Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:31

Και ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι, αν όχι το «Χαίρε, Ραββί», που ειπώθηκε με σκοπό την προδοσία; Εναπόθεσε τη μέριμνά σου στον Κύριο, και Εκείνος θα σε διαθρέψει. Παρόμοιο είναι το: Να μη μεριμνάτε για το τι θα φάτε, ή τι θα πιείτε, ή τι θα ντυθείτε. Δεν θα επιτρέψει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος. Που σημαίνει: Θα διασώζει τους δικαίους πάντοτε από κάθε επίθεση των εχθρών.

σϛʹ Εφόσον ο Κύριος παραγγέλλει να μη μεριμνούμε τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε· μέχρι ποιου σημείου ισχύει η εντολή, ή πώς κατορθώνεται. σζʹ Για ποιον λόγο πρέπει να εργαζόμαστε. σηʹ Αν είναι καλό να ασκεί κανείς την απόλυτη σιωπή.

ΕΡΩΤΗΣΗ Σϛʹ Εφόσον ο Κύριος παραγγέλλει να μη μεριμνούμε τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε, μέχρι ποιο σημείο ισχύει η εντολή; Ή πώς κατορθώνεται; ΑΠΟΚΡΙΣΗ Η μεν εντολή ισχύει μέχρι θανάτου, όπως και κάθε εντολή. Διότι και ο Κύριος υπήκουσε μέχρι θανάτου.

Κοιτάξτε τα πτηνά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν ούτε συγκεντρώνουν σε αποθήκες· και ο Πατέρας σας ο ουράνιος τα τρέφει. Δεν έχετε εσείς πολύ μεγαλύτερη αξία από αυτά; Ποιος δε από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη; Και για το ένδυμα γιατί μεριμνάτε; Παρατηρήστε προσεκτικά τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν. Σας λέγω δε ότι ούτε ο Σολομών με όλη του τη δόξα δεν περιβλήθηκε όπως ένα από αυτά. Εάν, λοιπόν, το χορτάρι του αγρού, το οποίο σήμερα υπάρχει και αύριο ρίχνεται στον φούρνο, ο Θεός το ντύνει με αυτόν τον τρόπο, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο για εσάς, ολιγόπιστοι; Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε, ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Γνωρίζει εξάλλου ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα· διότι η αυριανή θα μεριμνήσει για τα δικά της ζητήματα. Αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της ταλαιπωρία. ΛΟΥΚΑΣ. Τα κτήματα κάποιου πλούσιου ανθρώπου απέδωσαν άφθονη καρποφορία, και διαλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω, διότι δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου;

Εάν, λοιπόν, έτσι έχουν τα πράγματα, πώς δεν είναι αληθές ότι ούτε ο Σολομών, καίτοι υπήρξε τόσο μεγαλόπρεπος, μέσα σε όλη τη δόξα του δεν περιεβλήθη όπως ένα από αυτά; Είναι, επομένως, αρκετό για τους σοφούς να διαθέτουν ένδυμα ευπρεπές και εύκολο να βρεθεί, αποκλειστικά και μόνο για την κάλυψη της ανάγκης, καθώς και λιτότητα στην τροφή, η οποία να μην υπερβαίνει το επαρκές. Για τους αγίους δε θα αρκέσει η εν Χριστώ τροφή, δηλαδή η πνευματική, η θεία και νοητή, καθώς και η δόξα που ακολουθεί μετά από αυτά. Θα ήταν, άλλωστε, και από άλλη άποψη ανάρμοστο, εκείνοι που πρόκειται να αποτελέσουν για τους άλλους πρότυπο και υπόδειγμα ευσεβούς πολιτείας, να υποπίπτουν απρόσεκτα σε εκείνα από τα οποία έπρεπε να συμβουλεύουν τους άλλους να απομακρύνονται, όντας οικουμενικοί παιδαγωγοί. Θα έβλαπτε δε σε μεγάλο βαθμό τόσο την προθυμία όσο και την ανάγκη του ιερού κηρύγματος, το να μεριμνούν οι μαθητές για κοσμικές φροντίδες. (A f. 178 b). Ας εναποθέσουμε, λοιπόν, τη φροντίδα μας στον Κύριο. Ας μην μεριμνήσουμε τι θα φάμε ή τι θα πιούμε, ή τι θα ντυθούμε. Ας μην δαπανάται ο σπουδαίος λογισμός μας σε μικρά και ευτελή πράγματα. Ας μην καταστήσουμε τον ελεύθερο νου δούλο του ενδύματος και της τροφής, αλλά ας μεριμνά μάλλον για όσα διασώζουν την ψυχή, για όσα ανατείνουν προς τη βασιλεία των ουρανών, για όσα μας εξασφαλίζουν τους στεφάνους. Αυτό το έργο είναι το πλέον ταιριαστό στην ανθρώπινη διάνοια.

