Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 6:8

Γι' αυτό και ας τον παρακαλούμε. Πώς όμως τον παρακαλούμε; Με δεήσεις και προσευχές, όχι φωνάζοντας με το στόμα, αλλά προσευχόμενοι μέσα μας με τον λογισμό. Διότι, γιατί φωνάζεις όταν προσεύχεσαι, σαν να κοιμάται ο Θεός; «Ιδού, ούτε θα νυστάξει ούτε θα αποκοιμηθεί αυτός που φυλάει τον Ισραήλ». Αυτό έλεγε και ο Ιερεμίας: «Αγρύπνησε πάνω από τα ασεβήματά μου»· αυτό έλεγε και ο Ησαΐας: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, θα πω: Ιδού, είμαι παρών». Διότι ο Θεός δεν περιμένει τα λόγια των χειλιών. Εξάλλου, ο Σωτήρας έλεγε στο Ευαγγέλιο ότι «γνωρίζει ο Θεός τι έχετε ανάγκη προτού εσείς του το ζητήσετε». Γι' αυτό, ας μην προσευχόμαστε φωνάζοντας σαν από τυπική υποχρέωση, αλλά ακόμη κι αν προσεύχεσαι με το στόμα, να προσεύχεσαι και με τον νου. Διότι αυτό έλεγε και ο Παύλος: «Θα ψάλω με το πνεύμα, θα ψάλω και με τον νου». Διότι, «Εκ βαθέων», λέει, «έκκραξα προς εσένα, Κύριε».

Διότι για την άριστη και επιμελώς καλλιεργημένη γη έχει ειπωθεί ότι απέδωσε εκατονταπλάσιο καρπό. Δεν θα εμποδίσω τη δύναμή μου να πράξει ό,τι είναι στις δυνατότητές μου, εξαιτίας της εντολής του Θεού. Ομολογώ όμως την αδυναμία μου, ότι δεν μπορώ να σου το χαρίσω αυτό, διότι είμαι ανάξιος. Αλλά εάν εσύ πιστεύεις, σύμφωνα με την πίστη σου θα λάβεις όχι μόνο αυτό, αλλά και όλα όσα έχεις ανάγκη. Διότι ο Θεός γνωρίζει τι έχεις ανάγκη προτού εσύ του το ζητήσεις. Μην αμφιβάλλεις, λοιπόν, και πιστεύω ότι ο Θεός θα ενεργήσει όχι εξαιτίας μου, αλλά εξαιτίας της δικής σου πίστης.

Απόκριση του Βαρσανουφίου: Εάν πιστέψεις ότι από τις άγονες πέτρες «δύναται ο Θεός να αναστήσει τέκνα στον Αβραάμ», και ότι εκείνος που άνοιξε το στόμα της όνου δύναται να ανοίξει και να σοφίσει και να συνετίσει και να σε ενδυναμώσει, τα πάντα σου δίνει ο Θεός αδελφέ, δεν γνωρίζεις τα πράγματα. Η θύρα του κοινοβίου είναι θύρα του Θεού, και γνωρίζει ο Θεός ότι χρειάζεται σοφία και σύνεση, γνώση και δύναμη και βοήθεια και διάκριση ο δούλος του ο θυρωρός. «Διότι γνωρίζει», λέγει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος τι έχετε ανάγκη πριν του το ζητήσετε.» Εάν καρτερήσεις και υπομείνεις, μακάρια θα είναι η ψυχή σου. Όταν δε συμβεί να έρχεσαι και να βαστάζεις κάτι από το μαγειρείο ή από οπουδήποτε αλλού και να συναντήσεις κάποιους από τους Πατέρες ή από τους μεγάλους του κόσμου, χωρίς ταραχή άφησε κάτω αυτό που βαστάζεις, και δέξου τους με ταπείνωση και φόβο Θεού. Και ο Θεός θα κάνει τη συνάντησή σου προς δόξαν του ονόματός Του και προς οικοδομήν πάντων, με τις ευχές των αγίων. Αμήν. Περί δε των μολυσμών, εάν ταπεινωθεί η καρδιά σου θεωρώντας τον εαυτό σου χώμα και στάχτη, μετά τον Θεό θα σε σκεπάσει η ταπείνωση.

