Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:2

Παρακαλούσαν όμως να έλθει, έστω και μόνο για να τον δουν. Εκείνος βέβαια απέφευγε και αρνούνταν τις μεταβάσεις προς αυτούς, εκείνοι όμως επέμεναν και του έστελναν μάλιστα τους υποδίκους υπό τη συνοδεία στρατιωτών, ώστε να κατέλθει έστω και με την αφορμή αυτών. Ευρισκόμενος λοιπόν προ της ανάγκης και βλέποντάς τους να οδύρονται, πήγαινε στο εξωτερικό όρος. Και πάλι όμως η ταλαιπωρία του δεν ήταν ανώφελη, διότι για πολλούς η άφιξή του απέβαινε προς ωφέλεια και ευεργεσία. Τους δε δικαστές τους ωφελούσε συμβουλεύοντάς τους να προκρίνουν πάνω από όλα το δίκαιο, να φοβούνται τον Θεό και να γνωρίζουν ότι με όποια κρίση κρίνουν, θα κριθούν. Πλην όμως, αγαπούσε τη διαμονή στο όρος περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Αυτός, λοιπόν, απέφευγε και αρνιόταν τις μεταβάσεις προς αυτούς, εκείνοι όμως επέμεναν, και μάλιστα του έστελναν τους υπόδικους και όσους βρίσκονταν υπό τη φρούρηση στρατιωτών, ώστε να κατέβει έστω και με αυτή την αφορμή. Πιεζόμενος, λοιπόν, από την ανάγκη και βλέποντάς τους να οδύρονται, ερχόταν στο εξωτερικό όρος. Ο κόπος του, όμως, δεν απέβαινε ανώφελος· διότι για πολλούς η άφιξή του γινόταν πρόξενος ωφελείας και ευεργεσίας. Ωφελούσε δε και τους δικαστές, συμβουλεύοντάς τους να προκρίνουν το δίκαιο περισσότερο από καθετί, να φοβούνται τον Θεό και να γνωρίζουν ότι με όποια κρίση κρίνουν, θα κριθούν. Πλην όμως, αγαπούσε τη διαμονή στο όρος περισσότερο από καθετί. Κάποτε, λοιπόν, έχοντας υποστεί τέτοια πίεση από όσους είχαν ανάγκη, και αφού ο στρατηλάτης τον παρακάλεσε μέσω πολλών να κατέβει, ήλθε και, αφού μίλησε λίγο για όσα συντελούν στη σωτηρία και για εκείνους που είχαν ανάγκη, βιαζόταν να αναχωρήσει. Όταν δε ο λεγόμενος δούκας τον παρακαλούσε να παραμείνει περισσότερο, έλεγε ότι δεν μπορούσε να χρονοτριβεί μαζί τους, και με ένα χαριτωμένο παράδειγμα τον έπεισε λέγοντας: «Όπως ακριβώς τα ψάρια, όταν παραμένουν για πολύ στην ξηρά πεθαίνουν, έτσι και οι μοναχοί, όταν χρονοτριβούν μαζί σας και διατρίβουν κοντά σας, ατονούν. Πρέπει λοιπόν, όπως το ψάρι βιάζεται να επιστρέψει στη θάλασσα, έτσι και εμείς να σπεύδουμε στο όρος, μήπως, καθυστερώντας, λησμονήσουμε τα έσω».

Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα αντιμετρηθεί σε εσάς. Έθλιψες τον αδελφό; Περίμενε το ίσο. Άρπαξες τα αγαθά των πιο αδυνάτων, καταδυνάστευσες φτωχούς, εξευτέλισες με λοιδορίες, συκοφάντησες, καταψεύστηκες, επιβουλεύτηκες ξένους γάμους, επιόρκησες, μετέθεσες τα όρια των πατέρων, καταπάτησες κτήματα ορφανών, κατέθλιψες χήρες, προτίμησες την παρούσα ηδονή από τα αγαθά της επαγγελίας; Περίμενε την ανταπόδοση για όλα αυτά. Διότι, ό,τι σπέρνει ο καθένας, τέτοια και θα θερίσει. Και βεβαίως, εάν έχεις πράξει κάποιο αγαθό, περίμενε και για εκείνα πολλαπλάσιες τις ανταποδόσεις. Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Ενθυμούμενος αυτήν την απόφαση καθ' όλη τη διάρκεια του βίου σου, θα δυνηθείς να διαφύγεις τα περισσότερα από τα αμαρτήματα, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Κεφάλαιο αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε. ΛΟΥΚΑΣ. Μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε· μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Άλλος μεν πιστεύει ότι μπορεί να τρώει τα πάντα, ενώ ο ασθενής στην πίστη τρώει λαχανικά. Εκείνος που τρώει ας μην περιφρονεί εκείνον που δεν τρώει, και εκείνος που δεν τρώει ας μην κρίνει εκείνον που τρώει.

Διότι δεν ασέβησε, αλλά επειδή απέκρυπταν τη γνώση της βασιλείας και ούτε οι ίδιοι εισήλθαν ούτε σε εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν το επέτρεψαν, γι' αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με το δίκαιο, όπως ακριβώς εκείνοι απέκρυψαν τις οδούς από αυτούς που ήθελαν, έτσι και από εκείνους αποκρύφτηκαν τα απόρρητα, ώστε όπως έπραξαν, ομοίως να γίνει και σε αυτούς, και με το μέτρο που μέτρησαν, να μετρηθεί σε αυτούς το ίσο. Διότι στον άξιο οφείλεται να γνωρίσει αυτό που δεν γνωρίζει, ενώ από τον ανάξιο (ακόμη κι αν φαίνεται ότι έχει) αφαιρείται (ακόμη κι αν στα άλλα είναι σοφός) και δίδεται στους άξιους (ακόμη κι αν στα χρόνια της μαθητείας τους είναι νήπια). Εάν όμως πει κάποιος: Τίποτα δεν ήταν απόκρυφο στους υιούς του Ισραήλ επειδή έχει γραφτεί: «Τίποτα δεν σου διέφυγε, Ισραήλ· διότι μην πεις, Ιακώβ: Αποκρύφτηκε η οδός από εμένα», πρέπει να κατανοήσει κανείς ότι εκείνα που αφορούν τη βασιλεία είχαν αποκρυφτεί από αυτούς, ενώ η οδός που εισάγει στη βασιλεία, η οποία είναι η πολιτεία, δεν είχε αποκρυφτεί. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε λέγει: «Διότι μην πεις ότι αποκρύφτηκε από εμένα η οδός». Η οδός δε είναι η πολιτεία, σύμφωνα με αυτό που λέγει και ο Μωυσής: «Ιδού, έχω θέσει ενώπιόν σου την οδό της ζωής και την οδό του θανάτου». Και ο Διδάσκαλος σε συμφωνία με αυτό είπε: «Εισέλθετε διά της στενής και τεθλιμμένης οδού, μέσω της οποίας θα εισέλθετε στη ζωή». Και κάπου αλλού, όταν ρώτησε κάποιος: «Τι να πράξω για να κληρονομήσω την αιώνια ζωή;» του υπέδειξε τις εντολές του νόμου.

Εάν έλθει σε εσένα το πνεύμα της ακηδίας, μην εγκαταλείψεις το οίκημά σου, αλλά με υπομονή αντιστάσου σε αυτήν. Ας μη σε πείσει ο λογισμός λέγοντας: μετακινήσου από τόπο σε τόπο. Διότι, εάν συγκατατεθείς σε αυτόν τον λογισμό, δεν θα επιδείξεις ποτέ καρτερία. Είναι γεγραμμένο: «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Σε αυτό σώζεται προπαντός εκείνος που συναναστρέφεται με αδελφούς. Οφείλει δε να αποκτήσει τον φόβο του Κυρίου και την ύψιστη σωφροσύνη, από τα οποία γεννιούνται η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η υπακοή και η μακροθυμία, η εγκράτεια, η υπομονή, και όσα αρμόζουν στους Χριστιανούς. Ώστε να γίνει ταχύς στο να ακούει, βραδύς στο να μιλά, βραδύς στην οργή. Διότι η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού. Ας είναι επίσης σαν να μη βλέπει, όταν βλέπει τα μη συμφέροντα, και σαν να μην ακούει, όταν ακούει τα μη πρέποντα, ώστε να καταστήσει τον εαυτό του κατώτερο και από τους εσχάτους και να βρει ανάπαυση. Διότι εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί, ενώ εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί. Εάν αρχίσει να προστάζει και να μην κοπιάζει μαζί με τους άλλους ανάλογα με τις δυνάμεις του, θα συναντήσει δυσκολίες στο τέλος. Διότι δεν φυσά πάντοτε ο ίδιος άνεμος, αλλά υπάρχουν μεταβολές των ανέμων. Γι' αυτό πρέπει να συνηθίζουμε τον εαυτό μας στην εργασία, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Ας έχει δε πάντοτε προ οφθαλμών εκείνον που είπε: Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί.

