Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:4

Κεφάλαιο Β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη μάθει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου· ώστε η ελεημοσύνη σου να μείνει στα κρυφά· και ο Πατέρας σου, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει ο ίδιος στα φανερά. Και περί της προσευχής ομοίως. ΜΑΡΚΟΣ.

Επιπροσθέτως σε αυτά, μέσω του «Ας προσπέσουμε και ας κλάψουμε ενώπιον του Κυρίου», διδάσκει να μην πράττουμε τούτο ενώπιον των ανθρώπων ούτε για χάρη των ανθρώπων, αλλά εν κρυπτώ, σύμφωνα με το: «Ο Πατέρας σου, που βλέπει εν κρυπτώ, θα σου το ανταποδώσει». Γενικά, λοιπόν, τα παραγγέλματα αυτά αρμόζουν σε όλους· κυρίως όμως και πρωτίστως ο Λόγος προτρέπει τον λαό των Ιουδαίων σε μετάνοια για όσα τόλμησαν να πράξουν, λέγοντας: «Διότι αυτός είναι ο Θεός μας, και εμείς λαός της νομής του, και πρόβατα της χειρός του». Δεν είναι μόνο Κύριός μας ως δεσπότης δούλων, ούτε μόνο ποιητής μας ως πλάστης, αλλά είναι και Θεός μας, όντας αγαθός και ίλεως. Γι' αυτό και θα μας σπλαχνιστεί και θα μας ελεήσει· διότι τυγχάνει να είμαστε όχι μόνο δημιούργημα, αλλά και κτήμα του· και οι μεν πιο λογικοί (πνευματικοί) αποτελούν λαό του, οι δε ακόμη ατελείς και λιγότερο λογικοί, πρόβατα της χειρός του. Επομένως, εάν εξομολογηθούμε σε αυτόν και προσκυνήσουμε και προσπέσουμε και κλάψουμε ενώπιόν του, εξάπαντος θα σωθούμε, οι μεν ως λαός του, οι δε ως πρόβατα της χειρός του. Αναφέρεται εξάλλου ότι ο ίδιος είναι ο καλός ποιμένας· και εμείς διδασκόμαστε να λέμε: «Ο Κύριος με ποιμαίνει, και τίποτα δεν θα μου λείψει».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο εξέφερε τον λόγο στον ενικό αριθμό και για τους δύο, λέγοντας: «ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σου το ανταποδώσει στα φανερά»· ώστε, από τη μια, εκείνους που περιφρονούν την κενή και ανθρώπινη δόξα να τους αναδείξει και να τους καταστήσει υιοθετημένα τέκνα και συγκληρονόμους του· ενώ, από την άλλη, όσους δεν είναι τέτοιοι να τους αποβάλει από την υιοθεσία, εάν δεν μετανοήσουν.

Διότι τον πείθει να γνωρίζει ότι ο Θεός είναι πανταχού παρών· και ότι τα ζητήματά μας δεν σταματούν στον παρόντα βίο, αλλά ότι από εδώ και πέρα θα μας δεχθεί ένα φοβερότερο δικαστήριο, καθώς και η απόδοση ευθυνών για όλα ανεξαιρέτως τα πεπραγμένα μας, και οι τιμές και οι κολάσεις· και ότι κανείς δεν θα μπορέσει να κρατήσει κρυφό τίποτα από όσα πράττει, ούτε μικρό ούτε μεγάλο, έστω κι αν νομίζει ότι διαφεύγει την προσοχή των ανθρώπων. Διότι όλα αυτά τα υπονόησε όταν είπε: «Ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σου το ανταποδώσει στα φανερά»· συγκροτώντας έτσι για αυτόν ένα μεγάλο και σεμνό θέατρο, και δίνοντάς του με πολλή αφθονία αυτό ακριβώς που επιθυμεί.