Δεν είναι καλό να προσεύχεσαι αυτεξούσια να θεραπευτείς από την ασθένεια, επειδή δεν γνωρίζεις αν αυτό σε συμφέρει ή δεν σε συμφέρει, αλλά να αφήνεσαι σε Εκείνον που είπε: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη πριν καν του το ζητήσετε». Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεσαι στον Θεό λέγοντας: Δέσποτα, βρίσκομαι στα χέρια σου, ελέησέ με σύμφωνα με το θέλημά σου. Και αν με συμφέρει, θεράπευσέ με γρήγορα. Το ίδιο να ζητάς και από τους αγίους να προσεύχονται, και να πιστέψεις χωρίς δισταγμό ότι Εκείνος κάνει αυτά που σε ωφελούν. Και να Τον ευχαριστείς για όλα, ενθυμούμενος το «Να ευχαριστείτε για όλα», και έτσι θα ωφεληθείς και στην ψυχή και στο σώμα.

Απόκριση του Ιωάννη: Αδελφέ, πολλές φορές σου έγραψα σχετικά με την προσευχή, ότι σύμφωνα με την εντολή του Θεού οφείλουμε να προσευχόμαστε ο ένας για τον άλλον, και μάλιστα όταν μας ζητείται από άλλους να το πράξουμε, καθιστάμεθα ακόμη περισσότερο υπόχρεοι. Δεν μπορούμε λοιπόν να μην κάνουμε ό,τι περνά από τη δύναμή μας. Όσον αφορά στο να ζητούμε τις προσευχές των Πατέρων μας, αυτό μας είναι ωφέλιμο. Διότι λέγει: «Να προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον». Και πάλι: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και δεν πρέπει να αμελούμε, φέρνοντας στο νου μας την επιμονή της χήρας προς τον άδικο κριτή. Και αν ο ουράνιος Πατέρας μας γνωρίζει από τι έχουμε ανάγκη προτού του το ζητήσουμε, γιατί δεν είπε: «Μην ζητάτε, διότι γνωρίζω τι θέλετε προτού να μου το ζητήσετε;»; Αλλά ο ίδιος είπε: «Αιτείτε και θα λάβετε» και τα εξής, ώστε λοιπόν είναι καλό να ζητούμε προκειμένου να λάβουμε σύμφωνα με την υπόσχεσή του. Και όταν ζητάς την προσευχή, να λες τα εξής:

Και λέει ο Γέροντας: Όλα ο Θεός τα κάνει για το συμφέρον των ανθρώπων, διότι Αυτός γνωρίζει περισσότερο το συμφέρον και τι τους ωφελεί. Γι' αυτόν τον λόγο, επειδή οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν το δικό τους συμφέρον, τους παρήγγειλε να μη βαττολογούν κατά την προσευχή, ζητώντας άλλα αντί άλλων, λέγοντας: «Διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη προτού Του το ζητήσετε». Διότι όπως προστατεύει εσένα ο Θεός, έτσι και τους αγίους Του. Εσένα μεν σε προστατεύει για να μην υπερηφανευθείς, εάν λάβεις φανερά αυτά που ζήτησες, τους δε αγίους για να μην υπερηφανευθούν και αυτοί εξαιτίας των αποκαλύψεων που λέγονται φανερά από αυτούς. Διότι δεν είναι ανώτεροι από τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος λέει: «Και για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά για να με ραπίζει». Πήγαινε, λοιπόν, πρόσεχε τον εαυτό σου, και εμείς παρακαλούμε τον Θεό να σου δώσει σταθερή καρδιά και ακλόνητη πίστη. Μη σκανδαλίζεσαι, λοιπόν, με τους αγίους. Διότι το Άγιο Πνεύμα του Θεού που μιλάει μέσα τους δεν πλανάται. Επειδή σε αυτούς εκπληρώνεται το ρητό: «Το Πνεύμα Σου το αγαθό θα με οδηγήσει σε ευθεία γη». Και ακούγοντας αυτά, πληροφορήθηκε εσωτερικά εν Κυρίω και αναχώρησε χαρούμενος, ευλογώντας τον Θεό, ο οποίος δοξάζει τους αγίους Του. Αμήν.

