Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:24

Και πάλι ο Κύριος λέει: «Γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια». Και φρόνιμος είναι ο οικονόμος της αδικίας. Ή μήπως είναι φανερό ότι η έννοια της φρονήσεως είναι διπλή; Διότι η μία αποτελεί τη διαφύλαξη του ιδίου συμφέροντος μαζί με την επιβουλή εναντίον του πλησίον, όπως η φρόνηση του φιδιού, το οποίο προστατεύει το κεφάλι του. Αυτή μοιάζει να είναι μία κακεντρέχεια της συμπεριφοράς, η οποία εφευρίσκει με οξύνοια το προσωπικό όφελος και παρασύρει τους πιο ακέραιους· τέτοια είναι η φρόνηση του οικονόμου της αδικίας. Η αληθινή φρόνηση, όμως, είναι η διάκριση μεταξύ εκείνων που πρέπει να πράττουμε και εκείνων που δεν πρέπει να πράττουμε. Εκείνος που την ακολουθεί ποτέ δεν θα απομακρυνθεί από τα έργα της αρετής, και ποτέ δεν θα περιπέσει στον όλεθρο της κακίας. Αυτός, λοιπόν, που κατανοεί τους λόγους της φρονήσεως γνωρίζει ποιοι είναι σοφιστικοί και απατηλοί, και ποιοι είναι εκείνοι που μας υποδεικνύουν τα βέλτιστα σχετικά με τα όσα πρέπει να πράττουμε στον βίο· και ως έμπειρος τραπεζίτης, θα κρατήσει το γνήσιο και θα απέχει από κάθε είδους πονηρό. Αυτή η φρόνηση χαρίζεται σε εκείνον που οικοδομεί την οικία του, ώστε να θέσει το θεμέλιό της πάνω στην πέτρα, δηλαδή να στηρίζεται στην πίστη στον Χριστό, ώστε να παραμένει ασάλευτη στις βροχές, στους ανέμους και στις ορμές των ποταμών.

Εκείνος όμως ήταν άκαμπτος και αδάμαστος, και άτρωτος σε κάθε προσβολή των πειρασμών. Θα παρομοίαζε κανείς το ακλόνητο της διανοίας του με την οικία του φρονίμου, την οποία ούτε οι αφόρητες ορμές των ανέμων, ούτε το ραγδαίο ύδωρ που καταρρακτώνεται από τα νέφη, ούτε οι χείμαρροι που ξεσπούν ολόγυρα, δύνανται να διασαλεύσουν, εξαιτίας της ασφάλειας από την πέτρα. Τέτοιος ήταν ο άνδρας, διασώζοντας ασάλευτο το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό.

Διότι το ότι τα δόγματα της θεοσεβείας ονομάζονται οικία, μας το δίδαξε ο ίδιος ο Κύριος μέσω της παραβολής, λέγοντας: «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του πάνω στην πέτρα». Φαίνεται δε ότι και ο Παύλος στην Α΄ προς Κορινθίους επιστολή μάς διδάσκει ότι καθένας από όσους έχουν πιστέψει στον Χριστό οικοδομεί οικία για τον εαυτό του. «Διότι», λέει, «κανείς δεν μπορεί να θέσει άλλο θεμέλιο, παρά εκείνο που έχει ήδη τεθεί, το οποίο είναι ο Ιησούς Χριστός. Εάν δε κάποιος οικοδομεί πάνω σε αυτό το θεμέλιο χρυσό, άργυρο, πολύτιμους λίθους, ξύλα, χόρτο, άχυρο...» —Επειδή όμως, από όσους διαμορφώνουν τα δόγματα, εκείνοι μεν που υποστηρίζουν απόψεις άξιες γέλιου και χλεύης οικοδομούν τρόπον τινά έναν περίγελο, ενώ οι πιο ικανοί κατασκευάζουν σπουδαία οικοδομήματα, ο προφήτης Μιχαίας, γκρεμίζοντας τα οικήματα των γελοίων, λέει: «Εσείς που βρίσκεστε στη Γεθ μην καυχιέστε· και εσείς που βρίσκεστε στην Ακαρείμ, μην ανοικοδομείτε από οικία που αποτελεί τον περίγελό σας». Και πάλι ο ίδιος, επιπλήττοντας τους φαύλους διδασκάλους, λέει: «Ακούστε τα αυτά, οι ηγέτες του οίκου Ιακώβ, και οι υπόλοιποι του οίκου Ισραήλ, εσείς που βδελύσσεστε τη δίκαιη κρίση και διαστρέφετε όλα τα ορθά, εσείς που οικοδομείτε τη Σιών με αίματα και την Ιερουσαλήμ με αδικίες...»

Μτ 7, 24-26 Ο ακροατής του νόμου που νοείται πνευματικά, χωρίς όμως να είναι και τηρητής του, παρομοιάζεται με σπίτι που έχει χτιστεί πάνω στην άμμο, το οποίο σε καιρό πειρασμού καταρρέει και καταχώνεται, όταν πνεύσουν τα πνεύματα της πονηρίας, όταν τα ταραγμένα ύδατα εισέλθουν έως την ψυχή και ο θολός χείμαρρος της ανομίας τους ταράξει τα πάντα και επισείσει τον έσχατο κίνδυνο. Ορθά δε, για μεν τον φρόνιμο είπε «θα τον παρομοιάσω», ενώ για τον μωρό «θα παρομοιαστεί». Διότι ο εργάτης της αρετής ασφαλώς «ισχύει εν τω ενδυναμούντι» αυτόν Χριστώ, από τον οποίο προέρχεται καθετί που κατορθώνουν οι άνθρωποι, από τον οποίο πηγάζει η σοφία, η σύνεση και η εξομοίωση προς το αγαθό. Αντίθετα, ο φαύλος δεν έχει τον Θεό ως αίτιο της δικής του κακίας και αφροσύνης, αλλά ο ίδιος εξομοιώνεται με τον άφρονα, έχοντας αποστατήσει από το κατά φύση και έχοντας βρεθεί στο παρά φύση.