Απόδειξη λοιπόν της απιστίας, όπως είπα, είναι το να δενόμαστε με τα γήινα πράγματα. Και μακάρι το έγκλημά μας να σταματούσε τουλάχιστον έως εδώ· τώρα όμως περιβάλλουμε τους εαυτούς μας με ακόμη φοβερότερα κακά, επιδιώκουμε αθέμιτες συναλλαγές, επινοούμε μύρια κακά και διάφορες πονηρίες, περνώντας τη ζωή μας με κακία και φθόνο, με υποκρισία και δόλο, με κενοδοξία και υπερηφάνεια. Διαπράττουμε καταλαλιές, τρέφουμε μίσος και τα παρόμοια, δαγκώνοντας και κατασπαράζοντας τα ίδια μας τα μέλη. Και το χειρότερο είναι ότι, ενώ είμαστε βυθισμένοι στα προαναφερθέντα κακά, πολλές φορές καθόμαστε και ως κριτές των άλλων. Και, εγκαταλείποντας τον θρήνο για τις δικές μας αμαρτίες, περιεργαζόμαστε τα σφάλματα των άλλων· και αφήνοντας τα δικά μας δοκάρια, τυφλωμένοι από τα δικά μας κακά, παρατηρούμε τα μηδαμινά σκουπιδάκια των αδελφών μας, χωρίς να θέτουμε μπροστά στα μάτια μας τον φόβο του Θεού ή την απειλή που έχει διατυπωθεί εναντίον όσων κρίνουν, αφού ο Κύριος λέει: «Μην καταδικάζετε, και δεν θα καταδικαστείτε. Διότι», λέει, «με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα μετρηθεί και σε εσάς».

Παραίνεση Η'. Σχετικά με τα σκάνδαλα που συμβαίνουν, γνωρίζουμε Εκείνον που είπε: μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε· και με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί· και τα εξής. Για να έχεις, όμως, βοήθεια στους λογισμούς σου, αναλογίσου ότι ο δίκαιος Λωτ κατοικούσε στα Σόδομα, αλλά δεν παρασύρθηκε από την υπερηφάνεια και την ασέλγειά τους· γι' αυτό και σώθηκε, όπως έχει γραφτεί: διότι ο δίκαιος, επειδή κατοικούσε ανάμεσά τους, με όσα έβλεπε και άκουγε, μέρα με τη μέρα βασάνιζε τη δίκαιη ψυχή του εξαιτίας των άνομων έργων τους. Αλλά τι προσθέτει λέγοντας: γνωρίζει ο Κύριος να ελευθερώνει τους ευσεβείς από τους πειρασμούς, και να φυλάσσει τους αδίκους για να τιμωρηθούν την ημέρα της κρίσεως· και τα εξής. Ας μην υπάρχει, λοιπόν, σήμερα εγκράτεια και πραότητα, και αύριο ακρασία και υπερηφάνεια. Όχι σήμερα ησυχία και αγρυπνία και ταπείνωση, και αύριο περισπασμοί και αχόρταγος ύπνος και ανυποταξία, και τα παρόμοια με αυτά. Όχι σήμερα απάρνηση του κόσμου, απάρνηση των γήινων πραγμάτων, απάρνηση της πατρίδας, των φίλων και των κατά σάρκα γονέων για την ελπίδα στον Κύριο, και αύριο να αναζητούμε τόπο, πατρίδα και κληρονομιά, βυθίζοντας τους εαυτούς μας σε πολλά κακά. Διότι η γυναίκα του Λωτ, αφού στράφηκε προς τα πίσω, έγινε στήλη άλατος. Γι' αυτό και ο Κύριος διδάσκει λέγοντας: κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών.

Εγώ όμως πορεύθηκα μέσα στην ακακία μου· λύτρωσέ με, Κύριε, και ελέησέ με. Το πόδι μου στάθηκε σε ευθύτητα, μέσα στις εκκλησίες θα σε ευλογήσω, Κύριε. Επειδή, λοιπόν, με το μέτρο που μετράμε θα μετρηθεί και σε εμάς, και με την κρίση που κρίνουμε θα κριθούμε, για τον λόγο αυτόν προβάλλει συνεχώς την ακακία, δηλαδή τη λήθη των κακών, και την ανεξικακία προς όσους αμάρτησαν απέναντί του· ώστε να τύχει και ο ίδιος ίσης αμνηστίας από τον Θεό για το σφάλμα στο οποίο υπέπεσε. Και αφού απηύθυνε αυτές τις ικεσίες, εμπνέεται από το Άγιο και προφητικό Πνεύμα και λέει στη συνέχεια: Το πόδι μου στάθηκε σε ευθύτητα, μέσα στις εκκλησίες θα σε ευλογήσω, Κύριε. Διότι προφητεύει ότι, αν και κάποτε προκλήθηκε στα πόδια του σάλος, κλονισμός και αστάθεια, εντούτοις δεν πρόκειται να πέσει εξαιτίας αυτών, αλλά θα σταθεί με ευθύτητα, μέλλοντας να ευλογεί τον Θεό μέσα στις εκκλησίες, προαναγγέλλοντας έτσι τη μνημόνευσή του σε όλες τις εκκλησίες του Θεού· γι' αυτό άλλωστε, ακόμη και σήμερα, σε ολόκληρη την οικουμένη μέσα στις εκκλησίες του Χριστού, ο Δαβίδ ευλογεί τον Κύριο.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ, ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΥΙΔ ΞΓ´. «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ, από τον φόβο του εχθρού γλίτωσε την ψυχή μου.» Και ο παρών ψαλμός μάς αναπέμπει στο τέλος· στο οποίο τα βραβεία της άνω κλήσεως και τους στεφάνους της δικαιοσύνης θα λάβουν από τον μεγάλο αγωνοθέτη όσοι αγωνίστηκαν τον καλόν αγώνα. Γι' αυτό, τα μεν πρώτα μέρη του ψαλμού εισάγουν εχθρούς και πονηρούς που εξεγείρονται κατά του δικαίου· στο δε τέλος όλου του λόγου, επισφραγίζει τις αγαθές ελπίδες λέγοντας: «Θα ευφρανθεί ο δίκαιος εν Κυρίω και θα ελπίσει σε Αυτόν· και θα επαινεθούν όλοι οι ευθείς στην καρδιά». Τέτοια διδάσκει ότι είναι τα τέλη εκείνων που αγωνίστηκαν υπέρ της ευσέβειας. Πράγματι, ο αθλητής της θεοσέβειας, έχοντας αμέτρητους εχθρούς και πολεμίους της ψυχής του, όχι μόνο ορατούς αλλά και αόρατους, προσφεύγει μόνο στον Θεό και ζητά τη δική Του βοήθεια, σαν να λέει σχεδόν: «Αν ο Θεός είναι υπέρ ημών, ποιος θα είναι εναντίον μας;» Γι' αυτό αφιερώνεται στις προσευχές, επικαλούμενος τον Θεό και λέγοντας: «Εισάκουσε, Θεέ, την προσευχή μου όταν σε παρακαλώ». Εκείνος όμως που δεν είναι τέτοιος, αλλά παρακούει τις εντολές του Θεού, δεν θα μπορούσε να επιδείξει τόση παρρησία· διότι με όποιο μέτρο μετράμε, με το ίδιο θα μετρηθούμε.