Ερώτηση: Επειδή με διάφορους τρόπους μου επιβλήθηκε η ίδια ζημία και θλίβομαι καθώς δεν βρίσκω τίποτα στα χέρια μου, τι να κάνω; Απόκριση: Η Γραφή λέει ότι «Αυτός που αδικεί εσάς, δεν αδικεί εσάς, αλλά το Άγιο Πνεύμα που κατοικεί μέσα σας». Μη λυπάσαι λοιπόν για ανθρώπινη ζημία, διότι ο Κύριος δεν σε στερεί από αυτά που γνωρίζει ότι έχεις ανάγκη. Διότι ο Ίδιος είπε ότι «Γνωρίζει ο Ουράνιος Πατέρας σας αυτά που έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του τα ζητήσετε», αλλά να ζητάς πρώτα τη βασιλεία του Θεού πράττοντας τα έργα της, και όλα αυτά θα σου προστεθούν. Και αν θλίβεσαι λίγο λόγω της στερήσεως των υλικών αγαθών, ωστόσο πρόκειται να βρεις άφθονα μπροστά σου τα αγαθά με το θέλημα του Θεού. Να θυμάσαι ότι είναι γραμμένο: «Όσοι θέλουν να ζουν κατά Θεόν, θα διωχθούν». Και πάλι λέει: «Να χαίρεστε πάντοτε εν Κυρίω όταν περιπέσετε σε ποικίλους πειρασμούς». Αυτός είναι ο διωγμός και αυτοί είναι οι πειρασμοί, αλλά να τα υπομένεις γενναία και με πίστη, και ο Θεός πρόκειται να δοξαστεί μέσω εσού. Διότι η υπομονή οδηγεί τον άνθρωπο στη δοκιμή, η δοκιμή στην ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει. Να προσεύχεσαι για εμένα.

Γνωρίζοντας λοιπόν ότι τα πάντα βρίσκονται σε Αυτόν, σε Αυτόν να προσεύχεσαι. Διότι γνωρίζει ποιες είναι οι ανάγκες σου πριν καν Του τις ζητήσεις, και ο Ίδιος σου παρέχει τα αιτήματα της καρδιάς σου, εφόσον εσύ δεν αποτελείς εμπόδιο. Και σε Αυτόν να αναπέμπεις πάντοτε τη δοξολογία, διότι σε Αυτόν αρμόζει η δόξα στους αιώνες. Αμήν. Προσευχήσου για εμένα, αδελφέ, ώστε να επιγνώσω την ασθένειά μου και να ταπεινωθώ.

Ο Θεός γνωρίζει την καρδιά αυτών που προσεύχονται. Τι ανάγκη έχει, λοιπόν, λέγει κάποιος, ο Θεός από τη δική μας αίτηση; Δεν γνωρίζει αυτά που έχουμε ανάγκη; Ποιος είναι επομένως ο λόγος να τα ζητούμε; Ο Θεός βεβαίως γνωρίζει όσα χρειαζόμαστε, και μας παρέχει πλουσιοπάροχα όλα τα υλικά αγαθά προς απόλαυση, και επειδή είναι αγαθός, βρέχει επί δικαίων και αδίκων, και ανατέλλει τον ήλιό του σε πονηρούς και αγαθούς, πριν ακόμη εμείς του τα ζητήσουμε. Όμως την πίστη, και τα κατορθώματα της αρετής, και τη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν τα ζητήσεις με κόπο και πολλή καρτερία, δεν τα λαμβάνεις. Διότι πρέπει πρώτα να τα ποθήσεις, και αφού τα ποθήσεις, να τα ζητήσεις αληθινά με πίστη και υπομονή, εισφέροντας από την πλευρά σου όλα όσα εξαρτώνται από εσένα, χωρίς να κατακρίνεσαι σε τίποτα από τη δική σου συνείδηση ότι ζητάς με αμέλεια ή με ραθυμία, και τότε να τα λάβεις, όταν το θέλει ο Κύριος. Διότι Εκείνος γνωρίζει καλύτερα από εσένα τα συμφέροντά σου. Και ίσως γι' αυτό αναβάλλει να τα δώσει, επιδιώκοντας με σοφία τη συνεχή παραμονή σου κοντά Του, και για να γνωρίσεις τι σημαίνει δώρο του Θεού, ώστε να φυλάξεις αυτό που σου δόθηκε με φόβο. Επειδή καθετί που αποκτά κανείς με πολύ κόπο, φροντίζει με ζήλο να το φυλάττει, ώστε χάνοντάς το, να μη χάσει μαζί και τον πολύ του κόπο, και, αθετώντας τη χάρη του Θεού, καταστεί ανάξιος της αιώνιας ζωής. Διότι σε τι ωφέλησε τον Σολομώντα το γεγονός ότι έλαβε γρήγορα τη χάρη της σοφίας και έπειτα την έχασε;

