Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:17

Δεν συλλέγουν από τα αγκάθια σταφύλια, ούτε από τα τριβόλια σύκα, ούτε από τους τόκους φιλανθρωπία. Διότι κάθε σάπιο δέντρο παράγει πονηρούς καρπούς. Εκατοστολόγοι και δεκατηλόγοι, ονόματα φρικτά και μόνο στο άκουσμά τους· μηνιαίοι εισπράκτορες, οι οποίοι, όπως ακριβώς οι δαίμονες που προκαλούν την επιληψία, επιτίθενται στους φτωχούς κατά τις φάσεις της σελήνης.

Κεφάλαιο Βʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, ενώ εσωτερικά είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. Μήπως συλλέγουν από αγκάθια σταφύλια, ή από τριβόλια σύκα; Έτσι, κάθε αγαθό δέντρο παράγει καλούς καρπούς· το δε σαπρό δέντρο παράγει κακούς καρπούς, και τα εξής. ΛΟΥΚΑΣ.

Ήλθε λοιπόν να αναζητήσει με τη σοφία του, τι έχει γίνει κάτω από τον ήλιο, ποια είναι η σύγχυση των πραγμάτων εδώ, πώς το ον υποδουλώθηκε στο μη ον, πώς κυριαρχεί το ανυπόστατο έναντι του όντος. Και είδε ότι «πονηρό περισπασμό έδωσε ο Θεός στους υιούς των ανθρώπων για να περισπώνται με αυτόν». Δεν είναι όμως ευσεβές να νομίζει κανείς τούτο, όπως θα μπορούσε επιπόλαια να κατανοήσει, ότι δηλαδή ο ίδιος ο Θεός έδωσε στους ανθρώπους τον πονηρό περισπασμό· διότι τότε σε Εκείνον θα αναγόταν η αιτία των κακών. Διότι αυτός που είναι εκ φύσεως αγαθός, γίνεται πάντοτε και χορηγός αγαθών, επειδή «κάθε καλό δέντρο παράγει καλούς καρπούς», και ούτε από τα αγκάθια βγαίνουν σταφύλια ούτε από το αμπέλι φυτρώνουν αγκάθια. Εκείνος, λοιπόν, που είναι εκ φύσεως αγαθός δεν θα ήταν δυνατό να βγάλει κάτι πονηρό από τους θησαυρούς του· διότι ούτε ο αγαθός άνθρωπος λέει κακά από το περίσσευμα της καρδιάς του, αλλά εκφράζει όσα αρμόζουν στη δική του φύση. Πόσο μάλλον λοιπόν η πηγή των αγαθών δεν θα ανέβλυζε κάτι από τα πονηρά μέσα από την ίδια της τη φύση; Αντιθέτως, η πιο ευσεβής διάνοια προτείνει να κατανοήσουμε τούτο, ότι δηλαδή το αγαθό δώρο του Θεού, το οποίο είναι η αυτεξούσια κίνηση, μετατράπηκε σε όργανο αμαρτίας λόγω της λανθασμένης χρήσης του από τους ανθρώπους. Διότι το αυτεξούσιο και το αδούλωτο είναι εκ φύσεως αγαθό, ενώ εκείνο που είναι υποταγμένο σε ανάγκες κανείς δεν θα το συγκατέλεγε στα αγαθά.

Ζʹ. Και πρόσεξε την πραότητα. Διότι δεν είπε: «Τιμωρήστε τους», αλλά: «Μην υποστείτε βλάβη από αυτούς, μην πέσετε απροστάτευτοι στα χέρια τους». Έπειτα, για να μην πεις ότι είναι αδύνατον να αναγνωρίσεις τέτοιους ανθρώπους, θέτει πάλι έναν συλλογισμό από ένα ανθρώπινο παράδειγμα, λέγοντας τα εξής: «Μήπως μαζεύουν σταφύλια από τα αγκάθια ή σύκα από τα τριβόλια; Έτσι, κάθε καλό δέντρο παράγει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο παράγει κακούς καρπούς. Δεν μπορεί το καλό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς». Αυτό που λέει έχει την εξής έννοια: Δεν έχουν τίποτε το ήμερο ούτε το γλυκύ· είναι πρόβατα μόνο στο δέρμα· γι' αυτό και είναι εύκολη η διάγνωσή τους. Και για να μην έχεις την παραμικρή αμφιβολία, παραβάλλει με φυσικές αναγκαιότητες εκείνα που δεν επιδέχονται να συμβούν διαφορετικά. Αυτό ακριβώς έλεγε και ο Παύλος: «Διότι το φρόνημα της σάρκας είναι θάνατος· επειδή δεν υποτάσσεται στον νόμο του Θεού· διότι ούτε και μπορεί». Αν πάλι παραθέτει για δεύτερη φορά το ίδιο, δεν αποτελεί ταυτολογία. Διότι, για να μην πει κανείς ότι το πονηρό δέντρο παράγει μεν κακούς καρπούς, παράγει όμως και καλούς, και καθιστά έτσι δύσκολη τη διάγνωση, επειδή η καρποφορία του είναι διπλή· «δεν συμβαίνει αυτό», λέει· «διότι παράγει μόνο κακούς, και καλούς δεν πρόκειται ποτέ να παραγάγει· όπως ακριβώς ισχύει και το αντίθετο». Τι λοιπόν; Δεν υπάρχει αγαθός άνθρωπος που να γίνεται πονηρός; Συμβαίνει και το αντίθετο, και η ζωή γέμει από πολλά τέτοια παραδείγματα.

