Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:7

Προς το παρόν λοιπόν, φτάνοντας μέχρι αυτό το σημείο, σταμάτησαν και καθαιρέθηκαν οι προαναφερθέντες. Αλλά γνωρίζω καλά ότι ούτε έτσι πρόκειται να σταματήσουν, όσοι και τώρα υποκρίθηκαν, παρά πάντοτε θα συγκροτούν παρατάξεις κατά της αλήθειας, έως ότου, ερχόμενοι εις εαυτούς, πουν και αυτοί: «Ας σηκωθούμε να πορευτούμε προς τους πατέρες μας και θα τους πούμε: αναθεματίζουμε την αρειανική αίρεση και αναγνωρίζουμε τη Σύνοδο της Νικαίας». Διότι εναντίον αυτής έχουν την αντιδικία τους. Ποιος λοιπόν πλέον, που διαθέτει έστω και ελάχιστη σύνεση, θα τους ανεχθεί; Ποιος, βλέποντας σε κάθε σύνοδο άλλα μεν να αφαιρούνται, άλλα δε να προστίθενται, δεν αντιλαμβάνεται ότι αυτοί τρέφουν ύποπτο και ύπουλο φρόνημα κατά του Χριστού; Ποιος, βλέποντάς τους να εκτείνουν μακροσκελώς τόσο τη διατύπωση της πίστεώς τους όσο και την απολογία τους για όσα κατηγορούνται, δεν βλέπει ότι οι ίδιοι καταδικάζουν τον εαυτό τους και γράφουν πολλά επίτηδες, ώστε, μέσω της άκαιρης επίδειξης και της τόσης πολυλογίας, να δώσουν την εντύπωση ότι παραπλανούν τους αθώους και αποκρύπτουν τι λογής αιρετικοί τυγχάνουν να είναι; Αλλά, όπως ακριβώς οι εθνικοί, όπως είπε ο Κύριος, βαττολογώντας στις προσευχές τους δεν ωφελούνται σε τίποτα, έτσι και αυτοί, έχοντας ξεστομίσει τόσα πολλά, δεν μπόρεσαν να ακυρώσουν την καταδικαστική απόφαση κατά της αρειανικής αιρέσεως, αλλά απεναντίας, αφού ελέγχθηκαν, καθαιρέθηκαν, και δικαίως μάλιστα. Διότι ποιο από τα συγγράμματά τους θα αποδεχθεί αυτός που τα ακούει; Ή με ποια πεποίθηση θα κατηχήσουν οι ίδιοι όσους προσέρχονται σε αυτούς;

Και αν ασθενείς και παραστεί απόλυτη ανάγκη, να λουστείς· διότι για τον υγιή ιερέα και μοναχό δεν υπάρχει καμία ανάγκη για λουτρό. Πρέπει επίσης να προτιμάται η χαμευνία, όταν το σώμα είναι υγιές. Να εργάζεσαι με τα χέρια σου, ώστε να μην τρως τον άρτο σου μένοντας αργός, αλλά μάλλον να τον έχεις από τον καρπό των χεριών σου, και να μεταδίδεις στους αδελφούς και στους ξένους, και πρωτίστως στις χήρες, στα ορφανά και στους φτωχούς. Εάν κατοικείς ανάμεσα στους ανθρώπους και έχεις πατρικό κτήμα, να το καλλιεργείς με δικαιοσύνη, και από τους καρπούς του πρώτα μεν να προσφέρεις τις απαρχές στους ιερείς, και έπειτα στις χήρες, στα ορφανά και στους άλλους, και να μεταδίδεις από τους δίκαιους κόπους σου, και όχι από τόκους ή πλεονεξίες, ούτε από εμπορικές συναλλαγές ή εκβιασμούς και τα παρόμοια. Εάν όμως εγκαταβιώνεις σε μονή, να μην εξυβρίσεις την άσκηση της μονής· διότι εάν, ενώ κατοικείς σε μοναστήρι, κατέχεις κτήμα, αυτό δεν είναι αναχώρηση από τον κόσμο αλλά εμπαιγμός. Εάν έχεις κοντά σου κάποιους από τους νέους, πρώτα απ' όλα, έχοντας ταπεινοφροσύνη, να μην επιδιώκεις να γίνεις δάσκαλος· εάν όμως δεις ότι μέσω της συναναστροφής σου σώζονται ψυχές, και επιθυμείς να διπλασιάσεις τα πέντε τάλαντα που σου δόθηκαν, να φροντίζεις με επιμέλεια τις ψυχές τους, και εφόσον είναι νέοι να τους νουθετείς. Να προετοιμάζεις δε τον καθένα τους να απομονώνεται, εκτός από την ώρα της κοινής τράπεζας και της σύναξης για την ψαλμωδία· αλλά και να αγρυπνείς με μέτρο, με ψαλμούς και με προσευχές· και κατά τη διάρκεια της ημέρας να προσεύχεσαι συχνότερα παρά παρατεταμένα, χωρίς να κραυγάζεις ούτε να βαττολογείς.

Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, (αναφέρει) μη βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην γίνετε, λοιπόν, όμοιοί τους». Και το ρητό αναφέρει: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία». Πρέπει, λοιπόν, να ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη, και όχι τα σωματικά και τα επίγεια. Γι' αυτό ο Ψαλμός λέει: «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητήσω, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου».

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. ΛΟΓΟΣ Θʹ. Πρέπει, αδελφοί, να μην εκπληρώνουμε την προσευχή με συλλαβές, αλλά μάλλον με την προαίρεση της ψυχής και με ενάρετες πράξεις που εκτείνονται σε ολόκληρο τον βίο μας. Διότι δεν θεωρούμε ότι ο Θεός έχει ανάγκη να του υπενθυμίζουμε με λόγια, αλλά ότι γνωρίζει τι μας είναι ωφέλιμο, ακόμη και όταν δεν το ζητούμε. Διότι η θεία ακοή δεν χρειάζεται φωνή για να αντιληφθεί· διότι γνωρίζει να αναγνωρίζει τα ζητούμενα ακόμη και μέσα από την κίνηση της καρδιάς. Ή δεν ακούς ότι ο Μωυσής, χωρίς να αρθρώσει λέξη, αλλά απευθυνόμενος στον Κύριο με τους αλάλητους στεναγμούς του, ακουγόταν από τον Κύριο, ο οποίος του έλεγε: «Τι βοάς προς εμένα;». Όσοι πάλι δεν κατορθώνουν τίποτα στον βίο τους, αλλά νομίζουν ότι δικαιώνονται με την παράταση της προσευχής, ας ακούσουν αυτά τα λόγια: «Όταν εκτείνετε τα χέρια σας προς εμένα, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς· και εάν πληθύνετε τη δέηση, δεν θα σας εισακούσω». Διότι δεν ωφελούν απλώς τα λόγια της προσευχής, αλλά το να αναπέμπεται αυτή με θερμή διάθεση. Επειδή και ο Φαρισαίος προσευχόταν αυτά προς τον εαυτό του, όχι προς τον Θεό· διότι επέστρεφε στον εαυτό του, εφόσον βρισκόταν στην αμαρτία της υπερηφάνειας. Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, να μη βαττολογείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν»· και το ρητό: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία».

Κεφάλαιο γ'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν προσεύχεστε, μην πολυλογείτε μάταια, όπως οι εθνικοί. Διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην γίνετε, λοιπόν, όμοιοι με αυτούς· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει τι έχετε ανάγκη, προτού εσείς του το ζητήσετε. ΛΟΥΚΑΣ. Και εσείς μην αναζητάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε· και μην διακατέχεστε από αγωνία. Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου. Ο δικός σας, όμως, Πατέρας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη αυτά.

Ματθ. 6, 7-8. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός προτρέπει να κάνουμε τις προσευχές μας σύντομες, επειδή γνωρίζει ότι ο νους παρασύρεται εύκολα και αποπλανάται από μάταιες σκέψεις και μέριμνες, ιδιαίτερα κατά την ώρα της προσευχής. Και παραγγέλλει να ζητάμε από τον Θεό όσα επιθυμούμε με νηφαλιότητα και συντομία, χωρίς να αναγγέλλουμε τα πάντα όσα θέλουμε. Διότι αυτό αποτελεί ένδειξη άκρας παραφροσύνης, εφόσον ο Θεός γνωρίζει τι έχουμε ανάγκη και πριν ακόμη εμείς του το ζητήσουμε. Βαττολογία δε λέγεται η πολυλογία, από κάποιον Έλληνα ονόματι Βάττο, ο οποίος συνέθεσε μακροσκελείς και πολύστιχους ύμνους για τα είδωλα που περιείχαν ταυτολογίες. Βαττολογία είναι καθετί που βρίσκεται εκτός του καλού και του πρέποντος.