Αυτό κατορθώνεται με την πεποίθηση στον Θεό. Διότι ο Κύριος, αφού απαγόρευσε τη μέριμνα, επισυνάπτει την υπόσχεση, λέγοντας: «Γνωρίζει ο Πατέρας σας αυτά που έχετε ανάγκη, πριν εσείς του τα ζητήσετε». Τέτοιος ήταν ο Απόστολος, όταν έλεγε: «Λάβαμε μέσα μας την καταδίκη του θανάτου, ώστε να μην έχουμε την πεποίθησή μας στους εαυτούς μας, αλλά στον Θεό που ανασταίνει τους νεκρούς»· διότι, ως προς την απόφαση και την ετοιμασία της ψυχής του πέθαινε καθημερινά, ενώ διαφυλασσόταν από την ευδοκία του Θεού. Γι' αυτό, με παρρησία έλεγε: «Σαν να πεθαίνουμε, και ιδού ζούμε». Σε μια τέτοια προαίρεση βοηθά, επίσης, ο φλογερός ζήλος και η ακόρεστη επιθυμία για τις εντολές του Κυρίου, από την οποία όποιος κυριευθεί δεν βρίσκει καν τον χρόνο να αποσπάσει την προσοχή του στις ανάγκες του σώματος.

Γι' αυτό και ο Σωτήρας λέει: «Όταν προσεύχεστε, (αναφέρει) μη βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην γίνετε, λοιπόν, όμοιοί τους». Και το ρητό αναφέρει: «Από την πολυλογία δεν θα αποφύγεις την αμαρτία». Πρέπει, λοιπόν, να ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη, και όχι τα σωματικά και τα επίγεια. Γι' αυτό ο Ψαλμός λέει: «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, αυτό θα επιζητήσω, το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου».

Κεφάλαιο γ'. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Όταν προσεύχεστε, μην πολυλογείτε μάταια, όπως οι εθνικοί. Διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην γίνετε, λοιπόν, όμοιοι με αυτούς· διότι ο ουράνιος Πατέρας σας γνωρίζει τι έχετε ανάγκη, προτού εσείς του το ζητήσετε. ΛΟΥΚΑΣ. Και εσείς μην αναζητάτε τι θα φάτε και τι θα πιείτε· και μην διακατέχεστε από αγωνία. Διότι όλα αυτά τα επιζητούν τα έθνη του κόσμου. Ο δικός σας, όμως, Πατέρας γνωρίζει ότι τα έχετε ανάγκη αυτά.

Ματθ. 6, 7-8. Γι' αυτόν τον λόγο ο Χριστός προτρέπει να κάνουμε τις προσευχές μας σύντομες, επειδή γνωρίζει ότι ο νους παρασύρεται εύκολα και αποπλανάται από μάταιες σκέψεις και μέριμνες, ιδιαίτερα κατά την ώρα της προσευχής. Και παραγγέλλει να ζητάμε από τον Θεό όσα επιθυμούμε με νηφαλιότητα και συντομία, χωρίς να αναγγέλλουμε τα πάντα όσα θέλουμε. Διότι αυτό αποτελεί ένδειξη άκρας παραφροσύνης, εφόσον ο Θεός γνωρίζει τι έχουμε ανάγκη και πριν ακόμη εμείς του το ζητήσουμε. Βαττολογία δε λέγεται η πολυλογία, από κάποιον Έλληνα ονόματι Βάττο, ο οποίος συνέθεσε μακροσκελείς και πολύστιχους ύμνους για τα είδωλα που περιείχαν ταυτολογίες. Βαττολογία είναι καθετί που βρίσκεται εκτός του καλού και του πρέποντος.

Επομένως, αγαπητά τέκνα, ας προσφέρουμε δόξα στον εν ουρανοίς Πατέρα διά των έργων μας, ώστε να δουν τα καλά μας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα μας τον εν τοις ουρανοίς. Ας εναποθέσουμε σε αυτόν όλη μας τη μέριμνα, διότι ο Πατέρας μας γνωρίζει τι έχουμε ανάγκη.

