Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:16

Και από τον θείο νόμο είναι δυνατόν να το γνωρίσει κανείς αυτό, διότι λέει: «Μη σπείρεις στον αγρό σου ανάμικτο σπόρο, και μη φτιάξεις για τον εαυτό σου χιτώνα από μαλλί και λινάρι». Και αν θέλουμε να γνωρίζουμε ότι αυτό έχει ειπωθεί για τους εργάτες, ο Εκκλησιαστής το υποδεικνύει λέγοντας: «Ας είναι τα ενδύματά σου πάντοτε λευκά». Υποδηλώνοντας ότι το έργο οφείλει να είναι πάντοτε καθαρό. Εάν, λοιπόν, αυτό που γίνεται εμπεριέχει κάτι από το ίδιο το θέλημα εκείνου που το πράττει, το έργο έχει ρυπανθεί και δεν είναι αρεστό στον Θεό. Και ο Κύριος σχετικά με τα έργα έλεγε στους μαθητές του: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ώστε ας φροντίσουμε να μην πράττουμε το έργο του Θεού για κανέναν άλλο λόγο, παρά μόνο για τον Θεό· διότι αν δεν γίνει έτσι, ο Θεός δεν μας έχει ανάγκη ώστε να γίνει μέσω ημών. Διότι δεν λείπει από τον Θεό εκείνος μέσω του οποίου θέλει να γίνει το έργο του άμεμπτα. Πράττοντας, λοιπόν, το αγαθό ας έχουμε πνευματική εγρήγορση, μήπως εξαιτίας του δικού μας θελήματος καταστήσουμε τον κόπο μας ανωφελή.

Ενδέχεται βέβαια να φανεί σε κάποιον κάτι ως αγαθό με σκοπό την εξαπάτησή του από τον πονηρό, αλλά κάθε αγαθό που προέρχεται από τον διάβολο για την εξαπάτηση του ανθρώπου, εάν εξεταστεί με ακρίβεια, αποδεικνύεται μετασχηματισμός. Διότι είναι ψεύτης και αλήθεια σε αυτόν δεν βρίσκεις, όπως φανερώνει η τελική έκβαση των πραγμάτων. Διότι η κατάληξη του φωτός του είναι το σκοτάδι, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει για τους αγγέλους του διαβόλου οι οποίοι μετασχηματίζονται σε διακόνους δικαιοσύνης: «των οποίων το τέλος θα είναι ανάλογο με τα έργα τους», και σύμφωνα με τον Σωτήρα που λέει: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» Εάν λοιπόν ερευνήσεις με γνώση και διάκριση, θα βρεις οπωσδήποτε ότι στο θεωρούμενο ως αγαθό από τον διάβολο δεν υπάρχει κανένα ίχνος αγαθού, παρά μόνο κενοδοξία ή ταραχή ή κάτι άλλο παρόμοιο. Αντιθέτως, το αγαθό του Θεού πάντοτε αυξάνει τον φωτισμό και την ταπείνωση της καρδιάς και οδηγεί τον άνθρωπο στη γαλήνη. Εάν δε, χωρίς να το γνωρίζουμε, υποστούμε κάτι από την απάτη του πονηρού και αργότερα αντιληφθούμε τον πειρασμό, ας συνέλθουμε και ας καταφύγουμε σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να καταργήσει τον πειρασμό.

Ερώτηση: Εάν δω κάποιον να πράττει κάτι άτοπο, άραγε δεν οφείλω να το κρίνω ως άτοπο; Και πώς να αποφύγω την κατάκριση του πλησίον εξαιτίας αυτού; Απόκριση: Την ίδια την πράξη που είναι αληθώς άτοπη, δεν μπορούμε να μην την κρίνουμε ως άτοπη, επειδή πώς θα αποφύγουμε τη βλάβη που προέρχεται από αυτήν, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου που είπε: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες που έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε;». Τον άνθρωπο, όμως, που πράττει αυτό, δεν πρέπει να τον κατακρίνουμε, λόγω του «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε», και επειδή πρέπει να θεωρούμε τους εαυτούς μας πιο αμαρτωλούς από όλους, και ότι δεν πρέπει να αποδίδουμε το αμάρτημα στον αδελφό αλλά στον διάβολο που τον εξαπάτησε. Διότι, όπως ακριβώς αν κάποιος σπρώξει κάποιον άλλον πάνω σε έναν φράχτη, μεμφόμαστε εκείνον που τον έσπρωξε, έτσι συμβαίνει και εδώ. Συμβαίνει, επίσης, να γίνεται κάποια πράξη από κάποιον, η οποία σε όσους τη βλέπουν φαίνεται μεν άτοπη, αλλά γίνεται με αγαθό σκοπό από αυτόν που την πράττει. Όπως συνέβη κάποτε με έναν άγιο Γέροντα, ο οποίος, περνώντας την ώρα που διεξάγονταν ιπποδρομίες, εισήλθε στον ιππόδρομο εν γνώσει του. Και βλέποντας τον καθένα να προσπαθεί με ζήλο να προηγηθεί και να νικήσει τον άλλον, είπε στον λογισμό του: Βλέπεις πώς οι άνθρωποι του διαβόλου αγωνίζονται με προθυμία; Πόσο μάλλον εμείς, οι κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών; Και αναχώρησε, όντας ακόμη πιο πρόθυμος εξαιτίας αυτής της θεώρησης, για τον πνευματικό δρόμο και αγώνα.

Αυτά τα λόγια είναι ανθρώπων αργόσχολων, αυτά τα γέννησε η πλάνη. Διότι λέγει: «Ενώ ισχυρίζονταν ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί.» Και αν θέλεις να μάθεις, πρόσεξε: Λέει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, το φως μας, ο βασιλιάς μας: «Από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε.» Ποιους λοιπόν καρπούς έχουν; Οίηση, εξουθένωση, χαυνότητα, αμέλεια, πρόσκομμα, αποξένωση από τον νόμο, και μάλλον από τον νομοθέτη Θεό, κατοικητήριο δαιμόνων και του αρχηγού τους, του διαβόλου. Αυτά δεν οδηγούν στο φως όσους τα πιστεύουν, αλλά στο σκοτάδι. Αυτά δεν προτρέπουν στον φόβο του Θεού, αλλά στη σκληροκαρδία.