Γι' αυτό, λοιπόν, παρεισάγει την πολυλογία και τη φλυαρία, ώστε ο λογισμός, αφού εκτραπεί, να εκτοξευτεί σε ατελείωτες περιπλανήσεις. Και έτσι, άλλα θεωρούμε, άλλα σκεπτόμαστε και άλλα λέμε μέσα στη διάνοιά μας, ενώ τα χέρια μας παραμένουν εκτεταμένα.

«Όταν προσεύχεστε», λέει, «να μη βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν». Ίσως βέβαια το νόημα της διδασκαλίας να διαθέτει αφ' εαυτού τη σαφήνεια, εφόσον μας εκτίθεται εντελώς ξεκάθαρα, και να μην έχει ανάγκη από καμία λεπτομερέστερη κατανόηση· εντούτοις, αξίζει να εξετάσουμε τι σημαίνει η λέξη βαττολογία, ώστε, αφού μάθουμε τη σημασία της, να παραμείνουμε μακριά από αυτό που απαγορεύεται. Μου φαίνεται, λοιπόν, ότι [ο Κύριος] σωφρονίζει και συστέλλει τη χαλαρότητα της διανοίας εκείνων που βυθίζονται στις μάταιες επιθυμίες, και για τον λόγο αυτό εφηύρε αυτή την παράξενη λεκτική καινοτομία, προς έλεγχο της ανοησίας όσων αναλώνονται, εξαιτίας των επιθυμιών τους, σε πράγματα ανωφελή και μάταια. Διότι ο έμφρων και συνετός λόγος, που αποβλέπει στο ωφέλιμο, ονομάζεται κυρίως λόγος, ενώ εκείνος που σκορπίζεται σε ανύπαρκτες επιθυμίες μέσω μιας ανυπόστατης ηδονής δεν είναι λόγος, αλλά «βαττολόγος», όπως θα απέδιδε το νόημα κάποιος ερμηνεύοντάς το σε καθαρότερα ελληνικά: φλυαρία, και λήρος, και φλήναφος, και οτιδήποτε άλλο έχει παρόμοια σημασία. Τι μας συμβουλεύει, λοιπόν, ο λόγος; Να μην παθαίνουμε την ώρα των προσευχών το ίδιο πάθος που δημιουργείται στη διάνοια των νηπίων.

Επειδή, λοιπόν, είναι χαρακτηριστικό εκείνων που δεν έχουν ελπίδα το να προσκολλώνται στην παρούσα ζωή, ορθώς ο λόγος αναφέρει ότι τα περιττά και μάταια έργα της επιθυμίας, τα οποία οι φιλήδονοι νομίζουν ότι θα επιτύχουν για τον εαυτό τους μέσω της προσευχής, αποτελούν γνώρισμα των εθνικών, εκείνων δηλαδή που νομίζουν ότι ικετεύοντας επίμονα για άτοπα πράγματα, θα καταστήσουν το θείο συνεργό τους σε όσα δεν πρέπει· «διότι νομίζουν», λέει, «ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν».