Κύριε, μην επιτρέψεις τον μετεωρισμό των ματιών μου, και απόστρεψε από εμένα την κακή επιθυμία. Αγαπητέ, μην πιστεύεις στα απατηλά όνειρα, διότι τα όνειρα εξαπάτησαν πολλούς, και εξέπεσαν όσοι στήριξαν τις ελπίδες τους σε αυτά. Σε ποια πνευματικά μέτρα άραγε φτάσαμε, ώστε να βλέπουμε οπτασίες αγγέλων; Μεγάλη προκοπή και δόξα είναι η ταπεινοφροσύνη, και σε αυτήν δεν υπάρχει πτώση. Σημάδι ταπεινοφροσύνης είναι το να προσφέρεις με τα δυο σου χέρια σε κάθε ανάγκη του αδελφού, και ομοίως να δέχεσαι. Ο μοναχός που αναζητά κληρονομιά από τους κατά σάρκα γονείς του, θα πέσει σε πειρασμούς, ενώ εκείνος που εκζητεί τον Κύριο θα σωθεί. Μην πεις, αν γεράσω, από πού θα τρέφομαι; Για το αύριο δεν μας επιτράπηκε να μεριμνούμε, και εσύ ήδη μεριμνάς για τα γηρατειά; Ας ζητούμε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και όλα αυτά θα μας προστεθούν· διότι Εκείνος το έχει πει: γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη πριν του το ζητήσετε. Εάν όμως δεν ζητούμε πρώτα αυτά, είναι φανερό ότι δεν αγωνιζόμαστε γι' αυτά. Ρίξε λοιπόν τη μέριμνά σου στον Κύριο και Εκείνος θα σε θρέψει. Εάν ο Κύριος σου εμπιστευθεί κάτι στα χέρια σου, να το διαχειρίζεσαι με την επίγνωση ότι θα δώσεις λόγο σε Αυτόν. Εκείνος που ελεεί τους φτωχούς θα χορτάσει από αγαθά, ενώ ο ανελεήμων θα αποκλειστεί από τον επουράνιο νυμφώνα. Όποιος στηρίζεται σε άνθρωπο δεν θα δει τα αγαθά, ενώ εκείνος που ελπίζει στον Κύριο θα σωθεί.

«Απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει· δεν θα αφήσει ποτέ να κλονιστεί ο δίκαιος» και τα εξής. Έχει ήδη φανερωθεί ποιο τέλος θα έχουν, αφενός εκείνοι που με απάτη και υποκρισία κάνουν εξωτερικά απαλά τα λόγια τους, ενώ εσωτερικά τα εκσφενδονίζουν χειρότερα από βέλη, και αφετέρου ο ίδιος που έγινε προδότης του Σωτήρος. Εσύ όμως που τα ακούς αυτά, αφού συνετιστείς από το τέλος αυτών που προαναφέρθηκαν, και αφού παραδώσεις ολοκληρωτικά τον εαυτό σου σε Εκείνον που έχει προφητευτεί, να έχεις θάρρος. Απόθεσε τη φροντίδα σου σε Αυτόν, ως μαθητής της Καινής Διαθήκης, μέσω της οποίας ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Μη μεριμνάτε τι θα φάτε ούτε τι θα πιείτε» και «Μην αποκτήσετε χρυσό ούτε άργυρο ούτε χαλκό στις ζώνες σας». Τηρώντας λοιπόν αυτά, απόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε θρέψει, δίνοντάς σου τον επιούσιο άρτο, καθώς και τη λογική και επουράνια τροφή· χορηγώντας σου επαρκώς και τα αναγκαία για τον βίο. Διότι αυτό ακριβώς υποσχέθηκε λέγοντας: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας τι έχετε ανάγκη, πριν ακόμη του ζητήσετε κάτι».

Για όσους όμως βρίσκονται στη χάρη, διακηρύττει ο υιός της βροντής: «Σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Ιδού τιμή απαλλαγμένη από κάθε κατηγορία, ιδού το αξίωμα της υιοθεσίας, ιδού το σύνθημα της υπερκόσμιας συγκλήτου, το οποίο ο Σωτήρας επαναλάμβανε παντού λέγοντας: «Για να γίνετε όμοιοι με τον Πατέρα σας, που είναι στους ουρανούς», και: «Γνωρίζει ο ουράνιος Πατέρας σας όσα χρειάζεστε, προτού ακόμη του τα ζητήσετε». Ο ίδιος, λοιπόν, ο αίτιος της υιοθεσίας διακηρύττει παντού αυτό το αξίωμα· και εκείνος που, από προμαχώνας του Ιουδαϊσμού, έγινε όργανο του Ευαγγελίου, δείχνοντας ότι η τιμή αυτή επιβεβαιώθηκε έμπρακτα, είπε: «Διότι δεν λάβατε πνεύμα δουλείας, ώστε να περιπέσετε πάλι στον φόβο, αλλά πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κραυγάζουμε: Αββά, Πατέρα».