Πρέπει λοιπόν να εξετάσουμε: ποιος ήταν αυτός ο άγγελος που εμφανίστηκε μέσα στο καμίνι και διαφύλαξε τους παίδες σαν δικά του τέκνα μέσα στην αγκαλιά του, και για εκείνους μεν που ήταν μέσα μετέτρεψε τη φωτιά σε δροσιά νερού, ενώ σε εκείνους που ήταν έξω απένειμε τη δική του κρίση, όπως είναι γραμμένο: «με όποιο μέτρο μετράτε, με το ίδιο θα μετρηθείτε»; Δεν ήταν άλλος, μην πλανάσαι, παρά αυτός που έκρινε και τους Αιγυπτίους μέσα στο νερό. Διότι, επειδή εκείνοι τότε έριχναν τα αρσενικά βρέφη των Εβραίων στον ποταμό, με τον ίδιο τρόπο και εκείνοι χάθηκαν στη θάλασσα, βυθισμένοι δικαίως μέσα στο νερό, ώστε να αποδοθεί ίση ανταπόδοση σε αυτούς που πράττουν το κακό. Αυτός ήταν που έλαβε την εξουσία της κρίσης από τον Πατέρα· αυτός που έβρεξε φωτιά και θειάφι και στα Σόδομα, και τους κατέστρεψε εξαιτίας της ανομίας και της κακής τους ασέβειας. Αυτόν και ο Ιεζεκιήλ ομολογεί ότι έλαβε και κρατούσε τη φωτιά στο χέρι του, περιμένοντας τη φωνή του Πατέρα, πότε θα προστάξει να τη ρίξει πάνω στον κόσμο. Βλέποντάς τον αυτόν η φωτιά μέσα στο καμίνι δείλιασε και βλέποντας το υπέρλαμπρο φως του τρόμαξε. Γι' αυτόν λέει ο Ησαΐας: «και το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος». Αυτόν και η Γραφή ομολόγησε ότι είναι άγγελος του Θεού· διότι αυτός ήταν που μας ανήγγειλε τα μυστήρια του Πατέρα. Αυτός «συγκατέβηκε μαζί με τον Αζαρία και τους συντρόφους του στο καμίνι».

Βγάλε πρώτα το δοκάρι από το μάτι σου, όπως είπε ο Κύριος· διότι, λέγει, με όποια κρίση κρίνετε, με αυτήν θα κριθείτε. Πρόσεχε, λοιπόν, εσύ που κρίνεις, να μη δεχθείς δώρα εις βάρος των αθώων· διότι είναι γεγραμμένο: Αλίμονο σε εκείνους που αθωώνουν τον ασεβή για χάρη δώρων, και αφαιρούν το δίκαιο από τον δίκαιο. Εάν, λοιπόν, κάποιος από τους δικαστές και τους κριτές βρει τον εαυτό του ένοχο για αυτά, ας σπεύσει μέσω της μετανοίας να καταστήσει τον εαυτό του ανέγκλητο· διότι, ιδού, ο Κριτής των κριτών στέκεται προ των θυρών.

Και πόσα ελαττώματα έχεις και εσύ, τα οποία δεν διορθώνεις; Αυτά δεν τα λέμε τώρα για εκείνες, αλλά για εσάς τις ελεύθερες, ώστε να μην κάνετε τίποτα το άσεμνο, τίποτα το αισχρό, ώστε να μη βλάπτετε τον ίδιο σας τον εαυτό. Εάν μέσα στο σπίτι εκπαιδευτείς σε αυτά απέναντι στην υπηρέτρια, και είσαι μειλίχια και όχι σκληρή, πολύ περισσότερο θα είσαι τέτοια απέναντι στον άνδρα σου. Διότι, εάν ενώ έχεις εξουσία αποδειχθείς ότι δεν κάνεις τίποτα τέτοιο, πολύ περισσότερο εκεί όπου υπάρχει εμπόδιο, δεν θα κάνεις τίποτα τέτοιο. Ώστε η φιλοσοφημένη συμπεριφορά απέναντι στις υπηρέτριες σας ωφελεί τα μέγιστα ως προς την εύνοια των ανδρών σας. Διότι «με όποιο μέτρο μετράτε», λέγει, «θα σας αντιμετρηθεί». Βάλε χαλινάρι στο στόμα σου· και εάν εξασκηθείς να ανέχεσαι γενναία την υπηρέτρια που φέρεται δύστροπα, ούτε και απέναντι στην ομότιμή σου θα δυσανασχετήσεις όταν σε υβρίζει· και εάν δεν δυσανασχετείς, έχεις κατορθώσει την άκρα φιλοσοφία. Υπάρχουν δε και κάποιες που προσθέτουν και όρκους· όμως τίποτα δεν είναι πιο αισχρό από τη γυναίκα που οργίζεται με αυτόν τον τρόπο. Τι θα γίνει λοιπόν εάν εκείνη στολίζεται, λέγει; Εμπόδισέ το αυτό, και εγώ συμφωνώ· εμπόδισέ το, όμως, αρχίζοντας από τον εαυτό σου, όχι τόσο με τον φόβο, όσο με το παράδειγμα· να είσαι σε όλα αρχέτυπη εικόνα. Και η βλασφημία, λέγει, ας απομακρυνθεί από εσάς. Δες πώς προχωράει το κακό. Η πικρία γέννησε τον θυμό, ο θυμός την οργή, η οργή την κραυγή, η κραυγή τη βλασφημία, δηλαδή τις ύβρεις· η βλασφημία στη συνέχεια προκαλεί χτυπήματα, τα χτυπήματα τραύματα, και τα τραύματα θάνατο.

Ας μην είμαστε, λοιπόν, μνησίκακοι, αλλά ας σβήσουμε την οργή, ώστε να αξιωθούμε της φιλανθρωπίας του Θεού. Διότι, λέγει, με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί, και με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε. Ας γίνουμε, λοιπόν, φιλάνθρωποι και συμπαθείς προς τους ομοδούλους μας, ώστε να αποφύγουμε τις παγίδες του παρόντος βίου και, κατά τη μέλλουσα ημέρα, να τύχουμε της δικής Του συγγνώμης, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία, και τα εξής.

Ας μάθουμε να προσευχόμαστε ως Χριστιανοί· των εθνικών είναι εκείνες οι προσευχές, των Ιουδαίων εκείνες οι δεήσεις. Του Χριστιανού όμως είναι οι αντίθετες: το να ζητά άφεση και αμνηστία για όσους έχουν σφάλει εις βάρος μας. Όταν μας λοιδορούν, λέει, ευλογούμε, όταν μας διώκουν, το ανεχόμαστε, όταν μας βλασφημούν, παρακαλούμε. Άκου τον Στέφανο που λέει: Κύριε, μην τους καταλογίσεις αυτή την αμαρτία. Όχι μόνο δεν καταράστηκε, αλλά και προσευχήθηκε υπέρ αυτών. Εσύ όμως, όχι μόνο δεν προσευχήθηκες υπέρ (του εχθρού σου), αλλά και τον καταράστηκες. Όπως λοιπόν εκείνος είναι αξιοθαύμαστος, έτσι και εσύ είσαι χείριστος. Ποιον θαυμάζουμε, πες μου; Αυτούς για τους οποίους προσευχήθηκε ή αυτόν που προσευχήθηκε υπέρ αυτών; Προφανώς αυτόν. Αν λοιπόν εμείς, πολύ περισσότερο ο Θεός. Θέλεις να πληγεί ο εχθρός σου; Προσευχήσου υπέρ αυτού, αλλά όχι με τέτοια διάθεση, όχι με σκοπό να τον πλήξεις· διότι αυτό βέβαια συμβαίνει, εσύ όμως μην το κάνεις με αυτόν τον σκοπό. Και όμως, ο μακάριος εκείνος όλα τα έπασχε αδίκως, και προσευχόταν υπέρ τους· εμείς όμως, πάσχουμε πολλά και δικαίως από τους εχθρούς. Αν λοιπόν αυτός που έπασχε αδίκως δεν τόλμησε να μην προσευχηθεί υπέρ αυτών, εμείς που πάσχουμε δικαίως, και όχι μόνο δεν προσευχόμαστε υπέρ τους, αλλά και τους καταρώμαστε, ποιας τιμωρίας δεν είμαστε άξιοι; Νομίζεις βέβαια ότι καταφέρεις το πλήγμα σε εκείνον, αλλά η αλήθεια είναι πως στρέφεις το ξίφος εναντίον του εαυτού σου, μην αφήνοντας τον Δικαστή να φανεί ήμερος απέναντι στα δικά σου αμαρτήματα, εξαιτίας του ότι Τον παροξύνεις εναντίον των άλλων. «Διότι με όποιο μέτρο μετράτε», λέει, «θα σας αντιμετρηθεί, και με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε».