Διότι κάπως έτσι λέει ο Χριστός: «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με συνετό άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και χτύπησαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Προσθέτοντας δε, ότι θα σκεπαστεί με όλη τη δόξα, μας δίνει να κατανοήσουμε πως η χάρη του Χριστού σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν δεν θα είναι μερική, αλλά η προστασία Του γι' αυτούς θα προσφερθεί με απόλυτη προθυμία.

Θα το αποδείξει λέγοντας και ο ίδιος ο Σωτήρας εν είδει παραβολής, δηλαδή παραδείγματος: «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα· και η πέτρα είναι ο Χριστός.» <Έδωσα ως αντάλλαγμά σου την Αίγυπτο και την Αιθιοπία, και τη Συήνη αντί για σένα, από τότε που έγινες πολύτιμος ενώπιόν μου. Δοξάστηκες, και εγώ σε αγάπησα, και θα παραδώσω πολλούς ανθρώπους για χάρη σου, και άρχοντες για την κεφαλή σου. Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου.> Αν και το νόημα των προκειμένων είναι βέβαια εντελώς δυσνόητο, θα κάνω την εξήγησή τους όσο είναι δυνατόν με την καθοδήγηση του Θεού, διότι αυτός δίνει σοφία και γνώση. Επομένως, πριν ανατείλει στον κόσμο ο Χριστός, ο οποίος είναι το αληθινό φως, ολόκληρη η γη βρισκόταν σε πλάνη, και βυθιζόταν στο βαθύ και σφοδρότατο σκοτάδι της αμάθειας, και υπήρχαν παντού πάρα πολλές λατρείες, ανά χώρες και έθνη. Περισσότερο δεισιδαίμονες όμως από τους άλλους υπήρξαν οι Χαλδαίοι και οι Φοίνικες, και όσοι κατοικούν τη γη των Αιγυπτίων, μέχρι τη Συήνη και την Αιθιοπία.

Έτσι, αυτός που έχει χτίσει από πριν το θεμέλιό του πάνω στην πέτρα, όταν τον χτυπούσαν και έπεφταν πάνω του ορμητικά πλημμύρες και ποταμοί θλίψεων και χειμώνες πειρασμών, καθώς και φοβεροί άνεμοι των πνευμάτων της πονηρίας, δεν έπεσε, επειδή είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα. Αφού προηγουμένως εξάσκησε τον εαυτό του μέσω του λόγου του Θεού σε μια τέτοια πνευματική κατάσταση και αγαθή άσκηση, εννοώ της ανδρείας και της γενναιότητας, της μακροθυμίας και της υπομονής, της πίστης, της ελπίδας και της βεβαιότητας, και αφού τον συνήθισε σε αγαθό ήθος και όσια διαγωγή, ασχολούμενος με τα υπόλοιπα έργα της αρετής και ακολουθώντας τον λόγο του Θεού, και αφού έπειτα δέχθηκε τη δύναμη από το ύψος με την προσδοκία της πίστης, ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται αληθινά θεμέλιο, οίκος, στύλος και εδραίωμα μέσα στη χάρη του Θεού, και καθίσταται αίτιος ζωής για πολλές ψυχές, έχοντας τη δύναμη να βαστάζει την ασθένεια των πολλών.

Αυτό δεν ήταν δυνατόν να συμβεί διαφορετικά, παρά μόνο με το να εμφανιστεί ο Κύριος σε εμάς επισκιασμένος, μέσω του σώματος· ο οποίος δεν είναι μόνο νυμφίος αλλά και οικοδόμος, κατασκευάζοντας ο ίδιος έντεχνα μέσα μας τον οίκο και γινόμενος ο ίδιος υλικό της τέχνης του. Διότι τοποθετεί οροφή στον οίκο, καλλωπίζοντας το έργο του με άσηπτο υλικό. Τέτοια είναι η κέδρος και η κυπάρισσος, των οποίων η εγγενής στα ξύλα αντοχή υπερέχει κάθε αιτίας σήψεως, αφού ούτε στον χρόνο υποχωρεί, ούτε σκώληκες γεννά, ούτε από τη μούχλα φθείρεται. Εξ αυτών, οι μεν κέδροι, λόγω του μεγάλου μήκους τους, συνδέουν τα πλάτη του οίκου στην οροφή, ενώ οι κυπάρισσοι, μέσω της λεγόμενης φατνώσεως, ωραιοποιούν την εσωτερική κατασκευή. Η ρήση έχει ως εξής: «Δοκοί των οίκων ημών κέδροι, φατνώματα ημών κυπάρισσοι». Πάντως, τα αινίγματα που υποδηλώνονται μέσω των ξύλων είναι φανερά σε όσους παρακολουθούν τον ειρμό της σκέψης. Στο Ευαγγέλιο, ο Κύριος ονομάζει «βροχή» τις ποικίλες προσβολές των πειρασμών, λέγοντας για εκείνον που οικοδόμησε σωστά την οικία του πάνω στην πέτρα, ότι «κατέβηκε η βροχή και φύσηξαν οι άνεμοι και ήλθαν οι ποταμοί», και το οικοδόμημα παρέμεινε άθικτο από αυτά. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτής της καταστροφικής νεροποντής έχουμε ανάγκη από τέτοιες δοκούς.