Έπειτα αναφέρει και τα ίδια τα λόγια της προσευχής. Διότι, λέγει, όταν προσεύχεσθε, μη βαττολογείτε όπως κάνουν οι εθνικοί. Όταν βέβαια μιλούσε για την ελεημοσύνη, απέτρεψε μόνο τη βλάβη της κενοδοξίας και δεν πρόσθεσε τίποτα περισσότερο, ούτε εξήγησε από πού πρέπει να προέρχεται η ελεημοσύνη· όπως, για παράδειγμα, από δίκαιους κόπους και όχι από αρπαγή ή πλεονεξία· διότι αυτό ήταν απόλυτα παραδεκτό από όλους. Άλλωστε, είχε ξεκαθαρίσει αυτό το ζήτημα νωρίτερα, όταν μακάρισε εκείνους που πεινούν για τη δικαιοσύνη. Στην περίπτωση όμως της προσευχής, προσθέτει και κάτι επιπλέον: το να μη βαττολογούμε. Και όπως εκεί στηλιτεύει τους υποκριτές, έτσι εδώ τους εθνικούς, προκαλώντας παντού ντροπή στον ακροατή κυρίως μέσω της ευτέλειας των προσώπων αυτών. Επειδή, δηλαδή, τις περισσότερες φορές αυτό ακριβώς είναι που ενοχλεί και θίγει περισσότερο, το να φαίνεται ότι εξομοιώνεται κανείς με περιφρονημένους ανθρώπους, για τον λόγο αυτό τους αποτρέπει, ονομάζοντας εδώ βαττολογία τη φλυαρία· όπως όταν ζητούμε από τον Θεό ανάρμοστα πράγματα, εξουσίες και δόξες, και το να υπερισχύσουμε των εχθρών μας, και αφθονία χρημάτων, και γενικά πράγματα που δεν μας ωφελούν σε τίποτα. «Διότι γνωρίζει», λέγει, «αυτά που έχετε ανάγκη».

δʹ. Μετά από αυτά, νομίζω ότι εδώ προστάζει να μην κάνουμε τις προσευχές μας μακροσκελείς· μακροσκελείς όμως όχι ως προς τον χρόνο, αλλά ως προς το πλήθος και το μήκος των όσων λέγονται. Διότι πρέπει να επιμένουμε ζητώντας τα ίδια πράγματα· «να προσκαρτερείτε», λέει, «στην προσευχή». Και ο Ίδιος εξάλλου, μέσω εκείνου του παραδείγματος με τη χήρα, η οποία έκαμψε τον ανελέητο και σκληρό άρχοντα με τη συνέχεια της παρακλήσεώς της, και με το παράδειγμα του φίλου, ο οποίος έφτασε μέσα στη νύχτα και σήκωσε αυτόν που κοιμόταν από το κρεβάτι του, όχι εξαιτίας της φιλίας αλλά εξαιτίας της επιμονής του, δεν νομοθέτησε τίποτε άλλο για όλους παρά το να Τον παρακαλούμε συνεχώς. Δεν προστάζει βέβαια να συνθέτουμε προσευχή από χιλιάδες στίχους και να προσερχόμαστε σε Αυτόν απλώς για να την απαγγείλουμε. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν». «Διότι γνωρίζει», λέει, «εκείνα που έχετε ανάγκη». Και εάν γνωρίζει, λέει, εκείνα που έχουμε ανάγκη, για ποιον λόγο πρέπει να προσευχόμαστε; Όχι για να Τον διδάξεις, αλλά για να Τον κάμψεις· για να οικειωθείς μαζί Του με τη συνέχεια της παρακλήσεως, για να ταπεινωθείς, για να θυμηθείς τις αμαρτίες σου. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς», λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Δες πώς αμέσως ανύψωσε τον ακροατή, και του υπενθύμισε όλη την ευεργεσία από τα προοίμια.

Μήπως περιμένει ο Δεσπότης τη δική μας υπενθύμιση για να μας προσφέρει τότε τις δωρεές Του; Γνωρίζει αυτά που έχουμε ανάγκη, προτού καν εμείς Τον παρακαλέσουμε. Αν, λοιπόν, δει ότι επιδεικνύουμε ζήλο για εκείνα, και την απόλαυση εκείνων θα μας χαρίσει, και τούτα θα μας παράσχει με αφθονία, τα οποία υποσχέθηκε να μας δωρίσει ως προσθήκη. Ας ζητούμε, λοιπόν, σας παρακαλώ, πρωτίστως τα πνευματικά και ας έχουμε το φρόνημά μας στα άνω, όχι στα επί της γης, ώστε και εκείνα να επιτύχουμε και αυτά να απολαύσουμε.