Διότι, αν πιστεύεις ότι θα λάβεις τα αιώνια και αθάνατα και μόνιμα και άφθαρτα, πόσο μάλλον αυτά τα παροδικά και επίγεια, τα οποία ο Θεός έδωσε στα θηρία και στα πετεινά και στους ασεβείς ανθρώπους; Δεν πιστεύεις ότι θα σου τα χορηγήσει ο Κύριος; Όπως ακριβώς διέταξε να μη μεριμνάτε, λέγοντας: μη μεριμνήσετε τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε· διότι όλα αυτά τα αναζητούν τα έθνη του κόσμου· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Και προσθέτει, ελέγχοντας τους ολιγόπιστους: κοιτάξτε τα πετεινά του ουρανού, ότι δεν σπέρνουν ούτε θερίζουν, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει. Πόσο μάλλον διαφέρετε εσείς από τα πετεινά; Και πάλι, επισφραγίζοντας τον λόγο του, λέει: μην μεριμνήσετε, λοιπόν, για το αύριο. Αν, όμως, ακόμη μεριμνάς για αυτά και δεν εμπιστεύθηκες τον εαυτό σου στον λόγο του, μάθε ότι τα αιώνια αγαθά, που είναι η βασιλεία των ουρανών, δεν πίστεψες ακόμη ότι θα τα λάβεις, και νομίζεις ότι πιστεύεις, ενώ στα μικρά και φθαρτά αποδεικνύεσαι άπιστος.

Αλλά αν συμβαίνει αυτό, σε τίποτα δεν διαφέρουμε από τους εθνικούς· διότι σε αυτούς ανήκει το να ασχολούνται με τις γήινες φροντίδες με κάθε δύναμη της ψυχής και του σώματος. Επειδή δεν έχουν καμία μέριμνα για τα μελλοντικά, και οπωσδήποτε ούτε πίστη ούτε αντίληψη για τα επουράνια. Γι' αυτό, σύμφωνα με τα γεγραμμένα, όλος ο βίος του ασεβούς αναλίσκεται στη φροντίδα για τα επίγεια και φθειρόμενα· γι' αυτό και ο Χριστός στα Ευαγγέλια, αφού είπε σε εμάς: «Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», πρόσθεσε: «Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη». Δεν μας απομακρύνει από την εργασία, αλλά μας απαλλάσσει από τη μέριμνα, μεταθέτοντας την ελπίδα μας στον Θεό, ώστε ούτε την εργασία να εκτελούμε χωρίς ελπίδα ούτε να στηρίζουμε εσφαλμένα την ελπίδα μας σε αυτήν. «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας, τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε», σκεπτόμενοι αυτό διαρκώς και αποκάμνοντας ωσάν από κάποια αναμενόμενη αιτία, και καταπονώντας την ψυχή σε αυτό, τραβώντας την προς τα κάτω και μην επιτρέποντάς της να βλέπει προς τα άνω.

Μην ζητήσεις από τον Θεό πράγμα το οποίο ο ίδιος προνοεί να μας δώσει χωρίς να το ζητήσουμε, όχι μόνο στους δικούς του και προσφιλείς, αλλά και σε όσους είναι ξένοι προς τη γνώση του. Διότι, λέει, μη γίνεστε σαν τους εθνικούς που φλυαρούν στις προσευχές τους· επειδή τα έθνη αναζητούν αυτά τα υλικά αγαθά, εσείς όμως μην μεριμνήσετε για το τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε· διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά.

