Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:10

γ΄. Και αυτά τα λόγια δεν είναι δικά μου, αλλά του ίδιου του Χριστού που μας αγαπά. Και άκουσέ τον να λέει: Ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που, εάν του ζητήσει ο γιος του άρτο, θα του δώσει πέτρα; Εάν λοιπόν εσείς, ενώ είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα τέκνα σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο εν τοις ουρανοίς θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του ζητούν; Και πάλι άκουσε τι λέει και σε άλλο σημείο: Μήπως θα ξεχάσει η γυναίκα να σπλαχνιστεί τα γεννήματα της κοιλιάς της; Αλλά ακόμη και αν γυναίκα τα ξεχάσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε ξεχάσω, λέει ο Κύριος. Διότι, εάν δεν μας αγαπά, για ποιο λόγο μας εδημιούργησε; Μήπως είχε κάποια ανάγκη; Μήπως του εκπληρώνουμε κάποια χρεία και υπηρεσία; Μήπως έχει την ανάγκη κάποιου πράγματος από εμάς;

Διότι αυτό, λέγει, είναι ευάρεστο στον Κύριο. Πρόσεξε πώς θέλει να πράττουμε τα πάντα όχι καθοδηγούμενοι μόνο από τη φύση, αλλά πρωτίστως σύμφωνα με όσα είναι αρεστά στον Θεό, προκειμένου να έχουμε και μισθό. Οι πατέρες, μην εξοργίζετε τα τέκνα σας, για να μην αποθαρρύνονται. Ιδού πάλι και εδώ υπάρχει υποταγή και στοργή. Και δεν είπε: «Αγαπάτε τα τέκνα»· διότι αυτό ήταν περιττό· αφού η ίδια η φύση το επιβάλλει, αλλά διόρθωσε εκείνο που έπρεπε, το να είναι δηλαδή και η στοργή εδώ σφοδρότερη, επειδή και η υπακοή είναι μεγαλύτερη. Διότι πουθενά δεν θέτει ως παράδειγμα τη σχέση του άνδρα και της γυναίκας· αλλά τι; Άκου τον Προφήτη που λέγει: «Όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τους υιούς του, έτσι σπλαχνίστηκε ο Κύριος αυτούς που τον φοβούνται». Και πάλι ο Χριστός λέγει: «Ποιος άνθρωπος υπάρχει ανάμεσά σας, στον οποίο εάν ο υιός του ζητήσει άρτο, θα του δώσει λίθο; Και εάν του ζητήσει ιχθύ, μήπως θα του δώσει όφι;» — Οι πατέρες, μην εξοργίζετε τα τέκνα σας, για να μην αποθαρρύνονται.

Διότι δεν τον επικαλούμαστε όπως πρέπει. Διότι, για το ότι Αυτός είναι πάντοτε έτοιμος να χορηγεί, άκουσε τι λέει στα Ευαγγέλια: «Ποιος από εσάς υπάρχει, που εάν ο γιος του τού ζητήσει ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Ή εάν του ζητήσει ψάρι, θα του δώσει φίδι; Εάν λοιπόν εσείς, αν και είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε καλά δώρα στα παιδιά σας, πολύ περισσότερο ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν». Βλέπεις πόση είναι η αγαθότητά Του, όταν η δική μας, συγκρινόμενη με εκείνη, φαίνεται ως πονηρία; Επειδή λοιπόν τέτοιος είναι ο Δεσπότης μας, σε Αυτόν ας καταφεύγουμε πάντοτε, και μόνον Αυτόν ας επικαλούμαστε ως βοηθό, και θα τον βρούμε έτοιμο να μας σώσει.