Διότι, εάν αυτά έχουν για εμάς την πρώτη θέση, δεν θα δοκιμάσουμε κανέναν κόπο σε εκείνα, εφόσον ο φιλάνθρωπος Θεός θα μας παράσχει μεγάλη ευκολία σε αυτά. Εάν όμως, παραμελώντας τα πνευματικά, δείχνουμε σπουδή μόνο για εκείνα και, χωρίς να κάνουμε κανέναν λόγο για την ψυχή, ασχολούμαστε αδιάκοπα με τα βιοτικά, τότε και από αυτά θα υποστούμε ζημία, και σε εκείνα δεν θα έχουμε κανένα απολύτως όφελος. Ας μην αντιστρέφουμε, λοιπόν, την τάξη, παρακαλώ, αλλά γνωρίζοντας την αγαθότητα του Δεσπότη μας, ας τα παραχωρούμε όλα σε Αυτόν και ας μην καταπονούμε τους εαυτούς μας με τις βιοτικές μέριμνες. Διότι Εκείνος που μας έφερε από την ανυπαρξία στην ύπαρξη εξαιτίας της δικής Του φιλανθρωπίας, πολύ περισσότερο θα μας παράσχει όλη την υπόλοιπη πρόνοια. «Διότι γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας σας ο ουράνιος ότι έχετε ανάγκη από όλα αυτά, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Γι' αυτό ακριβώς θέλει να έχουμε απαλλαγεί από κάθε τέτοια μέριμνα και να αφιερώνουμε όλο τον χρόνο μας στα πνευματικά. Διότι ζήτα εσύ, λέει, τα πνευματικά, και εγώ θα σου παράσχω με αφθονία όλα τα σωματικά. Έτσι ευδοκίμησαν και όλοι οι δίκαιοι. Άλλωστε, με αφορμή τη δική τους αρετή φέραμε στη μέση και αυτόν τον λόγο· διότι λέγαμε ότι εκείνοι, αν και δέχθηκαν υπόσχεση για αισθητά πράγματα, επιζητούσαν τα νοητά. Εμείς όμως πράττουμε το αντίθετο από εκείνους και, ενώ έχουμε λάβει υπόσχεση για νοητά αγαθά, χάσκουμε προσηλωμένοι στα αισθητά.

«Άκουσε, Κύριε, ελέησε, διότι είσαι Θεός ελεήμων, και ελέησε.» «Με ψυχή συντετριμμένη και με πνεύμα ταπεινώσεως ας γίνουμε δεκτοί, όπως με τα ολοκαυτώματα.» «Μη λιγοψυχήσεις στην προσευχή σου· μην εμποδιστείς να αποδώσεις την ευχή σου στον κατάλληλο καιρό.» «Όταν προσεύχεσαι, δεν θα είσαι όπως οι σκυθρωποί υποκριτές, διότι τους αρέσει να προσεύχονται στεκόμενοι στις συναγωγές και στις γωνίες των πλατειών, για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω: έχουν ήδη λάβει την αμοιβή τους. Εσύ όμως, όταν προσεύχεσαι, μπες στο ιδιαίτερο δωμάτιό σου. Και όταν προσεύχεστε, μη φλυαρείτε όπως οι εθνικοί· διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Μην τους μοιάσετε, λοιπόν. Διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη, προτού εσείς του το ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών», και τα εξής. «Ζητάτε, και θα σας δοθεί· ψάχνετε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχθεί. Διότι καθένας που ζητά, λαμβάνει.» «Τότε προσήλθαν οι μαθητές στον Ιησού ιδιαιτέρως και είπαν: Γιατί εμείς δεν μπορέσαμε να το εκβάλουμε; Και ο Ιησούς τούς είπε: Εξαιτίας της απιστίας σας.»

«Ζητείτε, και θα σας δοθεί», να ζητάτε όμως όχι πρόσκαιρα και μάταια και ψευδή, επειδή όλα όσα βλέπονται είναι πρόσκαιρα, διότι «τα πάντα είναι ματαιότητα και προαίρεση πνεύματος», ενώ τα όσα δεν βλέπονται είναι αιώνια. Γι' αυτό «ζητείτε, και θα σας δοθεί». Αλλά σας προτρέπω να μη ζητάτε τίποτα από τα σωματικά. διότι ο ουράνιος Πατέρας μας γνωρίζει από ποια έχετε ανάγκη προτού εσείς του τα ζητήσετε. Να ζητάτε δε τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη Του, και θα σας δοθεί, ενώ εκείνα και χωρίς να τα ζητήσετε θα σας προστεθούν. Ποιος ποτέ τόλμησε να ζητήσει από έναν επίγειο βασιλιά μια βελόνα ή ένα κομμάτι οικτρού ράκους ή μια προβιά ή κάτι άλλο ανάξιο της βασιλείας του; Αν μάλιστα βρεθεί κάποιος να ζητήσει από τον βασιλιά τέτοια οικτρά πράγματα, όχι μόνο δεν θα λάβει αυτά τα τιποτένια, αλλά και θα επισύρει την οργή του, επειδή πρόσβαλε τον βασιλιά.