Αλλά καθιστώντας τη δύναμή σου ξένη προς την οργή και γινόμενος ωφέλιμο υπόδειγμα για όλους, μην κρίνοντας κανέναν ούτε κατακρίνοντας, αλλά νουθετώντας τους ως γνήσιους αδελφούς. Και μάλλον αγάπησε αυτούς που σε πειράζουν, διότι και εγώ πολλές φορές αγαπούσα αυτούς που με πείραζαν. Διότι, εάν το κατανοούμε, οι άνθρωποι αυτοί μας οδηγούν στην προκοπή. Μην ορίζεις, λοιπόν, τίποτα για τον εαυτό σου, γίνε υπάκουος και ταπεινός, και κάθε ημέρα να έχεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου. Διότι και ο προφήτης, υποδεικνύοντας το καθημερινό, έλεγε: «Και είπα, τώρα άρχισα». Και ο Μωυσής: «Και τώρα, Ισραήλ». Το «τώρα», λοιπόν, να το κρατάς κι εσύ. Αν όμως υπάρξει ανάγκη να δώσεις εντολή σε κάποιον, δοκίμασε τον λογισμό σου: Αν πρόκειται να εκφραστεί με εμπαθή κίνηση, έστω και αν σου φαίνεται ωφέλιμος, κρύψε τον κάτω από τη γλώσσα σου, φέρνοντας αμέσως στον νου σου Εκείνον που είπε: «Τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος αν κερδίσει όλο τον κόσμο, αλλά ζημιωθεί την ψυχή του;» Αυτό δε να μάθεις, αδελφέ μου, ότι κάθε λογισμός που δεν έχει προηγουμένως τη γαλήνη της ταπεινώσεως, δεν είναι κατά Θεόν, αλλά αποτελεί φανερά δικαιοσύνη της αριστερής μερίδας. Διότι ο Κύριός μας έρχεται με γαληνότητα, ενώ όλα όσα προέρχονται από τον αντίδικο έρχονται με ταραχή και κίνηση οργής. Κι αν φαίνονται ότι φορούν ένδυμα προβάτων, μάθε ότι «από μέσα είναι λύκοι άρπαγες». Από την ταραχή τους φανερώνονται, διότι λέει: «Από τους καρπούς τους θα τους καταλάβετε».

Όπως ακριβώς η άκανθα δεν φέρει σταφύλι, έτσι ούτε η κληματίδα άκανθες. Γι' αυτό ο Κύριος λέει: «Μήπως συλλέγουν από τις άκανθες σταφύλια;» Αλλά, παρ' όλα αυτά, οι Ιουδαίοι παράγουν, αντί για σταφύλια, άκανθες. Και τώρα, άνθρωπε του Ιούδα και κάτοικοι της Ιερουσαλήμ, κρίνετε ανάμεσα σε εμένα και τον αμπελώνα μου.

Δεν συλλέγουν από τα αγκάθια σταφύλια, ούτε από τα τριβόλια σύκα, ούτε από τους τόκους φιλανθρωπία. Διότι κάθε σάπιο δέντρο παράγει πονηρούς καρπούς. Εκατοστολόγοι και δεκατηλόγοι, ονόματα φρικτά και μόνο στο άκουσμά τους· μηνιαίοι εισπράκτορες, οι οποίοι, όπως ακριβώς οι δαίμονες που προκαλούν την επιληψία, επιτίθενται στους φτωχούς κατά τις φάσεις της σελήνης.

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Μήπως συλλέγουν από αγκάθια σταφύλια, ή από τριβόλια σύκα; Έτσι, κάθε αγαθό δέντρο παράγει καλούς καρπούς· το δε σαπρό δέντρο παράγει κακούς καρπούς, και τα εξής. ΛΟΥΚΑΣ.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. ΙΩΑΝΝΗΣ. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Γι' αυτό σας κάνω γνωστό ότι κανείς που μιλάει με το Πνεύμα του Θεού δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού.

Κεφάλαιο Β΄. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. ΠΡΟΣ ΦΙΛΙΠΠΗΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε μιμητές μου, αδελφοί, και να παρατηρείτε όσους πορεύονται με αυτόν τον τρόπο, έχοντας εμάς ως πρότυπο.

Γι' αυτό, προ πάντων να θυμάστε να μη δέχεστε κανέναν απόστολο ή δάσκαλο ή προφήτη, εάν δεν έχει προηγουμένως αντιπαραβάλει το κήρυγμά του στον Ιάκωβο, τον αποκαλούμενο αδελφό του Κυρίου μου, στον οποίο έχει ανατεθεί να διοικεί την Εκκλησία των Εβραίων στην Ιερουσαλήμ, και εάν δεν έχει έλθει σε εσάς με μάρτυρες, ώστε η κακία, η οποία συνομίλησε με τον Κύριο για σαράντα ημέρες και δεν μπόρεσε να καταφέρει τίποτα, και ύστερα έπεσε σαν αστραπή από τον ουρανό στη γη, να μη στείλει εναντίον σας δικό της κήρυκα, όπως ακριβώς τώρα μας έστειλε κρυφά τον Σίμωνα, ο οποίος με το πρόσχημα της αλήθειας κηρύττει στο όνομα του Κυρίου μας, αλλά σπέρνει την πλάνη. Γι' αυτόν τον λόγο, Εκείνος που μας απέστειλε είπε: «Πολλοί θα έρθουν προς εμένα με ένδυμα προβάτων, αλλά από μέσα τους είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε».

