Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΜΑΤΘΑΙΟΝ 7:25

Τι είναι σφοδρότερο από τη θύελλα των ανέμων; Όμως ο άνεμος ποτέ δεν έβλαψε τον βράχο. Τι είναι ορμητικότερο από τους χειμερινούς ποταμούς; Αλλά δεν κατέστρεψαν την οικία που θεμελιώθηκε πάνω στον βράχο. «Ήλθαν», λέγει, «οι ποταμοί και έπνευσαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο». Και αν «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο», όμως αυτοί είναι έρημες κοιλάδες που βλαστάνουν αγκάθια και με τη στάση τους παριστάνουν ότι τοξεύουν τον ουρανό.

Και πάλι ο Κύριος λέει: «Γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια». Και φρόνιμος είναι ο οικονόμος της αδικίας. Ή μήπως είναι φανερό ότι η έννοια της φρονήσεως είναι διπλή; Διότι η μία αποτελεί τη διαφύλαξη του ιδίου συμφέροντος μαζί με την επιβουλή εναντίον του πλησίον, όπως η φρόνηση του φιδιού, το οποίο προστατεύει το κεφάλι του. Αυτή μοιάζει να είναι μία κακεντρέχεια της συμπεριφοράς, η οποία εφευρίσκει με οξύνοια το προσωπικό όφελος και παρασύρει τους πιο ακέραιους· τέτοια είναι η φρόνηση του οικονόμου της αδικίας. Η αληθινή φρόνηση, όμως, είναι η διάκριση μεταξύ εκείνων που πρέπει να πράττουμε και εκείνων που δεν πρέπει να πράττουμε. Εκείνος που την ακολουθεί ποτέ δεν θα απομακρυνθεί από τα έργα της αρετής, και ποτέ δεν θα περιπέσει στον όλεθρο της κακίας. Αυτός, λοιπόν, που κατανοεί τους λόγους της φρονήσεως γνωρίζει ποιοι είναι σοφιστικοί και απατηλοί, και ποιοι είναι εκείνοι που μας υποδεικνύουν τα βέλτιστα σχετικά με τα όσα πρέπει να πράττουμε στον βίο· και ως έμπειρος τραπεζίτης, θα κρατήσει το γνήσιο και θα απέχει από κάθε είδους πονηρό. Αυτή η φρόνηση χαρίζεται σε εκείνον που οικοδομεί την οικία του, ώστε να θέσει το θεμέλιό της πάνω στην πέτρα, δηλαδή να στηρίζεται στην πίστη στον Χριστό, ώστε να παραμένει ασάλευτη στις βροχές, στους ανέμους και στις ορμές των ποταμών.

Εκείνος όμως ήταν άκαμπτος και αδάμαστος, και άτρωτος σε κάθε προσβολή των πειρασμών. Θα παρομοίαζε κανείς το ακλόνητο της διανοίας του με την οικία του φρονίμου, την οποία ούτε οι αφόρητες ορμές των ανέμων, ούτε το ραγδαίο ύδωρ που καταρρακτώνεται από τα νέφη, ούτε οι χείμαρροι που ξεσπούν ολόγυρα, δύνανται να διασαλεύσουν, εξαιτίας της ασφάλειας από την πέτρα. Τέτοιος ήταν ο άνδρας, διασώζοντας ασάλευτο το στερέωμα της πίστεως στον Χριστό.

Μτ 7, 24-26 Ο ακροατής του νόμου που νοείται πνευματικά, χωρίς όμως να είναι και τηρητής του, παρομοιάζεται με σπίτι που έχει χτιστεί πάνω στην άμμο, το οποίο σε καιρό πειρασμού καταρρέει και καταχώνεται, όταν πνεύσουν τα πνεύματα της πονηρίας, όταν τα ταραγμένα ύδατα εισέλθουν έως την ψυχή και ο θολός χείμαρρος της ανομίας τους ταράξει τα πάντα και επισείσει τον έσχατο κίνδυνο. Ορθά δε, για μεν τον φρόνιμο είπε «θα τον παρομοιάσω», ενώ για τον μωρό «θα παρομοιαστεί». Διότι ο εργάτης της αρετής ασφαλώς «ισχύει εν τω ενδυναμούντι» αυτόν Χριστώ, από τον οποίο προέρχεται καθετί που κατορθώνουν οι άνθρωποι, από τον οποίο πηγάζει η σοφία, η σύνεση και η εξομοίωση προς το αγαθό. Αντίθετα, ο φαύλος δεν έχει τον Θεό ως αίτιο της δικής του κακίας και αφροσύνης, αλλά ο ίδιος εξομοιώνεται με τον άφρονα, έχοντας αποστατήσει από το κατά φύση και έχοντας βρεθεί στο παρά φύση.