Έπειτα αναφέρει και τα ίδια τα λόγια της προσευχής. Διότι, λέγει, όταν προσεύχεσθε, μη βαττολογείτε όπως κάνουν οι εθνικοί. Όταν βέβαια μιλούσε για την ελεημοσύνη, απέτρεψε μόνο τη βλάβη της κενοδοξίας και δεν πρόσθεσε τίποτα περισσότερο, ούτε εξήγησε από πού πρέπει να προέρχεται η ελεημοσύνη· όπως, για παράδειγμα, από δίκαιους κόπους και όχι από αρπαγή ή πλεονεξία· διότι αυτό ήταν απόλυτα παραδεκτό από όλους. Άλλωστε, είχε ξεκαθαρίσει αυτό το ζήτημα νωρίτερα, όταν μακάρισε εκείνους που πεινούν για τη δικαιοσύνη. Στην περίπτωση όμως της προσευχής, προσθέτει και κάτι επιπλέον: το να μη βαττολογούμε. Και όπως εκεί στηλιτεύει τους υποκριτές, έτσι εδώ τους εθνικούς, προκαλώντας παντού ντροπή στον ακροατή κυρίως μέσω της ευτέλειας των προσώπων αυτών. Επειδή, δηλαδή, τις περισσότερες φορές αυτό ακριβώς είναι που ενοχλεί και θίγει περισσότερο, το να φαίνεται ότι εξομοιώνεται κανείς με περιφρονημένους ανθρώπους, για τον λόγο αυτό τους αποτρέπει, ονομάζοντας εδώ βαττολογία τη φλυαρία· όπως όταν ζητούμε από τον Θεό ανάρμοστα πράγματα, εξουσίες και δόξες, και το να υπερισχύσουμε των εχθρών μας, και αφθονία χρημάτων, και γενικά πράγματα που δεν μας ωφελούν σε τίποτα. «Διότι γνωρίζει», λέγει, «αυτά που έχετε ανάγκη».

δʹ. Μετά από αυτά, νομίζω ότι εδώ προστάζει να μην κάνουμε τις προσευχές μας μακροσκελείς· μακροσκελείς όμως όχι ως προς τον χρόνο, αλλά ως προς το πλήθος και το μήκος των όσων λέγονται. Διότι πρέπει να επιμένουμε ζητώντας τα ίδια πράγματα· «να προσκαρτερείτε», λέει, «στην προσευχή». Και ο Ίδιος εξάλλου, μέσω εκείνου του παραδείγματος με τη χήρα, η οποία έκαμψε τον ανελέητο και σκληρό άρχοντα με τη συνέχεια της παρακλήσεώς της, και με το παράδειγμα του φίλου, ο οποίος έφτασε μέσα στη νύχτα και σήκωσε αυτόν που κοιμόταν από το κρεβάτι του, όχι εξαιτίας της φιλίας αλλά εξαιτίας της επιμονής του, δεν νομοθέτησε τίποτε άλλο για όλους παρά το να Τον παρακαλούμε συνεχώς. Δεν προστάζει βέβαια να συνθέτουμε προσευχή από χιλιάδες στίχους και να προσερχόμαστε σε Αυτόν απλώς για να την απαγγείλουμε. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν». «Διότι γνωρίζει», λέει, «εκείνα που έχετε ανάγκη». Και εάν γνωρίζει, λέει, εκείνα που έχουμε ανάγκη, για ποιον λόγο πρέπει να προσευχόμαστε; Όχι για να Τον διδάξεις, αλλά για να Τον κάμψεις· για να οικειωθείς μαζί Του με τη συνέχεια της παρακλήσεως, για να ταπεινωθείς, για να θυμηθείς τις αμαρτίες σου. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς», λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Δες πώς αμέσως ανύψωσε τον ακροατή, και του υπενθύμισε όλη την ευεργεσία από τα προοίμια.

Επειδή όμως μερικοί, έχοντας ατελέστερη διάθεση και ρέποντας περισσότερο προς τα βιοτικά, και βρίσκοντας ηδονή σε φιλόσαρκους λογισμούς, δεν υποβάλλουν τα αιτήματά τους με τον πρέποντα τρόπο, για τον λόγο αυτόν ο κοινός Δεσπότης μάς παρέδωσε διδασκαλία για την προσευχή, λέγοντας: «Όταν προσεύχεσθε, μη βαττολογείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουσθούν»· ονομάζοντας βαττολογία τη φλυαρία, η οποία εκφέρεται μεν με πολλά λόγια, αλλά στερείται κάθε ωφέλειας.

Υπαινίσσεται, λοιπόν, ο Κύριος, απαγορεύοντας τη βαττολογία, ότι οι προσευχόμενοι δεν πρέπει να ζητούν τα ρέοντα και τα απολλύμενα· ούτε την ωραιότητα του σώματος, η οποία μαραίνεται από τον χρόνο, και αναλίσκεται από την ασθένεια, και καλύπτεται από τον θάνατο· διότι τέτοιο είναι το σωματικό κάλλος. Είναι άνθος ολιγοχρόνιο, το οποίο εμφανίζεται μεν για λίγο κατά την άνοιξη της νεότητας, φθείρεται δε μετά από λίγο από την παλαιότητα του χρόνου.