Διότι αυτά τα σωματικά τα επιζητούν τα έθνη, είπε ο Κύριος, «εσείς όμως μην μεριμνάτε τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε· διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά». Ο υιός δεν ζητά πλέον από τον πατέρα του άρτο, αλλά αναζητά τα μέγιστα και τα υψηλά του οίκου του πατέρα του. Διότι εξαιτίας της αδυναμίας της διάνοιας των ανθρώπων έδωσε εντολή ο Κύριος να ζητούν τον καθημερινό άρτο. Διότι δες τι έχει παραγγείλει σε εκείνους που είναι τέλειοι ως προς τη γνώση και υγιείς ως προς την ψυχή. «Μην μεριμνάτε», λέει, «για τροφή ή για ένδυμα». Διότι, εάν φροντίζει τα άλογα ζώα και τα πτηνά και αυτά ακόμη τα άψυχα, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εμάς; Αλλά «ζητήστε μάλλον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Αν λοιπόν δεν πρέπει να μεριμνούμε για τα απλά και αναγκαία, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιοι εκείνοι που μεριμνούν για τα πολυτελή; Ή μάλλον, ποιας συγγνώμης θα ήταν άξιοι εκείνοι που ούτε καν κοιμούνται, προκειμένου να ιδιοποιηθούν τα αγαθά των άλλων; «Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου». Είδες πώς πάλι και τους προκάλεσε μεγαλύτερη ντροπή, και κατέδειξε ότι δεν τους πρόσταξε τίποτα το φορτικό ούτε το επαχθές; Όπως ακριβώς, λοιπόν, όταν έλεγε: «Εάν αγαπάτε αυτούς που σας αγαπούν, δεν κάνετε τίποτα το σπουδαίο· διότι και οι εθνικοί το ίδιο κάνουν», μέσα από την υπενθύμιση των εθνικών τους παρακίνησε προς το ανώτερο· έτσι και τώρα φέρνει εκείνους στο προσκήνιο, ελέγχοντάς τους και δείχνοντας ότι ζητά από εμάς μια αναγκαία οφειλή. Διότι, εάν πρέπει να επιδείξουμε αρετή ανώτερη από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, τι θα άξιζε σε εμάς, που όχι μόνο δεν τους ξεπερνούμε, αλλά παραμένουμε στην ευτέλεια των εθνικών και μιμούμαστε τη δική τους μικροψυχία; Δεν σταμάτησε όμως μόνο στην επίπληξη, αλλά αφού τους έλεγξε με αυτόν τον τρόπο και τους αφύπνισε, και τους έκανε να ντραπούν σε υπερβολικό βαθμό, τους ενθαρρύνει από την άλλη πλευρά λέγοντας: «Διότι γνωρίζει ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά». Δεν είπε, «Γνωρίζει ο Θεός», αλλά, «Γνωρίζει ο Πατέρας», ώστε να τους οδηγήσει σε μεγαλύτερη ελπίδα.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

«Δεν διαφέρετε εσείς από τα πετεινά και τα θηρία, και όμως ο Θεός τα τρέφει. Μην μεριμνήσετε λοιπόν τι θα φάτε ή τι θα ντυθείτε, διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά. Ζητάτε δε τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν, διότι όπου είναι ο θησαυρός, εκεί είναι και ο νους του ανθρώπου.» Και: «Μην κάνετε αυτά για να σας δουν οι άνθρωποι· ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Σχετικά δε με το να είμαστε ανεξίκακοι και εξυπηρετικοί προς όλους και απαλλαγμένοι από την οργή, αυτά είναι που είπε: «Σε εκείνον που σε χτυπά στο μάγουλο, στρέψε του και το άλλο, και σε εκείνον που σου παίρνει τον χιτώνα ή το ιμάτιο, μην τον εμποδίσεις. Όποιος δε οργιστεί, είναι ένοχος για τη φωτιά. Και στον καθένα που σε αγγαρεύει για ένα μίλι, ακολούθησέ τον για δύο. Ας λάμψουν δε τα καλά σας έργα μπροστά στους ανθρώπους, ώστε βλέποντάς τα να θαυμάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς.» Διότι δεν πρέπει να ανταποδίδουμε το κακό, ούτε θέλησε να γίνουμε μιμητές των φαύλων, αλλά προέτρεψε, μέσω της υπομονής και της πραότητας, να απομακρύνουμε τους πάντες από την αισχύνη και την επιθυμία των κακών. Αυτό ακριβώς μπορούμε να το αποδείξουμε σε πολλές περιπτώσεις που έχουν συμβεί ανάμεσά μας: πολλοί άλλαξαν τον χαρακτήρα τους από βίαιοι και τύραννοι, έχοντας νικηθεί, είτε παρακολουθώντας την εγκαρτέρηση του βίου των γειτόνων τους, είτε κατανοώντας την παράδοξη υπομονή των συνοδοιπόρων τους που αδικούνταν, είτε δοκιμάζοντας τον χαρακτήρα εκείνων με τους οποίους συναλλάσσονταν.