Κάποιος αμάρτησε· και καταδίκασε με σφοδρότητα κάποιον άλλον που διέπραττε την ίδια αμαρτία. Εκείνη την ημέρα δεν θα επισύρει επάνω του τόση τιμωρία όση απαιτεί η φύση της αμαρτίας, αλλά πολύ μεγαλύτερη, διπλάσια και τριπλάσια. Διότι ο Θεός δεν θα αποφασίσει την τιμωρία του με βάση τα όσα αμάρτησε ο ίδιος, αλλά με βάση το γεγονός ότι καταδίκασε αυστηρά κάποιον άλλον που διέπραττε τα ίδια αμαρτήματα. Και ότι αυτό είναι αληθές, θα το καταστήσω ακόμη πιο προφανές, όπως σας υποσχέθηκα, μέσα από γεγονότα που έχουν συμβεί και έχουν αποδειχθεί. Ο Φαρισαίος, μολονότι ο ίδιος δεν είχε αμαρτήσει σε τίποτα, αλλά αντίθετα είχε ζήσει με δικαιοσύνη και είχε να επιδείξει πολλά κατορθώματα, επειδή καταδίκασε τον τελώνη, τον άρπαγα, τον πλεονέκτη και τον πλέον παράνομο, υπέστη τέτοια καταδίκη, ώστε να του επιφυλάσσεται μεγαλύτερη κόλαση από εκείνον. Εάν λοιπόν αυτός που δεν αμάρτησε σε τίποτα ο ίδιος, καταδικάζοντας με έναν απλό λόγο κάποιον άλλον που αμάρτανε και του οποίου οι παρανομίες ήταν ολοφάνερες σε όλους, επισώρευσε στον εαυτό του τόση κόλαση, αναλογίσου πόση κόλαση θα υποστούμε εμείς και πώς θα στερηθούμε κάθε συγχώρηση, όταν αμαρτάνουμε πολλαπλώς κάθε μέρα και εντούτοις καταδικάζουμε τις ζωές των άλλων, χωρίς μάλιστα αυτές να είναι φανερές ούτε γνωστές σε κανέναν. Διότι, όπως λέει, με την κρίση που κρίνετε, θα κριθείτε και εσείς.

Αυτό, λοιπόν, υπαινίχθηκε και εδώ ο Χριστός. Και δεν το υπαινίχθηκε απλώς, αλλά προκάλεσε και μεγάλο φόβο, υποδεικνύοντας την κόλαση ως αναπόφευκτη. Διότι, «με όποια κρίση κρίνετε», λέει, «με την ίδια θα κριθείτε». Επειδή δεν καταδικάζεις εκείνον, λέει, αλλά τον εαυτό σου, και καθιστάς φοβερό για σένα το δικαστήριο και αυστηρότατη την απόδοση ευθυνών. Όπως, λοιπόν, στην άφεση των αμαρτημάτων η αφετηρία εξαρτάται από εμάς, έτσι και σε αυτήν την κρίση τα μέτρα της καταδίκης καθορίζονται από εμάς. Διότι δεν πρέπει να ονειδίζουμε, ούτε να καταπατούμε τον συνάνθρωπο, αλλά να τον νουθετούμε· όχι να κακολογούμε, αλλά να συμβουλεύουμε· ούτε να επιτιθέμεθα με αλαζονεία, αλλά να τον διορθώνουμε με φιλοστοργία. Διότι δεν παραδίδεις εκείνον, αλλά τον ίδιο σου τον εαυτό στην έσχατη τιμωρία, όταν δεν τον σπλαχνίζεσαι τη στιγμή που θα χρειαστεί να εκφέρεις κρίση για τα παραπτώματά του.

ΣΤ΄. Έτσι ας πράττουμε και εμείς, παρακαλώ, χωρίς να ακριβολογούμε τίποτα πέρα από το δέον. Διότι η μόνη αξία του φτωχού είναι η ανάγκη του· και οποιοσδήποτε έλθει ποτέ προς εμάς με αυτήν, ας μην ερευνούμε τίποτα περισσότερο· διότι δεν προσφέρουμε στον τρόπο της ζωής του, αλλά στον ίδιο τον άνθρωπο· ούτε τον ελεούμε για την αρετή του, αλλά για τη συμφορά του, ώστε να ελκύσουμε και εμείς από τον Δεσπότη το πολύ έλεος, ώστε και εμείς, αν και ανάξιοι, να τύχουμε φιλανθρωπίας. Διότι, εάν πρόκειται να ελέγχουμε την αξία των συνδούλων μας και να ακριβολογούμε, το ίδιο θα πράξει και ο Θεός απέναντί μας· και γυρεύοντας να ζητήσουμε ευθύνες από τους ομοδούλους μας, εμείς οι ίδιοι θα εκπέσουμε από την άνωθεν φιλανθρωπία. Διότι λέγει: «Με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε».

Είδες την ανταπόδοση; Δεν του έδωσε ούτε ψίχουλα, δεν λαμβάνει ούτε μια σταγόνα νερό. Διότι «με όποιο μέτρο μετράτε», λέει, «με το ίδιο θα μετρηθεί και σε εσάς». Τι απαντά λοιπόν ο Αβραάμ; «Παιδί μου, έλαβες τα αγαθά σου, και ο Λάζαρος τα κακά· και τώρα αυτός μεν παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ βασανίζεσαι». Αλλά το αξιοσημείωτο είναι ότι, παρόλο που συντρίβονται για τα αμαρτήματά τους και μεταβάλλονται και γίνονται καλύτεροι εξαιτίας της γέεννας, δεν αποκομίζουν κανένα απολύτως όφελος για να ανακουφιστούν από τη φλόγα· διότι λέει: «Πάτερ, στείλε τον στο σπίτι μου, για να προειδοποιήσει έντονα τους συγγενείς μου, ώστε να μην έρθουν και αυτοί σε τούτον τον τόπο». Αυτός λοιπόν, αφού δεν κατόρθωσε να λάβει ο ίδιος την ευεργεσία, μεριμνά πλέον για τη σωτηρία των άλλων. Είδες πόσο σκληρός ήταν πριν από αυτό, και πόσο φιλάνθρωπος έγινε έπειτα; Όσο ζούσε, προσπερνούσε αδιάφορα τον Λάζαρο που κειτόταν μπροστά στα μάτια του, ενώ τώρα φροντίζει και για τους συγγενείς του που απουσιάζουν· και τότε μεν, ενώ βρισκόταν σε πλούτο, δεν καμπτόταν μπροστά στο αξιοθρήνητο θέαμα του φτωχού, τώρα όμως, που βρίσκεται μέσα σε οδύνες και αμείλικτες ανάγκες, νοιάζεται για τους δικούς του ανθρώπους και παρακαλεί να σταλεί κάποιος που θα τους τα αναγγείλει αυτά.