Πρέπει λοιπόν, αφού ακούσουμε την αρχή των όσων λέγονται, να κατανοούμε τα επόμενα και έτσι να παρηγορούμε τον θλιβόμενο, μέσα από όσα παραλάβαμε από αγίους άνδρες ή από όσα δοκιμάσαμε εμείς οι ίδιοι. Διότι δεν είναι θέλημα του Κυρίου να πέσει ο ένας εξαιτίας του άλλου· επειδή Εκείνος θέλει να σωθούν όλοι. Εσύ όμως, αγαπητέ, μην αποκαλύπτεις τους λογισμούς σου σε κάθε άνθρωπο, αλλά σε εκείνους που θα διαπιστώσεις ότι είναι πνευματικοί· διότι είναι πολλές οι ενέδρες του Διαβόλου. Είπε άλλωστε ο Σωτήρας: προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εμάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τα έργα τους θα τους αναγνωρίσετε. Από τους πνευματικούς όμως μην τους αποκρύπτεις, μήπως ο Εχθρός βρει γωνία και φωλιάσει μέσα σου. Με όσους έχουν σαρκικό φρόνημα μη συμβουλεύεσαι, διότι οι φιλήδονοι συσσωρεύουν στον εαυτό τους αμαρτίες καθημερινά, λέγοντας το εξής: ας μου καταλογιστεί μόνο αυτή η αμαρτία· ενώ ο Προφήτης τους ταλανίζει και λέει: αλίμονο σε αυτούς που τραβούν τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες τους σαν με τον ιμάντα του ζυγού της δαμάλεως. Επομένως, πρέπει να αποφεύγουμε τους ανωφελείς λόγους και να μην παρασυρόμαστε από αυτούς που καταφρονούν τον φόβο του Κυρίου, διότι δεν λένε τίποτα περί ωφελείας, ούτε πράττουν τίποτα για τον Κύριο, τίποτα περί αρετής και ευλαβείας, τίποτα περί σεμνότητος. Τα λόγια τους είναι παγίδες θανάτου· η βουλή τους βόθρος του άδη.

Κεφάλαιο 48. Αγαπητέ, εάν συνάψεις φιλία με κάποιον και διαπιστώσεις ότι αληθινά φοβάται τον Κύριο—καθώς λέει ο Κύριος, από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε—μην έχεις καμία υποψία για κάτι πονηρό. Το να βρίσκεσαι, όμως, πάντοτε σε πνευματική εγρήγορση είναι καλό. Αν κάποιος θελήσει να συνάψει μαζί σου δόλια φιλία και οικειότητα που δεν αρέσει στον Θεό, προφύλαξε τον εαυτό σου πάρα πολύ από έναν τέτοιον άνθρωπο και διόλου μην αναπτύξεις μαζί του οικειότητα που δυσαρεστεί τον Θεό. Εάν αρχίσει να φανερώνει το κρυφό του πάθος, είτε με μειδιάματα είτε με γέλια υποκρινόμενος την υπακοή, και θελήσει να σε υποσκελίσει, μην επιτρέψεις στον λογισμό σου να χαλαρώσει απέναντι στη δική του αφροσύνη, αλλά κοίταξέ τον με αυστηρό βλέμμα, ώστε να αντιληφθεί το αγαθό θεμέλιο που υπάρχει μέσα σου, και έτσι είτε να μεταβάλει την πονηρή του διάθεση είτε να απομακρυνθεί από εσένα.

Διότι, όταν κάποιος τους συναντήσει και τους υπενθυμίσει τις εντολές, ισχυρίζονται αυτό που αναφέρει το ρητό, ότι δηλαδή ο Θεός δεν ζητά τίποτε άλλο από εμάς, παρά μόνο να τον γνωρίζουμε, όπως ακριβώς είπε και ο Χριστός, όπως ισχυρίζεται [αυτός], όταν έλεγε: «Δώσε τους, Πατέρα, να έχουν ζωή μέσα τους. Και αυτή είναι η ζωή, το να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό». Διότι έχουμε ακούσει και κάποιους να λένε ότι άκουσαν ξεκάθαρα από τον ίδιο, πως κάποιοι κατηγορήθηκαν επειδή συνελήφθησαν σε παράπτωμα με γυναίκα και καταδικάζονταν από αυτούς. Εκείνος, όμως, καθόλου δεν δυσανασχετούσε για αυτό, αλλά μάλιστα χλεύαζε μάταια, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο δεν είναι τίποτα· διότι η ανάγκη και η εξυπηρέτησή της είναι σωματική. «Διότι, όπως ακριβώς», λέει, «όταν έχουμε φαγούρα στο αυτί (και εγώ ο ίδιος ντρέπομαι να αναφέρω όσα διηγήθηκε εκείνος ο ακάθαρτος), και παίρνοντας», λέει, «ένα φτερό ή ένα ξυλαράκι ξύνουμε το αυτί και έτσι καταπραΰνουμε τον κνησμό της ακοής, έτσι και αυτό», λέει, «συμβαίνει εκ φύσεως και αν κάποιος το πράξει, δεν αμαρτάνει». 5. Και διηγούμενος ο άνθρωπος αυτός όλα τα παρόμοια, τα εδίδασκε όλα με τρόπο σαθρό και διεστραμμένο, ώστε από τα ίδια του τα έργα να φανεί τι είδους άνθρωπος είναι αυτός, και οι λόγοι του Κυρίου να μας φωτίσουν ξεκάθαρα, καθώς έλεγε: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, από μέσα όμως είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε».

«Μήπως μαζεύουν σταφύλια από τα αγκάθια ή σύκα από τα τριβόλια;» Έτσι και το θράσος της ανοησίας του ελέγχεται σε όλα από παντού. Διότι ύψωσε το στόμα του εναντίον του Δεσπότη του φλυαρώντας αχαλίνωτα, χωρίς να ντρέπεται να βλασφημεί τον ίδιο τον Κύριό του, ώστε οι συνετοί, αφού δοκιμάσουν από τους καρπούς της ακολασίας και της ρηχότητάς του, να μη δρέψουν τους δικούς του καρπούς. Διότι δεν είναι δυνατόν να τρυγηθεί σταφύλι από αγκάθια, για να φανεί τάχα η σεμνότητα από την κακοδιδασκαλία. Αλλά αυτά μεν έχουμε ακούσει ότι συνέβησαν και έγιναν σε αυτόν τον άνδρα· τα επακόλουθα όμως των λόγων του, που τολμήθηκαν με μανία εξέγερσης εναντίον του Κυρίου, όπως είπα, είναι πολλά, αλλά εγώ θα παραθέσω λίγα από τα περισσότερα, και προς ανατροπή τους θα πούμε κι εμείς εκείνα που δίνει ο Κύριος. Και η εριστικότητα έναντι της πίστεως αυτού του Ανόμοιου και οι παραλληλισμοί των λόγων του είναι οι εξής, οι οποίοι αντλούνται μεν από τις Γραφές, αλλά δεν έχουν τέτοιο νόημα, παρά η σημασία τους είναι διαφορετική, ωστόσο εκλαμβάνονται από αυτόν με αυτόν τον τρόπο: 6. Ισχυρίζεται λοιπόν ευθύς εξαρχής ότι «το αγέννητο δεν είναι δυνατόν να είναι όμοιο με το γεννητό. Διότι διαφέρει και ως προς το όνομα· επειδή το ένα είναι αγέννητο και το άλλο γεννητό». Όλο αυτό όμως είναι ηλίθιο και έχει στρέψει τον άνδρα σε μανία.