Κανείς από εσάς ας μην είναι τόσο προσηλωμένος στις βιοτικές μέριμνες, ώστε σαν να απολιθώνεται από αυτές, μη μπορώντας να ανοίξει τα αυτιά και την καρδιά προς τη δροσιά των λόγων της διδασκαλίας του Πνεύματος. Διότι, για ποιον λόγο η μεν γη, όταν δέχεται τη βροχή, μαλακώνει, νοτίζεται και εμπλουτίζεται, ενώ το κεραμίδι παραμένει σκληρό, ξερό και αδιάλυτο; Δεν οφείλεται στο ότι η μεν γη θερμαίνεται από τις ακτίνες του ήλιου αλλά δεν κατακαίγεται, και γι' αυτό έχει ανοιχτούς τους πόρους για την υποδοχή της βροχής, ενώ το κεραμίδι, επειδή κατακαίγεται από τη βίαιη επενέργεια της φωτιάς, έχει τους εσωτερικούς του πόρους ερμητικά κλειστούς και σφραγισμένους, ώστε να μην μπορεί να δεχτεί τη βροχή, έστω κι αν είναι πολύ ψιλή; Έτσι και καθένας που κυριεύεται σε μεγάλο βαθμό και συνεχώς από τα σωματικά, τα γήινα και τα βιοτικά, σκληραίνει την καρδιά του και, προτού καν επιστρέψει στη γη, έχοντας νεκρωμένη τη διάνοιά του, παραμένει αναίσθητος απέναντι στη θεία διδασκαλία. Αντιθέτως, όποιος χρησιμοποιεί αυτόν τον κόσμο αλλά δεν τον καταχράται, σύμφωνα με την προτροπή του αποστόλου, θα είναι έτοιμος να αναζητά, να ακούει με σύνεση και να εργάζεται με σπουδή και προθυμία για τα επουράνια. Και όχι μόνο να ακούει κατ' αυτόν τον τρόπο, αλλά και να τα φυλάσσει μέσα του και να τα κάνει πράξη, ώστε να μακαριστεί από τον Κύριο, εξομοιούμενος με τον πιστό και φρόνιμο δούλο: «Διότι όποιος ακούει», λέει, «τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με άνθρωπο φρόνιμο».

Εσύ όμως, αν δεν προστρέχεις στον Θεό σε καιρό θλίψεων, αν δεν διορθώνεσαι με τη δική Του παιδαγωγία, ποιος άραγε καιρός, τι από όσα υπάρχουν ή συμβαίνουν θα συντελέσει στη διόρθωσή σου; Αλλά το σώμα έχει ανάγκη και από τη σωματική τροφή και από τα άλλα αναγκαία αγαθά, θα μπορούσε να πει κάποιος. Μάλιστα· πώς όχι άλλωστε; Αν λοιπόν έχεις αφθονία από αυτά, έχοντάς τα οπωσδήποτε λάβει από τον Θεό (διότι λέει: "τι έχεις που να μην το έλαβες;"), ευχαρίστησε Αυτόν που στα έδωσε, δώσε Του την ευχαριστία μέσω των έργων σου· όπως Εκείνος εισάκουσε το θέλημά σου και εκπλήρωσε την επιθυμία σου, έτσι και εσύ πρόσελθε και άκουσε και μάθε καλά το δικό Του θέλημα, και υπάκουσε και εφάρμοσέ το, ώστε να επαινεθείς ως φρόνιμος (διότι λέει: "όποιος ακούει τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνθρωπο"), και στο εξής να Τον έχεις πλουσιοπάροχο ευεργέτη όχι μόνο στα παρερχόμενα και γήινα, αλλά και στα μελλοντικά και μόνιμα και επουράνια· διότι λέει: "εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ· σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του Κυρίου σου". Αν πάλι δεν έχεις τώρα αφθονία για τις σωματικές ανάγκες ή φοβάσαι κάποια αναμενόμενη στέρηση, και πάλι πρόσελθε σε Αυτόν, και πάλι ζήτησε από Αυτόν, και πάλι υπάκουσέ Τον· διότι λέει: "υποτάξου στον Κύριο και ικέτευσέ Τον".

Όπου δεν υπάρχουν βόδια, οι φάτνες είναι καθαρές, κ.τ.λ. [Cod. f. 63 a.] Σε εμένα αυτό φαίνεται να σημαίνει ότι ο οκνηρός υφίσταται άπειρες ζημίες και πενία· ή, εάν όχι αυτό, ότι δεν είναι δυνατόν, χωρίς να καταβάλει προσπάθεια, να καρπωθεί κάτι, ότι πρέπει να φροντίζει τα βόδια· ότι οφείλει να είναι οικονόμος· ότι πρέπει να μεριμνά πολύ για τη γεωργία. Ή αλλιώς: όπου δεν υπάρχουν αυτοί που διδάσκουν, τα δοχεία των διδασκάλων είναι κενά· η δε δύναμη του διδάσκοντος φανερώνεται εκεί όπου είναι πολλά τα γεννήματα. Θα αναζητήσεις σοφία στους κακούς, και δεν θα την βρεις. [Ibid.] Διότι η σοφία δεν συμπλέκεται με την κακία. Οι οικίες των παρανόμων θα οφείλουν καθαρισμό. Διότι, εφόσον έχουν το θεμέλιό τους πάνω στην άμμο, οφείλουν καθαρισμό, ώστε αφού γίνουν καθαροί να δουν τον Θεό· ενώ εκείνοι που ακούν τους λόγους του Ιησού και τους εφαρμόζουν, οικοδομούν τη δική τους οικία πάνω στην πέτρα.