Γι' αυτόν τον λόγο, λοιπόν, έπρεπε να αγάλλεστε και να χαίρεστε, επειδή όλοι προστρέχουν στα δικά σας χέρια σαν σε κοινό εμπορείο, και θεωρούν αυτή την πόλη κοινή μητέρα. Μην καταστρέφετε, λοιπόν, το εγκώμιο, ούτε να ακρωτηριάζετε τον έπαινο που είναι πατροπαράδοτος και αρχαίος σε αυτήν. Διότι κάποτε, όταν επρόκειτο να ενσκήψει λιμός σε ολόκληρη τη γη, οι κάτοικοι αυτής της πόλης έστειλαν σε αυτούς που κατοικούσαν στα Ιεροσόλυμα —σε αυτούς ακριβώς για τους οποίους έχει ξεκινήσει όλος αυτός ο λόγος μας— μέσω του Βαρνάβα και του Σαύλου, όχι λίγα χρήματα. Ποιας συγγνώμης, λοιπόν, θα ήμασταν άξιοι, και ποιας απολογίας, όταν οι πρόγονοί μας φαίνεται πως έτρεφαν με τα δικά τους χρήματα ακόμη και εκείνους που κατοικούσαν μακριά, και οι ίδιοι έσπευδαν προς αυτούς· εμείς όμως αποδιώχνουμε ακόμη και εκείνους που καταφεύγουν σε εμάς από άλλα μέρη, και τους ζητούμε αυστηρές εξηγήσεις, και μάλιστα γνωρίζοντας ότι εμείς οι ίδιοι είμαστε υπόλογοι για μύρια κακά; Και αν ο Θεός εξετάσει με τόση ακρίβεια τα δικά μας, όπως εμείς τα των φτωχών, δεν θα τύχουμε καμίας συγγνώμης, ούτε κανενός ελέους. Διότι, «με όποιο κρίμα κρίνετε», λέγει, «θα κριθείτε και εσείς». Γίνε, λοιπόν, φιλάνθρωπος και ήπιος προς τον σύνδουλό σου, και συγχώρησε πολλά από τα σφάλματά του, και ελέησέ τον, για να τύχεις και εσύ παρόμοιας κρίσεως. Γιατί δημιουργείς προβλήματα στον εαυτό σου; Γιατί τα περιεργάζεσαι όλα;

Εγώ λοιπόν νόμιζα ότι θα έβρισκα παρηγοριά για τη δική μας ντροπή, αλλά διαπιστώνω μια προσθήκη όχι μικρότερη από τις προηγούμενες. Διότι, και αν ακόμη δεν είχαμε διαπράξει κανένα άλλο σφάλμα, αυτό τουλάχιστον είναι αρκετό για να μας οδηγήσει στην έσχατη γέεννα· τόσο πολύ καθόμαστε ως αμείλικτοι δικαστές για τα αμαρτήματα των άλλων, ενώ παραβλέπουμε τα δικά μας δοκάρια, και ολόκληρος ο βίος μας δαπανάται στο να περιεργαζόμαστε και να καταδικάζουμε τα έργα των άλλων. Και δεν θα μπορούσες να βρεις εύκολα κανέναν, ούτε κοσμικό άνθρωπο, ούτε μοναχό, ούτε κληρικό, ελεύθερο από αυτήν την αμαρτία· καίτοι επικρέμαται τόσο μεγάλη απειλή εναντίον της. Διότι «με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε», λέει· και «με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί». Αλλά εντούτοις, παρόλο που η αμαρτία αυτή επισύρει τόσο μεγάλη κόλαση, ενώ δεν προσφέρει καμία απολύτως ηδονή, όλοι μας προστρέχουμε στο κακό, σαν να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια και να ανταγωνιζόμαστε μεταξύ μας για το πώς θα εισέλθουμε στο καμίνι της γέεννας, όχι μόνο από έναν, αλλά από πολλούς δρόμους.

Ξένο είναι το πυρ προς το ύδωρ, όπως ακριβώς και η κατάκριση σε αυτόν που θέλει να μετανοήσει· ακόμη και αν δεις κάποιον να αμαρτάνει κατά την ώρα της εξόδου του από τη ζωή, ούτε τότε να τον κατακρίνεις. Διότι η κρίση του Θεού παραμένει άγνωστη στους ανθρώπους. Κάποιοι αμάρτησαν βαριά και φανερά, αλλά έπραξαν μεγαλύτερα αγαθά κρυφά, και έτσι εξαπατήθηκαν όσοι αρέσκονται να κατακρίνουν, κρατώντας καπνό αντί για τον ήλιο. Ακούστε με, ακούστε, όλοι οι κακοί επικριτές των ξένων σφαλμάτων· αν είναι αλήθεια, όπως και είναι αλήθεια, ότι «με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε», οπωσδήποτε σε όσα κατακρίνουμε τον πλησίον, σε αυτά τα ίδια θα περιπέσουμε και εμείς. Και δεν γίνεται αλλιώς, είτε πρόκειται για σωματικά είτε για ψυχικά αμαρτήματα.

Αλλά ας φέρουμε λοιπόν πάλι στο προσκήνιο τις άγιες εντολές του Κυρίου και Θεού και Σωτήρα μας Ιησού Χριστού και ας δούμε τι μας παρήγγειλε με σαφήνεια ο Σωτήρας. «Μην κρίνετε», λέει, «για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί». Αυτό το ρητό πολλοί από τους οσίους Πατέρες το εκλαμβάνουν ως αναφερόμενο σε εκείνους που επιθυμούν να παρατηρούν τα ξένα πταίσματα και δια της γλώσσας κρίνουν και ταυτόχρονα κατακρίνουν αυτούς που έχουν σφάλει, ενώ για τα δικά τους σφάλματα δεν έχουν καμία επίγνωση, γίνονται όμως εξερευνητές των ξένων, και με τις γλώσσες τους, ως δήθεν αναμάρτητοι, κρίνουν τον πλησίον ως ένοχο. Δέχομαι λοιπόν αυτή τη ρήση και την κρίση των πανοσίων Πατέρων μου και την ασπάζομαι ευμενώς, επιθυμώ όμως, με τη χάρη και τη συνέργεια Εκείνου που μας έδωσε αυτές τις σωτήριες και άγιες εντολές, να εξηγήσω εκτενέστερα τι σημαίνει το να κρίνει και να κατακρίνει κανείς, να μετρά και να του αντιμετράται, και όσα άλλα στη συνέχεια παραγγέλλει ακολούθως ο Δεσπότης.

Και αυτό δεν θα το παρουσιάσουμε απλώς με δικά μας λόγια, αλλά, με τη βοήθεια του Θεού, θα παραστήσουμε το νόημα του ρητού μέσα από τις διατάξεις της Αγίας Γραφής. Διότι, όταν κάποιοι κάθονται και φέρνουν στη μέση τα σφάλματα των άλλων και αρχίζουν να εξερευνούν τα αμαρτήματά τους, εγώ θα έλεγα ότι αυτά είναι λόγια μομφής και λοιδορίας, ή μάλλον καταλαλιάς, όπως το «καθισμένος καταλαλούσες εναντίον του αδελφού σου» και ότι «αυτόν που καταλαλεί κρυφά τον πλησίον του» και τα εξής. Δεν θα το ονόμαζα όμως αυτό κρίση, εκτός εάν τα λόγια αυτού που καταλαλεί εισαγάγουν τον διαβληθέντα σε κρίση, δηλαδή σε δικαστήριο εξουσιαστών. Τότε πράγματι τον κατέκρινε παραδίδοντας τον αδελφό σε δικαστήριο, και πρόκειται και ο ίδιος, είτε πρόσκαιρα είτε και αιώνια, να λάβει την ανάλογη ανταπόδοση και να κριθεί. «Τότε», λέει, «όταν είδε ο Ιούδας ότι καταδικάστηκε» («τότε», πότε; τότε αφότου παρέδωσε τον Χριστό σε χέρια ανόμων) «όταν είδε ότι καταδικάστηκε, μεταμελήθηκε και είπε: Αμάρτησα παραδίδοντας αθώο αίμα». Και αν εκείνος, λέγοντας το «αμάρτησα», δεν ωφελήθηκε καθόλου και, πετώντας τα τριάκοντα αργύρια, έφυγε και από την πολλή του απελπισία απαγχονίστηκε, τι δεν θα πάθουν όσοι προδίδουν πολλούς σε βασανιστήρια και νομίζουν ότι δεν έχουν πράξει απολύτως κανένα κακό; Διότι «με όποιο κρίμα κρίνετε, θα κριθείτε».

