι «Ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε υψηλοκάρδιος»; Δεν διδάχθηκε το τόσο σωστά ειπωμένο: «Αυτό που κάνει το δεξί σου χέρι, ας μην το γνωρίζει το αριστερό σου»; Ίσως βέβαια να τα γνώριζε και τα δύο, αλλά τον νίκησε η δύναμη της κενοδοξίας. Εμείς, λοιπόν, ας αποκτήσουμε την ταπείνωση του τελώνη και ας αποθέσουμε το βάρος των αμαρτιών μας. Και ας μισήσουμε την υπερηφάνεια, εξαιτίας της οποίας ο Φαρισαίος έχασε τον πλούτο των αρετών του. Διότι «ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίδει χάρη». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Δεν άκουσε άραγε ο Φαρισαίος το γεγραμμένο, ότι δηλαδή «Ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου είναι κάθε υψηλοκάρδιος»; Δεν διδάχθηκε εκείνο που ορθώς έχει ειπωθεί: «Αυτό που κάνει η δεξιά σου, ας μην το γνωρίζει η αριστερά σου»; Πιθανόν βέβαια να τα γνώριζε και τα δύο, αλλά τον νίκησε η δύναμη της κενοδοξίας.

«Εάν κάνεις το καλό, να γνωρίζεις σε ποιον το κάνεις, και θα υπάρξει χάρη για τις ευεργεσίες σου.» «Η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του.» Εκείνος που δείχνει έλεος δανείζει στον πλησίον του· και εκείνος που τον στηρίζει με το χέρι του, τηρεί τις εντολές. Δείξε μακροθυμία στον ταπεινό άνθρωπο, και μην τον καθυστερείς ως προς την ελεημοσύνη. Κλείσε την ελεημοσύνη στα ταμεία σου, και αυτή θα σε γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια· απέναντι στον εχθρό θα πολεμήσει για χάρη σου.» «Η ελεημοσύνη παραμένει στον αιώνα.» «Οι αδελφοί και η βοήθεια είναι για τον καιρό της θλίψης· αλλά περισσότερο και από τα δύο, η ελεημοσύνη είναι αυτή που λυτρώνει.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, ώστε η ελεημοσύνη σου να είναι κρυφή, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Όποιος δώσει να πιει ένας από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του ότι είναι μαθητής μου, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» «

Κατά συνέπεια, όταν κάνει κανείς το καλό, πρέπει να δείχνει και με τα λόγια και με το ήθος και με τα ίδια του τα έργα, ότι αυτός που ευεργετεί δεν κάνει ευεργεσία, αλλά μάλλον ευεργετείται ο ίδιος· αυξάνει τα υπάρχοντά του, δεν τα ξοδεύει· και ευεργετείται ο ίδιος, δεν ευεργετεί. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που νομίζει ότι ζημιώνεται δεν διατρέχει κανέναν κίνδυνο, έτσι και εκείνος που θεωρεί ότι ευεργετείται πολλαπλασιάζει αυτό που δίνει. Οι φτωχοί είναι ιατροί των δικών μας τραυμάτων· διότι δεν θεραπεύει τα τραύματα τόσο ο ιατρός που απλώνει τα χέρια και τοποθετεί φάρμακα, όσο ο φτωχός που απλώνει το χέρι και λαμβάνει τις προσφορές μας, περικόπτοντας το μεγαλύτερο μέρος των αμαρτιών μας. Επομένως, περισσότερα λαμβάνεις παρά δίνεις· ευεργετείσαι μάλλον παρά ευεργετείς· αυξάνεις τον πλούτο, δεν τον μειώνεις· στον Θεό δανείζεις και όχι στους ανθρώπους· στον ουρανό σπέρνεις και όχι στη γη· όπου δεν υπάρχει παγωνιά, ούτε χειμώνας, ούτε μπορεί κάτι να καταστρέψει αυτό που σπέρνεται. Δύο είναι αυτά που καταστρέφουν αυτόν τον σπόρο, η φειδώ και η κενοδοξία· «αυτός που σπέρνει», λέει, «με φειδώ, με φειδώ και θα θερίσει· και αυτός που σπέρνει με γενναιοδωρία, με γενναιοδωρία και θα θερίσει». Και «όταν εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μην γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου»· ώστε να μη σκορπίσει η κενοδοξία τον καρπό της ελεημοσύνης.