Και αμέσως, από την πρώτη κιόλας απόπειρα, όπως είπες ότι έγραψες το μικρό σου πόνημα, κάνοντας λόγο περί αγεννήτου και γεννητού Θεού, εξέπληξες τον κόσμο με την τόσο «φωτεινή» σου προσέγγιση του λόγου, ώστε έτσι να καταστήσω περίγελο τον λόγο της επιχειρηματολογίας σου για αυτή την τόσο καινοφανή ονοματοποιία σου. 16. Διότι ποιος από τα τέκνα των Χριστιανών, που κατέχουν το σωτήριο κήρυγμα του Θεού, θα το εγκατέλειπε, παροτρυνόμενος από εσένα μέσα από τη μυθώδη πλάνη σου, αφήνοντας τον αιώνια υπάρχοντα Θεό και το αιώνια υπάρχον Άγιο Πνεύμα Του, για να έλθει να ακούσει από εσένα περί γεννητού Θεού, ώστε να συγκαταλεχθεί και αυτός στους μωρούς, διδασκόμενος να προσκυνά «την κτίση παρά τον Κτίσαντα, ο Οποίος είναι ευλογημένος στους αιώνες, αμήν;» Διότι εμείς δεν έχουμε κτιστό Θεό, ούτε ποιητό, αλλά άκτιστο και αγένητο, γεννημένο από τον Πατέρα ανάρχως και αχρόνως. Διότι ακόμη και αν σοφίζεσαι τον όρο γεννητό, θέλοντας να τον ονομάζεις ομωνύμως γεννητό, δεν θα αποδεχθώ τη λέξη σου, ακόμη κι αν δεν την εννοείς μειωτικά σε σχέση με το ότι έχει γεννηθεί από τον Πατέρα· «διότι από τα αγκάθια δεν μαζεύουν σταφύλια, ούτε από τα τριβόλια σύκα», ούτε από πλανημένο άνθρωπο θα μπορούσε να εκληφθεί ως ορθός κάποιος λόγος· διότι και ο Κύριος φίμωνε τους δαίμονες που Τον ομολογούσαν ως Χριστό. Ισχυρίζεσαι δε ότι το λογίδιό σου είναι «σύμφωνο με το νόημα των θείων Γραφών». Πες μου, ποια θεία Γραφή δίδαξε να προσκυνείται ποιητός Θεός; Και το ότι βεβαίως ο Θεός είναι αγέννητος, θα πρέπει να είναι σαφές στον καθένα.

Ανατροπή. Πολλές φορές εμφανίστηκες ενώπιόν μας, εσύ, προβάλλοντας το αγέννητο και το γεννητό, μεταχειριζόμενος με αλαζονεία το όνομα του Θεού, εσύ που έχεις ενταφιάσει τη διάνοιά σου μέσα σε κάθε είδους ανομία. Αυτό, βέβαια, είναι ποθητό για καθέναν που βρίσκεται σε ένδεια, δηλαδή η απόκτηση εκείνου που στερείται ως παρηγοριά, και το να το φέρει έστω στα χείλη του, εάν δεν το κατέχει σε αφθονία. Έτσι και εσύ, επειδή τυγχάνεις άθεος, δεν καυχάσαι καν να φέρεις έστω και στο στόμα σου το όνομά Του, επειδή ποτέ δεν Τον απέκτησες ουσιαστικά μέσω του φόβου, της πίστης, της ελπίδας και της αγάπης προς Αυτόν. Διαφορετικά, θα σου αρκούσε να το πεις αυτό μόνο μία φορά και να μην υπερβείς το καθορισμένο όριο της ορθής τάξης. Διότι είναι σαφής η κατηγορηματική απόδειξη που έδωσε για σένα ο Σωτήρας μας, ότι «από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε», καθώς εξωτερικά μεν είσαι ντυμένος με προβιά προβάτου, αλλά από μέσα είσαι άρπαγας και παρόμοιος με λύκο.

Ο Θεός είθε να σας διαφυλάττει, αγαπητοί αδελφοί. Διατάσσοντας τέτοια πράγματα στους άρχοντες των εκκλησιών, ο βασιλιάς τους προέτρεπε να πράττουν τα πάντα προς δόξαν του θείου λόγου. Αφού δε απομάκρυνε τις διενέξεις και εγκαθίδρυσε την Εκκλησία του Θεού σε σύμφωνη αρμονία, προχωρώντας από εκεί θεώρησε ότι έπρεπε να εξαφανίσει ένα άλλο γένος άθεων ανδρών, σαν να ήταν δηλητήριο του ανθρώπινου βίου. Αυτοί ήταν κάποιοι διαφθορείς, οι οποίοι λυμαίνονταν τις πόλεις υπό σεμνό πρόσχημα· αυτούς η σωτήρια φωνή τους αποκάλεσε ψευδοπροφήτες ή λύκους άρπαγες, θεσπίζοντας κάπου τα εξής: «προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» Ένα διάταγμα, λοιπόν, που εστάλη στους ηγεμόνες κάθε έθνους, απομάκρυνε όλο το φύλο αυτών των ανθρώπων, και παράλληλα με τον νόμο διατύπωνε προς το πρόσωπό τους και ζωοποιό διδασκαλία, παροτρύνοντας τους άνδρες να σπεύσουν προς μετάνοια· διότι η Εκκλησία του Θεού επρόκειτο να αποτελέσει γι' αυτούς λιμάνι σωτηρίας. Άκουσε, λοιπόν, πώς απευθυνόταν και σε αυτούς μέσω της επιστολής του.