Διότι κάπως έτσι λέει ο Χριστός: «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα μοιάσει με συνετό άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και χτύπησαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Προσθέτοντας δε, ότι θα σκεπαστεί με όλη τη δόξα, μας δίνει να κατανοήσουμε πως η χάρη του Χριστού σε όσους έχουν πιστέψει σε αυτόν δεν θα είναι μερική, αλλά η προστασία Του γι' αυτούς θα προσφερθεί με απόλυτη προθυμία.

Θα το αποδείξει λέγοντας και ο ίδιος ο Σωτήρας εν είδει παραβολής, δηλαδή παραδείγματος: «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα μοιάσει με φρόνιμο άνδρα, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα· και η πέτρα είναι ο Χριστός.» <Έδωσα ως αντάλλαγμά σου την Αίγυπτο και την Αιθιοπία, και τη Συήνη αντί για σένα, από τότε που έγινες πολύτιμος ενώπιόν μου. Δοξάστηκες, και εγώ σε αγάπησα, και θα παραδώσω πολλούς ανθρώπους για χάρη σου, και άρχοντες για την κεφαλή σου. Μη φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου.> Αν και το νόημα των προκειμένων είναι βέβαια εντελώς δυσνόητο, θα κάνω την εξήγησή τους όσο είναι δυνατόν με την καθοδήγηση του Θεού, διότι αυτός δίνει σοφία και γνώση. Επομένως, πριν ανατείλει στον κόσμο ο Χριστός, ο οποίος είναι το αληθινό φως, ολόκληρη η γη βρισκόταν σε πλάνη, και βυθιζόταν στο βαθύ και σφοδρότατο σκοτάδι της αμάθειας, και υπήρχαν παντού πάρα πολλές λατρείες, ανά χώρες και έθνη. Περισσότερο δεισιδαίμονες όμως από τους άλλους υπήρξαν οι Χαλδαίοι και οι Φοίνικες, και όσοι κατοικούν τη γη των Αιγυπτίων, μέχρι τη Συήνη και την Αιθιοπία.

Αλλά η σοφή, πάναγνη και αγία παρθένος, η οποία δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα, ευλόγως θα έλεγε: «Εγώ θα αποβλέπω στον Κύριο, θα ελπίζω με υπομονή στον Θεό τον Σωτήρα μου, θα με εισακούσει ο Θεός μου». Το ότι δε θα καταπατήσει τους αντιπάλους της σαν τη λάσπη των δρόμων, και ότι αυτοί που συνηθίζουν να την πολεμούν δεν θα χαρούν καθόλου εις βάρος της, ακόμη κι αν κλονιζόταν κάπως, πώς είναι δυνατόν να το αμφισβητήσει κανείς; Διότι «είναι τεθεμελιωμένη πάνω στην πέτρα», και στήριγμά της είναι ο Χριστός, ακράδαντο θεμέλιο και διαρκής ασφάλεια, Σωτήρας και Λυτρωτής.

Έτσι, αυτός που έχει χτίσει από πριν το θεμέλιό του πάνω στην πέτρα, όταν τον χτυπούσαν και έπεφταν πάνω του ορμητικά πλημμύρες και ποταμοί θλίψεων και χειμώνες πειρασμών, καθώς και φοβεροί άνεμοι των πνευμάτων της πονηρίας, δεν έπεσε, επειδή είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα. Αφού προηγουμένως εξάσκησε τον εαυτό του μέσω του λόγου του Θεού σε μια τέτοια πνευματική κατάσταση και αγαθή άσκηση, εννοώ της ανδρείας και της γενναιότητας, της μακροθυμίας και της υπομονής, της πίστης, της ελπίδας και της βεβαιότητας, και αφού τον συνήθισε σε αγαθό ήθος και όσια διαγωγή, ασχολούμενος με τα υπόλοιπα έργα της αρετής και ακολουθώντας τον λόγο του Θεού, και αφού έπειτα δέχθηκε τη δύναμη από το ύψος με την προσδοκία της πίστης, ένας τέτοιος άνθρωπος γίνεται αληθινά θεμέλιο, οίκος, στύλος και εδραίωμα μέσα στη χάρη του Θεού, και καθίσταται αίτιος ζωής για πολλές ψυχές, έχοντας τη δύναμη να βαστάζει την ασθένεια των πολλών.

Διότι, ακόμη και αν νομίζεται κάποτε ότι σε καιρούς διωγμών καταδιώκεται και πολιορκείται, εντούτοις, επειδή στέκεται «πάνω στην πέτρα», παραμένει εις τον αιώνα ακλόνητη· διότι αψευδής ήταν εκείνος που είπε: «πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν», και πάλι: «κατέβηκαν οι βροχές, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «τα σχοινιά της δεν πρόκειται να κοπούν».

Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται σε εκείνα· διά μέσου όμως των προκειμένων χωρίων αναπτύσσει εκτενώς εκείνα που είχαν ειπωθεί τότε παρεμπιπτόντως, δείχνοντας πώς ακριβώς είχαν λεχθεί: «Και του Κυρίου, του Κυρίου είναι οι διέξοδοι του θανάτου», και το, «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Διότι αυτά τα αναλύει εκτενώς εδώ, λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει κανένα στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε». Ο Λόγος δε συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς και τους διωγμούς και τις επαναστάσεις των ασεβών ανδρών. Έτσι βέβαια έχει λεχθεί και αλλού: «Τον χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε πέρασε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ;». Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας το δίδασκε αυτό λέγοντας: «Κατέβηκε η βροχή, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και στα προκείμενα λοιπόν, ονομάζοντας ύδατα τους πειρασμούς και τις εναντίον του επιβουλές, διδάσκει ότι εισήλθαν μέχρι την ψυχή του. Στην περίπτωση βέβαια του Ιώβ, αν και ήταν γενναίος αθλητής, έχει γραφτεί ότι ο Θεός είπε προς εκείνον που τον πείραζε: «Ιδού, όλα όσα του ανήκουν τα παραδίδω στο χέρι σου, μόνο την ψυχή του διαφύλαξε».

Αυτό δεν ήταν δυνατόν να συμβεί διαφορετικά, παρά μόνο με το να εμφανιστεί ο Κύριος σε εμάς επισκιασμένος, μέσω του σώματος· ο οποίος δεν είναι μόνο νυμφίος αλλά και οικοδόμος, κατασκευάζοντας ο ίδιος έντεχνα μέσα μας τον οίκο και γινόμενος ο ίδιος υλικό της τέχνης του. Διότι τοποθετεί οροφή στον οίκο, καλλωπίζοντας το έργο του με άσηπτο υλικό. Τέτοια είναι η κέδρος και η κυπάρισσος, των οποίων η εγγενής στα ξύλα αντοχή υπερέχει κάθε αιτίας σήψεως, αφού ούτε στον χρόνο υποχωρεί, ούτε σκώληκες γεννά, ούτε από τη μούχλα φθείρεται. Εξ αυτών, οι μεν κέδροι, λόγω του μεγάλου μήκους τους, συνδέουν τα πλάτη του οίκου στην οροφή, ενώ οι κυπάρισσοι, μέσω της λεγόμενης φατνώσεως, ωραιοποιούν την εσωτερική κατασκευή. Η ρήση έχει ως εξής: «Δοκοί των οίκων ημών κέδροι, φατνώματα ημών κυπάρισσοι». Πάντως, τα αινίγματα που υποδηλώνονται μέσω των ξύλων είναι φανερά σε όσους παρακολουθούν τον ειρμό της σκέψης. Στο Ευαγγέλιο, ο Κύριος ονομάζει «βροχή» τις ποικίλες προσβολές των πειρασμών, λέγοντας για εκείνον που οικοδόμησε σωστά την οικία του πάνω στην πέτρα, ότι «κατέβηκε η βροχή και φύσηξαν οι άνεμοι και ήλθαν οι ποταμοί», και το οικοδόμημα παρέμεινε άθικτο από αυτά. Εξαιτίας, λοιπόν, αυτής της καταστροφικής νεροποντής έχουμε ανάγκη από τέτοιες δοκούς.