Διότι άλλο είναι να παρακαλεί κανείς τον Θεό με απερίσπαστη διάνοια, και άλλο να παρίσταται μεν το σώμα, αλλά η διάνοια να περιπλανάται. Και πάλι, άλλο είναι να αναζητά κανείς την κατάλληλη ευκαιρία και, αφού ελευθερωθεί από τις κοσμικές ασχολίες, να προσεύχεται, και άλλο, όσο είναι δυνατόν, να προτιμά και να προτάσσει την προσευχή από τις κοσμικές φροντίδες, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Ο Κύριος είναι εγγύς. Μην μεριμνάτε για τίποτα, αλλ' σε κάθε περίσταση, με την προσευχή και τη δέηση ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό». Καθώς και ο μακάριος Πέτρος λέει: «Γίνετε σώφρονες και να αγρυπνείτε στις προσευχές, ρίχνοντας όλη τη μέριμνά σας σε Αυτόν, διότι Αυτός φροντίζει για εσάς». Πρώτιστα δε και ο ίδιος ο Κύριος, γνωρίζοντας ότι τα πάντα οχυρώνονται διά της προσευχής, λέει: «Μην μεριμνάτε για το τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά να ζητάτε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Ίσως δε, μέσω αυτού, να μας προσκαλεί ο Κύριος σε μεγαλύτερη πίστη. Διότι, ποιος, αποβάλλοντας τη μέριμνα για τα πρόσκαιρα και μη έχοντας πλέον καμία στέρηση, δεν θα Τον πιστέψει έπειτα και για τα αιώνια αγαθά; Και ο Ίδιος καθιστώντας το αυτό φανερό, έλεγε: «Εκείνος που είναι πιστός στο μικρό, είναι πιστός και στο μεγάλο, και εκείνος που είναι άπιστος στο μικρό, είναι άπιστος και στο μεγάλο».

Διότι νομίζω ότι αυτός ο αιώνας υποδηλώνεται μέσω του «σήμερα», σαν να έλεγε κανείς, αποδίδοντας πιο ξεκάθαρα το χωρίο της προσευχής: «Τον άρτον ημών», τον οποίο εξ αρχής ετοίμασας για την αθανασία της φύσεως, «δος ημίν σήμερον», ενώ βρισκόμαστε στην παρούσα ζωή της θνητότητας, ώστε να νικήσει τον θάνατο της αμαρτίας η τροφή του άρτου της ζωής και της επιγνώσεως, της οποίας δεν επέτρεψε να γίνει μέτοχος ο πρώτος άνθρωπος η παράβαση της θείας εντολής, διότι, εάν είχε χορτάσει από αυτήν τη θεία τροφή, δεν θα είχε αιχμαλωτιστεί από τον θάνατο της αμαρτίας. Σε αυτήν, εξάλλου, την έννοια του παρόντος ρητού με οδήγησε ο Σωτήρας, προστάζοντας ρητά τους μαθητές να μην κάνουν καθόλου λόγο για αισθητή τροφή, λέγοντας: «Μη μεριμνάτε για την ψυχή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε —διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου—, αλλά ζητείτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Πώς, λοιπόν, διδάσκει να προσευχόμαστε για εκείνα τα οποία προηγουμένως έδωσε εντολή να μην τα ζητούμε;