Αντιρρητικός του επισκόπου Γρηγορίου Νύσσης προς τα του Απολιναρίου Καλό προοίμιο για τον λόγο μας θα ήταν η φωνή του Κυρίου που προστάζει να προσέχουμε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται, όπως λέει, προς εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα τους είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Εάν λοιπόν ο καρπός ξεχωρίζει τόσο το αληθινό πρόβατο όσο και τον καταστροφέα των προβάτων, ο οποίος με ήμερη μορφή εισδύει απαρατήρητος στο σύνολο του ποιμνίου, και φέρνει στο φως το εχθρικό στόμα που κρύβεται κάτω από την ήμερη όψη, αρμόζει να αναζητούμε τους καρπούς, τόσο τους καλούς όσο και τους χειρότερους, μέσω των οποίων αποκαλύπτεται η μορφή της απάτης. Διότι λέει ότι: Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Επομένως, για κάθε διδασκαλία, ο μεν αγαθός καρπός, κατά τη δική μου τουλάχιστον κρίση, είναι η προσθήκη αυτών που σώζονται μέσα στην Εκκλησία, ενώ ο φθοροποιός και δηλητηριώδης είναι η διάλυση όσων έχουν συγκροτηθεί.

Ζʹ. Και πρόσεξε την πραότητα. Διότι δεν είπε: «Τιμωρήστε τους», αλλά: «Μην υποστείτε βλάβη από αυτούς, μην πέσετε απροστάτευτοι στα χέρια τους». Έπειτα, για να μην πεις ότι είναι αδύνατον να αναγνωρίσεις τέτοιους ανθρώπους, θέτει πάλι έναν συλλογισμό από ένα ανθρώπινο παράδειγμα, λέγοντας τα εξής: «Μήπως μαζεύουν σταφύλια από τα αγκάθια ή σύκα από τα τριβόλια; Έτσι, κάθε καλό δέντρο παράγει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο παράγει κακούς καρπούς. Δεν μπορεί το καλό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Δεν έχουν τίποτε το ήμερο ούτε το γλυκύ· είναι πρόβατα μόνο στο δέρμα· γι' αυτό και είναι εύκολη η διάγνωσή τους. Και για να μην έχεις την παραμικρή αμφιβολία, παραβάλλει με φυσικές αναγκαιότητες εκείνα που δεν επιδέχονται να συμβούν διαφορετικά. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος· επειδή δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· διότι ούτε και μπορεί». Αν πάλι παραθέτει για δεύτερη φορά το ίδιο, δεν αποτελεί ταυτολογία. Διότι, για να μην πει κανείς ότι το πονηρό δέντρο παράγει μεν κακούς καρπούς, παράγει όμως και καλούς, και καθιστά έτσι δύσκολη τη διάγνωση, επειδή η καρποφορία του είναι διπλή· «δεν συμβαίνει αυτό», λέει· «διότι παράγει μόνο κακούς, και καλούς δεν πρόκειται ποτέ να παραγάγει· όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο». Τι λοιπόν; Δεν υπάρχει αγαθός άνθρωπος που να γίνεται πονηρός; Συμβαίνει και το αντίθετο, και η ζωή γέμει από πολλά τέτοια παραδείγματα.

Σε καμία περίπτωση· αλλά τι λέει; Ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας που είναι στους ουρανούς. Και στον Πέτρο δεν είπε, «αν με αγαπάς, κάνε θαύματα»· αλλά, «ποίμαινε τα πρόβατά μου». Και ενώ παντού τον προτιμούσε από τους άλλους, μαζί με τον Ιάκωβο και τον Ιωάννη, για ποιο λόγο, πες μου, τον προτιμούσε; Εξαιτίας των θαυμάτων; Και όμως, όλοι εξίσου καθάριζαν τους λεπρούς και ανέστηναν τους νεκρούς· και σε όλους εξίσου έδωσε την εξουσία. Από πού λοιπόν είχαν την υπεροχή αυτοί; Από την κατά ψυχήν αρετή. Βλέπεις ότι παντού υπάρχει ανάγκη για ενάρετο βίο και για έμπρακτη απόδειξη μέσω των έργων; Διότι, όπως λέει, «από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε».

Είδες ποιους αποκαλεί αλλότριους; Εκείνους που ζουν μέσα στην πονηρία, εκείνους που αγαπούν την αδικία, αυτούς που φθέγγονται ανόητα πράγματα, αυτούς που δεν λένε τίποτε το ωφέλιμο. Να αναγνωρίζεις, λοιπόν, τους αλλότριους από το στόμα τους, από τα έργα τους· όπως ακριβώς λέει και ο Χριστός: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Διότι, όπως ακριβώς στα στρατόπεδα δίνονται πολλά συνθήματα και σημεία, ώστε αν ποτέ συμβεί νυχτερινή μάχη, ή σηκωθεί σκόνη και δημιουργήσει συνθήκες νύχτας, ή αν προκύψει κάποια άλλη σύγχυση και ταραχή, να μην εκλάβει κάποιος τον δικό του ως εχθρό, ούτε τον αντίπαλο ως δικό του· έτσι και εδώ ο προφήτης σού δίνει συνθήματα, μέσω των οποίων θα μπορέσεις να διακρίνεις τον οικείο από τον αλλότριο, δηλαδή από αυτά που λέει και από αυτά που πράττει, λέγοντας: «Των οποίων το στόμα ελάλησε ματαιότητα, και η δεξιά τους είναι δεξιά αδικίας». Επειδή και τώρα υπάρχει πόλεμος και μάχη, και μάλιστα μια σφοδρότατη νυχτερινή μάχη, με τους δαίμονες να βάλλουν εναντίον μας, τις επιθυμίες να μας επιβουλεύονται, και τους λογισμούς να επαναστατούν. Υπάρχουν και ανάμεσα στους μυημένους συνθήματα και σύμβολα· και αν θελήσουμε να αναγνωρίσουμε κάποιον, αμφιβάλλοντας εάν είναι αμύητος ή μυημένος, υποβάλλοντας αυτές τις ερωτήσεις, το μαθαίνουμε.

Διότι πολλοί θα έλθουν στο όνομά μου λέγοντας ότι «Εγώ είμαι ο Χριστός», και θα πλανήσουν πολλούς. Και πάλι: Προσέχετε τον εαυτό σας από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες. Αλλά από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε, λέει· δηλαδή, από τα λόγια τους, από την ψευδοπροφητεία, από την υποκρισία τους, από την κακοδοξία τους, από τη βλασφημία τους θα τους αναγνωρίσετε.