Ματθ. 6, 3-4 «Ας μη μάθει», λέει, το άλογο στοιχείο μέσα μας το έργο της λογικής ψυχής, για να μην την εμποδίσει και παραμείνει ατελής αυτή που διασώζει το κατ' εικόνα. Και «θα σου το ανταποδώσει» στα φανερά, λέει, δηλαδή προφανώς κατά την ανάσταση, όταν όχι μόνο αυτά, αλλά και όλα τα κρυφά θα φανερωθούν.

Το «μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους» και το «αυτό που κάνει το δεξί σου χέρι ας μην το γνωρίζει το αριστερό σου» και το «όταν νηστεύεις μην σαλπίσεις μπροστά σου όπως οι υποκριτές», σε σχέση με το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς», τόσο απέχουν από το να έρχονται σε αντίθεση, ώστε, κατά την κρίση μου, αποδεικνύουν την απόλυτη συμφωνία μεταξύ τους. Διότι η επίδειξη και το κυνήγι της δόξας είναι κακία, που προκαλεί δικαιολογημένη αγανάκτηση και άγραφη κατάκριση από τους ενάρετους. Αντίθετα, η αποφυγή της κενοδοξίας είναι αρετή και δείγμα σεμνού ήθους, και μπορεί να γεννά στους συνετούς ανθρώπους ευχαριστία προς τον Θεό, επειδή βλέπουν τη ματαιοδοξία να περιφρονείται, ενώ την αρετή να τιμάται. Πώς λοιπόν αυτοί που επιδεικνύονται θηρεύουν τη δόξα από τους ανθρώπους, από μια συμπεριφορά που μάλλον τους επιφέρει ψόγο; Και πώς λαμβάνουν τον μισθό τους; Βεβαίως όχι από τους θεοφιλείς και ενάρετους, αλλά εξαπατώντας τους πολλούς και τον όχλο, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να εξετάσουν τίποτα περισσότερο από τα φαινόμενα. Εάν λοιπόν η κενοδοξία κάνει τους ανθρώπους φαύλους και προκαλεί την ανθρώπινη αγανάκτηση, ενώ η αποφυγή της επιφέρει τα αντίθετα αποτελέσματα και οδηγεί τους πιο συνετούς στη δοξολογία του Θεού, πώς το «έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους» δεν αποδεικνύεται τελικά ως επιβεβαίωση του να μην επιδεικνύεται κανείς και να μην κενοδοξεί;

Υπάρχουν, βεβαίως, υπάρχουν κάποιες αρετές τις οποίες είναι φυσικό να τις εφαρμόζει κανείς δημόσια, και μάλιστα όσοι κατέχουν ηγετικές θέσεις· εννοώ τη δικαιοσύνη και την ευσέβεια και την πρόμαχο αυτής ανδρεία, καθώς και όσες είναι συνεργές τους. Γι' αυτόν τον λόγο, ούτε για αυτές παραγγέλλει ο Σωτήρας να περιορίζονται στην αφάνεια, παρά μόνο για τη νηστεία, την ελεημοσύνη και οτιδήποτε παρόμοιο. Εντούτοις, σε όλες αποβάλλει απολύτως την τάση για επίδειξη και την κενοδοξία, και αυτό ακριβώς επιθυμεί με το «κρυφό» και με το να μην γνωρίζει η αριστερά τι κάνει η δεξιά. Όποιος, όμως, έχει καθαρή τη σκέψη του και ανώτερη από το πάθος, είτε μέσα σε σπίτι είτε σε εκκλησία είτε στο μέσο της πόλης πράττει το καλό, αυτός είναι ο πιο ακριβής φύλακας της δεσποτικής εντολής. Διότι αφενός ο ίδιος δεν προβαίνει στην πράξη για επίδειξη ούτε για προβολή κενής δόξας, και αφετέρου με το έργο του στρέφει όσους τον βλέπουν προς τη δόξα του Πατρός. Εντούτοις, επειδή βλέπουμε ότι το ύψος του κατορθώματος δεν εξυψώνει μαζί του πολλούς (διότι η κενοδοξία εκτοξεύει από κάτω σφοδρό το βέλος της, και συχνά έχει τη δύναμη να διαπεράσει ακόμη και ένα σταθερό ήθος και να το ανατρέψει προς τα κάτω), αποδεικνύεται πολύ ασφαλέστερη η εργασία που γίνεται στα κρυφά, και κυρίως για τους αρχαρίους, ενώ για εκείνους που βρίσκονται εντελώς εκτός της εμβέλειας του βέλους, η αγαθή πράξη που επιτελείται φανερά και δημόσια είναι ανεμπόδιστη.