εʹ. Για να μας κάνετε λοιπόν πιο πρόθυμους, αποδείξτε ότι διαφυλάττετε με ασφάλεια όσα ήδη έχουν λεχθεί, και μαζί με τα ορθά δόγματα επιδείξτε πολλή επιμέλεια για τον τρόπο ζωής σας. Διότι, λέει, ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς· ώστε και ο βίος να συμφωνεί με τα δόγματα, και τα δόγματα να κηρύττουν τον βίο. Διότι η πίστη χωρίς έργα είναι νεκρή, και τα έργα χωρίς πίστη είναι νεκρά. Επειδή, αν έχουμε μεν υγιή δόγματα, αλλά αμελούμε τον βίο, κανένα όφελος δεν θα έχουμε από τα δόγματα· και πάλι, αν επιμελούμαστε μεν τον βίο, αλλά χωλαίνουμε ως προς τα δόγματα, ούτε έτσι θα υπάρξει κάποιο κέρδος για εμάς. Γι' αυτό αρμόζει να στερεώνεται αυτή η πνευματική οικοδομή μας και από τις δύο πλευρές. Διότι, λέει, καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα. Δες πώς δεν θέλει μόνο να ακούμε, αλλά και να πράττουμε, και μέσα από τα έργα να αποδεικνύουμε την υπακοή, και αυτόν μεν τον ονόμασε φρόνιμο, εκείνον δηλαδή που παρουσιάζει έργα σύμφωνα με τα λόγια, ενώ εκείνον που σταματά μόνο στα λόγια, τον ονόμασε μωρό· και ευλόγως. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος, λέει, οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην άμμο· γι' αυτό και δεν μπόρεσε να αντέξει το χτύπημα των ανέμων, αλλά γρήγορα κατέρρευσε.

Τέτοιες πράγματι είναι οι ράθυμες ψυχές και όσες δεν είναι στηριγμένες πάνω στην πνευματική πέτρα· διότι τώρα ο λόγος δεν αφορά οικοδομή και σπίτι, αλλά αυτό που έχει λεχθεί αναφέρεται στις ψυχές, οι οποίες υφίστανται κλονισμό ακόμη και από τον παραμικρό πειρασμό. Διότι με τα ονόματα του ανέμου, της βροχής και των ποταμών, μας αινίχθηκε την επέλευση των πειρασμών. Επειδή ο σταθερός, ο άγρυπνος και εκείνος που νήφει γίνεται μέσα από αυτούς τους πειρασμούς μάλλον ισχυρότερος· και όσο εντείνονται οι θλίψεις, τόσο αυξάνεται και η ανδρεία του. Ενώ ο ράθυμος και πνευματικά χαλαρωμένος, έστω και αν του προσπέσει μια ελαφριά αύρα πειρασμού, αμέσως κλονίζεται και καταπίπτει, όχι εξαιτίας της φύσεως των πειρασμών, αλλά εξαιτίας της ασθένειας της προαιρέσεώς του. Γι' αυτό πρέπει να νήφουμε και να γρηγορούμε, και να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα, ώστε και σε περίοδο ανέσεως να είμαστε συγκροτημένοι, και στις θλίψεις που επέρχονται να διατηρούμε τη νήψη μας, επιδεικνύοντας πολλή ευγνωμοσύνη και αναπέμποντας διαρκώς ευχαριστία προς τον φιλάνθρωπο Θεό. Αν με αυτόν τον τρόπο διαχειριζόμαστε τη ζωή μας, θα απολαύσουμε άφθονη την άνωθεν βοήθεια, και έτσι θα μπορέσουμε και τον παρόντα βίο να διανύσουμε με ασφάλεια, και για τη μέλλουσα ζωή να εξασφαλίσουμε εκ των προτέρων για τους εαυτούς μας πολλή παρρησία. Την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και πρόσεξε πόσο εξαιρετικά ταιριαστή εικόνα βρήκε· διότι δεν είπε «θεμέλιο», το οποίο θα ήταν αταίριαστο, αλλά «άγκυρα». Επειδή αυτό που βρίσκεται σε θαλασσοταραχή, και δεν φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί πλήρως, στέκεται πάνω στο υγρό στοιχείο σαν να βρίσκεται σε στεριά, και κλυδωνίζεται, και ταυτόχρονα δεν κλυδωνίζεται. Διότι για εκείνους που είναι πολύ σταθεροί και φιλοσοφημένοι, εύλογα χρησιμοποίησε εκείνη την εικόνα ο Χριστός λέγοντας: «Αυτός που έχτισε την οικία του πάνω στην πέτρα»· για εκείνους όμως που αποθαρρύνονται και πρέπει να υποβαστάζονται από την ελπίδα, πολύ εύστοχα χρησιμοποίησε αυτήν την εικόνα ο Παύλος. Διότι η τρικυμία και η σφοδρή κακοκαιρία κλυδωνίζουν το σκάφος· η ελπίδα όμως δεν το αφήνει να περιφέρεται ακυβέρνητο, έστω κι αν αμέτρητοι άνεμοι το ταρακουνούν. Ώστε, αν δεν είχαμε αυτήν, προ πολλού θα είχαμε καταποντιστεί. Και όχι μόνο στα πνευματικά, αλλά και στα βιοτικά ζητήματα μπορεί να διαπιστώσει κανείς τη μεγάλη της δύναμη· όπως, για παράδειγμα, στο εμπόριο, στη γεωργία, στη στρατιωτική υπηρεσία. Διότι, αν κάποιος δεν την προτάξει ευθύς εξαρχής, δεν θα καταπιανόταν με κανένα έργο. Και δεν είπε απλώς «άγκυρα», αλλά «ασφαλή και βέβαιη»· για να φανερώσει το αδιάψευστο της σωτηρίας εκείνων που στηρίζονται πάνω της· γι' αυτό και προσθέτει: «Η οποία εισέρχεται στο εσωτερικό του καταπετάσματος».