Ομιλία περί του ότι πρέπει να αποφεύγουμε το προσποιητό και αναληθές σχήμα. Πάλι πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την ευαγγελική σάλπιγγα και να φανερώσουμε σε εσάς την προτροπή του Κυρίου: Προσέχετε, λέει, από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Διότι, λέει, το προσποιητό σχήμα ελέγχεται παντού μέσω όσων πράττονται καθημερινά· επειδή οι πράξεις προέρχονται από την προαίρεση, και το σεμνό εξωτερικό σχήμα δεν αλλάζει την προαίρεση. Ματαιοπονεί, λοιπόν, ο δόλιος ενώπιον των σοφών, οι οποίοι δύνανται να τον ξεσκεπάσουν μέσω των καρπών του και να αντιληφθούν ποιος πραγματικά είναι πίσω από αυτό που φαίνεται. Γιατί λοιπόν κρύβεις τον εαυτό σου κάτω από ένα ξένο σχήμα; Γιατί αποκρύπτεις με την προβιά του προβάτου τον λύκο; Διότι σε λίγο θα σε φανερώσει η αλήθεια, και ενώ αποφεύγεις την αλήθεια, θα συλληφθείς από την ίδια την αλήθεια. Γιατί προβάλλεις λόγια χρηστότητας, συγκαλύπτοντας το πικρό σου ήθος; Δεν θα καταφέρεις να κρύψεις ότι είσαι πικρός, έστω κι αν προσποιείσαι πως είσαι ολότελα γλυκός.

Ώ μακάριο ζεύγος Ιωακείμ και Άννα, και όντως πανάχραντο. Από τον καρπό της κοιλίας σας αναγνωριστήκατε, καθώς λέει κάπου ο Κύριος: Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Πολιτευθήκατε ευαρέστως προς τον Θεό και επάξια εκείνης που γεννήθηκε από εσάς. Διότι, αφού ζήσατε με σωφροσύνη και οσιότητα, προσφέρατε το κειμήλιο της παρθενίας, εκείνη που ήταν παρθένος προ του τόκου, και κατά τον τόκο παρθένος, και μετά τον τόκο παρθένος, τη μόνη παρθένο και αειπάρθενο, τη μόνη που παραμένει αειπάρθενος και στον νου και στην ψυχή και στο σώμα. Διότι έπρεπε η παρθενία, αφού βλάστησε από τη σωφροσύνη, να προαγάγει σωματικώς το μόνο μονογενές Φως, με την ευδοκία Εκείνου που το γέννησε ασωμάτως, αυτό το οποίο δεν γεννά, αλλά πάντοτε γεννάται, του οποίου το γεννάσθαι αποτελεί το μόνο υποστατικό ιδίωμα.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Δεν είναι κάτι σπουδαίο το να μεριμνά κανείς για έναν δίκαιο άνδρα. Αλλά λαμβάνει χάρη εκείνος που αξιώνεται να τον υπηρετεί. ΤΙΤΛΟΣ ΣΤ΄. —Περί της διαγνώσεως του καλού και του πονηρού· και ότι πρέπει να δοκιμάζουμε τον καθένα από τα έργα και όχι από τα λόγια. «Η ενδυμασία του άνδρα, και το βήμα του ποδιού, και το γέλιο των δοντιών φανερώνουν τα όσα τον αφορούν.» «Διότι από τον καρπό γνωρίζεται το δέντρο.» «Να προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» «Κάθε δέντρο γνωρίζεται από τον δικό του καρπό.» «Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα.» Είναι μεν ενδεχόμενο, παιδί μου, κάποιος να μιλάει καλά, αλλά να είναι φαύλος· το να πράττει όμως καλά και να είναι φαύλος είναι αδύνατον.

Από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε. Σχετικά δε με αυτούς τους ίδιους και ο άγιος Ευαγγελιστής Ιωάννης στην πρώτη του καθολική επιστολή, καθιστώντας τους ευσεβείς πιο νηφάλιους, λέει: Αγαπητοί, μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα, εάν είναι από τον Θεό· διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο. Με αυτό γνωρίζετε το Πνεύμα του Θεού. Κάθε πνεύμα που ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, είναι από τον Θεό. Και κάθε πνεύμα που δεν ομολογεί ότι ο Κύριος Ιησούς Χριστός έχει έλθει εν σαρκί, δεν είναι από τον Θεό· και αυτό είναι το πνεύμα του Αντιχρίστου, για το οποίο έχετε ακούσει ότι έρχεται· και τώρα βρίσκεται ήδη στον κόσμο.

Έπειτα λέει: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Εγώ, λέει, είπα ότι μέσω στενής και τεθλιμμένης οδού θα εισέλθουν στη ζωή όσοι το επιθυμούν, εκείνοι όμως απατηλά αναγγέλλουν ότι αυτό γίνεται μέσω πλατιάς και ευρύχωρης οδού· εσείς όμως προσέχετε να μην κοιτάζετε μόνο το εξωτερικό σχήμα, δηλαδή την προβιά του προβάτου, και σας διαφύγει ο κρυμμένος λύκος, αλλά «από τους καρπούς τους», δηλαδή από τα έργα τους, «θα τους αναγνωρίσετε». «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα;». Διότι από το αμπέλι βγαίνει το σταφύλι, από το οποίο προέρχεται και το κρασί που ευφραίνει τις καρδιές, και από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του αγαθού ανθρώπου βγαίνει αγαθή διδασκαλία, ενώ από τα τριβόλια βγαίνουν αγκάθια, από τα οποία φυσιολογικά προκύπτει ταλαιπωρία («στράφηκα σε ταλαιπωρία», λέει, «όταν μπήχτηκε μέσα μου το αγκάθι της αμαρτίας»), και από τον πονηρό άνθρωπο με την πονηρή καρδιά βγαίνει πονηρή διδασκαλία. «Κάθε αγαθό δέντρο κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει πονηρούς καρπούς». «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά».