Υποκριτές είναι εκείνοι που άλλο είναι και άλλο φαίνονται· και αυτοί λοιπόν φαίνονται μεν ελεήμονες, άλλο όμως είναι. «Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι, εφόσον επαινούνται, έλαβαν τα πάντα από τους ανθρώπους. «Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη μάθει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου». Αυτό το είπε καθ' υπερβολήν, εννοώντας: Εάν είναι δυνατόν, κρύψε το και από τον ίδιο σου τον εαυτό.

Ίσως λοιπόν να στέκεται κάποιος από ώρα κατακρίνοντας τον λόγο μου, επειδή δεν περιγράφει αναλυτικά τη φιλανθρωπία και το έλεος. Ο λόγος, βέβαια, το επιθυμεί και αυτός, αλλά δειλιάζει να αφεθεί σε ένα τόσο απέραντο πέλαγος. Διότι με ποια δύναμη θα μπορούσε να πει για πόσους έσπασες τη θηλιά της πείνας, σε πόσους ζέστανες τη γύμνια, σε πόσους ελάφρυνες την απώλεια των παιδιών τους, πόσους παρηγόρησες για τη στέρηση των πατέρων τους, σε πόσες γυναίκες ανακούφισες τον θάνατο των συζύγων τους; Ούτε παρέβλεψες αυτήν τη φωνή του Ησαΐα, ω τρισόλβια εσύ, το να εξαγοράζεις αυτούς που οδηγούνται σε σφαγή, αλλά απομάκρυνες το ξίφος από πολλούς αυχένες και διέλυσες, σαν ήλιος του ελέους, το σκοτάδι του θανάτου που μόλις άρχιζε να καλύπτει τα μάτια τους. Ούτε οι νυχτερινές σου ελεημοσύνες μένουν κρυφές, έστω κι αν εσύ προσπάθησες να τις κρατήσεις κρυφές. Αλλά ακόμη κι αν γίνονται μέσα στη νύχτα, το φως τους λάμπει και έτσι δοξάζεται ο επουράνιος Πατέρας. Πράγματι, η δεξιά σου πράξη μένει κρυφή από την αριστερή και από την αντίθετη πλευρά. Διότι, το να προσφέρεται απλόχερα το έλεος είναι πράξη της δεξιάς. Το να μην επιδεικνύεται όμως το αγαθό, ούτε να διασαλπίζεται η φιλανθρωπία, αυτό σημαίνει το να μένει κρυφή από τη μερίδα της κενοδοξίας, η οποία αποπέμπεται στη γέεννα. Έτσι κατανοώ εγώ το να μην γνωρίζει η αριστερά τι κάνει η δεξιά σου.