Μην τους μοιάσετε, λοιπόν· διότι ο Πατέρας μας γνωρίζει από ποια πράγματα έχετε ανάγκη, προτού εσείς να του τα ζητήσετε. Έτσι, λοιπόν, να προσεύχεστε εσείς: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, αγιασθήτω», ας δοξαστεί, «το όνομά σου, ελθέτω η βασιλεία σου» σε εμάς, η χάρη του παναγίου σου Πνεύματος· «γενηθήτω το θέλημά σου» από εμάς στη γη, όπως ακριβώς και από τους αγγέλους στον ουρανό· «τον άρτον ημών τον επιούσιον δος ημίν», όχι πολλών ημερών ούτε καν της αυριανής («διότι η αύριον θα μεριμνήσει για τα δικά της»), αλλά τον καθημερινό, προς το παρόν, δώσε μας «σήμερον· και άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», τα προς εσένα αμαρτήματα, «ως και ημείς αφίεμεν τοις οφειλέταις», στους ομογενείς «ημών», τα δικά τους αμαρτήματα απέναντί μας· «και μη εισενέγκης ημάς», επιτρέποντας να εισέλθουμε «εις πειρασμόν», σε βλάβη της ψυχής, «αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού», του αρχεκάκου και της συμμορίας του, «ότι σου εστιν η βασιλεία και η δύναμις και η δόξα», πάνω από κάθε βασιλεία και δύναμη στους αιώνες· αμήν. Διότι, όπως ακριβώς ένας άριστος γεωργός καθαρίζει φιλόπονα το χωράφι και ανοίγει βαθύ το αυλάκι και ρίχνει ανεμπόδιστα τους σπόρους, έτσι και ο δεσπότης Χριστός, καλλιεργώντας τη δική μας σωτηρία, αφού καθάρισε φιλόπονα τα χωράφια των καρδιών από τις βιοτικές μέριμνες, έσπειρε με συντομία την ουράνια σπορά της προσευχής. «

Και «νομίζουν», λέει, «ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν· μην τους μοιάσετε λοιπόν». Και θέλοντας ο Υπεράγαθος να δείξει τι είναι η βαττολογία, προσθέτει: «Γνωρίζει», λέει, «ο Πατέρας μας ποια πράγματα έχετε ανάγκη, προτού εσείς του τα ζητήσετε». Διότι, όταν κάποιος προσεύχεται στον Θεό και ζητά από αυτόν φθαρτό πλούτο και πρόσκαιρη δόξα ή ευημερία και υγεία του σώματος και μακροζωία και όλα όσα συνοδεύουν τον φθαρτό βίο, ένας τέτοιος άνθρωπος φανερά βαττολογεί, όπως ακριβώς οι εθνικοί.

Πολλοί λοιπόν, αν και προσεύχονται στα κρυφά, το πράττουν αυτό προς ανθρωπαρέσκεια. «Όταν προσεύχεσθε, μην βαττολογείτε, όπως οι εθνικοί.» Βαττολογία είναι η φλυαρία, όπως, για παράδειγμα, το να ζητά κανείς κάτι από τα γήινα: δόξα, πλούτο, νίκη. Βατταρισμός δε είναι η άναρθρη φωνή, όπως αυτή των μικρών παιδιών· εσύ, επομένως, μην είσαι φλύαρος. Διότι νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν. Δεν πρέπει να κάνουμε μακροσκελείς προσευχές, αλλά σύντομες μεν, συχνές δε, και λέγοντας λίγα λόγια να εγκαρτερούμε στην προσευχή. «Μην τους μοιάσετε λοιπόν, διότι ο Πατέρας σας γνωρίζει από τι έχετε ανάγκη προτού καν του το ζητήσετε.» Διότι δεν ζητούμε για να τον διδάξουμε, αλλά για να ωφεληθούμε συνομιλώντας μαζί του, αποσπώντας τον εαυτό μας από τις βιοτικές μέριμνες. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς: Πάτερ ημών, ο εν τοις ουρανοίς.» Άλλο πράγμα είναι η ευχή και άλλο η προσευχή.