Άραγε «από τους καρπούς τους θα τους γνωρίσετε», όχι από το σχήμα τους, όχι από τα λόγια τους, αλλά από τα έργα τους «θα τους γνωρίσετε», επειδή και το δέντρο δεν γνωρίζεται από τη σκιά, ούτε από τα φύλλα, αλλά από τους καρπούς του, αν είναι καλό ή σάπιο. «Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και στο όνομά σου εκδιώξαμε δαιμόνια, και κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι: Δεν σας γνωρίζω· αποχωρήστε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία». Αφού λοιπόν, ω Δέσποτα, επικαλούμενοι το όνομά σου έκαναν σημεία και πολλά θαύματα, πώς δεν τους γνώρισες ποτέ;

Σχεδόν το ίδιο πράγμα λέει και ο Άγιος Μάξιμος, διότι αναφέρει: «Ψευδοπροφήτες είναι και οι λογισμοί που σμικρύνουν τα αμαρτήματα και προμαντεύουν ότι έχει ήδη γίνει η συγχώρεσή τους. Αυτοί οι λογισμοί είναι λύκοι άρπαγες με ενδύματα προβάτων, τους οποίους και θα αναγνωρίσουμε από τους καρπούς τους. Διότι εφόσον ο νους μας ενοχλείται από τις αμαρτίες, δεν έχουμε τύχει ακόμη της συγχώρεσής τους, αφού δεν έχουμε αποδώσει ακόμη καρπούς άξιους της μετάνοιας. Καρπός δε της μετάνοιας είναι η απάθεια της ψυχής, και απάθεια είναι η εξάλειψη της αμαρτίας. Μην έχοντας λοιπόν τέλεια απάθεια, αλλά πότε ενοχλούμενοι από τα πάθη και πότε όχι, ας μην ανεχόμαστε τους λογισμούς που μας προμαντεύουν τη συγχώρεση».

Διότι είναι φανερό ότι στους μεν πονηρούς έστειλε θυμό και οργή και θλίψη, τα οποία ήταν επόμενο να υποστούν, μέσω πονηρών αγγέλων, ενώ τα αγαθά τα έδωσε μέσω των αγαθών. Τα δε ωραιότερα από όλα τα προσέφερε στους ανθρώπους μέσω εκείνων που ήταν σε όλα οι πιο άριστοι. Επομένως, σε σχέση με τον Μωυσή, τον Νώε, τον Αβραάμ και εκείνους των οποίων τις ευεργεσίες απόλαυσε το ανθρώπινο γένος, εσείς είστε εξαιρετικά πιο δίκαιοι, τηρητές των νόμων, και περισσότερο από όλους αγαπητοί στον Θεό. Διότι το να έχετε τόση μεγάλη χάρη ενώπιον του Θεού και να αναδειχθείτε από Εκείνον σε τόσο θαυμαστή τιμή, αποτελεί ξεκάθαρο τεκμήριο ότι είστε θεοφιλείς περισσότερο από όλους τους ανθρώπους. Και το να είστε θεοφιλείς αποτελεί ολοφάνερη απόδειξη ότι, περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, τηρήσατε τον νόμο του Θεού και υπερισχύσατε στη δικαιοσύνη. Διότι πρέπει να ονομάσουμε τη μακαρία Παρθένο δικό σας καρπό. Από τους καρπούς τους, λέει, θα τους καταλάβετε. Και τι μεγαλύτερο θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς από αυτό;

Διότι είναι ωφέλιμο και να φοβηθεί κανείς και να ντραπεί και να κατατήξει την ψυχή του και να καταβάλει το σώμα του, όταν αυτά μπορούν να τον οδηγήσουν προς τον Θεό· «Διότι από τους καρπούς τους», λέγει, «θα τους αναγνωρίσετε». Επειδή όμως την αμαρτία δεν την ακολουθεί μόνο ντροπή και φόβος, αλλά και κάποια βαριά θλίψη, καμία βλάβη δεν θα μπορούσε να προκύψει ούτε και από αυτήν για όσους γνωρίζουν με ακρίβεια τη φιλανθρωπία του Θεού.

Και όταν αυτοί παραμερίστηκαν, πράγμα που είχαν κάνει αγώνα τους οι αιρετικοί, η ασέβεια έφτασε σε μεγάλο βαθμό θράσους και ισχύος. Γιατί όμως παρατέθηκαν στην αφήγησή μου οι διαβολές και οι συκοφαντίες εναντίον των ιερέων; Γιατί; Για να μάθετε, αγαπητοί, και να έχετε στον νου σας πως το να κατασκευάζουν συκοφαντίες και να υφαίνουν δόλους εναντίον των αρχιερέων του Χριστού είναι εφεύρημα των αιρετικών, και βρίσκεται να είναι βλάστημα εκείνων που έχουν φερθεί με αυθάδεια απέναντι στον Υιό του Θεού και Θεό μας και έχουν δεχθεί στις ψυχές τους τέτοιο σπέρμα δυσσέβειας, και αποτελεί κακούργημα εκείνων που καπηλεύονται την πίστη ημών των χριστιανών· για να, όταν δείτε κάποιους να διαπομπεύουν αρχιερείς και ιερείς με λοιδορίες, θυμάστε τους σπορείς και δασκάλους τους και τους αναγνωρίζετε, ποιοι είναι και από ποια φυτεία προέρχονται· διότι από τους καρπούς τους, λέει ο κυριακός λόγος, θα τους αναγνωρίσετε· για να αποφύγετε τη μίμηση εκείνων των οποίων την ασέβεια σιχαθήκατε, και μήπως, έχοντας αποκοπεί κατά ένα μέρος από την κοινωνία μαζί τους, συνηθίσετε σιγά σιγά να καταπίνετε και το υπόλοιπο της δυσσέβειας. Είναι αιρετικός ο ποιμένας;

Από πού λοιπόν τόσο αυτοί που έχουν συγκαταλεχθεί στους προαναφερθέντες όσο και εκείνοι που τους αναζητούν θα τους αναγνωρίσουν με ακρίβεια; Από εκεί που δίδαξε ο Κύριος λέγοντας τα εξής: «Σημεία δε θα ακολουθήσουν αυτούς που θα πιστέψουν: στο όνομά μου θα εκβάλουν δαιμόνια, με γλώσσες καινούργιες θα μιλήσουν» —πράγμα που αποτελεί τη θεόπνευστη διδασκαλία του λόγου— «φίδια θα πιάσουν, και αν πιουν κάτι θανάσιμο δεν πρόκειται να τους βλάψει», και πάλι: «Τα δικά μου πρόβατα ακούνε τη φωνή μου», και πάλι: «Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Ποιων καρπών; Το πλήθος των οποίων απαριθμώντας ο Παύλος λέει τα εξής: «Ο δε καρπός του Πνεύματος είναι αγάπη, χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότητα, πίστη, πραότητα, εγκράτεια», μαζί με τα οποία συνυπάρχουν η ευσπλαχνία, η φιλαδελφία, η ελεημοσύνη και όσα τα ακολουθούν, και επιπλέον: «λόγος σοφίας, λόγος γνώσης, χαρίσματα» θαυμάτων, και πάρα πολλά άλλα, τα οποία «όλα τα ενεργεί ένα και το αυτό Πνεύμα, διανέμοντάς τα στον καθένα όπως θέλει». Όσοι λοιπόν έγιναν μέτοχοι αυτών των χαρισμάτων, είτε όλων είτε εν μέρει ανάλογα με το συμφέρον τους, συγκαταλέχθηκαν στον χορό των αποστόλων, και όσοι γίνονται σήμερα τέτοιοι, εκεί συγκαταλέγονται.