Και αλλού ο Δεσπότης ανέφερε το εξής παράδειγμα: «Δεν πωλούνται δύο σπουργίτια αντί ενός ασσαρίου;», δηλαδή ενός οβολού, λέει, «και όμως ούτε ένα από αυτά δεν θα πέσει στη γη χωρίς το θέλημα του Πατέρα σας· όσο για εσάς, και οι τρίχες της κεφαλής σας είναι όλες μετρημένες. Μη φοβάστε, λοιπόν· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά σπουργίτια». Αν δεν μπορείς να κατανοήσεις τίποτα περισσότερο, λέει, ας σε πείσει τουλάχιστον αυτό το παράδειγμα, δηλαδή να μιμηθείς την αμεριμνησία των πτηνών και των σπουργιτιών, και μη φανείς, άνθρωπε, πιο άπιστος από τα πτηνά· διότι τα πτηνά και τα σπουργίτια και τα κτήνη και τα θηρία τα τρέφει ως αγαθός και δημιουργός των πάντων, πώς λοιπόν δεν θα θρέψει με αφθονία και τον άνθρωπο, που κτίστηκε σύμφωνα με τη δική του εικόνα και ομοίωση, ο ουράνιος Πατέρας μας; Ποιος από εμάς [***]. [«Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε; Ή τι θα πιούμε; Ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· καθώς γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά. Αλλά να ζητάτε πρώτα τη βα]σιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Διότι, όπως ακριβώς ένας βασιλιάς φίλος της δικαιοσύνης και εξαιρετικά αγαθός, αν οι ίδιοι του οι γιοι προσκρούσουν απέναντί του, τους εκδιώκει από τη βασιλεία και τους καταδικάζει να ζουν σαν δούλοι, έπειτα όμως πάλι, σπλαχνιζόμενός τους καθώς τους βλέπει να καταπονούνται με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα, θα τους πει: «Μην μεριμνάτε, μην κοπιάζετε σαν δούλοι, αλλά ελάτε πάλι στη βασιλεία μου», έτσι και ο δικός μας Βασιλιάς και Σωτήρας και Θεός, επειδή αμαρτήσαμε απέναντί του και εκδιωχθήκαμε δίκαια από την ανέμελη ζωή, μας καταδίκασε να ζούμε δουλικά με πολύ κόπο, μόχθο και ιδρώτα. Έπειτα όμως πάλι, επειδή μας σπλαχνίστηκε, ως πανάγαθος και εύσπλαχνος πατέρας, εμφανίζεται φιλάνθρωπα και μας λέει: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε». Και σχετικά με τις τροφές μάς έδωσε ως παράδειγμα τα πετεινά, ενώ για τα ενδύματα διέταξε να μαθαίνουμε από τα κρίνα, και έπειτα επαναλαμβάνει τα λόγια του για να ενισχύσει την αξιοπιστία τους: «Μην μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας: τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη· γνωρίζει άλλωστε ο ουράνιος πατέρας μας ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε, όμως, πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Και πάλι προσθέτει κάτι άλλο, που αρμόζει στους μεγαλόψυχους και πιστότατους δούλους του: «Μην μεριμνήσετε», λέει, «για το αύριο· διότι το αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά του».

Διότι ποια άλλη ανάπαυση θα μπορούσε να αναζητήσει κανείς εκτός από αυτήν την θεοδώρητη, την οποία μας δώρισε ο Χριστός, ώστε να μην φροντίζουμε για φαγητά, για ποτά, για ενδύματα και να μην μεριμνούμε για το αύριο, αλλά να ζούμε όπως τα πουλιά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού και να μην ζητούμε ούτε να μεριμνούμε για τίποτε άλλο εκτός από τη βασιλεία των ουρανών; Αλλά ίσως κάποιος θα έλεγε ότι, αν και ο Χριστός τα είπε αυτά, εμείς δεν βρήκαμε καμία ανακούφιση από την ταλαιπωρία του βίου, αλλά με κόπο και μόχθο και με πολύ ιδρώτα τρώμε τον άρτο μας και κατασκευάζουμε τα ενδύματά μας. Και τι σχέση έχουν αυτά με τον Χριστό, άνθρωπε; Διότι και άλλα πάρα πολλά μας ενέτειλε να τηρούμε, και δεν τα τηρούμε. Είπε να μην αμαρτάνουμε, αλλά εμείς αμαρτάνουμε· είπε να έχουμε αγάπη και ελεημοσύνη και ταπεινό φρόνημα και καθαρότητα βίου και βλέμμα χωρίς περιέργεια, αλλά εμείς πράττουμε τα αντίθετα από αυτά· είπε επίσης «μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε, και να ζητείτε την άνω βασιλεία και να μην μεριμνήσετε για το αύριο», εμείς όμως δεν ακούμε, αλλά μεριμνούμε όχι μόνο για το αύριο και για την επόμενη ημέρα, αλλά και για έναν και δύο χρόνους πριν· διότι, όταν καλλιεργούμε νέους αγρούς και υλοτομούμε τα δάση, δεν τα εργαζόμαστε αυτά έναν και δύο χρόνους πριν; «