Είχε, επίσης, από παλαιά συνήθεια ο ιουδαϊκός λαός εκείνης της εποχής να λιθοβολεί και να θανατώνει τους μοιχούς και τους κλέφτες και τους υπόλοιπους που συλλαμβάνονταν για οποιοδήποτε παράπτωμα, αν και πολλές φορές εκείνος που θανατωνόταν ήταν πιο δίκαιος από εκείνους που τον θανάτωναν. Θέλοντας ο πανάγαθος Δεσπότης να εξαλείψει αυτή τη συνήθεια, είπε: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε, με αυτήν θα κριθείτε». Διότι κάποτε οι κριτές και οι πρεσβύτεροι έκριναν να λιθοβοληθεί η μακαρία Σωσάννα, και με την κρίση που έκριναν, με την ίδια καταδικάστηκαν οι ίδιοι. «Φέρνουν, λοιπόν, οι γραμματείς και οι Φαρισαίοι μια γυναίκα που πιάστηκε να μοιχεύει» και λένε στον Ιησού: «Διδάσκαλε, αυτήν τη βρήκαμε επ' αυτοφώρω να μοιχεύει, και στον νόμο μας ο Μωυσής έδωσε εντολή τέτοιες γυναίκες να λιθοβολούνται· εσύ λοιπόν τι λες γι' αυτήν;». Ο Ιησούς, όμως, δεν θέλησε διόλου να τους αξιώσει κάποιας απάντησης· καθώς όμως επέμεναν να τον ρωτούν, τους είπε: «Όποιος από εσάς είναι αναμάρτητος, ας ρίξει πρώτος πέτρα πάνω της».

Βλέπετε ποια είναι η δύναμη του «μην κρίνετε, και δεν θα κριθείτε», δηλαδή μην τιμωρήσετε, και δεν θα τιμωρηθείτε; «Σε εμένα ανήκει η εκδίκηση, σε εμένα και το να κρίνω· εγώ θα ανταποδώσω, λέει ο Κύριος»· διότι εγώ θα κρίνω δίκαια όλη τη γη και θα ανταποδώσω στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. Εσύ όμως, ενώ είσαι υπόλογος και κατάμεστος από μύρια κακά, ω άνθρωπε, κρίνεις τους αθώους και τιμωρείς, όντας εσύ ο ίδιος υπόλογος; Αν και πολλές φορές δικαίωσες τον ασεβή εξαιτίας δώρων και τον κατέστησες αθώο ενώ ήταν ένοχος, και, αφαιρώντας από τον δίκαιο το δίκαιό του, τον καταδίκασες ως ένοχο. «Μην κρίνετε λοιπόν, και δεν θα κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε», δηλαδή, εάν δίκαια και φιλάνθρωπα ασκήσετε την κρίση με σκοπό να επαναφέρετε στην τάξη τον άτακτο, αυτό είναι πανόσιο, εάν όμως κρίνετε άδικα και χωρίς συμπόνια τον συνάνθρωπο, «με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε» και «με όποιο μέτρο μετράτε θα μετρηθεί σε εσάς» (παρομοίως και αυτό έχει την ίδια ακριβώς δύναμη). Είτε λοιπόν πράξει κάποιος καλό είτε κακό σε κάποιον, το ίδιο θα υποστεί και αυτός από τον δίκαιο Κριτή, είτε στην παρούσα ζωή είτε στη μέλλουσα.

Του ιδίου Νεοφύτου μοναχού, εγκλείστου και πρεσβυτέρου, Λόγος Ένατος. Εις τα υπόλοιπα του «Μην κρίνετε για να μην κριθείτε» και εις τις λοιπές θείες εντολές και περί των δώδεκα λίθων και εις τον τίμιο μαργαρίτη και ακρογωνιαίο λίθο, τον Χριστό. Ευλόγησον, πάτερ. Με τη συνέργεια και τη χάρη του αγαθού, υπεράγαθου και πανάγαθου Θεού, αφού περατώθηκε ο όγδοος λόγος που αντιστοιχεί στον όγδοο αιώνα, αρχίζει λοιπόν ο ένατος, ο οποίος είναι ισάριθμος με τα εννέα ουράνια τάγματα. Των οποίων (ταγμάτων) η έλλαμψη, η διαύγεια και η καθαρή διόραση είθε να καταυγάσουν ξεκάθαρα και σε εμένα τα κλειστά μάτια της διανοίας για τη θεωρία των σωστικών εντολών του Σωτήρος ημών Θεού. Και, όπως ο προηγούμενος λόγος εξιστόρησε τη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ανάλογα με τη χάρη που έδωσε το Άγιο Πνεύμα, έτσι και τούτος (θα εξετάσει) τα υπόλοιπα των εντολών που λέγουν: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε, με αυτό θα μετρηθεί και σε εσάς». Διότι, επειδή αυτές (οι εντολές) ερμηνεύθηκαν πλούσια σε εκείνον τον λόγο, δεν έχουμε ανάγκη να προσθέσουμε και άλλα περί αυτών, αλλά να ασχοληθούμε με τα επόμενα και να τα συνυφάνουμε στον λόγο σαν ιστό της θείας χάριτος.

Έπρεπε λοιπόν να μην είχαν θεσπιστεί θείοι κανόνες, από τους αγίους αποστόλους και τους μακάριους Πατέρες, για να τιμωρούν και να επιβάλλουν επιτίμια σε όσους πράττουν κακά, ούτε ο θείος Χρυσόστομος να καθαιρέσει τους έξι Ασιανούς επισκόπους και να τους αποβάλει δικαίως από το θείο θυσιαστήριο, μόνο και μόνο επειδή έδωσαν χρήματα στον Αντωνίνο για να γίνουν επίσκοποι. Διότι το «μην κρίνετε, για να μην κριθείτε» αφορά μεν καθολικά όλους μας, αφορά όμως περισσότερο τους τοπάρχες και τους ηγέτες του λαού, οι οποίοι δικαίως ή αδίκως συχνά οργίζονται και, υπερηφανευόμενοι για την αρχοντική τους εξουσία, όχι μόνο τιμωρούν, αλλά και πολλές φορές καταδικάζουν τους υπηκόους μέχρι θανάτου. Και τηρώντας αυτό από τη νομική παράδοση οι Ιουδαίοι, έφεραν στον Δεσπότη Χριστό μια γυναίκα που συνελήφθη να μοιχεύει, και οι πονηροί ζητούσαν να προτρέψουν τον αγαθό να λιθοβολήσει τη μοιχαλίδα, καθώς είχαν παραλάβει αυτό από τον νόμο του Μωυσή· όταν όμως ο Εύσπλαγχνος τους εξέφερε δίκαιη κρίση, όλοι υποχώρησαν· «Ο αναμάρτητος από εσάς», λέει, «ας ρίξει πρώτος πέτρα πάνω της»· και αφού διασκορπίστηκαν όλοι εκείνοι, επειδή δεν υπήρχε κανείς ανάμεσά τους αναμάρτητος, λέει ο Σωτήρας: «Πού είναι, γυναίκα, οι κατήγοροί σου; Κανείς δεν σε κατέκρινε;»· και όταν εκείνη είπε «Όχι, Κύριε», αποκρίθηκε ο Σωτήρας: «Ούτε και εγώ σε κατακρίνω». «Μην κρίνετε λοιπόν, για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε και με όποιο μέτρο μετράτε θα μετρηθεί σε εσάς».