Και κανείς ας μην προβάλλει άγνοια λέγοντας: Πώς λοιπόν θα μπορέσω να αναγνωρίσω τέτοιου είδους ανθρώπους; Διότι είμαι άνθρωπος, και «κανείς δεν γνωρίζει τα του ανθρώπου, παρά μόνο το πνεύμα» που κατοικεί «μέσα του». Κανείς ας μην το εκλάβει αυτό ως εύλογη πρόφαση. Διότι, αν αυτό δεν ήταν δυνατόν, δεν θα έλεγε ο Κύριος: Προσέχετε «από τους ψευδοπροφήτες», δηλαδή τους ψευδοδιδασκάλους, «οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ από μέσα είναι λύκοι άρπαγες», και προσθέτοντας λέει, «από τους καρπούς τους θα τους καταλάβετε». Αν λοιπόν ο Δεσπότης είναι αψευδής, όπως ακριβώς και είναι, μας είναι δυνατό, από αυτά που κάνουν και από αυτά που λένε, να τους αναγνωρίσουμε. Ας αναφέρουμε λοιπόν πρώτα τους καρπούς του αληθινού και Αγίου Πνεύματος, έπειτα θα περιγράψουμε αυτούς του αντίθετου και πονηρού, και από αυτούς θα γνωρίσετε με ακρίβεια πώς γίνονται γνωστοί και φανεροί οι αληθινοί δίκαιοι και άγιοι, καθώς και εκείνοι που δεν είναι, αλλά υποκρίνονται. Και δεν θα πούμε τίποτα από τον εαυτό μας, αλλά από τους λόγους του Σωτήρα και των αγίων αποστόλων Του, μέσω των οποίων θα προσπαθήσω να πληροφορήσω την αγάπη σας.

Αν όμως είναι τυφλός ως προς αυτά, ας αναζητήσει χειραγωγό και οδηγό, ή μάλλον ας παύσει από τέτοιου είδους έργο και διάκριση, χωρίς να γίνεται οδηγός άλλων ούτε να καθιστά οδηγό για άλλους, έστω και αν έχει όλο τον κόσμο να συμφωνεί μαζί του. Διότι αυτό λέγω εγώ, ότι εκείνος που βλέπει πνευματικά και ακούει ομοίως, όποιον δει και συναντήσει και του μιλήσει πολλές φορές, βλέπει την ίδια του την ψυχή, έστω και όχι κατά την ουσία της, αλλά κατά τη μορφή της, δηλαδή ποια είναι και τι είδους. Επομένως, αν αξιώθηκε να γίνει μέτοχος του Αγίου Πνεύματος, το αναγνωρίζει αυτό από την ίδια του την όψη. Αν πάλι ο παρατηρούμενος είναι ακόμη ατελής ως προς τη χάρη και δεν έχει καταστεί ακόμη θεοειδής, εκείνος που τον βλέπει και συνομιλεί μαζί του θα τον κατανοήσει περισσότερο από τα λόγια του —καθώς ακριβώς αποφάνθηκε και ο ίδιος ο Δεσπότης και Θεός μας λέγοντας: «Από τους καρπούς τους θα τους επιγνώσετε», και πάλι: «Όπως το δέντρο γνωρίζεται από τον καρπό, έτσι και ο άνθρωπος γνωρίζεται από τον λόγο του τι λογής είναι»—, πλην όμως και αυτός γνωρίζεται από εκείνους που έχουν υγιή κρίση και υγιή τα αισθητήρια της ψυχής. Διότι οι υπόλοιποι άνθρωποι αντιμετωπίζουν με αναισθησία και έλλειψη διάκρισης ακόμη και αυτά τα ίδια τα έργα.

Ο ζυγός μου είναι ελαφρύς; Εξαιτίας των μελλοντικών ανταποδόσεων. «Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» Πανούργοι και επιβουλευτές είναι οι αιρετικοί, γι' αυτό λέει, Να προσέχετε. Διότι προβάλλουν μεν ωραία λόγια και υποκρίνονται σεμνό βίο, αλλά από μέσα υπάρχει το αγκίστρι. Ένδυμα προβάτου είναι και η πραότητα, την οποία χρησιμοποιούν ορισμένοι προσποιούμενοι, με σκοπό να κολακεύουν και να εξαπατούν.

Από τον καρπό τους όμως γίνονται γνωστοί, δηλαδή, από τα έργα και τον βίο τους. Διότι, έστω και αν υποκρίνονται για λίγο καιρό, εντούτοις από αυτούς που προσέχουν ελέγχονται. «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι, κάθε δέντρο αγαθό κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει κακούς καρπούς.» Αγκάθια και τριβόλια είναι οι υποκριτές. Αγκάθια, επειδή πλήττουν στα κρυφά, και τριβόλια, επειδή είναι πανούργοι και πολύτροποι. Σάπιο δέντρο, πάλι, είναι καθένας τον οποίο σαπίζει ο τρυφηλός και έκλυτος βίος. «Δεν μπορεί δέντρο αγαθό να κάνει κακούς καρπούς, ούτε δέντρο σάπιο να κάνει καλούς καρπούς.» Εφόσον είναι σάπιο, δεν μπορεί. Αν όμως μεταβληθεί, μπορεί. Διότι πρόσεξε ότι δεν είπε «δεν θα μπορέσει», αλλά ότι όσο είναι σάπιο, δεν γεννά καλά πράγματα. «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Άρα, από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» Αυτά απευθύνονται προς τους Ιουδαίους, επειδή και ο Ιωάννης τα ίδια τους έλεγε. Και παρομοιάζει τον άνθρωπο με δέντρο, διότι μπορεί να μπολιαστεί από την άκαρπη αμαρτία στην αρετή. «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.»