Και αλλού πάλι λέει: «Ποιος από εσάς, εάν του ζητήσει ο γιος του ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Ή εάν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι; Εάν, λοιπόν, εσείς, αν και είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει Πνεύμα Άγιο σε εκείνους που του το ζητούν;». Με τέτοια λόγια και με τέτοιες ελπίδες μας προέτρεψε σε προσευχή ο Κύριος των όλων. Εμάς δε μας αρμόζει, υπακούοντας στον Θεό, να ζούμε πάντοτε με ύμνους και προσευχές, προσηλωμένοι στη λατρεία του Θεού πιο έντονα και από την ίδια μας την ψυχή· διότι έτσι θα καταφέρουμε να ζούμε πάντοτε τη ζωή που ταιριάζει σε ανθρώπους. Διότι όποιος δεν προσεύχεται στον Θεό, ούτε επιθυμεί συνεχώς να απολαμβάνει τη θεία συνομιλία, είναι νεκρός και άψυχος, και στερείται φρονήσεως. Διότι ακριβώς αυτό είναι το μεγαλύτερο σημάδι αφροσύνης: το να μην κατανοεί κανείς το μέγεθος αυτής της τιμής, ούτε να αγαπά την προσευχή, ούτε να θεωρεί θάνατο της ψυχής το να μην προσκυνά τον Θεό. Όπως δηλαδή αυτό το δικό μας σώμα, όταν δεν είναι παρούσα η ψυχή, είναι νεκρό και δύσοσμο, έτσι και η ψυχή, όταν δεν παρακινεί τον εαυτό της σε προσευχή, είναι νεκρή, και άθλια, και δύσοσμη. Ότι, μάλιστα, πρέπει να θεωρούμε τη στέρηση της προσευχής πιο πικρή από κάθε θάνατο, μας το διδάσκει θαυμάσια ο Δανιήλ, ο μέγας προφήτης, ο οποίος προτίμησε μάλλον να πεθάνει, παρά να στερηθεί την προσευχή έστω και για τρεις μόνο ημέρες.

Ο Δεσπότης όμως των προφητών και των πάντων, θέλοντας να δηλώσει ότι η φροντίδα του Θεού υπερβαίνει κατά πολύ το μέτρο και αυτής (της πατρικής στοργής), και ότι όση είναι η διαφορά ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι και ανάμεσα στην πονηρία και την αγαθότητα, τόσο απέχει το μέτρο της χρηστότητας και της πρόνοιας του Θεού από την πατρική φιλοστοργία, άκου τι λέει: «Ποιος από εσάς, εάν ο υιός του τού ζητήσει άρτο, θα του δώσει λίθο; Και εάν του ζητήσει ιχθύ, μήπως θα του δώσει όφι; Εάν λοιπόν εσείς, όντας πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα τέκνα σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας που είναι στους ουρανούς θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν;», αποδεικνύοντας έτσι ότι όση είναι η απόσταση μεταξύ πονηρίας και αγαθότητας, τόσο ανώτερη είναι η αγαθότητα του Θεού από την κηδεμονία των πατέρων.

Αλλά μέχρι πότε θα μακρηγορούμε παρατείνοντας τον λόγο της απολογίας και δεν θα σταματήσουμε; Διότι νομίζω πως έχουμε μιλήσει αρκετά για όσα αφορούν την απολογία. Εάν όμως πει κάποιος ότι αυτά δεν αρκούν, λέω και εγώ ότι: Όσα και αν πούμε στο εξής, ποτέ δεν πρόκειται να αρκέσουν· και σε εσένα μεν δεν θα λείψουν οι σχολαστικές απορίες, ούτε πάλι σε εμάς οι απολογίες. Γι' αυτό και, αφήνοντας τα πάντα κατά μέρος, στρέφω τον λόγο μου προς τον Σωτήρα μου Χριστό, από τον Οποίο και έλαβα αυτές τις άγιες εντολές. Αλλά δώσε μου, Κύριε, να τις αναπτύξω και να τις ερμηνεύσω με ευκολία και σαφήνεια, επειδή προς τον σκοπό αυτόν και Εσύ ο ίδιος, Δέσποτα, για να διεγείρεις τη νωθρότητά μας, είπες: «Ζητάτε και θα σας δοθεί, ψάχνετε και θα βρείτε, χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και όποιος ψάχνει βρίσκει, και σε όποιον χτυπά θα ανοιχτεί. Διότι ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που εάν του ζητήσει ο γιος του ψωμί, μήπως θα του δώσει πέτρα; Και εάν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι; Εάν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, ξέρετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν». Δες την αγαθότητα του Εύσπλαχνου· διότι όχι μόνο μας προέτρεψε να ζητάμε, αλλά και βεβαίωσε ότι θα λάβουμε αυτό που ζητάμε. «Και πώς, ενώ πολλές φορές ζήτησα, δεν έλαβα;» ίσως θα μπορούσε να πει κάποιος.