Περί των αιρετικών που φορούσαν τρίχινα ενδύματα, ια'. Κάποιοι αιρετικοί μοναχοί κάποτε, οι οποίοι φορούσαν τρίχινα ενδύματα, άκουσαν για την πολιτεία του θείου Παχωμίου. Και αφού προσήλθαν στο μοναστήρι του, έλεγαν σε μερικούς από τους αδελφούς ότι: «Ο πατέρας μας, μας έστειλε στον μεγάλο γέροντά σας για να του πούμε: Αν είσαι αληθινά άνθρωπος του Θεού και έχεις την πεποίθηση ότι ο Θεός σε ακούει, έλα να διασχίσουμε μαζί τον ποταμό με τα πόδια, για να δούμε ποιος από τους δυο μας έχει μεγαλύτερη παρρησία ενώπιον του Θεού.» Όταν οι αδελφοί τα ανέφεραν αυτά στον μέγα Παχώμιο, εκείνος αγανάκτησε εναντίον τους και είπε: «Γιατί άραγε καταδεχθήκατε να τους ακούσετε να ξεστομίζουν αυτά τα πράγματα; Δεν γνωρίζετε ότι τέτοιου είδους προκλήσεις είναι αλλότριες προς τον Θεό και εντελώς ξένες προς τη δική μας πολιτεία; Άλλωστε, ούτε στους κοσμικούς που διαθέτουν ορθή κρίση δεν αρμόζουν αυτά. Διότι ποιος νόμος του Θεού μας επιτρέπει να πράττουμε τέτοια πράγματα; Απεναντίας, ο Σωτήρας μας δίνει εντολή μέσω των Ευαγγελίων λέγοντας: 'Ας μην γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου'. Διότι δεν υπάρχει τίποτα πιο άθλιο από αυτήν την ανοησία, το να εγκαταλείψω δηλαδή το πένθος για τις αμαρτίες μου και τη μέριμνα για το πώς θα αποφύγω την αιώνια κόλαση, και, όντας νήπιος στο φρόνημα, να ασχοληθώ με τέτοιες προκλήσεις.» Αποκρινόμενοι τότε οι αδελφοί είπαν: «Πώς λοιπόν αυτός, όντας αιρετικός και ξένος προς τον Θεό, τόλμησε να σε προκαλέσει σε κάτι τέτοιο;»

Διότι και ο Ιωσήφ, αν και ήταν πάρα πολύ ωραίος στην όψη και ανήλθε στη βασιλεία της Αιγύπτου, εντούτοις δεν έδωσε προσοχή σε αυτά, εφόσον ήταν φθαρτά και ρευστά, θεωρώντας την αγνεία ως μεγαλύτερη ωραιότητα από ό,τι τη βασιλεία. Άλλοι πάλι, βρίσκοντας την τέρψη στις σωματικές ωραιότητες, χάθηκαν με κακό θάνατο, όπως ο Αμνών και ο Αβεσσαλώμ.» 126. Κάποιοι αιρετικοί μοναχοί που φορούσαν τρίχινα ενδύματα, έχοντας ακούσει τα σχετικά με τον άγιο Παχώμιο, έφτασαν στο μοναστήρι του και είπαν σε κάποιους από τους αδελφούς τα εξής: «Ο πατέρας μας μάς απέστειλε προς τον μέγα, λέγοντας: Αν πράγματι, όπως ακούω, είσαι άνθρωπος του Θεού και ο Θεός σε υπακούει, έλα να διαβούμε μαζί τον ποταμό με τα πόδια μας, για να γνωρίσουν όλοι ποιος από εμάς έχει μεγαλύτερη παρρησία προς τον Θεό.» Οι αδελφοί λοιπόν ανήγγειλαν αυτά στον μέγα. Εκείνος αγανάκτησε εναντίον των αδελφών λέγοντας: «Για ποιον λόγο καταδεχτήκατε έστω και να τους ακούσετε να ξεστομίζουν αυτά τα πράγματα; Δεν γνωρίζετε ότι τέτοιου είδους προκλήσεις είναι αλλότριες προς τον Θεό και εντελώς ξένες προς την ορθή πίστη και τη δική μας πολιτεία; Αλλά ούτε και στους κοσμικούς που σκέφτονται σωστά δεν προσιδιάζουν αυτά. Διότι ποιος νόμος του Θεού μας επιτρέπει να λέμε ή να κάνουμε αυτά; Τουναντίον, μέσα από τα ευαγγέλια ο Σωτήρας δίνει την εντολή: «Ας μην γνωρίζει η αριστερά σου τι κάνει η δεξιά σου».»