«Άκουσε, Κύριε, ελέησε, διότι είσαι Θεός ελεήμων, και ελέησε.» «Με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως ας γίνουμε δεκτοί, όπως με τα ολοκαυτώματα.» «Μη λιγοψυχήσεις στην προσευχή σου· μην εμποδιστείς να αποδώσεις την ευχή σου στον κατάλληλο καιρό.» «Όταν προσεύχεσαι, δεν θα είσαι όπως οι σκυθρωποί υποκριτές, διότι τους αρέσει να προσεύχονται στεκόμενοι στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω: έχουν ήδη λάβει την αμοιβή τους. Εσύ όμως, όταν προσεύχεσαι, μπες στο ιδιαίτερο δωμάτιό σου. Και όταν προσεύχεστε, μη φλυαρείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην τους μοιάσετε, λοιπόν. Διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη, προτού εσείς του το ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών», και τα εξής. «Ζητάτε, και θα σας δοθεί· ψάχνετε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχθεί. Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει.» «Τότε προσήλθαν οι μαθητές στον Ιησού ιδιαιτέρως και είπαν: Γιατί εμείς δεν μπορέσαμε να το εκβάλουμε; Και ο Ιησούς τούς είπε: Εξαιτίας της απιστίας σας.»

Όταν, όμως, κάποιος έπραξε το καλό με σωστό τρόπο, αποκλειστικά για τον Θεό, ακόμη κι αν έγινε αντιληπτός από κάποιον, δεν ζημιώθηκε καθόλου. Διότι ο Θεός δεν βλέπει μόνο τα εξωτερικά, όπως οι άνθρωποι, αλλά διακρίνει και τα απόρρητα της καρδιάς. «Όταν προσεύχεστε, να μη βαττολογείτε», λέει, «όπως οι εθνικοί, διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν».

«Όταν δε προσεύχεστε», λέει, «μη βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί»· διότι προσάπτει δύο κατηγορίες σε μια τέτοια προσευχή, ότι αποτελεί βαττολογία και ότι είναι γνώρισμα των εθνικών.

Και «νομίζουν», λέει, «ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν· μην τους μοιάσετε λοιπόν». Και θέλοντας ο Υπεράγαθος να δείξει τι είναι η βαττολογία, προσθέτει: «Γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας μας ποια πράγματα έχετε ανάγκη, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Διότι, όταν κάποιος προσεύχεται στον Θεό και ζητά από αυτόν φθαρτό πλούτο και πρόσκαιρη δόξα ή ευημερία και υγεία του σώματος και μακροζωία και όλα όσα συνοδεύουν τον φθαρτό βίο, ένας τέτοιος άνθρωπος φανερά βαττολογεί, όπως ακριβώς οι εθνικοί.

Εάν πάλι κάποιος ρωτήσει γιατί ψάλλουμε και προσευχόμαστε πάρα πολύ, εφόσον ο Δεσπότης μάς πρόσταξε να μην πολυλογούμε καθόλου, όπως οι εθνικοί, αλλά να προσευχόμαστε με τον εξής τρόπο: «Πάτερ ημών» και τα λοιπά, ας του απαντήσουμε ότι δεν μας περιορίζει στο να λέμε μόνο το «Πάτερ ημών» και εκτός από αυτό να μην προσευχόμαστε, ούτε να ψάλλουμε, αλλά μας προτρέπει να ευλογούμε τον Κύριο σε κάθε καιρό και να έχουμε πάντοτε στο στόμα μας την αίνεσή του και να προσθέτουμε σύμφωνα με τη δύναμή μας σε κάθε αίνεσή του, κατά τον θείο Δαβίδ, και να μη βαττολογούμε και πολυλογούμε, όπως ακριβώς οι εθνικοί, για πράγματα μάταια, ψευδή, φθαρτά και εφήμερα.