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Ματθ. 7, 2 〈Διότι με το κρίμα που κρίνετε, θα κριθείτε〉 αντί του: με το ίδιο το να κατακρίνετε τους άλλους τίθεστε υπό κρίση επειδή σφετεριστήκατε τον ρόλο του κριτή, ενώ θα έπρεπε, έχοντας κατά νου τη θέση αυτών που κρίνονται και το πλήθος των δικών σας σφαλμάτων, να τρέμετε, να φοβάστε, να φροντίζετε και να αγωνιάτε για το πώς θα απολογηθείτε, και όχι να τα παραβλέπετε αυτά και να ελέγχετε τα ελαττώματα των άλλων, κατακρίνοντάς τους για πράγματα από τα οποία εσείς οι ίδιοι κάποιες φορές διαπράττετε πολύ χειρότερα. Είτε λοιπόν κατακρίνει κάποιος αυτόν που έχει αμαρτήσει περισσότερο, είτε όμοια, είτε λιγότερο από τον εαυτό του, κατακρίνει τον ίδιο του τον εαυτό· διότι είναι ολοφάνερο ότι αυτός που κατακρίνει εκείνον που έχει αμαρτήσει λιγότερο, κατακρίνει πολύ περισσότερο τον εαυτό του, εφόσον ο ίδιος έχει αμαρτήσει περισσότερο και έχει προσθέσει σε αυτά και την κατάκριση των άλλων. Όσο για αυτόν που κρίνει εκείνον που έχει αμαρτήσει περισσότερο, και αυτός καταδίκασε τον εαυτό του, διότι ενώ θα έπρεπε να εξαλείψει τα δικά του σφάλματα και να εξιλεώσει τον κοινό Κριτή με συντριβή καρδιάς και μετάνοια, αυτός, κυριευμένος από οίηση εις βάρος του πλησίον του, ενδύθηκε το αξίωμα του κριτή και υπεροπτικά ανέλαβε να κρίνει τους άλλους, ενώ και ο ίδιος τυγχάνει να είναι ένας από εκείνους που πρόκειται να κριθούν.

Προς τον ίδιο, μεσιτεία υπέρ του Χριστοδούλου του ασηκρήτη, ο οποίος διέτρεξε κίνδυνο. Ακόμη και αν τώρα φανώ ενοχλητικός και υπερβολικός ως προς τη φιλανθρωπία, δεν θα παραλείψω να κάνω το καθήκον μου, ίσως χτυπώντας τον αέρα και κοπιάζοντας μάταια (διότι το γεγονός ότι πολλές φορές διαψεύστηκα στις προσδοκίες μου με έκανε να το σκέφτομαι αυτό), εκπληρώνοντας ωστόσο το χρέος μου στο μέτρο των δυνατοτήτων μου. Ένας φτωχός άνθρωπος αστειευόμενος έκανε τα συνηθισμένα γι' αυτόν· διότι αστειεύτηκε, έστω κι αν δεν το έκανε με αυτούς που έπρεπε, ούτε διακωμωδώντας με τον πρέποντα τρόπο. Η μέθη ήταν ο πρωταγωνιστής, στην οποία συχνά περιπίπτοντας οι άνθρωποι σφάλλουν. Πλήρωσε το τίμημα για την ασυγκράτητη γλώσσα του, έχοντας υποστεί πικρή τιμωρία, δηλαδή τους σφοδρούς βασανισμούς στο σώμα του· ας σταματήσει μέχρις εδώ η τιμωρία. Ο ναός του Θεού είναι ιερός και άσυλο για όλους τους ευσεβείς, στον οποίο αυτός κατέφυγε· μεσιτεύει υπέρ αυτού ο ιερέας του ναού, η ασημαντότητα του σφάλματος, και αν θέλεις και το «συγχωρείτε και θα συγχωρηθείτε» και το «με το μέτρο που μετράτε, θα μετρηθείτε».

Προς τον Ιωάννη, πατρίκιο και στρατηγό της Ελλάδος. Εάν μεν αγαπάς, είσαι ανήμπορος· εάν δε δεν αγαπάς, αδικείς· εάν όμως, ενώ και αγαπάς και δεν είσαι ανήμπορος, αδιαφορείς με αυτόν τον τρόπο για τους φίλους σου που υποφέρουν άδικα, εγώ εύχομαι ούτε να περιπέσεις σε τέτοιες ανάγκες, ούτε, εάν περιπέσεις και έχεις ανάγκη, να τύχεις τέτοιας εύνοιας και βοήθειας, σαν αυτήν που εσύ παρέχεις στους φίλους σου. Εσύ, ωστόσο, αναλογίσου τον δεσποτικό λόγο, ο οποίος σαφώς διακηρύσσει: «με όποιο μέτρο μετράτε, θα μετρηθεί και για εσάς».

Η θεία πάλι και αψευδής φωνή μάς νουθετεί με την απειλή της: «με όποιο μέτρο μετράτε, θα αντιμετρηθεί σε εσάς, και με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε». Τι είναι πιο άμεσο από αυτή τη σωτηρία; Και τι πιο ολέθριο από την αμέλεια απέναντί της; Έγινες συμπονετικός; Είλκυσες στον εαυτό σου την άνωθεν συμπόνια. Στάθηκες σκληρός εξεταστής των ξένων αμαρτημάτων; Η δική σου κρίση υποβάλλει τα δικά σου σφάλματα σε παρόμοια βαρύτητα. Σπλαχνίστηκες; Λύγισες; Ένιωσες ως δική σου πληγή την πληγή του αδελφού; Τότε και εσύ, όταν βρεθείς σε ανάγκη, δεν θα στερηθείς τα ίδια. Αδιαφόρησες; Αποστράφηκες; Ούτε πόνεσες με τον πόνο του, ούτε έδεσες τα τραύματά του, ούτε έχυσες κρασί και λάδι στο σύντριμμά του, σμίγοντας την περιποίηση με τη συμπόνια; Έτσι, από όλα αυτά στέρησες τον εαυτό σου, προετοιμάζοντας τον Κριτή να δείξει την ίδια διάθεση απέναντί σου όταν βρεθείς σε παρόμοια πάθη. Ο Δεσπότης όρισε το μέτρο να διευρύνεται με τη συμπόνια· εσύ όμως, περιορίζοντάς το στα στενά όταν μετράς τα αμαρτήματα του πλησίον, με την ίδια σου την πράξη έθεσες ως νόμο να μετρηθούν και τα δικά σου με το ίδιο μέτρο.

Μην αποδεχθείς, λοιπόν, τον διάβολο όταν σε πλησιάσει και σου πει ότι τα γράφω αυτά για επίδειξη και ανθρωπαρέσκεια· διότι γνωρίζεις ακριβώς ότι ένας τέτοιος άνθρωπος, και όποιος πράττει έτσι, όχι μόνο «έχει ήδη λάβει τον μισθό του», αλλά και θα τιμωρηθεί ως χριστέμπορος και χριστοκάπηλος, εκεί όπου «θα υπάρχει ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων»· αλλά επιπλέον μαζί με αυτόν, και όσοι τους κρίνουν, κατακρίνονται και οι ίδιοι μαζί τους, διότι ακούς τον Κύριο που λέει: «Μην κρίνετε για να μην κριθείτε· διότι με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί.» Έχοντας αυτά κατά νου, αδελφέ, και ενθυμούμενος τους αποστόλους που λένε: «Να πείθεστε στους πνευματικούς ηγέτες σας και να υποτάσσεστε, διότι αυτοί αγρυπνούν για τις ψυχές σας, επειδή πρόκειται να δώσουν λόγο, ώστε να το κάνουν αυτό με χαρά και όχι στενάζοντας, διότι αυτό δεν σας ωφελεί»· και τον Κύριο και Θεό μας να διακηρύσσει καθημερινά: «Όποιος δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, και όποιος ακούει εσάς, ακούει εμένα, και όποιος αθετεί εσάς, αθετεί εμένα», φρόντιζε «με φόβο και τρόμο να κατεργάζεσαι τη σωτηρία σου» υπακούοντας σε μένα, και να μη διανοηθείς να πεις μέσα σου ότι αυτά έχουν ειπωθεί μόνο προς τους αποστόλους και ότι οφείλουμε να ακούμε μόνο εκείνους, αλλά άκουσε τι τους λέει και πάλι ο Σωτήρας: «Αυτά που λέω σε εσάς, τα λέω σε όλους»· σε ποιους όλους;