Γιατί οικοδομούμε πάνω στην άμμο; Ας οικοδομήσουμε πάνω στην πέτρα· διότι, οτιδήποτε και αν επέλθει, εκείνη η οικοδομή παραμένει απόρθητη, και τίποτα δεν θα μπορέσει να την κυριεύσει, και δικαιολογημένα· διότι απέναντι σε όλες τις τέτοιου είδους επιβουλές εκείνος ο χώρος είναι άβατος, όπως ακριβώς ο εδώ χώρος είναι βατός. Διότι και οι σεισμοί, και οι εμπρησμοί, και η έφοδος των εχθρών μάς την αφαιρούν ενώ ζούμε, και πολλές φορές μάς καταστρέφουν μαζί της. Και όταν πάλι αυτή παραμένει όρθια, τότε εμάς ή κάποια ασθένεια μας πήρε νωρίτερα, ή, αν παραμείνουμε ζωντανοί, δεν μας άφησε να την απολαύσουμε καλά· διότι ποια ευχαρίστηση υπάρχει εκεί όπου υπάρχουν ασθένειες, και συκοφαντίες, και φθόνος, και επιβουλές; Ή, αν τίποτα από αυτά δεν μας ενοχλεί, πολλές φορές, επειδή δεν έχουμε παιδιά, στενοχωριόμαστε, δυσφορούμε, μη έχοντας σε ποιους να παραδώσουμε τα σπίτια και όλα τα υπόλοιπα· και καταπονούμαστε λοιπόν σαν να κοπιάζουμε για άλλους· πολλές φορές μάλιστα η περιουσία περιήλθε στους εχθρούς, όχι μόνο αφού φύγαμε από τη ζωή, αλλά και ενώ ζούσαμε. Τι είναι λοιπόν πιο άθλιο από το να κοπιάζει κανείς για τους εχθρούς του, και, για να αναπαύονται εκείνοι, ο ίδιος να συσσωρεύει αμαρτίες; Και πολλά παραδείγματα αυτού του πράγματος βλέπει κανείς στις πόλεις· και σιωπώ, για να μην λυπήσω αυτούς που τα στερήθηκαν· επειδή θα μπορούσα να αναφέρω ονομαστικά μερικούς από αυτούς, και θα είχα πολλές ιστορίες να διηγηθώ, και να σας υποδείξω πολλά σπίτια, τα οποία έλαβαν ως κυρίους τους εχθρούς εκείνων που κόπιασαν για αυτά· και όχι μόνο σπίτια, αλλά και δούλοι και ολόκληρη η περιουσία πολλές φορές περιήλθε στους εχθρούς. Διότι τέτοια είναι τα ανθρώπινα πράγματα.

Και θα πω: Δεν σας γνωρίζω. Και εδώ πάλι δείχνει τον εαυτό του ότι έχει την εξουσία των πάντων· γι' αυτό και έλεγε: Όποιος ακούει αυτούς μου τους λόγους. Επειδή, λοιπόν, μίλησε για όλα όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, κάνοντας λόγο και για τη βασιλεία, και για την ανείπωτη ανταμοιβή, και για την παρηγοριά, και για όλα τα παρόμοια, θέλει από τώρα να τους δώσει τους καρπούς, και να δείξει πόση είναι η δύναμη της αρετής και στην παρούσα ζωή. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η δύναμη; Το να ζει κανείς με ασφάλεια, το να μην πέφτει εύκολα θύμα κανενός από τα δεινά, το να στέκεται ανώτερος από όλους όσους τον επιβουλεύονται· με το οποίο τι θα μπορούσε να συγκριθεί; Διότι αυτό ούτε ο ίδιος που φοράει το βασιλικό διάδημα δεν θα μπορούσε να το εξασφαλίσει για τον εαυτό του, παρά μόνο εκείνος που επιδιώκει την αρετή. Διότι μόνο αυτός το κατέχει με μεγάλη αφθονία, απολαμβάνοντας πολλή γαλήνη μέσα στην αστάθεια των παρόντων πραγμάτων. Διότι το αξιοθαύμαστο είναι ακριβώς τούτο: ότι, παρόλο που δεν επικρατεί γαλήνη, αλλά σφοδρή τρικυμία, και πολλή ταραχή, και συνεχείς πειρασμοί, ο ίδιος δεν είναι δυνατόν να κλονιστεί ούτε στο ελάχιστο. Διότι έπεσε η βροχή, λέει, και ήλθαν οι ποταμοί, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω σε εκείνο το σπίτι, και δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα. Και αποκαλεί εδώ μεταφορικά βροχή, ποταμούς και ανέμους τις ανθρώπινες συμφορές και δυστυχίες, όπως για παράδειγμα τις συκοφαντίες, τις επιβουλές, τα πένθη, τους θανάτους, τις απώλειες προσφιλών προσώπων, τις κακοήθειες των εχθρών, και όλα όσα θα μπορούσε να ονομάσει κανείς κακά μέσα στη ζωή.