Όπως ακριβώς λοιπόν στην περίπτωση της ελεημοσύνης, αποτρέποντάς τους από το να επιδεικνύονται στους ανθρώπους, με αυτό κυρίως τους έπειθε: με το να τους υποσχεθεί ότι θα τους παράσχει την ανταμοιβή με μεγαλύτερη τιμή· (Διότι ο Πατέρας σου, λέει, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά)· έτσι και εδώ, απομακρύνοντάς τους από το να αναζητούν αυτά τα υλικά αγαθά, με αυτό κυρίως τους πείθει: με την υπόσχεση ότι θα τα παράσχει με μεγαλύτερη αφθονία σε εκείνους που δεν τα αναζητούν. Γι' αυτόν τον λόγο προστάζω, λέει, να μην τα αναζητάς, όχι για να μην τα λάβεις, αλλά για να τα λάβεις πλουσιοπάροχα· για να τα λάβεις με την αξιοπρέπεια που σου αρμόζει, με την ωφέλεια που σου ταιριάζει· για να μην καταστήσεις τον εαυτό σου ανάξιο και αυτών και των πνευματικών αγαθών, μεριμνώντας και διχαζόμενος από τη φροντίδα γι' αυτά· για να μην υπομείνεις περιττή ταλαιπωρία, και τελικά εκπέσεις από τον προκείμενο σκοπό. Μη μεριμνήσετε, λοιπόν, για την αυριανή ημέρα.

Διότι, σύμφωνα με τη θεία φωνή, η διάνοια των ανθρώπων ρέπει προς τα πονηρά. Γι' αυτό λέει: ας είναι το μεγαλύτερο μέλημά σου το να αγνοήσεις ακόμη και τον ίδιο σου τον εαυτό. Γιατί; Για να σε αγαπήσει ο Πατέρας σου, ο οποίος βλέπει στα κρυφά την ιλαρή και πρόθυμη προσφορά σου προς τους φτωχούς, και να σε ανταμείψει στα φανερά. Μεγάλο και σεμνό θέατρο ετοίμασε για όσους κάνουν ελεημοσύνες· και αυτό που επιθυμούν οι ελεήμονες, τους το έχει χαρίσει με μεγάλη αφθονία· ώστε, ακόμη κι αν μυριάδες ανθρώπων σας βλέπουν να κάνετε ελεημοσύνη, εσείς να μην τους δίνετε σημασία, ούτε να επιθυμήσετε την πρόσκαιρη δόξα που προέρχεται από αυτούς. Αλλά αν θέλετε, λέει, να έχετε θεατές των έργων σας, λάβετε ως θεατές, λέει, τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους και τον Δημιουργό και Δεσπότη των πάντων. Αν πάλι θέλετε να έχετε ανθρώπους ως θεατές των πράξεών σας, και κάνετε τις ελεημοσύνες για επίδειξη ενώπιόν τους, θα έχετε εκατό ή χίλιους θεατές να σας επαινούν. Εάν όμως φροντίσετε επιμελώς να μείνετε κρυφοί από εκείνους που σας επαινούν στον παρόντα βίο, και να μείνετε κρυφοί με τέτοιο τρόπο, ώστε ακόμη κι αν κάποιοι σας δοξάσουν, να μην το αποδεχθείτε με ευχαρίστηση και οδηγηθείτε σε έπαρση, αλλά μάλλον να αποστρέφεστε τέτοιους ανθρώπους και να τους αποκρούετε· τότε, κατά την ημέρα εκείνη τη φοβερή, ενώπιον ολόκληρης της οικουμένης, θα λάβετε τα στεφάνια της δόξας.

Αν και αυτά έχουν ειπωθεί από εκείνον, εντούτοις εμείς που ψάλλουμε οφείλουμε να διαφυλάττουμε την ομολογία της υμνωδίας μας. Ο λόγος αυτός όμως έχει και ένα άλλο νόημα. Δεν πράττω τα αγαθά για να θεαθώ από τους ανθρώπους, διότι τότε έχω ήδη λάβει τον μισθό μου· αλλά πράττω το καλό για τον εαυτό μου, ώστε ο Θεός, ο οποίος βλέπει στα κρυφά, να μου το ανταποδώσει στα φανερά.