Τέτοιες πράγματι είναι οι ράθυμες ψυχές και όσες δεν είναι στηριγμένες πάνω στην πνευματική πέτρα· διότι τώρα ο λόγος δεν αφορά οικοδομή και σπίτι, αλλά αυτό που έχει λεχθεί αναφέρεται στις ψυχές, οι οποίες υφίστανται κλονισμό ακόμη και από τον παραμικρό πειρασμό. Διότι με τα ονόματα του ανέμου, της βροχής και των ποταμών, μας αινίχθηκε την επέλευση των πειρασμών. Επειδή ο σταθερός, ο άγρυπνος και εκείνος που νήφει γίνεται μέσα από αυτούς τους πειρασμούς μάλλον ισχυρότερος· και όσο εντείνονται οι θλίψεις, τόσο αυξάνεται και η ανδρεία του. Ενώ ο ράθυμος και πνευματικά χαλαρωμένος, έστω και αν του προσπέσει μια ελαφριά αύρα πειρασμού, αμέσως κλονίζεται και καταπίπτει, όχι εξαιτίας της φύσεως των πειρασμών, αλλά εξαιτίας της ασθένειας της προαιρέσεώς του. Γι' αυτό πρέπει να νήφουμε και να γρηγορούμε, και να είμαστε προετοιμασμένοι για όλα, ώστε και σε περίοδο ανέσεως να είμαστε συγκροτημένοι, και στις θλίψεις που επέρχονται να διατηρούμε τη νήψη μας, επιδεικνύοντας πολλή ευγνωμοσύνη και αναπέμποντας διαρκώς ευχαριστία προς τον φιλάνθρωπο Θεό. Αν με αυτόν τον τρόπο διαχειριζόμαστε τη ζωή μας, θα απολαύσουμε άφθονη την άνωθεν βοήθεια, και έτσι θα μπορέσουμε και τον παρόντα βίο να διανύσουμε με ασφάλεια, και για τη μέλλουσα ζωή να εξασφαλίσουμε εκ των προτέρων για τους εαυτούς μας πολλή παρρησία. Την οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει στον Πατέρα, καθώς και στο Άγιο Πνεύμα, η δόξα, το κράτος και η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Και θα πω: Δεν σας γνωρίζω. Και εδώ πάλι δείχνει τον εαυτό του ότι έχει την εξουσία των πάντων· γι' αυτό και έλεγε: Όποιος ακούει αυτούς μου τους λόγους. Επειδή, λοιπόν, μίλησε για όλα όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον, κάνοντας λόγο και για τη βασιλεία, και για την ανείπωτη ανταμοιβή, και για την παρηγοριά, και για όλα τα παρόμοια, θέλει από τώρα να τους δώσει τους καρπούς, και να δείξει πόση είναι η δύναμη της αρετής και στην παρούσα ζωή. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή η δύναμη; Το να ζει κανείς με ασφάλεια, το να μην πέφτει εύκολα θύμα κανενός από τα δεινά, το να στέκεται ανώτερος από όλους όσους τον επιβουλεύονται· με το οποίο τι θα μπορούσε να συγκριθεί; Διότι αυτό ούτε ο ίδιος που φοράει το βασιλικό διάδημα δεν θα μπορούσε να το εξασφαλίσει για τον εαυτό του, παρά μόνο εκείνος που επιδιώκει την αρετή. Διότι μόνο αυτός το κατέχει με μεγάλη αφθονία, απολαμβάνοντας πολλή γαλήνη μέσα στην αστάθεια των παρόντων πραγμάτων. Διότι το αξιοθαύμαστο είναι ακριβώς τούτο: ότι, παρόλο που δεν επικρατεί γαλήνη, αλλά σφοδρή τρικυμία, και πολλή ταραχή, και συνεχείς πειρασμοί, ο ίδιος δεν είναι δυνατόν να κλονιστεί ούτε στο ελάχιστο. Διότι έπεσε η βροχή, λέει, και ήλθαν οι ποταμοί, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω σε εκείνο το σπίτι, και δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα. Και αποκαλεί εδώ μεταφορικά βροχή, ποταμούς και ανέμους τις ανθρώπινες συμφορές και δυστυχίες, όπως για παράδειγμα τις συκοφαντίες, τις επιβουλές, τα πένθη, τους θανάτους, τις απώλειες προσφιλών προσώπων, τις κακοήθειες των εχθρών, και όλα όσα θα μπορούσε να ονομάσει κανείς κακά μέσα στη ζωή.

Μην νομίσεις ότι το γεγονός αυτό αποτελεί ήττα· αυτό ακριβώς αποδεικνύει τη νίκη. Διότι, εάν δεν το έπραττε αυτό, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι ο Θεός τον έπλασε αναίσθητο απέναντι στα παθήματα. Τώρα όμως αποδεικνύει ότι, αν και πονά, φιλοσοφεί· πράγματι, οικοδόμησε την ψυχή του πάνω στην πέτρα. Κατέβηκε η βροχή, διότι λέει: «Φωτιά έπεσε από τον ουρανό και κατέφαγε όλα τα ποίμνια»· ήλθαν οι ποταμοί, δηλαδή οι πυκνοί, συνεχείς και αλλεπάλληλοι αγγελιαφόροι των συμφορών, εκ των οποίων ο ένας ανήγγειλε την απώλεια των κοπαδιών, ο άλλος των καμηλών, και ο άλλος των παιδιών του· φύσηξαν οι άνεμοι, δηλαδή τα πικρά λόγια της γυναίκας του, η οποία έλεγε: «Πες έναν λόγο προς τον Κύριο και πέθανε». Και όμως δεν έπεσε η οικία, δεν υποσκελίστηκε η ψυχή, δεν βλασφήμησε ο δίκαιος, αλλά αντίθετα ευχαρίστησε τον Θεό, μολονότι εκείνος που τον πολεμούσε ήταν ο διάβολος, ο πονηρός, ο άγριος, αυτός που ποτέ δεν συμφιλιώνεται με την ανθρώπινη φύση, αλλά έχει αναλάβει άσπονδο πόλεμο και ακήρυχτη μάχη εναντίον του γένους μας· και όχι απλώς ήταν οργισμένος, αλλά έθεσε σε κίνηση όλες τις μηχανουργίες του και επιστράτευσε κάθε μαγγανεία.