Όποιος δε ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του πάνω στην πέτρα· και κατέβηκε η βροχή και ήλθαν οι ποταμοί και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένη πάνω στην πέτρα. Το δε, «Μελετούσα συνεχώς τα δικαιώματά σου», σημαίνει, λέγει, ότι αδιάκοπα έκανα τη μελέτη τους.

Ας μην ταραζόμαστε, λοιπόν, για τα παρόντα δεινά. Διότι, εάν έχεις αμαρτίες, αυτές αφανίζονται και κατακαίονται εύκολα από τη θλίψη· εάν όμως έχεις αρετή, λαμπρύνεσαι και φαιδρύνεσαι από αυτήν. Επειδή, εάν αγρυπνείς συνεχώς και νήφεις, θα είσαι ανώτερος από κάθε βλάβη. Διότι δεν είναι η φύση των πειρασμών, αλλά η ραθυμία εκείνων που πειράζονται αυτή που από τη φύση της προκαλεί τις πτώσεις. Ώστε, εάν θέλεις να ζεις με τρυφή και να απολαμβάνεις την άνεση και την ηδονή, μην αναζητάς ηδονή ούτε άνεση, αλλά αναζήτησε ψυχή γεμάτη από υπομονή και ικανή να επιδείξει καρτερία. Διότι, εάν δεν το έχεις αυτό, όχι μόνο ο πειρασμός θα σε καταβάλει, αλλά και η ίδια η άνεση θα σε καταστρέψει και θα σε ρίξει σε χειρότερη πτώση. Γιατί, για να καταλάβεις ότι δεν είναι η προσβολή των δεινών, αλλά η ραθυμία της δικής μας διανοίας που ανατρέπει τη σωτηρία μας, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο συνετό, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε, διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και πάλι: «Όποιος ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο άφρονα, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και γκρεμίστηκε, και η πτώση του ήταν μεγάλη».

Για ποιο λόγο άραγε οι φωνές των εξορκιστών, εκείνες οι φοβερές και φρικτές, σου υπενθυμίζουν τον κοινό Δεσπότη, την κόλαση, την τιμωρία, τη γέεννα; Εξαιτίας της αναισχυντίας των δαιμόνων. Διότι ο κατηχούμενος είναι πρόβατο ασφράγιστο, πανδοχείο έρημο και κατάλυμα χωρίς πόρτες, απολύτως εκτεθειμένο σε όλους, πεδίο επιδρομής ληστών, καταφύγιο θηρίων, κατοικία δαιμόνων. Επειδή, λοιπόν, φάνηκε καλό στον Βασιλέα, από πολλή φιλανθρωπία, αυτό το έρημο πανδοχείο, το χωρίς πόρτες, το καταφύγιο των ληστών, να γίνει βασιλική αυλή, για τον λόγο αυτόν έστειλε εμάς που διδάσκουμε και εκείνους που εξορκίζουν, για να προετοιμάσουμε το κατάλυμα. Και εμείς μεν που διδάσκουμε, καθιστούμε τους σαθρούς τοίχους οχυρούς διά της διδασκαλίας· διότι λέει: «καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους κάνει πράξη, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα». Θέτουμε ασφαλή τα θεμέλια, έως ότου έλθει ο Βασιλεύς. Εάν κάπου δούμε κάποιον ρύπο και βούρκο, τον απομακρύνουμε· διότι τέτοια είναι η συνήθεια της αμαρτίας, δυσώδης και ακάθαρτη. Άκουσε, εξάλλου, πώς περιγράφει τη φύση της ο Δαβίδ: «Σαν βαρύ φορτίο με βάρυναν· βρώμισαν και σάπισαν οι πληγές μου εξαιτίας της αφροσύνης μου».

Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μας υπέδειξε και η παραβολή για τους ανθρώπους εκείνους, από τους οποίους ο μεν ένας έχτισε την οικία του πάνω στην πέτρα, ο δε άλλος πάνω στην άμμο· όχι για να εκλάβουμε κυριολεκτικά την άμμο και την πέτρα, ούτε την οικοδομή από λίθους και στέγες, ούτε τους ποταμούς και τη βροχή και τους άγριους ανέμους που προσκρούουν στις οικοδομές, αλλά για να εννοήσουμε μέσα από αυτά την αρετή και την κακία, και να διαπιστώσουμε και από εδώ ότι εκείνον που δεν αδικεί τον εαυτό του, κανείς δεν τον αδικεί. Επομένως, ούτε η βροχή, μολονότι έπεφτε ραγδαία, ούτε οι ποταμοί που προσέκρουαν με μεγάλη ορμή, ούτε οι άγριοι άνεμοι που χτυπούσαν με σφοδρή δύναμη κατάφεραν να κλονίσουν στο ελάχιστο την οικία εκείνη· αντιθέτως, παρέμενε ακατανίκητη και ακίνητη, για να μάθεις ότι εκείνον που δεν προδίδει τον εαυτό του, κανένας πειρασμός δεν δύναται να τον κλονίσει. Η οικία όμως του άλλου κατέρρευσε εύκολα, όχι εξαιτίας της προσβολής των πειρασμών —διότι τότε και η άλλη θα είχε υποστεί το ίδιο— αλλά εξαιτίας της δικής του ανοησίας. Διότι δεν έπεσε επειδή φύσηξε ο άνεμος, αλλά το έπαθε αυτό επειδή είχε οικοδομηθεί πάνω στην άμμο, δηλαδή πάνω στη ραθυμία και την πονηρία. Άλλωστε, και πριν ακόμη ξεσπάσει εκείνη η καταιγίδα, ήταν ήδη αδύναμη και έτοιμη να καταρρεύσει.