«Αν μπορεί ο Αιθίοπας να αλλάξει το δέρμα του, και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της, τότε και εσείς θα μπορέσετε να πράξετε το καλό, έχοντας μάθει να κάνετε το κακό.» «Την άμμο των θαλασσών, και τις σταγόνες της βροχής, και τις ημέρες του αιώνα, ποιος θα τις απαριθμήσει; Το ύψος του ουρανού, και το πλάτος της γης, και την άβυσσο, και τη σοφία, ποιος θα τα εξιχνιάσει;» «Δεν μπορεί να κρυφτεί πόλη που είναι κτισμένη πάνω σε βουνό.» «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους. Διότι ή θα μισήσει τον έναν και θα αγαπήσει τον άλλον· ή θα προσκολληθεί στον έναν και θα καταφρονήσει τον άλλον. Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον Μαμμωνά. Ποιος από εσάς, με το να μεριμνά, μπορεί να προσθέσει στο ανάστημά του έναν πήχη;» «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι δεν μπορεί το αγαθό δέντρο να παράγει κακούς καρπούς, ούτε το σάπιο δέντρο να παράγει καλούς καρπούς.» «Δεν είναι ο μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλό του, ούτε ο δούλος ανώτερος από τον Κύριό του.» «Δεν υπάρχει τίποτε συγκαλυμμένο, το οποίο δεν θα αποκαλυφθεί, και κρυφό, το οποίο δεν θα γίνει γνωστό και δεν θα έλθει στο φως.» «Γεννήματα οχιών, πώς μπορείτε να λέτε αγαθά, ενώ είστε πονηροί;» «Δεν υπάρχει προφήτης δίχως τιμή, παρά μόνο στην πατρίδα του και στο σπίτι του.» «Πόσο δύσκολα θα εισέλθει πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών! Και πάλι σας λέω: Είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας, παρά πλούσιος να εισέλθει στη βασιλεία του Θεού.»

Έπειτα λέει: «Προσέχετε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται προς εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες· από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε». Εγώ, λέει, είπα ότι μέσω στενής και τεθλιμμένης οδού θα εισέλθουν στη ζωή όσοι το επιθυμούν, εκείνοι όμως απατηλά αναγγέλλουν ότι αυτό γίνεται μέσω πλατιάς και ευρύχωρης οδού· εσείς όμως προσέχετε να μην κοιτάζετε μόνο το εξωτερικό σχήμα, δηλαδή την προβιά του προβάτου, και σας διαφύγει ο κρυμμένος λύκος, αλλά «από τους καρπούς τους», δηλαδή από τα έργα τους, «θα τους αναγνωρίσετε». «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα;». Διότι από το αμπέλι βγαίνει το σταφύλι, από το οποίο προέρχεται και το κρασί που ευφραίνει τις καρδιές, και από τον αγαθό θησαυρό της καρδιάς του αγαθού ανθρώπου βγαίνει αγαθή διδασκαλία, ενώ από τα τριβόλια βγαίνουν αγκάθια, από τα οποία φυσιολογικά προκύπτει ταλαιπωρία («στράφηκα σε ταλαιπωρία», λέει, «όταν μπήχτηκε μέσα μου το αγκάθι της αμαρτίας»), και από τον πονηρό άνθρωπο με την πονηρή καρδιά βγαίνει πονηρή διδασκαλία. «Κάθε αγαθό δέντρο κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει πονηρούς καρπούς». «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά».

Από τον καρπό τους όμως γίνονται γνωστοί, δηλαδή, από τα έργα και τον βίο τους. Διότι, έστω και αν υποκρίνονται για λίγο καιρό, εντούτοις από αυτούς που προσέχουν ελέγχονται. «Μήπως μαζεύουν από τα αγκάθια σταφύλια ή από τα τριβόλια σύκα; Έτσι, κάθε δέντρο αγαθό κάνει καλούς καρπούς, ενώ το σάπιο δέντρο κάνει κακούς καρπούς.» Αγκάθια και τριβόλια είναι οι υποκριτές. Αγκάθια, επειδή πλήττουν στα κρυφά, και τριβόλια, επειδή είναι πανούργοι και πολύτροποι. Σάπιο δέντρο, πάλι, είναι καθένας τον οποίο σαπίζει ο τρυφηλός και έκλυτος βίος. «Δεν μπορεί δέντρο αγαθό να κάνει κακούς καρπούς, ούτε δέντρο σάπιο να κάνει καλούς καρπούς.» Εφόσον είναι σάπιο, δεν μπορεί. Αν όμως μεταβληθεί, μπορεί. Διότι πρόσεξε ότι δεν είπε «δεν θα μπορέσει», αλλά ότι όσο είναι σάπιο, δεν γεννά καλά πράγματα. «Κάθε δέντρο που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Άρα, από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε.» Αυτά απευθύνονται προς τους Ιουδαίους, επειδή και ο Ιωάννης τα ίδια τους έλεγε. Και παρομοιάζει τον άνθρωπο με δέντρο, διότι μπορεί να μπολιαστεί από την άκαρπη αμαρτία στην αρετή. «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.»