«Εάν κάνεις το καλό, να γνωρίζεις σε ποιον το κάνεις, και θα υπάρξει χάρη για τις ευεργεσίες σου.» «Η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του.» Εκείνος που δείχνει έλεος δανείζει στον πλησίον του· και εκείνος που τον στηρίζει με το χέρι του, τηρεί τις εντολές. Δείξε μακροθυμία στον ταπεινό άνθρωπο, και μην τον καθυστερείς ως προς την ελεημοσύνη. Κλείσε την ελεημοσύνη στα ταμεία σου, και αυτή θα σε γλιτώσει από κάθε κακοπάθεια· απέναντι στον εχθρό θα πολεμήσει για χάρη σου.» «Η ελεημοσύνη παραμένει στον αιώνα.» «Οι αδελφοί και η βοήθεια είναι για τον καιρό της θλίψης· αλλά περισσότερο και από τα δύο, η ελεημοσύνη είναι αυτή που λυτρώνει.» «Μακάριοι οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν.» «Προσέχετε να μην κάνετε την ελεημοσύνη σας μπροστά στους ανθρώπους με σκοπό να σας δουν. Ειδάλλως, δεν έχετε μισθό από τον Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς. Όταν, λοιπόν, κάνεις ελεημοσύνη, μη σαλπίσεις μπροστά σου, όπως κάνουν οι υποκριτές στις συναγωγές και στους δρόμους, για να δοξαστούν από τους ανθρώπους. Αληθινά σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους. Όταν όμως εσύ κάνεις ελεημοσύνη, ας μη γνωρίζει το αριστερό σου χέρι τι κάνει το δεξί σου, ώστε η ελεημοσύνη σου να είναι κρυφή, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» «Πηγαίνετε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω και όχι θυσία.» «Όποιος δώσει να πιει ένας από αυτούς τους μικρούς έστω και ένα ποτήρι κρύο νερό μόνο, στο όνομα του ότι είναι μαθητής μου, αληθινά σας λέω, δεν πρόκειται να χάσει τον μισθό του.» «

Ματθ. 6, 3-4 «Ας μη μάθει», λέει, το άλογο στοιχείο μέσα μας το έργο της λογικής ψυχής, για να μην την εμποδίσει και παραμείνει ατελής αυτή που διασώζει το κατ' εικόνα. Και «θα σου το ανταποδώσει» στα φανερά, λέει, δηλαδή προφανώς κατά την ανάσταση, όταν όχι μόνο αυτά, αλλά και όλα τα κρυφά θα φανερωθούν.

Ή και με άλλον τρόπο: αριστερό χέρι είναι η κενοδοξία, δεξί η ελεημοσύνη· ας μη γνωρίζει, λοιπόν, η κενοδοξία την ελεημοσύνη. «Για να είναι η ελεημοσύνη σου στα κρυφά, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, ο ίδιος θα σε ανταμείψει στα φανερά.» Πότε; Όταν τα πάντα θα παρουσιαστούν γυμνά και φανερά, και τότε θα δοξαστείς περισσότερο. «Και όταν προσεύχεσαι, να μην είσαι σαν τους υποκριτές, διότι τους αρέσει να προσεύχονται στεκόμενοι στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, ότι έχουν ήδη λάβει την ανταμοιβή τους.» Και αυτούς τους ονομάζει υποκριτές, επειδή δίνουν την εντύπωση ότι είναι προσηλωμένοι στον Θεό, ενώ είναι προσηλωμένοι στους ανθρώπους· από αυτούς «έχουν λάβει», δηλαδή, απολαμβάνουν τον μισθό τους. «Εσύ όμως, όταν προσεύχεσαι, μπες στο ταμείο σου, και αφού κλείσεις τη θύρα σου, προσευχήσου στον Πατέρα σου που είναι στα κρυφά, και ο Πατέρας σου, που βλέπει στα κρυφά, θα σε ανταμείψει στα φανερά.» Τι λοιπόν; Να μην προσεύχομαι στην εκκλησία; Βεβαιότατα· αλλά με ορθή διάθεση και όχι για επίδειξη, επειδή δεν βλάπτει ο τόπος, αλλά ο τρόπος και ο σκοπός.