«Αλλά και οι άγιοι Πατέρες», λέει, «έκαναν εργόχειρο, και ο θείος απόστολος εξυπηρετούσε τις ανάγκες του και τις ανάγκες αυτών που ήταν μαζί του με τα ίδια του τα χέρια, όπως λέει ο ίδιος, και "αν κάποιος", λέει, "δεν θέλει να εργάζεται, ούτε και να τρώει", και "ακούμε ότι κάποιοι ανάμεσά σας ζουν άτακτα, χωρίς να εργάζονται καθόλου, αλλά περιεργάζονται τα ξένα" και "αυτούς να τους επισημαίνετε και να μη συναναστρέφεστε μαζί τους". Αλλά και στον Αδάμ έδωσε εντολή ο Θεός, ακόμη και πριν από την παράβαση, να εργάζεται και να φυλάει τον θείο παράδεισο. Και αν πριν από την παράβαση έχει επιβληθεί η εργασία, πώς μετά την παράβαση δεν πρέπει να εργάζεται κανείς; Άραγε ο θείος απόστολος και οι Πατέρες μας, επειδή εργάζονταν, παρέβησαν την εντολή που λέει "μη μεριμνάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε και τι θα ντυθείτε";

Γι' αυτό σας λέω: Μη μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε και τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε», και ότι, αν ο ουράνιος Πατέρας ντύνει και τρέφει τα πετεινά του ουρανού και τα κρίνα του αγρού, δεν θα φροντίσει πολύ περισσότερο εσάς, ολιγόπιστοι; «Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, λέγοντας τι θα φάμε; ή τι θα πιούμε; ή τι θα ντυθούμε;», όσοι δηλαδή προαιρείσθε να απομακρυνθείτε από τον μαμωνά· «διότι όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη· επειδή γνωρίζει ο Πατέρας μας ο ουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά» και «μη μεριμνήσετε για την αυριανή ημέρα», «αλλά ζητείτε πρωτίστως τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν».

Από πού λοιπόν θα προέλθει η παροχή των αναγκαίων σε τόσους πολλούς μοναχούς, αν δεν πρόκειται είτε να εγκαταλείψουν την ακτημοσύνη και να επιλέξουν να αποκτούν υλικά αγαθά, παρά την οικεία τους υπόσχεση, είτε να εγκαταλείψουν εντελώς την αναχώρηση και να απορρίψουν το άροτρο της ασκήσεως που έπιασαν στα χέρια τους και να στραφούν προς τα πίσω ολέθρια, είτε πάλι, παραμένοντας καρτερικοί, να παραδώσουν οι ίδιοι τον εαυτό τους στον λιμό, τον δεινό τύραννο, ως δυστυχές παρανάλωμα; Έπειτα, σαν να έλυναν οι ίδιοι την απορία, έλεγαν: «Ή μήπως και μετά την κοίμησή σου, ως καλός ποιμένας, θα επαγρυπνείς εξίσου για το ποίμνιο, και τα συνηθισμένα σε σένα θαύματα θα τα επιδείξει και ο τάφος σου, και έτσι εμείς θα έχουμε αυτό ως αφορμή για την εξασφάλιση των αναγκαίων;». Αυτά έλεγαν εκείνοι, βρισκόμενοι πολύ μακριά από τον σκοπό του μεγάλου ανδρός. Εκείνος όμως τους απάντησε: «Γιατί μιλήσατε έτσι, σαν να είστε κάποιοι από τους άφρονες; Γιατί αθετήσατε Αυτόν που είναι πιστός σε όλα τα λόγια Του και όσιος σε όλα τα έργα Του, ο Οποίος είπε: "μην μεριμνάτε για το αύριο, τι θα φάτε", και σας παρέπεμψε στα πετεινά του ουρανού και στα κρίνα του αγρού, για τα μεν εκ των οποίων η τροφή παρέχεται χωρίς σπορά και χωρίς θερισμό, ενώ για τα δε η ενδυμασία αποκτάται χωρίς κόπο και χωρίς γνέσιμο, και αποστέλλεται από τον εν ουρανοίς Πατέρα με θαύμα μεγαλύτερο από τη δόξα του Σολομώντα; Αυτός ανοίγει το χέρι Του και χορταίνει με ευδοκία κάθε ζωντανό πλάσμα».