Διότι εκείνοι που έχουν τόσα πολλά παραδείγματα εκπλήρωσης των εντολών του Θεού, τα οποία οι πατέρες μας, έχοντας τα εφαρμόσει στην πράξη, τα προέβαλαν σε εμάς τους πιστούς για μίμηση της αρετής, και δεν θέλησαν να κατανοήσουν ούτε βουλήθηκαν να τους μιμηθούν, αλλά απεναντίας τους χλευάζουν και διαβάλλουν τους βίους εκείνων που αγωνίστηκαν κατά Θεόν, λέγοντας ότι δήθεν δεν ήταν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού, πώς όχι μόνο είναι ανάξιοι της θείας γνώσης, ως υιοί απειθείας και απωλείας, αλλά και υπόλογοι για κάθε τιμωρία και κατάκριση; Διότι, ξεχνώντας να εξετάζουν τον εαυτό τους αν βρίσκονται μέσα στην πίστη, κρίνουν τις ξένες υποθέσεις και ασύνετα ερευνούν και εξετάζουν τα όσα είναι ανώτερά τους, χωρίς να σέβονται καθόλου τον Θεό που λέει: «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε» και «Με όποιο κρίμα κρίνετε, με το ίδιο θα κριθείτε», ούτε τον μαθητή Του που λέει: Αλήθεια, ω άνθρωπε, «εσύ ποιος είσαι που κρίνεις ξένο υπηρέτη; Στον δικό του κύριο στέκεται ή πέφτει» και «Μην κρίνετε ο ένας τον άλλον και μην καταλαλείτε ο ένας τον άλλον». Τέτοιοι άνθρωποι, λοιπόν, πώς θα αναγνωριστούν ως πιστοί και χριστιανοί, εφόσον παραβαίνουν τα λόγια του Χριστού και των αποστόλων Του και δεν τηρούν όσα Εκείνος και οι μαθητές Του νομοθέτησαν, ούτε ακολουθούν και βαδίζουν στα ίχνη του Διδασκάλου; Πώς θα δουν καθόλου το φως των εντολών εκείνοι που παραβαίνουν φανερά τις θείες εντολές; Με κανέναν τρόπο. «

Τι γίνεται όμως, εάν κάποιος κατορθώσει και τα δύο, αλλά κατακρίνει αυτούς που ζουν μαζί του ή και τους αδελφούς του μέσα στον κόσμο; Διότι λέει: «Με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί». Εκείνος δε που έχει κατορθώσει όλα τα προαναφερθέντα, και ούτε πράττει τίποτα από τα απαγορευμένα ούτε κατακρίνει τους αμελείς αδελφούς, αν σε καιρό πειρασμού, όταν δεχθεί εμπτυσμούς και ραπίσματα και ύβρεις, δεν τα υπομείνει αυτά ατάραχα, ή, αν και ταράχθηκε στην καρδιά, δεν προφέρει μεν κάποιον απρεπή λόγο, αλλά δείξει καθαρά μέσω της εξωτερικής του στάσης ότι η ορμή της ψυχής του παρακινήθηκε σε οργή και ανταπαντήσει με υβριστικό λόγο ή πράξει κάτι άλλο για άμυνα, πώς θα τολμήσει ένας τέτοιος άνθρωπος να αποκαλέσει καθόλου τον εαυτό του δούλο και μιμητή του ιδίου του Δεσπότη, και όχι μάλλον, αντίθετα, εχθρό;

Διότι εδώ συμβαίνουν οι παραβάσεις των θείων προσταγμάτων, εδώ και οι ανατροπές των φοβερών αποφάσεων γι' αυτές, διαμέσου της ειλικρινούς μετάνοιας, χάρη στα σπλάχνα ελέους του Θεού μας. Διότι εκείνος που έδωσε όρκο στον Θεό, θα τιμωρηθεί ως ασεβής· εκείνος που κοίταξε γυναίκα για να την επιθυμήσει, θα τιμωρηθεί ως μοιχός· ο πλεονέκτης θα βασανιστεί ως ειδωλολάτρης· και το πιο φρικτό είναι ότι αυτός που μετανοεί για αυτά και για άλλα παρόμοια, εάν βρεθεί να είναι ανελεήμων ή άσπλαχνος ή να ανταποδίδει κακό αντί για το κακό που υπέστη και να εκδικείται τον εχθρό, δεν θα ωφεληθεί απολύτως τίποτα, αλλά θα πάει χαμένη όλη του η μετάνοια, εξαιτίας της απόφασης που λέει: «Με όποιο κριτήριο κρίνετε, θα κριθείτε». Και όχι μόνο αυτό, αλλά και το χειρότερο, εάν αυτός που μετανόησε και έλαβε έλεος και ευσπλαχνία, βρεθεί ο ίδιος άσπλαχνος αργότερα, ακυρώνεται γι' αυτόν από τον Θεό και όλη η προηγούμενη ευσπλαχνία που του δόθηκε, εξαιτίας εκείνης της φράσης που λέει: «Δεν έπρεπε και εσύ να ελεήσεις τον σύνδουλό σου, όπως ακριβώς ελεήθηκες και εσύ;». Τι ζητά ο Θεός από τον χριστιανό; Και τι έπαθε ο άνθρωπος, και τι παθαίνει από τον διάβολο, και το αγνοεί; Και ότι όλοι οι άνθρωποι που νοσούν ψυχικά βρίσκονται σε άγνοια. Και πρέπει αυτοί πρώτα να γνωρίσουν τις ασθένειές τους, ώστε να αναζητήσουν τον ιατρό. Πώς ο πονηρός προβάλλει τη δική του ενέργεια ως δόλωμα, και για ποια αιτία δεν είναι όλοι οι χριστιανοί ενάρετοι.

Διότι, λέει, με όποια κρίση κρίνετε θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε θα σας αντιμετρηθεί.

Κεφάλαιο Ζ'. Περί του να μην κρίνουμε κανέναν· περί του να αιτούμε και να ζητούμε· περί του να προσέχουμε από τους ψευδοπροφήτες. «Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε!» Δεν εμποδίζει τον έλεγχο, αλλά την κατάκριση. Διότι ο μεν έλεγχος γίνεται προς ωφέλεια, ενώ η κατάκριση προς ονειδισμό και εξουδένωση, ιδίως μάλιστα όταν κάποιος που έχει μεγάλες αμαρτίες ονειδίζει τους άλλους και κατακρίνει εκείνους που έχουν μικρότερες, πράγματα που ο Θεός πρόκειται να κρίνει. «Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε· και με όποιο μέτρο μετράτε, θα μετρηθεί σε εσάς. Γιατί βλέπεις το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού σου, ενώ το δοκάρι στο δικό σου μάτι δεν το παρατηρείς; Ή πώς θα πεις στον αδελφό σου: Άφησέ με να βγάλω το σκουπιδάκι από το μάτι σου, και ιδού το δοκάρι βρίσκεται στο δικό σου μάτι;»

{"chunk_id": "", "translation": "Περί της ανατροφής των παιδιών. «Αυτόν δε τον βαθμό είναι εύκολο να τον αποκτήσουν τα παιδιά. Διότι, εάν από την πρώτη τους ηλικία, ακούγοντας, γαλουχηθούν στη μνήμη του Θεού, θα επιδείξουν ζήλο να προοδεύσουν προς τα εμπρός, μέχρι να φθάσουν στην τελειότητα, όπως ο Σαμουήλ στον ναό. Ας διαφυλάξουμε, λοιπόν, τα παιδιά όπως θέλει ο Θεός, ώστε Εκείνος που προστατεύει τα νήπια, όπως είναι γεγραμμένο, να διαφυλάξει και τις δικές μας ψυχές σαν κόρη οφθαλμού. Διότι με όποιο μέτρο μετράτε, λέγει, θα μετρηθεί και για εσάς. Και κανείς ας μην τολμήσει να βλάψει ψυχή ούτε καν με τον λογισμό του, για να μην εξορύξει την κόρη του οφθαλμού που βλέπει τον Θεό, τον δίκαιο Κριτή. Το πώς, όμως, θα διαφυλάξουμε τα παιδιά, δεν χρειάζεται πολλά λόγια· ένας λόγος είναι αρκετός για αυτό: ο άνθρωπος που καθαρίζει τη συνείδησή του με τον φόβο του Θεού και την αλήθεια έως το τέλος, αυτός δύναται να διαφυλάττει τα νήπια μετά του Κυρίου· διότι έχει ανάγκη από Αυτόν.»}```