Όποιος δε ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του πάνω στην πέτρα· και κατέβηκε η βροχή και ήλθαν οι ποταμοί και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στην οικία εκείνη, και δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένη πάνω στην πέτρα. Το δε, «Μελετούσα συνεχώς τα δικαιώματά σου», σημαίνει, λέγει, ότι αδιάκοπα έκανα τη μελέτη τους.

Ας μην ταραζόμαστε, λοιπόν, για τα παρόντα δεινά. Διότι, εάν έχεις αμαρτίες, αυτές αφανίζονται και κατακαίονται εύκολα από τη θλίψη· εάν όμως έχεις αρετή, λαμπρύνεσαι και φαιδρύνεσαι από αυτήν. Επειδή, εάν αγρυπνείς συνεχώς και νήφεις, θα είσαι ανώτερος από κάθε βλάβη. Διότι δεν είναι η φύση των πειρασμών, αλλά η ραθυμία εκείνων που πειράζονται αυτή που από τη φύση της προκαλεί τις πτώσεις. Ώστε, εάν θέλεις να ζεις με τρυφή και να απολαμβάνεις την άνεση και την ηδονή, μην αναζητάς ηδονή ούτε άνεση, αλλά αναζήτησε ψυχή γεμάτη από υπομονή και ικανή να επιδείξει καρτερία. Διότι, εάν δεν το έχεις αυτό, όχι μόνο ο πειρασμός θα σε καταβάλει, αλλά και η ίδια η άνεση θα σε καταστρέψει και θα σε ρίξει σε χειρότερη πτώση. Γιατί, για να καταλάβεις ότι δεν είναι η προσβολή των δεινών, αλλά η ραθυμία της δικής μας διανοίας που ανατρέπει τη σωτηρία μας, άκουσε τι λέει ο Χριστός: «Καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο συνετό, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε, διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και πάλι: «Όποιος ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα κάνει πράξη, θα μοιάσει με άνθρωπο άφρονα, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο. Και κατέβηκε η βροχή, και ήρθαν τα ποτάμια, και φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και γκρεμίστηκε, και η πτώση του ήταν μεγάλη».

Αυτό ακριβώς, λοιπόν, μας υπέδειξε και η παραβολή για τους ανθρώπους εκείνους, από τους οποίους ο μεν ένας έχτισε την οικία του πάνω στην πέτρα, ο δε άλλος πάνω στην άμμο· όχι για να εκλάβουμε κυριολεκτικά την άμμο και την πέτρα, ούτε την οικοδομή από λίθους και στέγες, ούτε τους ποταμούς και τη βροχή και τους άγριους ανέμους που προσκρούουν στις οικοδομές, αλλά για να εννοήσουμε μέσα από αυτά την αρετή και την κακία, και να διαπιστώσουμε και από εδώ ότι εκείνον που δεν αδικεί τον εαυτό του, κανείς δεν τον αδικεί. Επομένως, ούτε η βροχή, μολονότι έπεφτε ραγδαία, ούτε οι ποταμοί που προσέκρουαν με μεγάλη ορμή, ούτε οι άγριοι άνεμοι που χτυπούσαν με σφοδρή δύναμη κατάφεραν να κλονίσουν στο ελάχιστο την οικία εκείνη· αντιθέτως, παρέμενε ακατανίκητη και ακίνητη, για να μάθεις ότι εκείνον που δεν προδίδει τον εαυτό του, κανένας πειρασμός δεν δύναται να τον κλονίσει. Η οικία όμως του άλλου κατέρρευσε εύκολα, όχι εξαιτίας της προσβολής των πειρασμών —διότι τότε και η άλλη θα είχε υποστεί το ίδιο— αλλά εξαιτίας της δικής του ανοησίας. Διότι δεν έπεσε επειδή φύσηξε ο άνεμος, αλλά το έπαθε αυτό επειδή είχε οικοδομηθεί πάνω στην άμμο, δηλαδή πάνω στη ραθυμία και την πονηρία. Άλλωστε, και πριν ακόμη ξεσπάσει εκείνη η καταιγίδα, ήταν ήδη αδύναμη και έτοιμη να καταρρεύσει.