«Τοποθέτησε τον θησαυρό σου σύμφωνα με τις εντολές του Υψίστου, και θα σε ωφελήσει περισσότερο από το χρυσάφι.» «Όχι καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς. Καθένας, λοιπόν, που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στον βράχο· και έπεσε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο.» «Όποιος πράξει το θέλημα του Θεού, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού.» «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του.» «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, ούτε η ακροβυστία, αλλά η τήρηση των εντολών του Θεού.» «Εκείνος που τηρεί την εντολή Του, μένει ενωμένος με Αυτόν, και Αυτός με εκείνον.» Ό,τι ακριβώς είναι η τέχνη για την κιθαρωδία, αυτό είναι για τους νόμους του Θεού η απόδειξή τους μέσω των έργων.

Όταν λοιπόν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, μην υπερηφανευτείτε, διότι «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», αλλά να λέτε ότι «είμαστε αχρείοι δούλοι». Δεν λέω εγώ ότι είστε αχρείοι δούλοι, αλλά εσείς οφείλετε να το λέτε αυτό, ώστε μέσω της φαινομενικής αχρηστίας να κατορθώσετε το χρήσιμο, και, αφού μου επιδείξετε αγαθό φρόνημα, εγώ θα σας αναδείξω αγαθότερους και θα σας δοξάσω και θα σας ανυψώσω με ύψωση από την οποία δεν θα πέσετε, διότι «καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του», την ψυχή, «πάνω στην πέτρα», εμένα τον στερεό· «και κατέβηκε η βροχή», των παθών, «και ήρθαν οι ποταμοί», οι πειρασμοί, «και φύσηξαν οι άνεμοι», των εναέριων πνευμάτων, «και χτύπησαν την οικία εκείνη», την ψυχή, «και» σε πάθη και απιστία και απελπισία «δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένη πάνω στην πέτρα», εμένα τον ασάλευτο. «

Όπως και αλλού αναφέρει ότι ο πνευματικός σπόρος διαμοιράζεται με τέσσερις τρόπους: Εξήλθε, λέγει, ο σπορέας, ο Υιός του ανθρώπου, για να σπείρει τον ζωντανό λόγο του, τον σπόρο· και καθώς έσπερνε αυτός τους σπόρους της ζωής, άλλοι μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο της ασύνετης καρδιάς, και ήλθαν τα πετεινά, δηλαδή τα πνεύματα, και τους κατέφαγαν· άλλοι δε έπεσαν στα πετρώδη νοήματα, όπου δεν είχε καλή γη, δηλαδή καρποφόρα καρδιά, και αμέσως φύτρωσαν, επειδή δεν είχαν βάθος γης, ρίζα θεοσέβειας, όταν δε ανέτειλε ο ήλιος του πειρασμού και του καυστικού διωγμού, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα επαρκούς πίστεως, σκανδαλίστηκαν και ξεράθηκαν· άλλοι δε έπεσαν πάνω στα αγκάθια του πλούτου, και ανέβηκαν τα αγκάθια, δηλαδή οι μέριμνες τούτου του αιώνος, και η απάτη του πλούτου, και τους έπνιξαν, και έγιναν άκαρποι· άλλοι δε έπεσαν στην καλή γη, στην καρποφόρα και συνετή καρδιά, και έδιναν καρπό πίστεως και αρετής σε εμένα τον σπορέα, ο μεν γονιμότερος νους εκατό, ο ενδιάμεσος εξήντα, και ο τρίτος τριάντα. «Ο έχων ώτα», όχι απλώς να έχει (διότι όλοι έχουν αυτιά), αλλά «ο έχων ώτα», λέγει, «ακούειν, ακουέτω» (όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει). Βλέπεις πώς ο πνευματικός και θείος σπόρος έχει σπαρθεί σε διάφορους αγρούς; Βλέπεις πώς άλλος μεν έχει σπαρθεί στον δρόμο, άλλος σε πετρώδη εδάφη, άλλος σε αγκάθια, και άλλος σε καλή γη; Και πώς ο μεν νουνεχής οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, ενώ ο ανόητος πάνω στην άμμο; «