Όπως ακριβώς έδωσε εντολή να μην μεριμνούμε διόλου για αυτά, λέγοντας: «Μην μεριμνήσετε τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε. Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη». Εάν όμως ακόμη μεριμνάς για αυτά και δεν εμπιστεύτηκες ολοκληρωτικά τον εαυτό σου στον λόγο Του, μάθε ότι τα αιώνια αγαθά, τα οποία είναι η βασιλεία των ουρανών, ακόμη δεν έχεις πιστέψει ότι θα τα λάβεις, και νομίζεις ότι πιστεύεις, ενώ αποδεικνύεσαι άπιστος ακόμη και στα μικρά και φθαρτά. Και πάλι: «Όπως το σώμα είναι πολυτιμότερο από το ένδυμα, έτσι και η ψυχή είναι πολυτιμότερη από το σώμα». Πιστεύεις, λοιπόν, ότι η ψυχή σου δέχεται θεραπεία από τον Χριστό για τα αιώνια και αθεράπευτα για τους ανθρώπους τραύματα, δηλαδή τα πάθη της αμαρτίας, για την οποία και ήλθε εδώ ο Κύριος, ώστε να θεραπεύσει τώρα τις ψυχές των πιστών από τα ανίατα πάθη και να τις καθαρίσει από τον ρύπο της λέπρας της κακίας, Εκείνος που είναι ο μόνος αληθινός ιατρός και θεραπευτής;

Και πάλι λέει: «Προσέχετε μήπως βαρύνουν οι καρδιές σας από την κραιπάλη και τη μέθη και τις βιοτικές μέριμνες», και πάλι: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει εις ζωήν αιώνιον», νομοθετώντας και προστάζοντας αυτά όχι μόνο σε εκείνους, αλλά μέσω εκείνων και σε εμάς, και μάλιστα και άλλα περισσότερα από αυτά. Διότι, αφού είπε: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε, ούτε για το σώμα σας τι θα ντυθείτε. Παρατηρήστε τα κρίνα του αγρού πώς αυξάνονται· δεν κοπιάζουν ούτε γνέθουν», και λίγο μετά λέει: «Μην μεριμνάτε λοιπόν λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη. Επειδή ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Ζητείτε δε πρώτον τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν· μην μεριμνάτε λοιπόν για το αύριο.» Έχοντας λοιπόν πει προς αυτούς αυτά και άλλα περισσότερα από αυτά, ύστερα πρόσθεσε και είπε: «Και όσα λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους.» Αυτός λοιπόν που δεν επιτρέπει σε κανέναν να μεριμνά για το αύριο, αλλά προστάζει να ζητάμε μόνο τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, πώς άραγε, αντίθετα προς τα δικά του προστάγματα, πρόσταξε ποτέ τον απόστολο να μεριμνά για τη διατροφή και την ένδυση των προβάτων του, ή για την προστασία και την υπεράσπισή τους καθώς και των υπαρχόντων τους;

Ας υπακούσουμε, αδελφοί, στον Θεό που καθημερινά κραυγάζει προς εμάς και λέει μέσω των αποστόλων Του: «Ούτε αν φάμε αποκτούμε περίσσευμα, ούτε αν δεν φάμε υστερούμαστε», και πάλι: «Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε ή τι θα πιείτε ή τι θα ντυθείτε, αλλά ζητάτε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του και όλα αυτά θα σας προστεθούν.» Και για να μην μπορεί κάποιος να πει: «Αν αργήσει να δώσει και δεν έχω κάτι να φάω, τι θα κάνω;» —«Κοιτάξτε», είπε, «τα πουλιά του ουρανού, πώς δεν σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε μαζεύουν σε αποθήκες, και ο ουράνιος Πατέρας σας τα τρέφει», και προσθέτοντας λέει: «Δεν αξίζετε εσείς πολύ περισσότερο από πολλά σπουργίτια, ολιγόπιστοι;» Και για να μην γογγύζουμε, λιγοψυχώντας για χάρη του φαγητού ή του ποτού, μας φωνάζει ρητά: «Μακάριοι όσοι πεινούν και διψούν για τη δικαιοσύνη, διότι αυτοί θα χορτάσουν.» Αν, λοιπόν, πιστεύεις στον Χριστό και ομολογείς ότι Αυτός είναι αψευδής, όταν πεινάσεις ή διψάσεις και δεν έχεις κάτι να φας ή να πιεις, και ζητήσεις από τον κελάρη άρτο ή κρασί ή κάτι φαγώσιμο και δεν σου δώσει, ίσως επειδή εμποδίζεται από εργασίες, να θυμηθείς φέρνοντας στον νου τα λόγια του Κυρίου και να πεις στον εαυτό σου: «Πεινώ μεν και διψώ, αλλά με υπομονή θα περιμένω τον Κύριο και Αυτός θα ενεργήσει σύμφωνα με την ασθένειά μου και δεν θα με εγκαταλείψει.»