«Τοποθέτησε τον θησαυρό σου σύμφωνα με τις εντολές του Υψίστου, και θα σε ωφελήσει περισσότερο από το χρυσάφι.» «Όχι καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς. Καθένας, λοιπόν, που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στον βράχο· και έπεσε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο.» «Όποιος πράξει το θέλημα του Θεού, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού.» «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του.» «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, ούτε η ακροβυστία, αλλά η τήρηση των εντολών του Θεού.» «Εκείνος που τηρεί την εντολή Του, μένει ενωμένος με Αυτόν, και Αυτός με εκείνον.» Ό,τι ακριβώς είναι η τέχνη για την κιθαρωδία, αυτό είναι για τους νόμους του Θεού η απόδειξή τους μέσω των έργων.

Όταν λοιπόν κάνετε όλα όσα σας έχουν διαταχθεί, μην υπερηφανευτείτε, διότι «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί», αλλά να λέτε ότι «είμαστε αχρείοι δούλοι». Δεν λέω εγώ ότι είστε αχρείοι δούλοι, αλλά εσείς οφείλετε να το λέτε αυτό, ώστε μέσω της φαινομενικής αχρηστίας να κατορθώσετε το χρήσιμο, και, αφού μου επιδείξετε αγαθό φρόνημα, εγώ θα σας αναδείξω αγαθότερους και θα σας δοξάσω και θα σας ανυψώσω με ύψωση από την οποία δεν θα πέσετε, διότι «καθένας που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με άνθρωπο συνετό, ο οποίος οικοδόμησε την οικία του», την ψυχή, «πάνω στην πέτρα», εμένα τον στερεό· «και κατέβηκε η βροχή», των παθών, «και ήρθαν οι ποταμοί», οι πειρασμοί, «και φύσηξαν οι άνεμοι», των εναέριων πνευμάτων, «και χτύπησαν την οικία εκείνη», την ψυχή, «και» σε πάθη και απιστία και απελπισία «δεν έπεσε· διότι ήταν θεμελιωμένη πάνω στην πέτρα», εμένα τον ασάλευτο. «

Όπως και αλλού αναφέρει ότι ο πνευματικός σπόρος διαμοιράζεται με τέσσερις τρόπους: Εξήλθε, λέγει, ο σπορέας, ο Υιός του ανθρώπου, για να σπείρει τον ζωντανό λόγο του, τον σπόρο· και καθώς έσπερνε αυτός τους σπόρους της ζωής, άλλοι μεν έπεσαν κοντά στον δρόμο της ασύνετης καρδιάς, και ήλθαν τα πετεινά, δηλαδή τα πνεύματα, και τους κατέφαγαν· άλλοι δε έπεσαν στα πετρώδη νοήματα, όπου δεν είχε καλή γη, δηλαδή καρποφόρα καρδιά, και αμέσως φύτρωσαν, επειδή δεν είχαν βάθος γης, ρίζα θεοσέβειας, όταν δε ανέτειλε ο ήλιος του πειρασμού και του καυστικού διωγμού, κάηκαν, και επειδή δεν είχαν ρίζα επαρκούς πίστεως, σκανδαλίστηκαν και ξεράθηκαν· άλλοι δε έπεσαν πάνω στα αγκάθια του πλούτου, και ανέβηκαν τα αγκάθια, δηλαδή οι μέριμνες τούτου του αιώνος, και η απάτη του πλούτου, και τους έπνιξαν, και έγιναν άκαρποι· άλλοι δε έπεσαν στην καλή γη, στην καρποφόρα και συνετή καρδιά, και έδιναν καρπό πίστεως και αρετής σε εμένα τον σπορέα, ο μεν γονιμότερος νους εκατό, ο ενδιάμεσος εξήντα, και ο τρίτος τριάντα. «Ο έχων ώτα», όχι απλώς να έχει (διότι όλοι έχουν αυτιά), αλλά «ο έχων ώτα», λέγει, «ακούειν, ακουέτω» (όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει). Βλέπεις πώς ο πνευματικός και θείος σπόρος έχει σπαρθεί σε διάφορους αγρούς; Βλέπεις πώς άλλος μεν έχει σπαρθεί στον δρόμο, άλλος σε πετρώδη εδάφη, άλλος σε αγκάθια, και άλλος σε καλή γη; Και πώς ο μεν νουνεχής οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην πέτρα, ενώ ο ανόητος πάνω στην άμμο; «