Ματθ. 7, 24-26 Πρέπει να σημειωθεί ότι το να γίνει κανείς συνετός δεν είναι δυνατόν χωρίς τη συνέργεια και την έμπνευση του Θεού. Γι' αυτό λέγει: «θα τον ομοιώσω με άνδρα συνετό», αντί του «θα τον βοηθήσω και θα συνεργήσω, ώστε όσα οικοδομήθηκαν από αυτόν να μην καταρρεύσουν ούτε να φθαρούν». Στην περίπτωση όμως του άφρονος, δεν λέγει πια «θα τον ομοιώσω», αλλά «θα ομοιωθεί», δηλαδή αυτός ο ίδιος θα είναι υπαίτιος στον εαυτό του για την αφροσύνη και την τιμωρία, διότι αυτόν που επιδιώκει την αρετή, του έχει δοθεί από τον Θεό να επιτύχει τη βασιλεία, ενώ αυτός που από κακία μετέρχεται τα πονηρά, καθιστά τον εαυτό του υποκείμενο στην κόλαση. Έτσι, λοιπόν, η μεν απόκτηση των αρετών κατορθώνεται τόσο με τη δική μας προσπάθεια όσο και με τη χάρη του Θεού, ενώ η διάπραξη της κακίας συμβαίνει από τη μοχθηρία της γνώμης και την εκτροπή της προαιρέσεως.

Διότι, όπως ακριβώς ο καύσωνας του ήλιου όταν λάμπει πάνω στα βλαστάρια του σπόρου, αυτά που σπάρθηκαν σε πετρώδη γη αμέσως τα ξηραίνει επειδή δεν έχουν υγρασία ούτε βάθος γης, ενώ εκείνα που σπάρθηκαν σε καλή και βαθιά γη δεν βλάπτονται (διότι έχουν ριζώσει σε αυτήν βαθιά), έτσι και όσοι είναι ισχυρά θεμελιωμένοι στην εύφορη γη, στην αγαθή προαίρεση και την ορθή πίστη και τη χάρη του Θεού, δεν θα βλαφθούν καθόλου από τον καύσωνα των πειρασμών, αλλά μάλλον ισχυροποιούνται και αποδίδουν περισσότερο καρπό. Τέτοιοι άνθρωποι είναι θεμελιωμένοι πάνω στην ασάλευτη πέτρα, τον ίδιο τον Χριστό. Διότι στον Πέτρο είπε ο Κύριος: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι μοχλοί του άδη δεν θα την κατανικήσουν». Διότι, όπως οι μοχλοί χρησιμεύουν για το ξερίζωμα και την ανατροπή του θεμελίου ενός σπιτιού, έτσι και ο πονηρός επιχειρεί να ξεριζώσει από τον Θεό τις πιστές και θεμελιωμένες ψυχές και θέλει να τις στρέψει προς τον εαυτό του. Παρομοίως πάλι, ο Κύριος παρομοιάζει εκείνον που εκτελεί τις εντολές του με άνθρωπο «φρόνιμο» που θεμελιώνει «την οικία του πάνω στην πέτρα». «Ήλθαν», λέγει, «τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και ξέσπασαν πάνω σε εκείνη την οικία, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα».

Τι περιφρόνηση προς τον Θεό, τι εξύβριση της ιερής λειτουργίας! Έτσι είναι η καθαρή και αμίαντη θρησκεία των Χριστιανών; Αλλά πώς αλλιώς θα αναγνωριστεί αυτός που παρανομεί και αθετεί, παρά από όσα πράττει και λέγει; Τους μεν άλλους τους παρασύρει φανερά, τους οποίους και απέσπασε μετά από δοκιμασία φυλάκισης, επειδή δεν ήταν στηριγμένοι πάνω στην ευαγγελική πέτρα, αλλά βρέθηκαν πάνω στην άμμο, όπως θα έλεγαν τα ιερά λόγια· τον μικρό όμως, αφού τον άφησε, με σκοπό να τον κλονίσει εκφοβίζοντάς τον με το παράδειγμά τους, χωρίς να το καταλάβει, μάλλον χαλύβδωσε τον άνδρα παρά τον αποδυνάμωσε. Διότι, κι αν ακόμη με την πτώση των ασεβών ο δίκαιος κυριεύεται από φόβο, ωστόσο γίνεται και πιο ασφαλής με την πτώση εκείνων, διασφαλίζοντας για τον εαυτό του τη σταθερότητα.

Το δε «Ποτέ δεν σας γνώρισα», σημαίνει «Ούτε τότε που κάνατε θαύματα, σας αγαπούσα»· διότι εδώ η αγάπη ονομάζεται γνώση. «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με έναν συνετό άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέπεσαν σε εκείνο το σπίτι, και δεν έπεσε, διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα.» Χωρίς τον Θεό δεν μπορεί να κατορθωθεί καμία αρετή, γι' αυτό λέει: «Θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο». Η πέτρα είναι ο Χριστός και το σπίτι είναι η ψυχή. Όποιος λοιπόν οικοδομήσει την ψυχή του πάνω στην τήρηση των εντολών του Χριστού, αυτόν ούτε η βροχή -εννοώ τον διάβολο που έπεσε από τον ουρανό-, ούτε τα ποτάμια -οι επιβλαβείς άνθρωποι που πληθαίνουν από μια τέτοια βροχή-, ούτε οι άνεμοι -τα πνεύματα της πονηρίας-, και γενικά όλοι οι πειρασμοί, δεν μπορούν να καταβάλουν έναν τέτοιο άνθρωπο. «Και καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα εφαρμόζει, θα μοιάσει με έναν ανόητο άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη.» Δεν είπε, «Θα τον παρομοιάσω», αλλά, «Θα μοιάσει», από μόνος του, με ανόητο, εκείνος ο οποίος πιστεύει μεν, αλλά δεν πράττει· αυτός λοιπόν χτίζει πάνω στην άμμο, πάνω στη σαθρότητα των έργων.