Όπως ακριβώς και αλλού έλεγε «Μη φλυαρείτε προσευχόμενοι όπως οι εθνικοί», έτσι και εδώ: «Όλα αυτά», λέει, «τα επιζητούν τα έθνη», επειδή ακριβώς δεν έχουν καμία έννοια της βασιλείας, τα πρόσκαιρα αντί των αιωνίων, δηλαδή φαγητά και ποτά και ενδύματα και σκεπάσματα και πλούτο που χάνεται και όσα ακολουθούν αυτά, ενώ για τα μελλοντικά τίποτα. Εσείς όμως για κανένα από αυτά να μη μεριμνήσετε· «διότι γνωρίζει ο Πατέρας σας ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά· ζητείτε όμως πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν. Μη μεριμνήσετε για την αύριο· διότι η αύριο θα μεριμνήσει για τα δικά της· αρκετή είναι για την κάθε ημέρα η δική της δυσκολία». Είδες αμεριμνησία; Είδες γαλήνη; Είδες πώς θέλει ο Δεσπότης να διάγουμε βίο αταλαίπωρο και αμέριμνο, όπως τα πετεινά και τα στρουθία και τα κρίνα του αγρού; Επειδή ούτε σπέρνουν, ούτε θερίζουν, ούτε κοπιάζουν, ούτε γνέθουν, και ο ουράνιος Πατέρας άφθονα τα ντύνει και τα τρέφει; Είδες πώς απομακρύνει το «με τον ιδρώτα του προσώπου σου θα τρως τον άρτο σου» και εισάγει στη θέση του την άνεση;

Αυτοί μάλιστα προσπαθούν να αναδειχθούν αξιότεροι (και αυτό με ταπεινό φρόνημα) των υπόλοιπων λογικών ανθρώπων, πιο διεισδυτικοί και ανώτεροι από τους άλλους στον νου, άμεσοι επόπτες, χωρίς καλύμματα και σύμβολα, της νοερής αλήθειας περί του Θεού· εν συντομία, μιμητές της ασώματης πολιτείας των αγγέλων, αν και βρίσκονται στο σώμα, πράγμα που είναι και παράδοξο. Αν πάλι προβάλλεις το Κυριακό λόγιο «μη βαττολογήσετε στις προσευχές», μάθε ότι και εμείς δεν έχουμε την πεποίθηση ότι θα εισακουστούμε με τα πολλά λόγια, όπως νόμιζαν εκείνοι για τους οποίους ο Κύριος το είπε αυτό, αλλά προφέρουμε διάφορα λόγια με σκοπό να μην δυσανασχετεί ο νους, αλλά χρησιμοποιώντας αυτή την ποικιλία σαν άρτυμα και καρύκευμα, να μπορέσει να παραμείνει αβίαστα για πολλή ώρα προσηλωμένος στην προσευχή. Αν όμως κάποιος έχει αποκτήσει τη δύναμη της προσευχής, αυτός μπορεί και με σύντομα λόγια, και με τη λεγόμενη μονολόγιστη προσευχή, να συμπληρώνει τους καθορισμένους χρόνους της συνήθους προσευχής, και να δαπανά σε αυτήν ολόκληρο το νυχθήμερο.

Πολλοί λοιπόν, αν και προσεύχονται στα κρυφά, το πράττουν αυτό προς ανθρωπαρέσκεια. «Όταν προσεύχεσθε, μην βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί.» Βαττολογία είναι η φλυαρία, όπως, για παράδειγμα, το να ζητά κανείς κάτι από τα γήινα: δόξα, πλούτο, νίκη. Βατταρισμός δε είναι η άναρθρη φωνή, όπως αυτή των μικρών παιδιών· εσύ, επομένως, μην είσαι φλύαρος. Διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Δεν πρέπει να κάνουμε μακροσκελείς προσευχές, αλλά σύντομες μεν, συχνές δε, και λέγοντας λίγα λόγια να εγκαρτερούμε στην προσευχή. «Μην τους μοιάσετε λοιπόν, διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη προτού καν του το ζητήσετε.» Διότι δεν ζητούμε για να τον διδάξουμε, αλλά για να ωφεληθούμε συνομιλώντας μαζί του, αποσπώντας τον εαυτό μας από τις βιοτικές μέριμνες. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς.» Άλλο πράγμα είναι η ευχή και άλλο η προσευχή.