Ματθ. 7, 24-26 Πρέπει να σημειωθεί ότι το να γίνει κανείς συνετός δεν είναι δυνατόν χωρίς τη συνέργεια και την έμπνευση του Θεού. Γι' αυτό λέγει: «θα τον ομοιώσω με άνδρα συνετό», αντί του «θα τον βοηθήσω και θα συνεργήσω, ώστε όσα οικοδομήθηκαν από αυτόν να μην καταρρεύσουν ούτε να φθαρούν». Στην περίπτωση όμως του άφρονος, δεν λέγει πια «θα τον ομοιώσω», αλλά «θα ομοιωθεί», δηλαδή αυτός ο ίδιος θα είναι υπαίτιος στον εαυτό του για την αφροσύνη και την τιμωρία, διότι αυτόν που επιδιώκει την αρετή, του έχει δοθεί από τον Θεό να επιτύχει τη βασιλεία, ενώ αυτός που από κακία μετέρχεται τα πονηρά, καθιστά τον εαυτό του υποκείμενο στην κόλαση. Έτσι, λοιπόν, η μεν απόκτηση των αρετών κατορθώνεται τόσο με τη δική μας προσπάθεια όσο και με τη χάρη του Θεού, ενώ η διάπραξη της κακίας συμβαίνει από τη μοχθηρία της γνώμης και την εκτροπή της προαιρέσεως.

Διότι, όπως ακριβώς ο καύσωνας του ήλιου όταν λάμπει πάνω στα βλαστάρια του σπόρου, αυτά που σπάρθηκαν σε πετρώδη γη αμέσως τα ξηραίνει επειδή δεν έχουν υγρασία ούτε βάθος γης, ενώ εκείνα που σπάρθηκαν σε καλή και βαθιά γη δεν βλάπτονται (διότι έχουν ριζώσει σε αυτήν βαθιά), έτσι και όσοι είναι ισχυρά θεμελιωμένοι στην εύφορη γη, στην αγαθή προαίρεση και την ορθή πίστη και τη χάρη του Θεού, δεν θα βλαφθούν καθόλου από τον καύσωνα των πειρασμών, αλλά μάλλον ισχυροποιούνται και αποδίδουν περισσότερο καρπό. Τέτοιοι άνθρωποι είναι θεμελιωμένοι πάνω στην ασάλευτη πέτρα, τον ίδιο τον Χριστό. Διότι στον Πέτρο είπε ο Κύριος: «Εσύ είσαι Πέτρος, και πάνω σε αυτή την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι μοχλοί του άδη δεν θα την κατανικήσουν». Διότι, όπως οι μοχλοί χρησιμεύουν για το ξερίζωμα και την ανατροπή του θεμελίου ενός σπιτιού, έτσι και ο πονηρός επιχειρεί να ξεριζώσει από τον Θεό τις πιστές και θεμελιωμένες ψυχές και θέλει να τις στρέψει προς τον εαυτό του. Παρομοίως πάλι, ο Κύριος παρομοιάζει εκείνον που εκτελεί τις εντολές του με άνθρωπο «φρόνιμο» που θεμελιώνει «την οικία του πάνω στην πέτρα». «Ήλθαν», λέγει, «τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και ξέσπασαν πάνω σε εκείνη την οικία, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα».

Αυτός, αν και πουλήθηκε εξαιτίας του πάθους του φθόνου, δεν βρέθηκε καθόλου δούλος των παθών· διότι είχε τον νου του ως σοφό αυτοκράτορα και κυριάρχησε στα φιλόσαρκα πάθη· για τον λόγο αυτόν δεν κλονιζόταν από τις κολακείες της γυναίκας, αλλά απέκρουε τις θωπείες της ανδρικά· εκείνη μεν έστελνε τα λόγια της σαν ανέμους για να γκρεμίσει τον οίκο της σωφροσύνης, και σαν βροχή έχυνε τη μέθη, και πρόσφερε ποταμούς χρημάτων· ο γενναίος Ιωσήφ όμως, αν και νέος, στεκόταν πάνω σε άσειστη πέτρα, διότι τα πάντα επιβλέπει το ακοίμητο όμμα.

Ενώ λοιπόν ψηλά είχε στηθεί το μίασμα, τα κάτω ταράσσονταν βαρυνόμενα από την ανομία· διότι ήταν πράγματι ανόσιο να προσκυνούν το άψυχο, και όλη την κτίση την συγκλόνιζε το αντίθεο που τιμούνταν· όμως, αν και κλονιζόταν ολόκληρη η Βαβυλώνα, έμεινε ακατάβλητο το τριώροφο των παίδων· διότι είχε θεμελιωθεί καλά πάνω στην πέτρα, και δεν γκρεμίστηκε, παρόλο που το ωθούσαν οι πολλοί· διότι πολλοί ήταν, όπως έχει γραφτεί, αυτοί που έσκαβαν παγίδες στους αγίους, αλλά μάταια μόχθησαν, αφού νικήθηκαν από αυτούς που κράζουν: Τάχυνε ...