Και όπως δεν λαμβάνουν όλοι όσα κακώς ζητούν, παρά μόνο όσα είναι σύμφωνα με την ευδοκία μου, έτσι δεν θα λάβουν όλοι όσοι ζητούν, αλλά μόνον εκείνοι που μίσησαν την κακία με όλη τους την καρδιά και απομακρύνθηκαν από το κακό και πράττουν το αγαθό. Τέτοιοι άνθρωποι, εάν ζητήσουν, θα λάβουν, και εάν ψάξουν, θα βρουν, και εάν χτυπήσουν την πόρτα, οπωσδήποτε θα επιτύχουν. «Διότι ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που, εάν του ζητήσει ο γιος του ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Και εάν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι;» —το «ποιος» σημαίνει ότι κανείς από τους ανθρώπους δεν θα δώσει στον γιο του φίδι αντί για ψωμί και ψάρι— «εάν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο ουράνιος Πατέρας μας θα δώσει αγαθά σε όσους του τα ζητούν». Από αυτό ας μάθουμε πόσο μεγάλο αγαθό είναι η επίμονη παράκλησή μας προς τον Θεό.

Αλλά ας επανέλθουμε πάλι στο προκείμενο, και ας επισυνάψουμε τις επόμενες εντολές σε αυτές που έχουν ήδη ειπωθεί, και ας τις συνυφάνουμε σαν έναν ιερό και θείο ιστό, στον οποίο συνυφαίνονται και άφθονα μαργαριτάρια και νοητοί χιτώνες, ραμμένοι από υφαντά άνωθεν, διανέμονται στους αξίους, και αυτοί που τους φορούν δεν φοβούνται το νοητό χειμωνιάτικο ψύχος, αλλά μάλλον θερμαίνονται με θαλπωρή αγία, θαλπωρή σωτήρια, θαλπωρή της αγέραστης ζωής. Και εκείνος ο θείος ιστός συνυφαίνεται ως εξής: «Μην δώσετε τα άγια στα σκυλιά, ούτε να ρίξετε τα μαργαριτάρια σας μπροστά στους χοίρους, μήπως τα καταπατήσουν με τα πόδια τους και, αφού στραφούν εναντίον σας, σας κατασπαράξουν. Ζητάτε και θα σας δοθεί, ψάχνετε και θα βρείτε, χτυπάτε και θα σας ανοιχτεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχτεί. Ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που αν ο γιος του τού ζητήσει ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Και αν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι; Αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, ξέρετε να δίνετε καλά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν;». Αυτά λοιπόν έχουν ήδη ερμηνευθεί στον τέταρτο λόγο αυτού του βιβλίου, στον οποίο μιλήσαμε και για τον άγιο ληστή, και θεωρώ περιττό να τα ξαναπώ εδώ ή, αντί για εκείνα, να προσθέσω άλλα στον λόγο.

Πρέπει λοιπόν να μη λέμε τα μυστήρια στους απίστους, ούτε τους λαμπρούς και πολύτιμους σαν μαργαριτάρια λόγους περί θεολογίας στους ακάθαρτους· διότι οι μεν χοίροι καταπατούν, δηλαδή περιφρονούν αυτά που λέγονται, οι δε σκύλοι, στρεφόμενοι εναντίον μας, μας κατασπαράζουν. Τέτοια κάνουν οι λεγόμενοι φιλόσοφοι: όταν ακούσουν ότι σταυρώθηκε ο Θεός, μας κατασπαράζουν με τους συλλογισμούς τους, προβάλλοντας με σοφιστείες ότι αυτό είναι αδύνατον. «Ζητείτε, και θα σας δοθεί· ερευνάτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχτεί· διότι καθένας που ζητεί λαμβάνει, και αυτός που ερευνά βρίσκει, και σε αυτόν που κρούει θα ανοιχτεί.» Μας πρόσταξε στα προηγούμενα μεγάλα και δύσκολα. Δείχνει λοιπόν εδώ πώς θα κατορθωθούν, και ότι τούτο γίνεται δια της αδιάλειπτης προσευχής. Είπε δηλαδή «ζητείτε» εννοώντας πάντοτε, διότι δεν είπε «ζητήστε» μια φορά. Έπειτα βεβαιώνει αυτό που ειπώθηκε και από ένα ανθρώπινο παράδειγμα. «Ή ποιος άνθρωπος υπάρχει από εσάς, που εάν του ζητήσει ο γιος του ψωμί, θα του δώσει πέτρα; Και εάν του ζητήσει ψάρι, μήπως θα του δώσει φίδι;» Μας διδάσκει εδώ ότι πρέπει να ζητάμε και με σφοδρότητα, και να ζητάμε όσα μας συμφέρουν. Διότι εσείς, λέει, βλέπετε τα παιδιά σας να ζητούν τα πρέποντα, ψωμί και ψάρι, και τότε τους τα δίνετε, όταν ζητούν τέτοια πράγματα· έτσι λοιπόν και εσείς να ζητείτε τα πνευματικά, και όχι τα σαρκικά. «