«Είτε, πάλι, θλιβόμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, η οποία ενεργείται με την υπομονή των ίδιων παθημάτων τα οποία πάσχουμε κι εμείς, και η ελπίδα μας είναι βέβαιη για εσάς· είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας παρηγοριά και σωτηρία, γνωρίζοντας ότι όπως ακριβώς είστε κοινωνοί των παθημάτων, έτσι είστε και της παρηγοριάς.» Δείτε, με αυτά τα λόγια μάς έδειξε να συμμετέχουμε ο ένας με τον άλλον στα παθήματα και στις παρηγοριές, ως «ένα σώμα και ένα πνεύμα, καθώς και κληθήκαμε σε μία ελπίδα της κλήσεώς μας.» Ας μην καταπέσουμε, λοιπόν, αδελφοί, ούτε να αποθαρρυνθούμε, αλλά ας ξεσηκωθούμε όλοι μαζί, ως καλοί στρατιώτες του Χριστού, φέροντας τα όπλα μας, τα οποία δεν είναι σαρκικά, αλλά δυνατά κατά Θεόν για την καθαίρεση οχυρωμάτων, δηλαδή τη φρόνηση, την ανδρεία, τη σωφροσύνη, τη δικαιοσύνη· και με αυτά ας εκπληρώνουμε εκείνο που έχει ειπωθεί από τον Θεό: «Όταν σας διώκουν σε τούτη την πόλη, να φεύγετε στην άλλη.» Και όταν πάμε εκεί, ας μη μεριμνήσουμε για το «τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε.» «Διότι ο Ίδιος έχει πει: Δεν θα σε αφήσω, ούτε πρόκειται να σε εγκαταλείψω.» Ώστε και εκεί θα μας ανοίξει θύρα και θα σταθεί βοηθός μας σε όλα. Δεν χαιρόμαστε, λοιπόν, έχοντας τέτοιες υποσχέσεις; Δεν σκιρτούμε από χαρά επειδή μαθητεύουμε στον Κύριο;

Διότι αυτό είναι ίδιον των πρόσκαιρων ανθέων. Ώστε καθένας που καλλωπίζεται, είναι χόρτος. Εσάς δε εννοεί, τα λογικά όντα, στα οποία έπλασε ψυχή και σώμα· ολιγόπιστοι δε είναι όλοι όσοι μεριμνούν. Διότι, εάν είχαν τέλεια πίστη στον Θεό, δεν θα μεριμνούσαν τόσο αδιάκοπα. «Μην μεριμνάτε, λοιπόν, λέγοντας: Τι θα φάμε ή τι θα πιούμε ή τι θα ντυθούμε; Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη». Το να τρώει κανείς δεν το εμποδίζει. Το να λέει όμως, Τι θα φάμε; το εμποδίζει. Αυτό που λένε οι πλούσιοι από το βράδυ: Τι θα φάμε αύριο; Βλέπεις ότι εμποδίζει την τρυφή και την αλαζονεία. «Διότι γνωρίζει ο Πατέρας σας ο επουράνιος ότι τα έχετε ανάγκη όλα αυτά. Να ζητάτε δε πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Βασιλεία του Θεού είναι η απόλαυση των αγαθών· και αυτή αποκτάται μέσω της δικαιοσύνης. Όποιος, λοιπόν, ζητά τα πνευματικά, σε αυτόν προστίθενται και τα σωματικά, κατά την αγαθότητα του Θεού. «Μην μεριμνάτε, λοιπόν, για το αύριο· διότι η αυριανή ημέρα θα μεριμνήσει για τα δικά της· αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η ταλαιπωρία της». Ως κακία της ημέρας εννοεί τη συντριβή και την κακουχία· δηλαδή, σου είναι αρκετό ότι συντρίβεσαι για το σήμερα, εάν όμως μεριμνάς και για το αύριο, πότε θα αφιερώσεις χρόνο στον Θεό, εφόσον διαρκώς συντρίβεις τον εαυτό σου για τα υλικά αγαθά;