Τι περιφρόνηση προς τον Θεό, τι εξύβριση της ιερής λειτουργίας! Έτσι είναι η καθαρή και αμίαντη θρησκεία των Χριστιανών; Αλλά πώς αλλιώς θα αναγνωριστεί αυτός που παρανομεί και αθετεί, παρά από όσα πράττει και λέγει; Τους μεν άλλους τους παρασύρει φανερά, τους οποίους και απέσπασε μετά από δοκιμασία φυλάκισης, επειδή δεν ήταν στηριγμένοι πάνω στην ευαγγελική πέτρα, αλλά βρέθηκαν πάνω στην άμμο, όπως θα έλεγαν τα ιερά λόγια· τον μικρό όμως, αφού τον άφησε, με σκοπό να τον κλονίσει εκφοβίζοντάς τον με το παράδειγμά τους, χωρίς να το καταλάβει, μάλλον χαλύβδωσε τον άνδρα παρά τον αποδυνάμωσε. Διότι, κι αν ακόμη με την πτώση των ασεβών ο δίκαιος κυριεύεται από φόβο, ωστόσο γίνεται και πιο ασφαλής με την πτώση εκείνων, διασφαλίζοντας για τον εαυτό του τη σταθερότητα.

Διότι εξαιτίας του μέρους όλο το σώμα και ατιμάζεται και δοξάζεται· γιατί και εσείς οι ίδιοι, με τη χάρη του Χριστού, υπομείνατε άθληση παθημάτων, καθώς για τον φόβο και τον πόθο Του χλευαστήκατε και εμπαιχθήκατε, συλληφθήκατε και φυλακιστήκατε και παλαιότερα και αργότερα. Όμως, ω της συμφοράς, διότι εκείνοι που δεν ήταν στηριγμένοι στη νοητή πέτρα των εντολών του Χριστού, όταν ήρθε ο χειμώνας και φύσηξαν οι άνεμοι και έπεσε η βροχή, σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, αμέσως ναυάγησαν το ναυάγιο της αποστασίας. Όμως εκείνους μεν ας τους ανακαλέσει ο Κύριος, μήπως και κάποτε ενδιαφερθούν για τη σωτηρία τους, ενώ εσάς ας σας διαφυλάξει όλο και περισσότερο ως δυνατούς στρατιώτες Του, ως πιστούς υπηρέτες Του, ως άνδρες επιθυμιών, ως περιούσιο λαό Του, ως ιερότατη σύναξη, ώστε «σε αυτή τη γενεά» που, για να πούμε την αλήθεια, είναι «μοιχαλίδα και αμαρτωλή», αφού αναδειχθείτε εργάτες των εντολών, ζηλωτές της ευσέβειας και σταθεροί στα σωτήρια προστάγματα, με την ορθοτομία του λόγου της αλήθειας, να αξιωθείτε να γίνετε συγκληρονόμοι του Κυρίου μας Ιησού Χριστού στη βασιλεία των ουρανών· στον Οποίο πρέπει κάθε δόξα, τιμή, δύναμη και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το δε «Ποτέ δεν σας γνώρισα», σημαίνει «Ούτε τότε που κάνατε θαύματα, σας αγαπούσα»· διότι εδώ η αγάπη ονομάζεται γνώση. «Καθένας λοιπόν που ακούει αυτά τα λόγια μου και τα εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με έναν συνετό άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην πέτρα· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέπεσαν σε εκείνο το σπίτι, και δεν έπεσε, διότι ήταν θεμελιωμένο πάνω στην πέτρα.» Χωρίς τον Θεό δεν μπορεί να κατορθωθεί καμία αρετή, γι' αυτό λέει: «Θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο». Η πέτρα είναι ο Χριστός και το σπίτι είναι η ψυχή. Όποιος λοιπόν οικοδομήσει την ψυχή του πάνω στην τήρηση των εντολών του Χριστού, αυτόν ούτε η βροχή -εννοώ τον διάβολο που έπεσε από τον ουρανό-, ούτε τα ποτάμια -οι επιβλαβείς άνθρωποι που πληθαίνουν από μια τέτοια βροχή-, ούτε οι άνεμοι -τα πνεύματα της πονηρίας-, και γενικά όλοι οι πειρασμοί, δεν μπορούν να καταβάλουν έναν τέτοιο άνθρωπο. «Και καθένας που ακούει αυτά τα λόγια μου και δεν τα εφαρμόζει, θα μοιάσει με έναν ανόητο άνθρωπο, ο οποίος έχτισε το σπίτι του πάνω στην άμμο· και κατέβηκε η βροχή και ήρθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη.» Δεν είπε, «Θα τον παρομοιάσω», αλλά, «Θα μοιάσει», από μόνος του, με ανόητο, εκείνος ο οποίος πιστεύει μεν, αλλά δεν πράττει· αυτός λοιπόν χτίζει πάνω στην άμμο, πάνω στη σαθρότητα των έργων.